Adhyaya 251

Verse 1

गालव उवाच । इत्युक्त्वाऽकाशजावाणी विरराम शुभप्रदा । तेऽपि देवास्तदाश्चर्यं महद्दृष्ट्वा महाव्रताः

ଗାଲବ କହିଲେ—ଏପରି କହି ଆକାଶଜ ଶୁଭପ୍ରଦ ବାଣୀ ନିରବ ହେଲା। ଏବଂ ସେହି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ, ମହାବ୍ରତଧାରୀ, ସେ ମହାଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ଚର୍ୟକୁ ଦେଖି ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।

Verse 2

चतुष्टयं च वृक्षाणां चातुर्मास्ये समागते । अपूजयंश्च विधिवदैक्यभावेन शूद्रज

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ଆସିଲାବେଳେ ସେମାନେ ସେଇ ଚାରିଟି ବୃକ୍ଷକୁ ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କଲେ, ଏକ୍ୟଭାବରେ—ହେ ଶୂଦ୍ରଜ।

Verse 3

चातुर्मास्येऽथ संपूर्णे देवो हरिहरात्मकः । प्रसन्नस्तानुवाचाथ भक्त्या प्रत्यक्षरूपधृक्

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ହରି-ହରାତ୍ମକ ଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 4

यूयं गच्छत देवेश महा व्रतपरायणाः । भुंक्त स्वान्स्वांश्चाधिकारान्मया ते दानवा हताः

ହେ ଦେବେଶମାନେ, ମହାବ୍ରତପରାୟଣ ତୁମେ ଏବେ ଯାଅ। ନିଜ ନିଜ ଅଧିକାର ଓ ପଦକୁ ପୁନଃ ଭୋଗ କର; ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଦାନବ-ଶତ୍ରୁମାନେ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 5

इत्युक्त्वा देवदेवेशावैक्यरूपधरौ यदा । गणानां देवतानां च बुद्धिं निर्भेदतां तदा

ଏପରି କହି ଯେତେବେଳେ ଦେବାଧିଦେବ ଦୁଇ ପ୍ରଭୁ ଏକତ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଗଣମାନଙ୍କ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଭେଦହୀନ, ଅବିଭକ୍ତ ହୋଇଗଲା।

Verse 6

नयन्तौ तौ तदा चेशा बभूवतुररिन्दमौ । तेऽपि देवा निराबाधा हृष्टचित्ता ह्यभेदतः

ତେବେ ସେଇ ଦୁଇ ଈଶ୍ୱର ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ଓ ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ ହେଲେ। ଏବଂ ସେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ନିରାବାଧ ହୋଇ, ସେଇ ଅଭେଦଭାବରୁ ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 7

प्रययुः स्वांश्चाधिकारान्विमानगण कोटिभिः । गालव उवाच । तथा तत्रापि ते देवाः पार्वत्याः शापमोहिताः

ବିମାନଗଣର କୋଟି କୋଟି ଦଳ ସହିତ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଅଧିକାରସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଗାଲବ କହିଲେ—‘ତଥାପି ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦେବମାନେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଶାପରେ ମୋହିତ ହେଲେ।’

Verse 8

स्तुत्वा तां बिल्वपत्रैश्च पूजयित्वा महेश्वरीम् । प्रसन्नवदनां स्तुत्वा प्रणिपत्य पुनःपुनः

ସେମାନେ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ପୂଜା କଲେ; ପ୍ରସନ୍ନମୁଖୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣିପାତ କଲେ।

Verse 9

सा प्रोवाच ततो देवान्विश्वमाता तु संस्तुता । मम शापो वृथा नैव भविष्यति सुरोत्तमाः

ତେବେ ସ୍ତୁତିତ ବିଶ୍ୱମାତା ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ସୁରୋତ୍ତମମାନେ, ମୋର ଶାପ କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ।”

Verse 10

तथापि कृतपापानां करवाणि कृपां च वः । स्वर्गे दृषन्मया नैव भविष्यथ सुरोत्तमाः

“ତଥାପି ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କୃପା କରିବି; କିନ୍ତୁ ହେ ସୁରୋତ୍ତମମାନେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ତୁମେ ମୋତେ ଦୃଶ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।”

Verse 11

मर्त्यलोकं च संप्राप्य प्रतिमासु च सर्वशः । सर्वे देवाश्च वरदा लोकानां प्रभविष्यथ

“ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଆସି, ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରତିମାମାନଙ୍କରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବରଦାତା ହେବ।”

Verse 12

पाणिग्रहेण विहिता ये कुमाराः कुमारिकाः । तेषांतेषां प्रजाश्चैव भविष्यथ न संशयः

“ପାଣିଗ୍ରହଣ-ବିଧିରେ ଯେ କୁମାର-କୁମାରୀ ଯୁକ୍ତ ହେବେ, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ନିଶ୍ଚୟ ହେବ— ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 13

इत्युक्त्वा सा भगवती देवतानां वरप्रदा । विष्णुं महेश्वरं चैव प्रोवाच कुपिता भृशम्

ଏହିପରି କହି, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବର ଦେଇଥିବା ଭଗବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 14

देवास्तस्या भयान्नष्टा मर्त्येषु प्रतिमां गताः । भक्तानां मानसं भावं पूरयन्तः सुसंस्थिताः

ତାହାର ଭୟରୁ ଦେବମାନେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇ ମର୍ତ୍ୟଲୋକର ପ୍ରତିମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ସୁସ୍ଥିର ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ହୃଦୟଗତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।

Verse 15

यस्माद्विष्णो महेशानस्त्वयाऽपि न निषेधितः । तस्मात्त्वमपि पाषाणो भविष्यसि न संशयः

ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ—ମହେଶାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ନିଷେଧ କରିଲ ନାହିଁ; ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପାଷାଣ ହେବ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 16

हरोऽप्यश्ममयं रूपं प्राप्य लोकविगर्हितम् । लिंगाकारं विप्रशापान्महद्दुःखमवाप्स्यति

ବିପ୍ରଶାପରୁ ହର (ଶିବ) ମଧ୍ୟ ଲୋକନିନ୍ଦିତ ପାଷାଣମୟ ରୂପ ପାଇ, ଲିଙ୍ଗାକାର ଧାରଣ କରି ମହାଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ।

Verse 17

तच्छ्रुत्वा भगवान्विष्णुः पार्वतीमनुकूलयन् । उवाच प्रणतो भूत्वा हरभार्यां महेश्वरीम्

ସେ କଥା ଶୁଣି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଅନୁକୂଳ କରିବାକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ହରଭାର୍ଯ୍ୟା ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 18

श्रीविष्णुरुवाच । महाव्रते महादेवि महादेवप्रिया सदा । त्वं हि सत्त्वरजःस्था च तामसी शक्तिरुत्तमा

ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ମହାବ୍ରତଧାରିଣୀ ମହାଦେବୀ, ସଦା ମହାଦେବପ୍ରିୟେ! ତୁମେ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜଃରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ତମସର ମଧ୍ୟ ପରମୋତ୍ତମ ଶକ୍ତି ତୁମେ।

Verse 19

मात्रात्रयसमोपेता गुणत्रयविभाविनी । मायादीनां जनित्री त्वं विश्वव्यापकरूपिणी

ତ୍ରିମାତ୍ରାରେ ସମନ୍ୱିତା, ତ୍ରିଗୁଣ-ପ୍ରକାଶିନୀ ତୁମେ; ମାୟା ଆଦିର ଜନନୀ ତୁମେ—ତୁମ ରୂପ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 20

वेदत्रयस्तुता त्वं च साध्यारूपेण रागिणी । अरूपा सर्वरूपा त्वं जनसन्तानदायिनी

ତିନି ବେଦ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ସାଧ୍ୟରୂପ ଧାରଣ କରି ତୁମେ ସ୍ନେହରାଗରେ ପ୍ରକାଶିତ। ନିରାକାର ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସର୍ବରୂପା ତୁମେ, ଜନସନ୍ତାନର ପରମ୍ପରା ଦାନ କର।

Verse 21

फलवेला महाकाली महालक्ष्मीः सरस्वती । ओंकारश्च वषट्कारस्त्वमेव हि सुरेश्वरि

ତୁମେ ଫଳବେଳା; ତୁମେ ମହାକାଳୀ, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ। ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ, ଓଂକାର ଓ ବଷଟ୍କାର ମଧ୍ୟ ତୁମେଇ।

Verse 22

भूतधात्रि नमस्तेऽस्तु शिवायै च नमोऽस्तु ते । रागिण्यै च विरागिण्यै विकराले नमः शुभे

ହେ ଭୂତଧାତ୍ରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଶିବାରୂପିଣୀ, ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ନମୋ। ରାଗିଣୀ ଓ ବିରାଗିଣୀ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ବିକରାଳେ, ହେ ଶୁଭେ, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 23

एवं स्तुता प्रसन्नाक्षी प्रसन्नेनांतरात्मना । उवाच परमोदारं मिथ्यारोषयुतं वचः

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ପାଇ, ପ୍ରସନ୍ନ ନୟନା ଓ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ପରମ ଉଦାର ବଚନ କହିଲେ—ଯାହାରେ ଯେନେ କୃତ୍ରିମ କ୍ରୋଧର ଆଭାସ ଥିଲା।

Verse 24

मच्छापो नाऽन्यथा भावी जनार्दन तवाप्ययम् । तत्राऽपि संस्थितस्त्वं हि योगीश्वरविमुक्तिदः

ହେ ଜନାର୍ଦନ! ମୋର ଶାପ ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ; ଏହା ତୁମ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ। ତଥାପି ସେଠାରେ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ତୁମେ ଯୋଗୀଶ୍ୱରମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେବ।

Verse 25

कामप्रदश्च भक्तानां चातुर्मास्ये विशेषतः । निम्नगा गंडकीनाम ब्रह्मणो दयिता सुता

ବିଶେଷତଃ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ କାଳରେ ସେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଇଷ୍ଟ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି। ‘ଗଣ୍ଡକୀ’ ନାମକ ସେହି ନିମ୍ନଗା ନଦୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା।

Verse 26

पाषाणसारसंभूता पुण्यदात्री महाजला । तस्याः सुविमले नीरे तव वासो भविष्यति

ସେ ପାଷାଣସାରରୁ ଉଦ୍ଭୂତ, ପୁଣ୍ୟଦାତ୍ରୀ ମହାନଦୀ। ତାହାର ଅତି ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ତୁମର ବାସ ହେବ।

Verse 27

चतुर्विंशतिभेदेन पुराणज्ञैर्निरीक्षितः । मुखे जांबूनदं चैव शालग्रामः प्रकीर्तितः

ପୁରାଣଜ୍ଞମାନେ ତାହାକୁ ଚବିଶ ପ୍ରକାର ଭେଦରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିଛନ୍ତି। ଶାଳଗ୍ରାମର ମୁଖେ ‘ଜାମ୍ବୂନଦ’ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ଚିହ୍ନ) ଥାଏ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 28

वर्त्तुलस्तेजसः पिंडः श्रिया युक्तो भविष्यसि । सर्वसामर्थ्यसंयुक्तो योगिनामपि मोक्षदः

ତୁମେ ତେଜୋମୟ ବର୍ତ୍ତୁଳ ପିଣ୍ଡରୂପ ହେବ, ଶ୍ରୀସହିତ ଯୁକ୍ତ। ସର୍ବ ସାମର୍ଥ୍ୟରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ଦେବ।

Verse 29

ये त्वां शिलागतं विष्णुं पूजयिष्यंति मानवाः । तेषां सुचिन्तितां सिद्धिं भक्तानां संप्रयच्छसि

ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶିଳାରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ବିଷ୍ଣୁରୂପ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ, ସେମାନଙ୍କ ଶୁଭ ସଂକଳ୍ପର ସିଦ୍ଧି ତୁମେ ଦେଉଛ; କାରଣ ତୁମେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସଫଳତା ପ୍ରଦାନ କର।

Verse 30

शिलागतं च देवेशं तुलस्या भक्ति तत्पराः । पूजयिष्यंति मनुजास्तेषां मुक्तिर्न दूरतः

ଭକ୍ତିରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ତୁଳସୀ ସହିତ ଶିଳାରେ ପ୍ରକଟ ଦେବେଶଙ୍କୁ ଯେ ନର-ନାରୀ ପୂଜିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ଦୂର ନୁହେଁ।

Verse 31

शिलास्थितं च यः पश्येत्त्वां विष्णुं प्रतिमागतम् । सुचक्रांकितसर्वांगं न स गच्छेद्यमालयम्

ଯେ କେହି ଶିଳାରେ ସ୍ଥିତ, ପ୍ରତିମାରୂପେ ପ୍ରକଟ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଶୁଭ ଚକ୍ରଚିହ୍ନାଙ୍କିତ ତୁମକୁ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ—ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ଯମାଳୟକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 32

गालव उवाच । इति ते कथितं सर्वं शालग्रामस्य कारणम् । यथा स भगवान्विष्णुः पाषाणत्वमुपा गतः

ଗାଲବ କହିଲେ—ଏହିପରି ଶାଳଗ୍ରାମର ସମସ୍ତ କାରଣ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା, ଏବଂ ସେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ପାଷାଣତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ତାହା ମଧ୍ୟ କଥିତ ହେଲା।

Verse 33

गोविन्दोऽपि महाशापं लब्ध्वा स्वभवनं गतः । पार्वती च महेशानं कुपिता प्रणमय्य च

ଗୋବିନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ମହାଶାପ ପାଇ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ। ଏବଂ ପାର୍ବତୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ମହେଶାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି (ସେଠାରୁ) ସରିଗଲେ।

Verse 34

एवं स एव भगवान्भवभूत भव्यभूतादिकृत्सकलसंस्थितिनाशनांकः । सोऽपि श्रिया सह भवोऽपि गिरीशपुत्र्या सार्द्धं चतुर्षु च द्रुमेषु निवासमाप

ଏଭଳି ସେଇ ଭଗବାନ୍—ଭୂତ, ଭବ୍ୟ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର କର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ସଂସ୍ଥିତି-ନାଶର ଚିହ୍ନଧାରୀ—ସେଠାରେ ନିବାସ କଲେ; ଏବଂ ଭବ (ଶିବ) ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀ ସହିତ ଓ ଗିରୀଶ-କନ୍ୟା (ପାର୍ବତୀ) ସହ ଚାରିଟି ବୃକ୍ଷମଧ୍ୟରେ ବାସ କଲେ।

Verse 251

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैज वनोपाख्याने विष्णुशापोनामैकपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏଭଳି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି‑ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର‑କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶେଷଶାୟୀ ଉପାଖ୍ୟାନ, ବ୍ରହ୍ମା‑ନାରଦ ସଂବାଦ, ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ‑ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ପୈଜ ବନୋପାଖ୍ୟାନରେ ‘ବିଷ୍ଣୁଶାପ’ ନାମକ ଦୁଇଶେ ଏକାବନତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।