Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

लिंगमुद्रा योनिमुद्रा धेनुमुद्रा तथा त्रयम् । सकलं कृतमेतद्धि मंत्ररूपे बिजाक्षरम्

Transliteration

liṃgamudrā yonimudrā dhenumudrā tathā trayam | sakalaṃ kṛtametaddhi maṃtrarūpe bijākṣaram

Translation

ଲିଙ୍ଗମୁଦ୍ରା, ଯୋନିମୁଦ୍ରା ଓ ଧେନୁମୁଦ୍ରା—ଏହି ତିନିଟି। ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, କାରଣ ବୀଜାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।

Word by Word

• लिङ्गमुद्रा: the liṅga-mudrā
• लिङ्गमुद्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग-मुद्रा (प्रातिपदिक; लिङ्ग + मुद्रा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समास

• योनिमुद्रा: the yoni-mudrā
• योनिमुद्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योनि-मुद्रा (प्रातिपदिक; योनि + मुद्रा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समास

• धेनुमुद्रा: the dhenu-mudrā
• धेनुमुद्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धेनु-मुद्रा (प्रातिपदिक; धेनु + मुद्रा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समास

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकार-बोधक (also/likewise)

• त्रयम्: the three (together)
• त्रयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; संख्यावाचक (collective ‘three’)

• सकलम्: entire, complete
• सकलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘etad’)

• कृतम्: done, made
• कृतम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: कृत्-प्रत्ययान्त (क्त-प्रत्यय), भूतकर्मणि/भूतकृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/हेतु-बोधक (indeed/for)

• मन्त्ररूपे: in the form of a mantra
• मन्त्ररूपे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र-रूप (प्रातिपदिक; मन्त्र + रूप)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; तत्पुरुष-समास

• बीजाक्षरम्: a seed-syllable
• बीजाक्षरम्: Samanaadhikarana (Predicate nominal/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: बीज-अक्षर (प्रातिपदिक; बीज + अक्षर)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; तत्पुरुष-समास

Speaker

Skanda (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A sādhaka’s hands forming three successive mudrās; behind, a subtle liṅga and yoni symbolism rendered as abstract sacred geometry; a protective ‘dhenu’ motif suggesting nourishment and auspiciousness; bīja syllable glowing at the center as it ‘becomes mantra’.

Characters & Entities

• Liṅga-mudrā
• Yoni-mudrā
• Dhenu-mudrā
• Bīja (seed-syllable)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual completeness arises from coordinated mantra and gesture—outer mudrā supports inner concentration and mantra-power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is specified in this verse; it provides worship-technology within a tīrtha-focused chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Performance of three mudrās—Liṅga, Yoni, and Dhenu—as part of completing the mantra-based rite.