Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

Devanagari script

एवं स्तुता प्रसन्नाक्षी प्रसन्नेनांतरात्मना । उवाच परमोदारं मिथ्यारोषयुतं वचः

Transliteration

evaṃ stutā prasannākṣī prasannenāṃtarātmanā | uvāca paramodāraṃ mithyāroṣayutaṃ vacaḥ

Translation

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ପାଇ, ପ୍ରସନ୍ନ ନୟନା ଓ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ପରମ ଉଦାର ବଚନ କହିଲେ—ଯାହାରେ ଯେନେ କୃତ୍ରିମ କ୍ରୋଧର ଆଭାସ ଥିଲା।

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (प्रकारवाचक क्रियाविशेषण)

• स्तुता: praised
• स्तुता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (भूतकर्मणि/कर्मणि), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन

• प्रसन्नाक्षी: she whose eyes were serene
• प्रसन्नाक्षी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रसन्न + अक्षी (प्रातिपदिक; प्रसन्न-अक्षी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारयसमासः

• प्रसन्नेन: with a calm
• प्रसन्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3/तृतीया), एकवचन (अन्तरात्मना इत्यस्य विशेषणम्)

• अन्तरात्मना: by (her) inner self/heart
• अन्तरात्मना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अन्तरात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3/तृतीया), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (कर्मधारय/षष्ठीभावः—‘अन्तरः आत्मा’)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परिपूर्णभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• परमोदारम्: very noble
• परमोदारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परम + उदार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचन; कर्मधारयसमासः; वचः इत्यस्य विशेषणम्

• मिथ्यारोषयुतम्: accompanied by feigned anger
• मिथ्यारोषयुतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मिथ्या + रोष + युत (प्रातिपदिक; मिथ्या-रोष-युत)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (कर्मधारय/षष्ठीभावः—‘मिथ्या रोषः’), युत = ‘युक्त’

• वचः: speech/words
• वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचन

Speaker

Narrator (contextual narrator within Nāgarakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Phalavelā Devī-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devī, eyes softened and smiling, leans forward to speak; her expression carries a trace of playful sternness. Devotees stand with folded hands, awaiting a boon; the sanctum glows with lamplight.

Characters & Entities

• Mahādevī (Pārvatī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere praise and humility transform conflict into grace; divine anger often serves as a narrative instrument for dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes the outcome of stuti (praise).