Adhyaya 257

Verse 1

पार्वत्युवाच । द्वादशाक्षरमाहात्म्यं मम विस्तरतो वद । यथावर्णं यत्फलं च यथा च क्रियते मया

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୋ! ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ—ଅକ୍ଷରକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ତାହାର ରୂପ, ତାହାର ଫଳ, ଏବଂ ମୁଁ କିପରି ତାହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି।

Verse 2

श्रीमहादेव उवाच । द्विजातीनां सहोंकारसहितो द्वादशाक्षरः । स्त्रीशूद्राणां नमस्कारपूर्वकः समुदाहृतः

ଶ୍ରୀମହାଦେବ କହିଲେ—ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଓଂକାରସହିତ ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଉପଦେଶିତ; ଷ୍ଟ୍ରୀ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ‘ନମଃ’ ନମସ୍କାରପୂର୍ବକ ଘୋଷିତ।

Verse 3

प्रकृतीनां रामनाम संमतो वा षडक्षरः । सोऽपि प्रणवहीनः स्यात्पुराणस्मृतिनिर्णयः

ସାଧାରଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ରାମନାମ’ ଭାବେ ସମ୍ମତ ଷଡାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରାହ୍ୟ; ଏବଂ ସେଥିରେ ପ୍ରଣବ (ଓଂ) ନ ଥିବା ଉଚିତ—ଏହି ପୁରାଣ-ସ୍ମୃତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ।

Verse 4

क्रमोऽयं सर्ववर्णानां प्रकृतीनां सदैव हि । क्रमेण रहितो यस्तु करोति मनुजो जपम् । तस्य प्रकुप्यति विभुर्नरकादिप्रदायकः

ଏହି କ୍ରମ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଯଥାକ୍ରମ ବିନା ଜପ କରେ, ତାହାପ୍ରତି ପ୍ରଭୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ନରକାଦି ଦୁଃଖଦାତା ହୁଅନ୍ତି।

Verse 5

पार्वत्युवाच । मया त्रिमात्रया स्वामिन्सेव्यते जगदीश्वरः । रूपमस्य कथं जाने वचसामप्यगोचरम्

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ହେ ସ୍ୱାମୀ! ମୁଁ ତ୍ରିମାତ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଜଗଦୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସେବା କରୁଛି। ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ବାଣୀର ମଧ୍ୟ ଅଗୋଚର, ମୁଁ ତାହା କିପରି ଜାଣିବି?

Verse 6

ईश्वर उवाच प्रणवस्याधिकारो न तवास्ति वरवर्णिनि । नमो भगवते वासुदेवायेति जपः सदा

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ତୁମର ପ୍ରଣବ (ଓଂ) ଉପରେ ଅଧିକାର ନାହିଁ। ତେଣୁ ସଦା ‘ନମୋ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ’ ଏହି ଜପ କର।

Verse 7

पार्वत्युवाच । यदि सप्रणवं दद्याद्द्वादशाक्षरचिंतनम । प्रणवे नाधिकारो मे कथं भवति धूर्जटे

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ଯଦି ପ୍ରଣବସହିତ ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରଚିନ୍ତନ ଦିଆଯିବ, ତେବେ ହେ ଧୂର୍ଜଟି! ପ୍ରଣବରେ ମୋର ଅଧିକାର ନଥିଲେ ଏହା ମୋ ପାଇଁ କିପରି ହେବ?

Verse 8

ईश्वर उवाच । प्रणवः सर्वदेवानामादिरेष प्रकीर्तितः । ब्रह्मा विष्णुः शिवश्चैव वसंति दयितायुताः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଆଦିସ୍ରୋତ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ତାହାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଶକ୍ତିସହ ବସନ୍ତି।

Verse 9

तत्र सर्वाणि भूतानि सर्व तीर्थानि भागशः । तिष्ठंति सर्वतीर्थानि कैवल्यं ब्रह्म एव यः

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀ ଓ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ନିଜ ନିଜ ଅଂଶସହ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଠାରେଇ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ନିବାସ—ସେଇ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ କୈବଲ୍ୟ, ମୋକ୍ଷାବସ୍ଥା।

Verse 10

तस्य योग्या तदा देवि भविष्यसि यदा तपः । चातुर्मास्ये हरिप्रीत्यै करिष्यसि शुभानने

ହେ ଦେବୀ, ଶୁଭାନନେ! ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ତପ କରିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ତାହା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବ।

Verse 11

तपसा प्राप्यते कामस्तपसा च महत्फलम् । तपसा जायते सर्वं तत्तपः सुलभं नरैः

ତପରେ କାମନା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ, ତପରେ ମହାଫଳ ମିଳେ। ତପରୁ ହିଁ ସମସ୍ତ କିଛି ଜନ୍ମେ; କିନ୍ତୁ ଏପରି ତପ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ସହଜ ନୁହେଁ।

Verse 12

यशः सौभाग्यमतुलं क्षमासत्यादयो गुणाः । सुलभं तपसा नित्यं तपश्चर्त्तुं न शक्यते

ଯଶ, ଅତୁଳ ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ କ୍ଷମା–ସତ୍ୟ ଆଦି ଗୁଣ ତପସ୍ୟାରେ ନିତ୍ୟ ସହଜରେ ଲଭ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟାକୁ ନିରନ୍ତର କରିବା ସହଜ ନୁହେଁ।

Verse 13

यदा हि तपसो वृद्धिस्तदा भक्तिर्हरौ भवेत् । तदा हि तपसो हानिर्यदा भक्तिं विना कृतम्

ତପସ୍ୟା ବଢ଼ିଲେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଉଦୟ ହେବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି ବିନା କରା ତପସ୍ୟା କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏ।

Verse 14

तावत्तपांसि गर्जंति देहेऽस्मिन्सततं नृणाम् । यदा विष्णुं स्मरेन्नित्यं जिह्वाग्रं पावनं भवेत्

ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଏହି ଦେହରେ ତପସ୍ୟା ତତ୍କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରନ୍ତର ‘ଗର୍ଜନ’ କରେ; କିନ୍ତୁ ଯେ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରେ, ତାହାର ଜିହ୍ୱାଗ୍ର ମଧ୍ୟ ପାବନ ହୁଏ।

Verse 15

यथा प्रदीपे ज्वलिते प्रणश्यति महत्तमः । तथा हरेः कथायां च याति पापमनेकधा

ଯେପରି ଦୀପ ଜ୍ୱଳିଲେ ଘୋର ଅନ୍ଧକାର ନଶିଯାଏ, ସେପରି ହରିକଥାରେ ପାପ ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।

Verse 16

तस्मात्पार्वति यत्नेन हरौ सुप्ते तपः कुरु । चातुर्मास्येऽथ संप्राप्ते प्रणवेन समन्वितम्

ଏହେତୁ, ହେ ପାର୍ବତୀ, ହରିଙ୍କ ‘ଶୟନ’ କାଳରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ତପସ୍ୟା କର; ଏବଂ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ଆସିଲେ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ସହିତ ଯୁକ୍ତ କରି ତାହା କର।

Verse 17

विशुद्धहृदया भूत्वा मन्त्रराजमिमं जप स एव भगवांस्तुष्टो द्वादशाक्षरसंयुतम्

ହୃଦୟକୁ ବିଶୁଦ୍ଧ କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ରରାଜକୁ ଜପ କର; ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ସେଇ ଭଗବାନ ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷରଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 18

प्रदास्यति परं ज्ञानं ब्रह्मरूपमखण्डितम् । ब्रह्मकल्पांतकोटीषु जप त्वं द्वादशाक्षरम्

ସେ (ମନ୍ତ୍ର) ପରମ ଜ୍ଞାନ ଦେବ—ଅଖଣ୍ଡ, ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ। ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମକଳ୍ପାନ୍ତ କୋଟି କୋଟି କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କର।

Verse 19

मन्त्रराजं सप्रणवं ध्यायेत्सोऽपि न पश्यति । इत्युक्ता सा तपोनिष्ठा तपश्चरितुमागता

ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ସହିତ ମନ୍ତ୍ରରାଜକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ ତାହାଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ୟଦର୍ଶନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହିପରି କୁହାଯାଇ ସେ ତପୋନିଷ୍ଠା ତପ କରିବାକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 20

हिमाचलस्य शिखरे चातुर्मास्ये समागते । ब्रह्मचर्यव्रतपरा वसनत्रयसंयुता

ପବିତ୍ର ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ କାଳ ଆସିଲାବେଳେ ସେ ହିମାଚଳର ଶିଖରରେ ରହିଲା—ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟବ୍ରତରେ ପରାୟଣ, ତିନିଟି ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି।

Verse 21

प्रातर्मध्येऽपराह्ने च ध्यायन्ती हरिशंकरम् । वपुर्यथा पुरा कृष्टं पूजने शंकरस्य च

ପ୍ରଭାତ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ଅପରାହ୍ନରେ ସେ ହରି-ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲା; ଶଙ୍କରପୂଜାରେ ତାହାର ଦେହ ପୂର୍ବବତ୍ କୃଶ ହୋଇଗଲା।

Verse 22

सखीजन समायुक्ता पितुः शृंगे मनोहरे । अतपत्सा विशालाक्षी क्षमादिगुणसंयुता

ସଖୀଜନ ସହିତ ସମେତ ହୋଇ, ପିତାଙ୍କ ମନୋହର ଶୃଙ୍ଗରେ, କ୍ଷମା ଆଦି ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ସେଇ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ତପ କଲେ।

Verse 23

गालव उवाच । या हि योगीश्वरध्येया या वन्द्या विश्ववन्दिता । जननी या च विश्वस्य साऽपि कामात्तपोगता

ଗାଲବ କହିଲେ—ଯିଏ ଯୋଗୀଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ଧ୍ୟେୟ, ଯିଏ ବନ୍ଦନୀୟ ଓ ବିଶ୍ୱବନ୍ଦିତା, ଯିଏ ଜଗତର ଜନନୀ—ସେ ମଧ୍ୟ କାମନାବଶେ ତପସ୍ୟାକୁ ଗଲେ।

Verse 24

या हि प्रकृतिसद्रूपा तडित्कोटिसमप्रभा । विरजा या स्वयं वन्द्या गुणातीताचरत्तपः

ଯିଏ ପ୍ରକୃତିସଦୃଶ ରୂପା, କୋଟି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମ ପ୍ରଭାଶାଳିନୀ, ନିର୍ମଳା, ସ୍ୱୟଂ ବନ୍ଦନୀୟା ଓ ଗୁଣାତୀତା—ସେ ତପ କଲେ।

Verse 25

पृथ्व्यंबु तेजो वायुश्च गगनं यन्मयं विदुः । मूलप्रकृतिरूपा या सा चकारोत्तम तपः

ଯାହାଙ୍କୁ ନେଇ ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ତେଜ, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ—ଏ ପଞ୍ଚଭୂତ ଗଠିତ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି; ଯିଏ ମୂଳପ୍ରକୃତିରୂପା—ସେ ଉତ୍ତମ ତପ କଲେ।

Verse 26

या स्थावरं जंगममाशु विश्वं व्याप्य स्थिता या प्रकृतेः पुरापि । स्पृहादिरूपेण च तृप्तिदात्री देवे प्रसुप्ते तपसाऽप शुद्धिम्

ଯିଏ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଶୀଘ୍ର ବ୍ୟାପି ଅବସ୍ଥିତ, ଯିଏ ପ୍ରକଟ ପ୍ରକୃତିର ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ଯିଏ ସ୍ପୃହା ଆଦି ରୂପେ ତୃପ୍ତିଦାତ୍ରୀ—ଦେବ ନିଦ୍ରାସ୍ଥ ଥିବାବେଳେ ସେ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଅଶୁଦ୍ଧି ଦୂର କଲେ।

Verse 257

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये द्वादशाक्षरनाममहिमपूर्वकपार्वतीतपोवर्णनं नाम सप्तपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ବିଭାଗ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଶେଷଶାୟୀ ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ବ୍ରହ୍ମା-ନାରଦ ସଂବାଦରେ, ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟମାହାତ୍ମ୍ୟରେ, “ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ନାମମହିମାପୂର୍ବକ ପାର୍ବତୀତପୋବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ୨୫୭ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।