Adhyaya 262

Verse 1

पार्वत्युवाच । ध्यानयोगमहं प्राप्य ज्ञानयोगमवाप्नुयाम् । तथा कुरुष्व देवेश यथाहममरी भव

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ଧ୍ୟାନଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ମୁଁ ଜ୍ଞାନଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଲଭିବି। ହେ ଦେବେଶ, ମୁଁ ଅମର ହେବି ଏପରି କର।

Verse 2

प्रत्युक्तोऽयं मंत्रराजो द्वादशाक्षरसंज्ञितः । जप्तव्यः सुकुमारांगि वेदसारः सनातनः

ଏହି ମନ୍ତ୍ରରାଜ ‘ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର’ ନାମରେ ଘୋଷିତ। ହେ ସୁକୁମାରାଙ୍ଗୀ, ଏହାର ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ବେଦମାନଙ୍କର ସନାତନ ସାର।

Verse 3

प्रणवः सर्ववेदाद्यः सर्वब्रह्मांडयाजकः । प्रथमः सर्वकार्येषु सर्वसिद्धिप्रदायकः

ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ସମସ୍ତ ବେଦର ଆଦି ଏବଂ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ପବିତ୍ର କରେ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଓ ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାତା।

Verse 4

सितवर्णो मधुच्छंदा ऋषिर्ब्रह्मा तु देवता । परमात्मा तु गायत्री नियोगः सर्वकर्मसु

ଏହାର ବର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ୱେତ; ଛନ୍ଦ ‘ମଧୁ’; ଋଷି ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ହିଁ। ପରମାତ୍ମା ଏହାର ଗାୟତ୍ରୀ-ରୂପ; ଏହାର ବିନିଯୋଗ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ।

Verse 5

वेदवेदांग तत्त्वाख्यं सदसदूपमव्ययम्

ଏହା ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗମାନଙ୍କର ‘ତତ୍ତ୍ୱ’ ଭାବେ ପରିଚିତ—ଅବ୍ୟୟ, ଏବଂ ସତ୍-ଅସତ୍ ଉଭୟ ସ୍ୱରୂପ।

Verse 6

नकारः पीतवर्णस्तु जलबीजः सनातनः । बीजं पृथ्वी मनश्छन्दो विषहा विनियोगतः

‘ନ’ ଅକ୍ଷର ପୀତବର୍ଣ୍ଣ, ଜଳତତ୍ତ୍ୱର ସନାତନ ବୀଜ। ଏହାର ବୀଜ-ସମ୍ବନ୍ଧ ପୃଥିବୀ ସହ, ଛନ୍ଦ ‘ମନସ୍’; ବିଧିପୂର୍ବକ ବିନିଯୋଗେ ଏହା ‘ବିଷହା’—ବିଷ ଓ କ୍ଲେଶ ହରଣକାରୀ—ହୁଏ।

Verse 7

मोकारः पृथिवी बीजो विश्वामित्रसमन्वितः । रक्तवर्णो महातेजा धनदो विनियोजितः

‘ମୋ’ ଅକ୍ଷର ପୃଥିବୀ-ବୀଜ ବୋଲି ଘୋଷିତ, ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସହ ସମନ୍ୱିତ। ଏହା ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମହାତେଜସ୍ବୀ; ବିଧିପୂର୍ବକ ବିନିଯୋଗେ ଧନଦାତା ହୁଏ।

Verse 8

भकारः पंचवर्णस्तु जलबीजः सनातनः । मरीचिना समायुक्तः पूजितः सर्वभोगदः

‘ଭ’ ଅକ୍ଷର ପଞ୍ଚବର୍ଣ୍ଣଯୁକ୍ତ, ଜଳତତ୍ତ୍ୱର ସନାତନ ବୀଜ। ଋଷି ମରୀଚି ସହ ସମାୟୁକ୍ତ ହୋଇ, ପୂଜିତ ହେଲେ ସର୍ବଭୋଗ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।

Verse 9

गकारो हेमरक्ताभो भरद्वाजसमन्वितः । वायुबीजो विनिर्योगं कुर्वतामादिभोगदः

‘ଗ’ ଅକ୍ଷର ହେମ-ରକ୍ତାଭ ବର୍ଣ୍ଣର, ଋଷି ଭରଦ୍ୱାଜ ସହ ସମନ୍ୱିତ। ଏହା ବାୟୁତତ୍ତ୍ୱର ବୀଜ; ବିଧିପୂର୍ବକ ବିନିଯୋଗ କରୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ଆଦିଭୋଗ ଓ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।

Verse 10

वकारः कुन्दधवलो व्योमबीजो महाबलः । ऋषिमंत्रिपुरस्कृत्य योजितो मोक्षदायकः

‘ବ’ (va) ଅକ୍ଷର କୁନ୍ଦପୁଷ୍ପଧବଳ, ବ୍ୟୋମ/ଆକାଶତତ୍ତ୍ୱର ମହାବଳ ବୀଜ। ଋଷି ଓ ମନ୍ତ୍ରକୁ ପୁରସ୍କୃତ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଯୋଜିଲେ ଏହା ମୋକ୍ଷଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 11

तकारो विद्युद्विकारः सोमबीजं महत्स्मृतम् । अंगिरावर्द्धमूलं च वर्जितं कर्मका मिकम् १

‘ତ’ ଅକ୍ଷର ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ, ସୋମର ମହାବୀଜ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଅଙ୍ଗିରସ ପରମ୍ପରାର ମୂଳ ବଢ଼ାଏ, କିନ୍ତୁ କେବଳ କର୍ମକାମନାରେ ଆସକ୍ତମାନେ ଏହା ବର୍ଜନୀୟ।

Verse 13

सुकारश्चाक्षरो नित्यं जपाकुसुम भास्वरः । मनो बीजं दुर्विषह्यं पुलहाश्रितमर्थिदम्

‘ସୁ’ ଅକ୍ଷର ନିତ୍ୟ ଅବିନାଶୀ ନାଦ, ଜପାକୁସୁମ ସଦୃଶ ଭାସ୍ୱର। ଏହା ମନର ବୀଜ—ଦୁର୍ବିଷହ୍ୟ—ପୁଲହାଶ୍ରିତ, ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥିତ ଅର୍ଥ ପ୍ରଦାନକାରୀ।

Verse 14

सिद्धिबीजं महासत्त्वं क्रतौ क्रतुनियोजितम्

ଏହା ସିଦ୍ଧିର ବୀଜ, ମହାସତ୍ତ୍ୱସମ୍ପନ୍ନ; ଯଜ୍ଞରେ ଯଜ୍ଞବିଧିଅନୁସାରେ ଯଥାସ୍ଥାନେ ନିୟୋଜିତ ହୁଏ।

Verse 15

वाकारो निर्मलो नित्यं यजमानस्तु बीजभृत् । प्रचेताश्रियमाश्रेयं मोक्षे मोक्षप्रदायकम्

‘ବା’ ଅକ୍ଷର ନିତ୍ୟ ନିର୍ମଳ; ଯଜମାନ ଏହାକୁ ବୀଜରୂପେ ଧାରଣ କରେ। ପ୍ରଚେତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରୀକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମୋକ୍ଷପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏହା ମୋକ୍ଷପ୍ରଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 16

यकारस्य महाबीजं पिंगवर्णश्च खेचरी । भूचरी च महासिद्धिः सर्वदा भूविचिन्तनम्

‘ୟ’ ଅକ୍ଷରର ମହାବୀଜ ପିଙ୍ଗବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଖେଚରୀ-ଗତିଯୁକ୍ତ। ଭୂଚରୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଏହା ମହାସିଦ୍ଧି—ସଦା ଭୂତଳ/ପୃଥିବୀତତ୍ତ୍ୱର ଚିନ୍ତନ କରାଏ।

Verse 17

भृगुयन्त्रे समाश्रांतिनियोगे सर्वकर्मकृत् । गायत्रीछंद एतेषां देहन्यासक्रमो भवेत्

ଭୃଗୁ-ଯନ୍ତ୍ରରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବିନ୍ୟାସ ଓ ନିଯୋଗ ଅନୁସାରେ ଏମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ କର୍ମ ସିଦ୍ଧ କରନ୍ତି। ଏମାନଙ୍କର ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ଏବଂ ଦେହ-ନ୍ୟାସ କ୍ରମେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

ओंकारं सर्वदा न्यस्यन्नकारं पादयोर्द्वयोः । मोकारं गुह्यदेशे तु भकारं नाभिपंकजे

ସଦା ଓଂକାରକୁ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ‘ନ’କାରକୁ ଦୁଇ ପାଦରେ। ‘ମୋ’କାରକୁ ଗୁହ୍ୟଦେଶରେ ଏବଂ ‘ଭ’କାରକୁ ନାଭି-ପଦ୍ମରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 19

गकारं हृदये न्यस्य वकारः कण्ठ मध्यगः । तेकारं दक्षिणे हस्ते वाकारो वामहस्तगः

‘ଗ’କାରକୁ ହୃଦୟରେ ନ୍ୟାସ କର; ‘ବ’କାର କଣ୍ଠମଧ୍ୟରେ। ‘ତେ’କାର ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତରେ, ଏବଂ ‘ବା’କାର ବାମ ହସ୍ତରେ ସ୍ଥାପନ କର।

Verse 20

सुकारं मुखजिह्वायां देकारः कर्णयोर्द्वयोः । वाकारश्चक्षुषोर्द्वन्द्वे यकारं मस्तके न्यसेत्

‘ସୁ’କାରକୁ ମୁଖ ଓ ଜିହ୍ୱାରେ ନ୍ୟାସ କର; ‘ଦେ’କାରକୁ ଦୁଇ କାନରେ। ‘ବା’କାରକୁ ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁରେ, ଏବଂ ‘ଯ’କାରକୁ ମସ୍ତକରେ ସ୍ଥାପନ କର।

Verse 21

लिंगमुद्रा योनिमुद्रा धेनुमुद्रा तथा त्रयम् । सकलं कृतमेतद्धि मंत्ररूपे बिजाक्षरम्

ଲିଙ୍ଗମୁଦ୍ରା, ଯୋନିମୁଦ୍ରା ଓ ଧେନୁମୁଦ୍ରା—ଏହି ତିନିଟି। ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, କାରଣ ବୀଜାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।

Verse 22

योजयेत्प्रत्यहं देवि न स पापैः प्रलिप्यते । एतद्द्वादशलिंगारं कूर्मस्थं द्वादशाक्षरम्

ହେ ଦେବୀ, ଯେ ପ୍ରତିଦିନ ଏହାକୁ ଯୋଜୟି/ପ୍ରୟୋଗ କରେ ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହା କୂର୍ମାଧାରେ ସ୍ଥିତ ଦ୍ୱାଦଶ-ଲିଙ୍ଗରୂପ ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର।

Verse 23

शालग्रामशिलाश्चैव द्वादशैव हि पूजिताः । ताभिः सहाकरैरेभिः प्रत्यक्षैः सह संसदि

ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱାଦଶ ଶାଳଗ୍ରାମ-ଶିଳାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନଙ୍କ ସହ—ଏହି ସାକାର, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସନ୍ନିଧିମାନଙ୍କ ସହିତ—ପୂଜା-ସଭାରେ (ଆରାଧନା ହୁଏ)।

Verse 24

यथावर्णमनुध्यानैर्मुनिबीजसमन्वितैः । विनियोगेन सहितैश्छन्दोभिः समलंकृतैः

ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଣ୍ଣାନୁସାରେ ଧ୍ୟାନ ସହ, ଋଷି ଓ ବୀଜଯୁକ୍ତ, ବିନିଯୋଗ ସହିତ, ଯଥୋଚିତ ଛନ୍ଦରେ ଅଲଙ୍କୃତ—ଏଭଳି (ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ)।

Verse 26

अयं हि ध्यानकर्माख्यो योगो दुष्प्राप्य एव हि । ध्यानयोगं पुनर्वच्मि शृणुष्वैकाग्रमानसा

ଏହି ‘ଧ୍ୟାନକର୍ମ’ ନାମକ ଯୋଗ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ୟ। ତେଣୁ ଧ୍ୟାନଯୋଗକୁ ପୁନର୍ବାର କହୁଛି—ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ।

Verse 27

ध्यानयोगेन पापानां क्षयो भवति नान्यथा । जपध्यानमयो योगः कर्मयोगो न संशयः

ଧ୍ୟାନଯୋଗ ଦ୍ୱାରାହିଁ ପାପମାନଙ୍କର କ୍ଷୟ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନମୟ ଯୋଗ ହିଁ ନିଶ୍ଚୟ କର୍ମଯୋଗ।

Verse 28

शब्दब्रह्मसमुद्भूतो वेदेन द्वादशाक्षरः । ध्यानेन सर्वमाप्नोति ध्यानेनाप्नोति शुद्धताम्

ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଏବଂ ବେଦେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସେଇ ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର। ଧ୍ୟାନରେ ସବୁକିଛି ଲଭ୍ୟ; ଧ୍ୟାନରେ ଶୁଦ୍ଧତା ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ।

Verse 29

ध्यानेन परमं ब्रह्म मूर्त्तौ योगस्तु ध्यानजः । सावलम्बो ध्यानयोगो यन्नारायणदर्शनम्

ଧ୍ୟାନରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମର ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହୁଏ। ମୂର୍ତ୍ତି-ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଧ୍ୟାନଜ ଯୋଗ ଉପଦେଶିତ। ସେଇ ଆଲମ୍ବନଯୁକ୍ତ ଧ୍ୟାନଯୋଗର ପରିଣତି ନାରାୟଣଦର୍ଶନ।

Verse 30

द्वितीयो निखिलालम्बो ज्ञानयोगेन कीर्तितः । अरूपमप्रमेयं यत्सर्वकायं महः सदा

ଦ୍ୱିତୀୟ ପଥ ଜ୍ଞାନଯୋଗଦ୍ୱାରା ‘ସର୍ବାଲମ୍ବ’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ। ସେ ଅବ୍ୟୟ ମହାଜ୍ୟୋତି—ଅରୂପ, ଅପ୍ରମେୟ, ଏବଂ ସର୍ବଦେହବ୍ୟାପୀ।

Verse 31

तडित्कोटिसमप्रख्यं सदोदितमखंडितम् । निष्कलं सकलं वापि निरंजनमयं वियत्

ସେ କୋଟି କୋଟି ବିଦ୍ୟୁତ୍-ପ୍ରଭା ପରି ଦୀପ୍ତ—ସଦା ଉଦିତ ଓ ଅଖଣ୍ଡ। ତାହାକୁ ନିଷ୍କଳ ମଧ୍ୟ, ସକଳ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଯାଏ; ନିର୍ମଳ ଆକାଶବିସ୍ତାର ପରି ନିରଞ୍ଜନ।

Verse 32

तत्स्वरूपं भोगरूपं तुर्यातीतमनोपमम् । विभ्रांतकरणं मूर्तं प्रकृतिस्थं च शाश्वतम्

ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଭୋଗରୂପେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ। ତାହା ତୁର୍ୟାତୀତ ମନ ସଦୃଶ; ତଥାପି କରଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ରିୟାଶୀଳ, ମୂର୍ତ୍ତ, ପ୍ରକୃତିସ୍ଥ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 33

दृश्यादृश्यमजं चैव वैराजं सततोज्ज्वलम् । बहुलं सर्वजं धर्म्यं निर्विकल्पमनीश्वरम्

ତାହା ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ; ଅଜ, ବିରାଟ୍ ଏବଂ ସଦା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ତାହା ବିଶାଳ, ସର୍ବଜନକ, ଧର୍ମର ଆଧାର—ବିକଳ୍ପରହିତ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଅର୍ଥର ‘ଇଶ୍ୱରତ୍ୱ’ରୁ ପରେ।

Verse 34

अगोत्रं वरणं वापि ब्रह्मांडशतकारणम् । निरीहं निर्ममं बुद्धिशून्यरूपं च निर्मलम्

ତାହା ଗୋତ୍ରରହିତ, ବର୍ଗୀକରଣ ଓ ସାମାଜିକ ‘ଆବରଣ’ରୁ ପରେ; ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର କାରଣ। ତାହା ନିରୀହ, ନିର୍ମମ, ବୁଦ୍ଧିରୁ ପରେ ରୂପବାନ୍ ଏବଂ ପରମ ନିର୍ମଳ।

Verse 35

तदीशरूपं निर्देहं निर्द्वंद्वं साक्षिमात्रकम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं ध्यातृध्येयविवर्जितम् । नोपमेयमगाधं त्वं स्वीकुरुष्व स्वतेजसा

ସେଇ ଈଶତତ୍ତ୍ୱ ଦେହରହିତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତୀତ ଏବଂ କେବଳ ସାକ୍ଷୀ-ଚେତନା। ତାହା ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ପରି ଦୀପ୍ତ—ଧ୍ୟାତା ଓ ଧ୍ୟେୟର ଭେଦରହିତ। ହେ ଦେବୀ, ନିଜ ସ୍ୱତେଜରେ ସେଇ ଅନୁପମ, ଅଗାଧ ସତ୍ୟକୁ ଅନ୍ତରେ ସ୍ୱୀକାର କର।

Verse 36

पार्वत्युवाच । तत्कथं प्राप्यते सम्यग्ज्ञानं योगिस्वरूपिणम् । नारायणममूर्तं च स्थानं तस्य वद प्रभो

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ଯୋଗିସ୍ୱରୂପ ଏହି ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନ କିପରି ଯଥାର୍ଥରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ? ଏବଂ ହେ ପ୍ରଭୋ, ଅମୂର୍ତ୍ତ ନାରାୟଣଙ୍କ ‘ସ୍ଥାନ’ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତୁ।

Verse 37

ईश्वर उवाच । शिरः प्रधानं गात्रेषु शिरसा धार्यते महान्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିର ହିଁ ପ୍ରଧାନ; ଶିର ଉପରେ ହିଁ ମହାନ ଭାର, ଅର୍ଥାତ୍ ସମଗ୍ର ଦେହ, ଧାରଣ ହୁଏ।

Verse 38

शिरसा पूजितो देवः पूजितं सकलं जगत् । शिरसा धार्यते योगः शिरसा ध्रियते बलम्

ନମ୍ର ଶିରେ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଯେନ ସମଗ୍ର ଜଗତ ପୂଜିତ ହୁଏ। ଶିରେ ଯୋଗ ଧାରିତ ହୁଏ, ଶିରେ ବଳ ଧୃତ ରହେ।

Verse 39

शिरसा ध्रियते तेजो जीवितं शिरसि स्थितम् । सूर्यः शिरो ह्यमूर्त्तस्य मूर्तस्यापि तथैव च

ଶିରେ ତେଜ ଧୃତ ହୁଏ, ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଶିରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଅମୂର୍ତ୍ତର ‘ଶିର’ ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତର ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଶିର।

Verse 40

उरस्तु पृथिवीलोकः पादश्चैव रसातलम् । अयं ब्रह्मांडरूपे च मूर्त्तामूर्त्तस्वरूपतः

ତାଙ୍କର ଉରସ୍ଥଳ ପୃଥିବୀଲୋକ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପାଦ ରସାତଳ। ଏହିପରି ସେ ମୂର୍ତ୍ତ-ଅମୂର୍ତ୍ତ ସ୍ୱରୂପରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରୂପ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 41

विष्णुरेव ब्रह्मरूपो ज्ञानयोगाश्रयः स्वयम् । सृजते सर्वभूतानि पालयत्यपि सर्वशः

ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମରୂପ; ସେ ଜ୍ଞାନଯୋଗର ଆଶ୍ରୟ ସ୍ୱୟଂ। ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତଜୀବଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ସବୁପରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 42

विनाशयति सर्वं हि सर्वदेवमयो ह्ययम् । सर्वमासेष्वाधिपत्यं यस्य विष्णोः सनातनम्

ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଲୟ କରନ୍ତି, କାରଣ ସେ ସର୍ବଦେବମୟ। ସେହି ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ହିଁ ସମସ୍ତ ମାସମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିତ୍ୟ ଅଧିପତ୍ୟ ଅଛି।

Verse 43

तस्मात्सर्वेषु मासेषु सर्वेषु दिवसेष्वपि । सर्वेषु यामकालेषु संस्मरन्मुच्यते हरिम्

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ମାସରେ, ସମସ୍ତ ଦିନରେ ଏବଂ ସମୟର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯାମରେ ଯେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 44

चातुर्मास्ये विशेषेण ध्यानमात्रात्प्रमुच्यते । अमूर्त्तसेवनं गंगातीर्थध्यानाद्वरं परम्

ବିଶେଷତଃ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନମାତ୍ରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଅମୂର୍ତ୍ତଙ୍କ ସେବନ (ଉପାସନା) ପରମ ଶ୍ରେୟ—ଗଙ୍ଗାତୀର୍ଥ ଧ୍ୟାନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 45

सर्वदानोत्तरं चैव चातुर्मास्ये न संशयः । सर्वमासकृतं पापं चातुर्मास्ये शुभाशुभम्

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ (ତାହାର ଫଳ) ସମସ୍ତ ଦାନଠାରୁ ଅଧିକ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ମାସରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ, ‘ଶୁଭ’ କିମ୍ବା ‘ଅଶୁଭ’ କର୍ମଜନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ କ୍ଷୟ ପାଏ।

Verse 46

अक्षय्यं तद्भवेद्देवि नात्र कार्या विचारणा । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ज्ञानयोगो बहूत्तमः

ହେ ଦେବୀ, ତାହା ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ; ଏଠାରେ ବିଚାରଣାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଜ୍ଞାନଯୋଗ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ।

Verse 48

न कथ्येयं यस्य कस्य सुतस्याप्य परस्य च । अदांतायाथ दुष्टाय चलचित्ताय दांभिके

ଏହା ଯାହାକୁ-ତାହାକୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଥା ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟକୁ ତ ଅଧିକ ନୁହେଁ। ଅଦାନ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟ, ଚଞ୍ଚଳଚିତ୍ତ ଓ ଦାମ୍ଭିକଙ୍କୁ ଏହା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 49

स्ववाक्च्युताय निंद्याय न वाच्या योगजा कथा । नित्यभक्ताय दांताय शमादि गुणिने तथा

ଯେ ନିଜ ସତ୍ୟବାକ୍ୟରୁ ଚ୍ୟୁତ କିମ୍ବା ନିନ୍ଦ୍ୟ, ତାହାକୁ ଯୋଗଜ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ନିତ୍ୟଭକ୍ତ, ଦାନ୍ତ ଓ ଶମାଦି ଗୁଣଯୁକ୍ତଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍।

Verse 50

विष्णुभक्ताय दातव्या शूद्रायापि द्विजन्मने । अभक्तायाप्यशुचये ब्रह्मस्थानं न कथ्यते

ଏହି ଉପଦେଶ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍—ସେ ଶୂଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସାଧନାରେ ଦ୍ୱିଜନ୍ମା। କିନ୍ତୁ ଅଭକ୍ତ ଓ ଅଶୁଚିଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନ କଥା କୁହାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 51

मद्भक्त्या योगसिद्धिं त्वं गृहाणाशु तपोधने । अभूतं ज्ञानगम्यं तं विद्धि नारायणं परम्

ହେ ତପୋଧନ! ମୋର ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଯୋଗସିଦ୍ଧି ଗ୍ରହଣ କର। ଯେ ଅଭୂତ (ଅଜନ୍ମା) ଓ ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ଗମ୍ୟ, ସେଇ ପରମ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଜାଣ।

Verse 52

नादरूपेण शिरसि तिष्ठंतं सर्वदेहिनाम् । स एव जीवशिरसि वर्त्तते सूर्यबिंबवत्

ନାଦରୂପେ ଯେ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଶିରରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱ ହିଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବର ଶିରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟବିମ୍ବ ପରି ବର୍ତ୍ତମାନ।

Verse 53

सदोदितः सूक्ष्मरूपो मूर्त्तो मूर्त्या प्रणीयते । अभ्यासेन सदा देवि प्राप्यते परमात्मकः

ସେ ସଦା ଉଦିତ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମରୂପ; ଏବଂ ଯେ ମୂର୍ତ୍ତ, ସେ ମୂର୍ତ୍ତିଦ୍ୱାରା ଉପାସ୍ୟ। ହେ ଦେବୀ! ନିରନ୍ତର ଅଭ୍ୟାସରେ ପରମାତ୍ମା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 54

शरीरे सकला देवा योगिनो निवसंति हि । कर्णे तु दक्षिणे नद्यो निवसंति तथाऽपराः

ଏହି ଶରୀରରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଯୋଗୀମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନିବାସ କରନ୍ତି। ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ କାନରେ ନଦୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ପ୍ରବାହମାନେ ବସନ୍ତି।

Verse 55

हृदये चेश्वरः शंभुर्नाभौ ब्रह्मा सनातनः । पृथ्वी पादतलाग्रे जलं सर्वगतं तथा

ହୃଦୟରେ ଈଶ୍ୱର ଶମ୍ଭୁ ବିରାଜନ୍ତି, ନାଭିରେ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମା। ପାଦତଳର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ପୃଥିବୀ, ଏବଂ ଜଳ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 56

तेजो वायुस्तथाऽकाशं विद्यते भालमध्यतः । हस्ते च पंच तीर्थानि दक्षिणे नात्र संशयः

ଭାଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ତେଜ, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତରେ ପଞ୍ଚ ତୀର୍ଥ ଅଛି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 57

सूर्यो यद्दक्षिणं नेत्रं चन्द्रो वाममुदाहृतम् । भौमश्चैव बुधश्चैव नासिके द्वे उदाहृते

ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦକ୍ଷିଣ ନେତ୍ର ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ବାମ ନେତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଭୌମ ଓ ବୁଧ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ନାସିକାର ଦୁଇ ନାସାରନ୍ଧ୍ର ଭାବେ ଉଦାହୃତ।

Verse 58

गुरुश्च दक्षिणे कर्णे वामकर्णे तथा भृगुः । मुखे शनैश्चरः प्रोक्तो गुदे राहुः प्रकीर्तितः

ଦକ୍ଷିଣ କାନରେ ଗୁରୁ (ବୃହସ୍ପତି) ଅଛନ୍ତି, ବାମ କାନରେ ଭୃଗୁ (ଶୁକ୍ର) ଅଛନ୍ତି। ମୁଖରେ ଶନୈଶ୍ଚର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ଗୁଦରେ ରାହୁ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 59

केतुरिंद्रियगः प्रोक्तो ग्रहाः सर्वे शरीरगाः । योगिनो देहमासाद्य भुवनानि चतुर्दश

କେତୁକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ପ୍ରକୃତରେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ଶରୀରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଯୋଗୀ ଦେହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଭୁବନର ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରନ୍ତି।

Verse 60

प्रवर्त्तंते सदा देवि तस्माद्योगं सदाभ्यसेत् । चातुर्मास्ये विशेषेण योगी पापं निकृन्तति

ହେ ଦେବି, ପ୍ରବୃତ୍ତିର ଧାରା ସଦା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ତେଣୁ ସର୍ବଦା ଯୋଗାଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ବିଶେଷତଃ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଯୋଗୀ ପାପକୁ ଛେଦ କରେ।

Verse 61

मुहूर्त्तमपि यो योगी मस्तके धारयेन्मनः । कर्णै पिधाय पापेभ्यो मुच्यतेऽसौ न संशयः

ଯେ ଯୋଗୀ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ର ମନକୁ ମସ୍ତକଶିଖରେ ଧାରଣ କରେ ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱୟ ବନ୍ଦ କରି ବାହ୍ୟ ବିକ୍ଷେପ ରୋକେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 62

अंतरं नैव पश्यामि विष्णोर्योगपरस्य वा । एकोऽपि योगी यद्गेहे ग्रासमात्रं भुनक्ति च

ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଯୋଗପରାୟଣ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ କୌଣସି ଭେଦ ଦେଖୁନି। ଯେ ଘରେ ଏକ ଯୋଗୀ ମାତ୍ର ଏକ ଗ୍ରାସ ଭୁଞ୍ଜେ, ସେ ଘର ପବିତ୍ର ହୁଏ।

Verse 63

कुलानि त्रीणि सोऽवश्यं तारयेदात्मना सह । यदि विप्रो भवेद्योगी सोऽवश्यं दर्शनादपि

ସେ ନିଜ ସହିତ ତିନି କୁଳକୁ ନିଶ୍ଚୟ ତାରିଦେଏ। ଯଦି ଯୋଗୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ, ତେବେ କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ କଲ୍ୟାଣ କରେ।

Verse 64

सर्वेषां प्राणिनां देवि पापराशि निषूदकः । सक्रियो ब्रह्मनिरतः सच्छूद्रो योगभाग्यदि

ହେ ଦେବୀ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ପାପରାଶିର ନାଶକ ହୁଏ; ଗୃହସ୍ଥକର୍ମରେ ସକ୍ରିୟ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସଦାଚାରୀ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଯୋଗଭାଗ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 65

भवेत्सद्गुरुभक्तो वा सोऽप्यमूर्त्तफलं लभेत् । यो योगी नियताहारः परब्रह्म समाधिमान्

ଯେ ସଦ୍ଗୁରୁଭକ୍ତ ହୁଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ଅମୂର୍ତ୍ତ (ଅବ୍ୟକ୍ତ) ଫଳ ପାଏ; ନିୟତ ଆହାରୀ ଓ ପରବ୍ରହ୍ମରେ ସମାଧିସ୍ଥ ଯୋଗୀ ପରମ ଧନ୍ୟ।

Verse 66

चातुर्मास्ये विशेषेण हरौ स लयभाग्भवेत् । यथा सिद्धकरस्पर्शाल्लोहं भवति कांचनम्

ବିଶେଷକରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ସେ ହରିରେ ଲୟ ପାଏ; ଯେପରି ସିଦ୍ଧହସ୍ତର ସ୍ପର୍ଶରେ ଲୋହା ସୁନା ହୋଇଯାଏ।

Verse 67

तथा मूर्त्तं हरिप्रीत्या मनुष्यो लयमाव्रजेत् । यथा मार्गजलं गंगापतितं त्रिदशैरपि

ସେହିପରି ହରିପ୍ରୀତିଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଦେହଧାରୀ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୟ ପାଏ; ଯେପରି ରାସ୍ତାର ସାଧାରଣ ଜଳ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାରେ ପଡିଲେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ପବିତ୍ର ମାନନ୍ତି।

Verse 68

सेवितं सर्वफलदं तथा योगी विमुक्तिदः । यथा गोमयमात्रेण वह्निर्दीप्यति सर्वदा

ସେବା କଲେ ତାହା ସର୍ବଫଳଦାୟକ; ସେହିପରି ଯୋଗୀ ମୁକ୍ତିଦାତା। ଯେପରି ଅଳ୍ପ ଗୋମୟ ଇନ୍ଧନରେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନି ସଦା ଜ୍ୱଳିତ ରହେ।

Verse 69

देवतानां मुखं तद्धि कीर्त्यते याज्ञिकैः सदा । एवं योगी सदाऽभ्यासाज्जायते मोक्षभाजनम्

ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନେ ସଦା ତାହାକୁ ‘ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ନିରନ୍ତର ଅଭ୍ୟାସରେ ଯୋଗୀ ମୋକ୍ଷପାତ୍ର ହୁଏ।

Verse 70

योगोऽयं सेव्यते देवि ज्ञानासिद्धिप्रदः सदा । सनकादिभिराचार्यैर्मुमुक्षुभिरधीश्वरैः

ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଯୋଗ ସଦା ସେବନୀୟ; ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଜ୍ଞାନ ଓ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରେ। ସନକାଦି ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ମୁମୁକ୍ଷୁ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ମହାଧୀଶ୍ୱରମାନେ ଏହାକୁ ଆଚରଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 71

प्रथमं ज्ञानसंपत्तिर्जायते योगिनां सदा । तेषां गृहीतमात्रस्तु योगी भवति पार्वति

ହେ ପାର୍ବତୀ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କରେ ପ୍ରଥମେ ସଦା ଜ୍ଞାନସମ୍ପଦ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଏବଂ ଯେ କେବଳ ସେହି ପଥକୁ ଧରେ, ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ଯୋଗୀ ହୁଏ।

Verse 72

ततस्तु सिद्धयस्तस्य त्वणिमाद्याः पुरोगताः । भवन्ति तत्रापि मनो न दद्याद्योगिनां वरः

ତାପରେ ଅଣିମା ଆଦି ସିଦ୍ଧିମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ତଥାପି ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାହାରେ ମନ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଆସକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 73

सर्वदानक्रतुभवं पुण्यं भवति योगतः । योगात्सकलकामाप्तिर्न योगाद्भुवि प्राप्यते

ଯୋଗଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦାନ ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରୁ ଜନିତ ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଯୋଗରୁ ସକଳ କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ; ଭୂମିରେ ଯୋଗଦ୍ୱାରା ଅପ୍ରାପ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 74

योगान्न हृदयग्रंथिर्न योगान्ममता रिपुः । न योगसिद्धस्य मनो हर्त्तुं केनापि शक्यते

ଯୋଗଦ୍ୱାରା ହୃଦୟ-ଗ୍ରନ୍ଥି ଛିନ୍ନ ହୁଏ; ଯୋଗଦ୍ୱାରା ‘ମମତ୍ୱ’ ନାମକ ଶତ୍ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯୋଗସିଦ୍ଧଙ୍କ ମନ କେହି କିଛିଦ୍ୱାରା ହରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 75

स एव विमलो योगी यच्चित्तं शिरसि स्थितम् । स्थिरीभूतव्यथं नित्यं दशमद्वारसंपुटे

ଯେ ଯୋଗୀଙ୍କ ଚିତ୍ତ ଶିରରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ—‘ଦଶମ ଦ୍ୱାର’ର ସଂପୁଟ ମଧ୍ୟରେ—ନିତ୍ୟ ସ୍ଥିର, ବ୍ୟଥା-କମ୍ପନ ଶାନ୍ତ, ସେଇ ଯୋଗୀ ନିଶ୍ଚୟ ବିମଳ।

Verse 76

कणौं पिधाय मर्त्यस्य नादरूपं विचिन्वतः । तदेव प्रणवस्याग्रं तदेव ब्रह्म शाश्वतम्

ମର୍ତ୍ୟ ଯେତେବେଳେ କାନ ଦୁଇଟି ବନ୍ଦ କରି ନାଦରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେଇ ଅନ୍ତର୍ନାଦ ହିଁ ପ୍ରଣବ (ଓଁ)ର ଅଗ୍ର ସାର; ସେଇ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ।

Verse 77

तदेवानंतरूपाख्यं तदेवामृतमुत्तमम् । घ्राणवायौ प्रघोषोऽयं जठराग्नेर्महत्पदम्

ସେଇ ହିଁ ‘ଅନନ୍ତରୂପ’ ନାମରେ ପରିଚିତ; ସେଇ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତ। ଏହି ପ୍ରଘୋଷ ନାଦ ନାସିକାର ପ୍ରାଣବାୟୁରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହା ଜଠରାଗ୍ନିର ମହାପଦ।

Verse 78

पंचभूतं निवासं यज्ज्ञानरूपमिदं पदम् । पदं प्राप्य विमुक्तिः स्याज्जन्मसंसारबंधनात्

ଏହି ପଦ—ଯାହାର ନିବାସ ପଞ୍ଚଭୂତ ଏବଂ ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ଜ୍ଞାନ—ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଜନ୍ମ-ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 79

यदाप्तिर्दुलभा लोके योगसिद्धिप्रदायिका

ଲୋକେ ଯେ ପ୍ରାପ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ, ସେହି ପ୍ରାପ୍ତି ଯୋଗସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନକାରିଣୀ।

Verse 80

एवं ब्रह्ममयं विभाति सकलं विश्वं चरं स्थावरं विज्ञानाख्यमिदं पदं स भगवान्विष्णुः स्वयं व्यापकः । ज्ञात्वा तं शिरसि स्थितं बहुवरं योगेश्वराणां परं प्राणी मुंचति सर्पवज्जगतिजां निर्मोकमायाकृतिम्

ଏହିପରି ଚର ଓ ସ୍ଥାବର ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମମୟ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ। ‘ବିଜ୍ଞାନ’ ନାମକ ଏହି ପଦ ସ୍ୱୟଂ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ। ତାଙ୍କୁ ଶିରୋମଣିରେ ସ୍ଥିତ, ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଯୋଗେଶ୍ୱରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତୀତ ପରମ ଭାବେ ଜାଣି ପ୍ରାଣୀ ସର୍ପ ପରି ଜଗତ୍ଜନ୍ୟ, ମାୟାକୃତ ଆବରଣକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।

Verse 112

वाकारो धूम्रवर्णश्च सूर्यबीजं मनोजवम् । पुलस्त्यर्षिसमायुक्तं नियुक्तं सर्वसौख्यदम्

‘ବ’ ଅକ୍ଷର ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ; ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟର ବୀଜମନ୍ତ୍ର, ମନ ପରି ବେଗବାନ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷିସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ ଏହା ସର୍ବ ସୌଖ୍ୟ ଦାନ କରେ।

Verse 258

ध्यानैजपैः पूजितैश्च भक्तानां मुनिसत्तम । मोक्षो भवति बन्धेभ्यः कर्मजेभ्यो न संशयः

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଭକ୍ତମାନେ ଧ୍ୟାନ, ଜପ ଓ ପୂଜାଦ୍ୱାରା ଆରାଧନା କଲେ କର୍ମଜନ୍ୟ ବନ୍ଧନରୁ ମୋକ୍ଷ ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 262

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहरस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये ज्ञानयोगकथनं नाम द्विषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଶେଷଶାୟୀ ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ବ୍ରହ୍ମା–ନାରଦ ସଂବାଦ ଓ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଜ୍ଞାନଯୋଗକଥନ’ ନାମକ 262ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 407

सेवितो विष्णुरूपेण ब्रह्ममोक्षप्रदायकः । शृणुष्वावहिता भूत्वा मूर्त्तामूर्ते स्थितिं शुभे

ବିଷ୍ଣୁରୂପେ ସେବିତ ହେଲେ ସେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାତା। ହେ ଶୁଭେ, ସାବଧାନ ହୋଇ ତାଙ୍କର ସାକାର-ନିରାକାର ପବିତ୍ର ସ୍ଥିତି ଶୁଣ।