Adhyaya 231

Verse 1

सूत उवाच । वृकोऽपि तत्समासाद्य राज्यं त्रैलोक्यसंभवम् । यदृच्छया जगत्सर्वं समाज्ञापयत्तदा

ସୂତ କହିଲେ—ବୃକ ମଧ୍ୟ ସେଇ ତ୍ରିଲୋକବ୍ୟାପୀ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛାମତେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 2

सोंऽधकस्य बले वीर्ये धैर्ये कोपे च दानवः । सहस्रगुणितश्चासीद्रौद्रः परमदारुणः

ସେ ଦାନବ ବଳ, ପରାକ୍ରମ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧକଠାରୁ ସହସ୍ରଗୁଣ ବଢ଼ିଗଲା—ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୌଦ୍ର ଓ ପରମ ଭୟଙ୍କର ହେଲା।

Verse 3

एतस्मिन्नंतरे कश्चिन्न मर्त्यो यजति क्षितौ । न होमं नैव जाप्यं च दैत्याञ्ज्ञात्वा सुरास्पदे

ସେହି ଅବଧିରେ ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ମର୍ତ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କଲା ନାହିଁ; ନ ହୋମ, ନ ଜପ—ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେବମଣ୍ଡଳର ଆସନ ଦଖଲ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି।

Verse 4

अथ यः कुरुते धर्मं होमं वा जपमेव वा । सुगुप्तस्थानमासाद्य करोत्यमरतुष्टये

ଏବଂ ଯେ କେହି ଧର୍ମକର୍ମ କରୁଥିଲେ—ହୋମ କିମ୍ବା ଜପ—ସେ ଭଲଭାବେ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅମରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ମାତ୍ର ତାହା କରୁଥିଲା।

Verse 5

अथ स्वर्गस्थिता दैत्या यज्ञभागविवर्जिताः । तथा मर्त्योद्भवैर्भागैः संदेहं परमं गताः

ତେବେ ସ୍ୱର୍ଗସ୍ଥ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଯଜ୍ଞଭାଗରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ମର୍ତ୍ୟଲୋକଜ ଭାଗଗୁଡ଼ିକ ବଣ୍ଟିତ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ପରମ ସନ୍ଦେହରେ ପତିତ ହେଲେ।

Verse 6

ततः कोपपरीतात्मा प्रेषयामास दानवः । मर्त्यलोके चरान्गुप्तान्निपुणांश्चाब्रवीत्ततः

ତାପରେ କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ସେ ଦାନବ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଚରୁଥିବା ନିପୁଣ ଚରମାନଙ୍କୁ ପଠାଇ ଆଦେଶ ଦେଲା।

Verse 7

यः कश्चिद्देवतानां च प्रगृह्णाति करोति च । तदर्थं यजनं होमं दानं वा पृथिवीतले । स च वध्यश्च युष्माभिर्मम वाक्यादसंशयम्

‘ପୃଥିବୀତଳରେ ଯେ କେହି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ—ଯଜ୍ଞ, ହୋମ କିମ୍ବା ଦାନ କରେ—ସେ ମୋ ବାକ୍ୟାନୁସାରେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ।’

Verse 8

अथ ते तद्वचः श्रुत्वा दानवा बलवत्तराः । गत्वा च मेदिनीपृष्ठं गुप्ताः सर्पंति सर्वतः

ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଅତିବଳବାନ ଦାନବମାନେ ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠକୁ ଯାଇ, ଗୁପ୍ତ ରହି ସର୍ବତ୍ର ସରିସରି ଚରିଲେ।

Verse 9

यं कञ्चिद्वीक्षयंतिस्म जपहोमपरायणम । स्वाध्यायं वा प्रकुर्वाणं तं निघ्नंति शितासिभिः

ଯାହାକୁ ସେମାନେ ଜପ-ହୋମରେ ନିରତ କିମ୍ବା ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ କରୁଥିବା ଦେଖୁଥିଲେ, ତାହାକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖଡ଼୍ଗଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା କରୁଥିଲେ।

Verse 10

एतस्मिन्नेव काले तु सांकृतिर्मुनिसत्तमः । गुप्तश्चक्रे ततस्तस्यां गर्तायां छन्नवर्ष्मकः । यत्र पूर्वं तपस्तप्तं वृकेण च द्विजाः पुरा

ସେହି ସମୟରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଂକୃତି ନିଜ ଦେହକୁ ଲୁଚାଇ ସେଠାରେ ଥିବା ଗର୍ତ୍ତରେ ଗୁପ୍ତ ହେଲେ—ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ପୂର୍ବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୃକ ତପ କରିଥିଲେ।

Verse 11

अथ ते तं तदा दृष्ट्वा तद्गुहायां व्यवस्थितम् । भर्त्समानास्तपस्तच्च प्रोचुश्च परुषाक्षरैः

ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ସେହି ଗୁହାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେଖି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କର ତପକୁ ନିନ୍ଦା କରି କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ।

Verse 12

दृष्ट्वा तस्याग्रतः संस्थां गन्धपुष्पैश्च पूजिताम् । वासुदेवात्मिकां मूर्तिं चतुर्हस्तां द्विजोत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଆଗରେ ଗନ୍ଧ ଓ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ବାସୁଦେବ-ସ୍ୱରୂପ ଚତୁର୍ଭୁଜ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସ୍ଥାପିତ ଦେଖିଲେ।

Verse 13

ततस्ते शस्त्रमुद्यम्य निर्जघ्नुस्तं क्रुधान्विताः । न शेकुस्ते यदा हंतुं संवृतं विष्णुतेजसा । कुण्ठतां सर्वशस्त्राणि गतानि विमलान्यपि

ତାପରେ ସେମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଶସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁତେଜରେ ଆବୃତ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର—ନିର୍ମଳ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—କୁଣ୍ଠିତ ହୋଇଗଲା।

Verse 14

अथ वैलक्ष्यमापन्ना निर्विण्णाः सर्व एव ते । तां वार्तां दानवेन्द्राय वृकायोचुश्च ते तदा

ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଲଜ୍ଜିତ ଓ ନିରୁତ୍ସାହ ହୋଇ, ସେହି ବାର୍ତ୍ତାକୁ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ବୃକଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 15

कश्चिद्विप्रः समाधाय वैष्णवीं प्रतिमां पुरः । तपस्तेपे महाभाग क्षेत्रे वै हाटकेश्वरे

ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ମୁଖେ ବୈଷ୍ଣବୀ ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କରି, ହେ ମହାଭାଗ, ହାଟକେଶ୍ୱରର ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ତପ କଲେ।

Verse 16

यत्र त्वया तपस्तप्तं भीत्या सर्वदिवौकसाम् । अपि चौर्येण चास्माकं तपस्तपति तादृशम्

ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ତୁମ ଚୌର୍ୟକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଆମ ବିରୋଧରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ତପ ଦହୁଛି।

Verse 17

येन सर्वाणि शस्त्राणि कुण्ठतां प्रगतानि च । तस्य गात्रे प्रहारैश्च तस्मात्कुरु यथोचितम्

ଯାହାର କାରଣରେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର କୁଣ୍ଠିତ ହୋଇଯାଇଛି, ତେଣୁ ଯଥୋଚିତ କର—ତାହାର ଦେହରେ ପ୍ରହାର କର।

Verse 18

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा वृकः कोपसमन्वितः । जगाम सत्वं तत्र यत्रासौ सांकृतिः स्थितः

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସେଠାକୁ ଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ମୁନି ସାଂକୃତି ରହୁଥିଲେ।

Verse 19

स गत्वा वैष्णवीं मूर्तिं तामुत्क्षिप्य सुदूरतः । श्वभ्राद्बहिः प्रचिक्षेप भर्त्समानः पुनः पुनः

ସେ ବୈଷ୍ଣବୀ ପ୍ରତିମା ପାଖକୁ ଯାଇ ତାହାକୁ ଉଠାଇ ବହୁ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା; ଏବଂ ଗର୍ତ୍ତରୁ ବାହାରକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଛାଡ଼ୁଥିଲା, ସହିତେ ପୁନଃପୁନଃ ଗାଳି ଦେଉଥିଲା।

Verse 20

जघान पादघातेन दक्षिणेनेतरेण तम् । अब्रवीन्मम वध्यस्त्वं यन्मच्छत्रुं जनार्दनम्

ସେ ତାଙ୍କୁ ଡାହାଣ ଓ ବାମ ଗୋଡ଼ରେ ଆଘାତ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ତୁମେ ମୋର ଶତ୍ରୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ।'

Verse 21

संपूजयसि चौर्येण तेन प्राणान्हराम्यहम् । एवमुक्त्वाथ खड्गेन तं जघान स दैत्यपः

'ତୁମେ ଗୋପନରେ ପୂଜା କରୁଛ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରାଣ ହରଣ କରିବି।' ଏହା କହି ସେହି ଦୈତ୍ୟରାଜ ଖଡ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।

Verse 22

ततस्तस्य स खड्गस्तु तीक्ष्णोऽपि द्विजसत्तमाः । तस्य काये प्रहीणस्तु शतधा समपद्यत

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ! ସେହି ଖଡ୍ଗ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ବାଜିବା ମାତ୍ରେ ଶହେ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲା।

Verse 23

ततः कोपपरीतात्मा तं शशाप स सांकृतिः

ତା’ପରେ, କ୍ରୋଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେହି ସାଂକୃତି ତାଙ୍କୁ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ।

Verse 24

यस्मात्पाप त्वयाहं च पादघातैः प्रताडितः । तस्मात्ते पततां पादौ सद्य एव धरातले

'ହେ ପାପୀ! ଯେହେତୁ ତୁମେ ମୋତେ ଗୋଡ଼ରେ ଆଘାତ କଲ, ତେଣୁ ତୁମର ପାଦ ଦୁଇଟି ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ଖସି ପଡ଼ୁ।'

Verse 25

सूत उवाच । उक्तमात्रे ततस्तेन पादौ तस्य द्विजोत्तमाः । पतितौ मेदिनीपृष्ठे पंचशीर्षाविवोरगौ

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ସେ କଥା କହିମାତ୍ରେ ତାହାର ଦୁଇ ପାଦ ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠରେ ପଡ଼ିଗଲା; ପଞ୍ଚଶିର ଦୁଇ ସର୍ପ ପରି।

Verse 26

एतस्मिन्नेव काले तु आक्रन्दः सुमहानभूत् । वृकस्य सैनिकानां च नारीणां च विशेषतः

ସେଇ ସମୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ ଉଠିଲା—ବିଶେଷକରି ବୃକର ସୈନିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକ।

Verse 27

अथ देवाः परिज्ञाय तं तदा पंगुतां गतम् । आगत्य मेरुपृष्ठं च निजघ्नुस्तत्परिग्रहम्

ତାପରେ ଦେବମାନେ ଜାଣିଲେ ଯେ ସେ ସେତେବେଳେ ପଙ୍ଗୁ ହୋଇଛି; ସେମାନେ ମେରୁପର୍ବତର ପୃଷ୍ଠଭାଗକୁ ଆସି ତାହାର ଶିବିର ଓ ପରିଗ୍ରହ-ପରିବାରକୁ ପ୍ରହାର କରି ଧ୍ୱଂସ କଲେ।

Verse 28

हतशेषाश्च दैत्यास्ते पातालांतःसमा गताः । वृकोऽपि पंगुतां प्राप्तस्तस्थौ तपसि सुस्थिरम्

ହତ୍ୟା ପରେ ଯେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ, ସେମାନେ ପାତାଳର ଅନ୍ତର୍ଭାଗକୁ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଗଲେ। ବୃକ ମଧ୍ୟ ପଙ୍ଗୁ ହୋଇ, ତପସ୍ୟାରେ ଅଚଳ ଭାବେ ଦୃଢ଼ ରହିଲା।

Verse 29

सर्वैरंतःपुरैः सार्धं दुःखशोकसमन्वितः । इन्द्रोऽपि प्राप्तवान्राज्यं तदा निहत कंटकम्

ସମସ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁର ସହିତ ଦୁଃଖ-ଶୋକରେ ଆବୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ସେତେବେଳେ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ—କାରଣ ସେ କଣ୍ଟକସଦୃଶ ଉପଦ୍ରବ ନିହତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 30

धर्मक्रियाः प्रवृत्ताश्च ततो भूयो रसातले

ତତ୍ପରେ ପୁନର୍ବାର ଧର୍ମକ୍ରିୟା ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା—ରସାତଳରେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକ ଚାଲିଲା।

Verse 31

अथ दीर्घेण कालेन तस्य तुष्टः पितामहः । उवाच तत्र चागत्य गर्त्तामध्ये द्विजोत्तमाः

ତାପରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସି ଗର୍ତ୍ତମଧ୍ୟରେ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ।

Verse 32

वृक तुष्टोऽस्मि ते वत्स वरं वरय सुव्रत । अहं दास्यामि ते नूनं यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

‘ବୃକ, ବତ୍ସ, ମୁଁ ତୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ହେ ସୁବ୍ରତ, ବର ମାଗ; ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବି।’

Verse 33

वृक उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । पाददानं तदा देव मम ब्रह्मन्समाचर । पंगुता याति शीघ्रं मे येनेयं ते प्रसादतः

ବୃକ କହିଲା—‘ହେ ଦେବ, ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ, ତେବେ ହେ ପ୍ରଭୁ, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ, ମୋ ପାଇଁ ପାଦଦାନ କରନ୍ତୁ; ଯେପରି ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୋର ପଙ୍ଗୁତା ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହେଉ।’

Verse 34

तच्छ्रुत्वा तं समानीय सांकृतिं तत्र पद्मजः । प्रोवाच सांत्वपूर्वं च वृकस्यास्य द्विजोत्तम

ତାହା ଶୁଣି ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ସେଠାରେ ସାଂକୃତିଙ୍କୁ ଆଣି, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଏହି ବୃକଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନାପୂର୍ଣ୍ଣ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 35

मद्वाक्यात्पंगुता याति येनास्य त्वं तथा कुरु

ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ଏହାର ଖୋଞ୍ଚାପଣ ଦୂର ହେବ; ତେଣୁ ତୁମେ ତାହା ପାଇଁ ସେହିପରି କର।

Verse 36

सांकृतिरुवाच । अनृतं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि पितामह । ज्ञायते देवदेवेश तत्कथं तत्करोम्यहम्

ସାଂକୃତି କହିଲେ—ହେ ପିତାମହ, ମୁଁ ପୂର୍ବେ କେବେ ଅନୃତ କହିନାହିଁ, ଅବଧାନହୀନ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଦେବଦେବେଶ ସର୍ବଜ୍ଞ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ସେହି (ମିଥ୍ୟା) କିପରି କରିବି?

Verse 37

ब्रह्मोवाच । मम भक्तिपरो नित्यं वृकोऽयं दैत्यसत्तमः । पौत्रस्त्वं दयितो नित्यं तेन त्वां प्रार्थयाम्यहम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏହି ବୃକ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଦା ମୋର ଭକ୍ତ। ଏବଂ ତୁମେ ମୋର ପୌତ୍ର, ସଦା ମୋତେ ପ୍ରିୟ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି।

Verse 38

तव वाक्यं च नो मिथ्या कर्तुं शक्नोमि सन्मुने

ହେ ସନ୍ମୁନେ, ତୁମ ବାକ୍ୟକୁ ମିଥ୍ୟା କରିବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।

Verse 39

सांकृतिरुवाच । एष दैत्यः सुदुष्टात्मा देवानामहिते स्थितः । विशेषाद्वासुदेवस्य पुरोर्मम महात्मनः

ସାଂକୃତି କହିଲେ—ଏହି ଦୈତ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟସ୍ୱଭାବୀ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ଅହିତରେ ନିୟୁକ୍ତ; ବିଶେଷତଃ ମୋର ମହାତ୍ମା ଅଗ୍ରଜ ବାସୁଦେବଙ୍କ ବିରୋଧରେ।

Verse 40

पंगुतामर्हति प्रायः पापात्मा द्विजदूषकः । बलेन महता युक्तो जरामरणवर्जितः

ସେ ପାପାତ୍ମା, ଦ୍ୱିଜଦୂଷକ, ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପଙ୍ଗୁତାର ଯୋଗ୍ୟ। ତଥାପି ସେ ମହାବଳଯୁକ୍ତ ଓ ଜରା-ମରଣବର୍ଜିତ।

Verse 41

पुरा कृतस्त्वया देव स चेत्पादाववाप्स्यति । हनिष्यति जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्

ହେ ଦେବ! ଏହି ବର ପୂର୍ବେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେ ଯଦି ପାଦ ପାଇଯାଏ, ତେବେ ଦେବ-ଅସୁର-ମାନବ ସହ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ନାଶ କରିଦେବ।

Verse 42

तस्मात्तिष्ठतु तद्रूपो न कल्पं कर्तुमर्हसि । त्वयापि चिन्ता कर्तव्या त्रैलोक्यस्य यतः प्रभो

ଏହେତୁ ସେ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ହିଁ ରହୁ; ତାହାକୁ ଅନ୍ୟଥା କରିବା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ପ୍ରଭୋ! ତ୍ରିଲୋକର ହିତ ବିଷୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ହେବ, କାରଣ ଆପଣ ତାହାର ନାଥ।

Verse 43

ब्रह्मोवाच । प्रावृट्काले तु सञ्जाते यानं कर्तुं न युज्यते । विजिगीषोर्विशेषेण मुक्त्वा शीतातपागमम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ବର୍ଷାକାଳ ଆସିଗଲେ ଯାତ୍ରା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ବିଶେଷକରି ବିଜୟକାମୀ ପାଇଁ, ଶୀତ କିମ୍ବା ତାପ ଏଡ଼ାଇବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଗମନ ବ୍ୟତୀତ।

Verse 44

तस्माच्च चतुरो मासान्वार्षिकान्पादसंयुतः । अगम्यः सर्वलोकानां कुर्यात्कर्माणि धैर्यतः

ଏହେତୁ ବର୍ଷାର ଚାରି ମାସ, ପାଦ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଂଯମିତ (ଗତି-ସୀମିତ) ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗମ୍ୟ ରହି, ଧୈର୍ୟରେ ନିଜ କର୍ମ କରୁ।

Verse 45

तद्भूयात्पादसंयुक्तः स वृको दान वोत्तमः । येन क्षेमं च देवानां द्विजानां जायते द्विज

ତେବେ ସେଇ ବୃକ ପାଦସଂଯୁକ୍ତ ହେଉ, ହେ ଦାନଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ କ୍ଷେମ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।

Verse 46

एवं कृते न मिथ्या ते वाक्यं विप्र भविष्यति । फलं च तपसस्तस्य न वृथा संभविष्यति

ଏଭଳି କରାଗଲେ, ହେ ବିପ୍ର, ତୁମ ବାକ୍ୟ ମିଥ୍ୟା ହେବ ନାହିଁ; ତାହାର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 47

सूत उवाच । बाढमित्येव तेनोक्ते सांकृतेन महात्मना । उत्थितौ सहसा पादौ तस्य गात्रात्पुनर्नवौ

ସୂତ କହିଲେ—ମହାତ୍ମା ସାଂକୃତ ‘ବାଢମ୍’ (ତଥାସ୍ତୁ) ବୋଲି କହିବାମାତ୍ରେ, ତାହାର ଦେହରୁ ସହସା ପୁଣି ଦୁଇଟି ନୂତନ ପାଦ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 48

पुनश्च दानवो रौद्रः पशुत्वं समपद्यत । तस्यामेव तु गर्तायां संतिष्ठति द्विजोत्तमाः

ପୁଣି ସେ ରୌଦ୍ର ଦାନବ ପଶୁତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ଏବଂ ସେଇ ଗର୍ତ୍ତରେ ହିଁ ସେ ରହିଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ।

Verse 49

मासानष्टौ स दुःखेन सकलत्रः सबांधवः । स्मरमाणो महद्वैरं दैवैः सार्धं दिवानिशम्

ସେ ସପତ୍ନୀକ ସବାନ୍ଧବ ଆଠ ମାସ ଦୁଃଖରେ କାଟିଲା; ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜର ମହାବୈରକୁ ଦିନରାତି ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲା।

Verse 51

विध्वंसयति सर्वाणि धर्मस्थानानि यानि च

ସେ ଯେଉଁଯେଉଁ ଧର୍ମସ୍ଥାନ ଅଛି, ସେସବୁକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଧ୍ୱଂସ କରେ।

Verse 52

विध्वंसयति देवानां स्त्रियो मासचतुष्टयम् । उद्यानानि च सर्वाणि सपुराणि गृहाणि च

ସେ ଚାରି ମାସ ଦେବମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦିଏ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟାନ, ପୁରାତନ ନଗର-ପରିସର ସହିତ ଗୃହମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଧ୍ୱଂସ କରେ।

Verse 53

ततो देवाः समभ्येत्य देवदेवं जनार्दनम् । क्षीराब्धौ संस्थितं नित्यं शेषपर्यंकशायिनम्

ତାପରେ ଦେବମାନେ ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ—ଯିଏ କ୍ଷୀରସାଗରେ ନିତ୍ୟ ବିରାଜିତ, ଶେଷପର୍ୟଙ୍କରେ ଶୟନ କରନ୍ତି।

Verse 54

चतुरो वार्षिकान्मासांस्तत्र स्थित्वा तदंतिके । मासानष्टौ पुनर्जग्मुस्त्रिदिवं प्रति निर्भयाः

ସେମାନେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସମୀପରେ ଚାରି ମାସ ରହି; ପରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ଆଠ ମାସ ପାଇଁ ତ୍ରିଦିବ (ସ୍ୱର୍ଗ) ଦିଗକୁ ଗଲେ।

Verse 55

तस्मिन्पंगुत्वमापन्ने दैत्ये परमदारुणे । कस्यचित्त्वथ कालस्य देवराजो बृहस्पतिम् । प्रोवाच दुःखसंतप्त आषाढांते सुरो त्तमः

ସେଇ ପରମ ଭୟଙ୍କର ଦୈତ୍ୟ ପଙ୍ଗୁତ୍ୱ ପାଇଲା ପରେ, କିଛି ସମୟ ଗତ ହେଲା; ଦୁଃଖରେ ସନ୍ତପ୍ତ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବରାଜ ଆଷାଢ଼ାନ୍ତେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 56

गुरो स मासः संप्राप्तः प्रावृट्कालो भयावहः । आगमिष्यति यत्रासौ लब्धपादो वृकासुरः

ହେ ଗୁରୁଦେବ, ସେଇ ମାସ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା—ଭୟାନକ ବର୍ଷାକାଳ। ସେତେବେଳେ ପାଦବଳ ପୁନଃ ପାଇଥିବା ବୃକାସୁର ଯେଉଁଠି ଥିବ, ସେଉଁଠିକୁ ଆସିବ।

Verse 57

गन्तव्यं च ततोऽस्माभिः क्षीरोदे केशवालये । मैवं दीनैस्तथा भाव्यं पराश्रयनिवासिभिः

ତାପରେ ଆମେ କ୍ଷୀରୋଦରେ କେଶବଙ୍କ ଧାମକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ପରାଶ୍ରୟରେ ବସୁଥିବା ଲୋକେ ଏପରି ଦୀନଭାବରେ ପଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 58

स्वगृहाणि परित्यज्य शयनान्यासनानि च । वाहनानि विचित्राणि यच्चान्य द्दयितं गृहे

ନିଜ ନିଜ ଘର ଛାଡ଼ି, ଶୟନ ଓ ଆସନମାନେ ମଧ୍ୟ; ବିଚିତ୍ର ସୁନ୍ଦର ଯାନବାହନ, ଏବଂ ଘରେ ଯାହା କିଛି ପ୍ରିୟ—ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରି…

Verse 59

तस्मात्कथय चास्माकमुपायं कञ्चिदेव हि । व्रतं वा नियमं वाथ होमं वा मुनिसत्तम

ଏହେତୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମକୁ କୌଣସି ଉପାୟ କହନ୍ତୁ—ବ୍ରତ ହେଉ, ନିୟମ ହେଉ, କିମ୍ବା ହୋମ ହେଉ।

Verse 60

अशून्यं शयनं येन स्वकलत्रेण जायते । तथा न गृहसंत्यागः स्वकीयस्य प्रजायते

ଯେଉଁ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ନିଜ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସହ ଶୟନ ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ନିଜ ଘର ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ—ସେହି ବିଧି କହନ୍ତୁ।

Verse 61

निर्विण्णोऽहं निजस्थानभ्रंशाद्द्विजवरोत्तम । वर्षेवर्षे च सम्प्राप्ते स्थानकस्य च्युतिर्भवेत्

ହେ ଦ୍ୱିଜବରୋତ୍ତମ! ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଭ୍ରଂଶ ହୋଇ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ନିର୍ବିଣ୍ଣ ହୋଇଛି। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଆସିଲେ ମୋର ପଦରୁ ଆହୁରି ଚ୍ୟୁତି ହେଉଛି ବୋଲି ଲାଗେ।

Verse 62

पुनर्भूमौ शयिष्यामि यावन्मासचतुष्टयम् । निष्कलत्रो भयोद्विग्नो ब्रह्मचर्यपरायणः

ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଚାରି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମିରେ ଶୟନ କରିବି—ପତ୍ନୀବିହୀନ, ଭୟରେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ପାଳନରେ ପରାୟଣ।

Verse 63

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भयार्तस्य बृहस्पतिः । प्रोवाच सुचिरं ध्यात्वा ततो देवं शतक्रतुम्

ଭୟାର୍ତ୍ତ ତାହାର ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ-ମନନ କଲେ; ତାପରେ ଦେବ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 64

अशून्यशयनंनाम व्रतमस्ति महत्तपः । विष्णोराराधनार्थाय तत्कुरुष्व समा हितः

‘ଅଶୂନ୍ୟଶୟନ’ ନାମରେ ଏକ ବ୍ରତ ଅଛି; ଏହା ମହାତପ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆରାଧନାର ନିମିତ୍ତେ ମନକୁ ସମାହିତ କରି ଏହା ପାଳନ କର।

Verse 65

देवो यत्रास्ति विष्णुः स क्षीराब्धौ मधुसूदनः । जलशायी जगद्योनिः स दास्यति हितं च ते

ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି—କ୍ଷୀରାବ୍ଧିରେ ମଧୁସୂଦନ—ଜଳଶୟୀ, ଜଗଦ୍ୟୋନି; ସେଇ ତୁମକୁ ହିତକର ଫଳ ଦେବେ।

Verse 66

यथा न शून्यं शयनं गृह भंगः प्रजायते । सर्वशत्रुविनाशश्च तत्प्रसादेन वासव

ଯେପରି ଶୟନ ଶୂନ୍ୟ ନ ହେଉ ଏବଂ ଗୃହଭଙ୍ଗ ନ ଘଟୁ; ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ, ହେ ବାସବ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ମଧ୍ୟ ବିନାଶ ହେବ।

Verse 67

सूत उवाच । तस्मिन्व्रते ततश्चीर्णे ह्यशून्यशयनात्मके । तुतोष भगवान्विष्णुस्ततः प्रोवाच देवपम्

ସୂତ କହିଲେ—‘ଅଶୂନ୍ୟଶୟନ’ ନାମକ ସେହି ବ୍ରତ ଯଥାବିଧି ଆଚରିତ ହେଲାପରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ତାପରେ ସେ ଦେବପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 68

शक्र तुष्टोऽस्मि भद्रं ते वरं वरय सुव्रत । व्रतेनानेन चीर्णेन चातुर्मास्योद्भवेन च । तस्मात्प्रार्थय देवेन्द्र नित्यं यन्मनसि स्थितम्

ହେ ଶକ୍ର, ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ହେ ସୁବ୍ରତ, ବର ଚାହ। ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ଏହି ବ୍ରତ ତୁମେ ଆଚରିଛ; ତେଣୁ, ହେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ଯାହା ସଦା ତୁମ ମନରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେହିଟି ମାଗ।

Verse 69

इन्द्र उवाच । कृष्ण जानासि त्वं चापि यश्च मेऽत्र पराभवः । क्रियते दानवेन्द्रेण वृकेण सुदुरात्मना

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏଠାରେ ମୋର ଯେ ପରାଭବ ଓ ଅପମାନ ହୁଏ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଜାଣ; ସେହିଟି ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ଦୁରାତ୍ମା ବୃକ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଛି।

Verse 70

ममाष्टमासिकं राज्यं त्रैलोक्येऽपि व्यवस्थितम् । शेषांश्च चतुरो मासान्वर्षेवर्षे समेति सः

ତ୍ରିଲୋକରେ ସ୍ଥାପିତ ମୋର ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଆଠ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ; ଅବଶିଷ୍ଟ ଚାରି ମାସ ପାଇଁ ସେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପୁଣି ଆସି ପହଞ୍ଚେ।

Verse 71

एवं ज्ञात्वा सुरश्रेष्ठ दयां कृत्वा ममोपरि । तथा कुरु यथा राज्यं मम स्यात्सार्वकालिकम्

ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହା ଜାଣି ମୋପରେ ଦୟା କରି, ମୋର ରାଜ୍ୟ ସର୍ବକାଳ ସ୍ଥାୟୀ ହେବ ପରି ଏମିତି କରନ୍ତୁ।

Verse 72

विष्णुरुवाच । अजरश्चामरश्चापि स कृतः पद्मयोनिना । तत्कथं जीवमानेन तेन राज्यं भवेत्तव

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ତାକୁ ଅଜର ଓ ଅମର କରିଛନ୍ତି; ସେ ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ ତୁମର ରାଜ୍ୟ କିପରି ହେବ?

Verse 73

परं तथापि देवेन्द्र करिष्यामि हितं तव

ତଥାପି, ହେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ତୁମ ହିତ ପାଇଁ ଯାହା ଉଚିତ ତାହା କରିବି।

Verse 74

क्षीरार्णवं परित्यज्य हाटकेश्वरसंज्ञिते । क्षेत्रे गत्वा समं लक्ष्म्या तस्योपरि ततः परम्

କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ଛାଡ଼ି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହ ହାଟକେଶ୍ୱର ନାମକ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଅ; ପରେ ସେଠାରେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଆଗକୁ କାର୍ଯ୍ୟ କର।

Verse 76

तस्मात्स्थानात्सहस्राक्ष मद्भारेण प्रपीडितः । वर्षेवर्षे सदा कार्यं मया तत्सुहितं तव

ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ! ସେହି ସ୍ଥାନରୁ ସେ ମୋର ଭାରରେ ପୀଡିତ ହେବ; ବର୍ଷେବର୍ଷେ ମୁଁ ସଦା ତୁମର ମହାହିତ ସାଧନ କରିବି।

Verse 77

तस्माद्गच्छाधुना स्वर्गे कुरु राज्यमकंटकम् । प्रावृट् काले तु संप्राप्ते न भीः कार्या तदुद्भवा

ଏହେତୁ ଏବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ ଏବଂ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ରାଜ୍ୟ କର। ବର୍ଷାକାଳ ଆସିଲେ, ସେଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ଶତ୍ରୁକୁ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 78

यो मां तत्र शयानं तु व्रतेनानेन देवप । पूजयिष्यति सद्भक्त्या तस्य दास्यामि वांछितम्

ହେ ଦେବାଧିପତି! ଯେ କେହି ସେଠାରେ ଶୟନସ୍ଥ ମୋତେ ଏହି ଏକେଇ ବ୍ରତରେ ସଦ୍ଭକ୍ତିସହ ପୂଜିବ, ତାହାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦେବି।

Verse 79

सूत उवाच । एवमुक्त्वा हृषीकेशो विससर्ज शतक्रतुम् । निःशेषभयनिर्मुक्तं स्वराज्यपरिवृद्धये

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ହୃଷୀକେଶ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ରାଜ୍ୟବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 80

आषाढस्य सिते पक्ष एकादश्या दिने सदा । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तत्रागत्य स्वयं विभुः

ଆଷାଢ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ସଦା, ସ୍ୱୟଂ ବିଭୁ ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସେଠାରେ ଆସନ୍ତି।

Verse 81

वृकोपरि ततश्चक्रे शयनं यत्नमास्थितः । तेनाक्रांतस्ततः सोऽपि शक्नोति चलितुं न हि

ତାପରେ ସେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ବୃକ ଉପରେ ଶୟନ କଲେ। ତାଙ୍କ ଭାରରେ ଦବାଯାଇ ସେ ବୃକ ମଧ୍ୟ କିଛିମାତ୍ରେ ଚଳି ପାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 82

मृतप्रायस्ततो नित्यं तद्भारेण प्रपीडितः । कार्तिकस्य सिते पक्ष एकादश्या दिने स्थिते

ତାପରେ ସେଇ ଭାରରେ ସଦା ଚାପି ପଡ଼ି, ସେ ମୃତପ୍ରାୟ ଭଳି ରହିଲା—ଯାଏଁ କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଆସିଲା।

Verse 83

उत्थानं कुरुते विष्णुः क्षीरोदं प्रति गच्छति ा । सोऽपि सांकृतिशापेन वृकः पंगुत्वमाप्नुयात्

ବିଷ୍ଣୁ (ଯୋଗନିଦ୍ରାରୁ) ଉତ୍ଥାନ କରି କ୍ଷୀରୋଦ ସମୁଦ୍ର ପ୍ରତି ଗମନ କରନ୍ତି; ଏବଂ ବୃକ ମଧ୍ୟ ସାଂକୃତିଙ୍କ ଶାପରେ ପଙ୍ଗୁତ୍ୱ ପାଏ।

Verse 84

एवं च चतुरो मासान्न त्यजेच्छयनं हरिः । भयात्तस्यासुरेंद्रस्य दानवस्य दुरात्मनः

ଏହିପରି ଚାରି ମାସ ହରି ଶୟନ ତ୍ୟାଗ କଲେ ନାହିଁ—ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ, ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରର ଭୟରୁ।

Verse 85

तत्र मर्त्यैः क्रिया सर्वाः क्रियते न मखोद्भवाः । यस्मात्स यज्ञपुरुषो न सुप्तो भागमश्नुते

ସେ ସମୟରେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ନିତ୍ୟ-ନୈମିତ୍ତିକ କ୍ରିୟା କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମଖୋଦ୍ଭବ ମହାଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ ନାହିଁ, କାରଣ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ ଭଗବାନ ଶୟନରେ ଥିଲେ ନିଜ ଭାଗ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 86

तथा यज्ञाश्च ये सर्वे क्त्वयादानादि काः शुभाः । ते सर्वे न क्रियंते च चूडाकरणपूर्वकाः

ସେହିପରି ଦାନ ଆଦି ସହିତ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଯଜ୍ଞକର୍ମ କରାଯାଏ ନାହିଁ; ଏବଂ ଚୂଡାକରଣ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ସଂସ୍କାରମାନେ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 87

मुक्त्वान्नप्राशनंनाम सीमंतोन्नयनं तथा । तस्मात्सुप्ते जगन्नाथे ताः सर्वाः स्युर्वृथा द्विजाः

ଅନ୍ନପ୍ରାଶନ ଓ ସୀମନ୍ତୋନ୍ନୟନ ବ୍ୟତୀତ, ଜଗନ୍ନାଥ ଯେତେବେଳେ ଶୟନରତ ଥାନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେ ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାରକ୍ରିୟା ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଏ।

Verse 88

व्रतं वा नियमं वाथ तस्मिन्यः कुरुते नरः । प्रसुप्ते देवदेवेशे तत्सर्वं निष्फलं भवेत्

ସେ ସମୟରେ ଯେ ନର ବ୍ରତ କିମ୍ବା ନିୟମ କରେ, ଦେବଦେବେଶ୍ୱର ପ୍ରସୁପ୍ତ ଥିଲେ, ସେ ସବୁ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇଯାଏ।

Verse 89

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संप्रसुप्ते जनार्दने । व्रतस्थैर्मानवैर्भाव्यं तस्य देवस्य तुष्टये

ଏହେତୁ ଜନାର୍ଦନ ପ୍ରସୁପ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ବ୍ରତସ୍ଥ ମାନବମାନେ ସେ ଦେବଙ୍କ ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ଯଥୋଚିତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 90

एकादश्यां दिने प्राप्ते शयने बोधने हरेः । यत्किंचित्क्रियते कर्म श्रेष्ठं तच्चाक्षयं भवेत्

ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଆସିଲେ—ହରିଙ୍କ ଶୟନ ଓ ବୋଧନ ସମୟରେ—ଯେ କୌଣସି କର୍ମ କରାଯାଏ, ତାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ ଏବଂ ତାହାର ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 91

किंवात्र बहुनोक्तेन क्रियते यद्व्रतं नरैः । तेन तुष्टिं परां याति दैत्योपरि स्थितो हरिः

ଏଠାରେ ଅଧିକ କହିବା କ’ଣ? ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେ କୌଣସି ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ତାହାଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହରି ପରମ ତୁଷ୍ଟି ପାଆନ୍ତି।

Verse 92

एवं स भगवान्प्राह सुप्तस्तत्र जनार्दनः । किं वा तस्य ज्वरो जातो महती वेदनापि च

ଏଭଳି ସେଠାରେ ଶୟନରତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ଜନାର୍ଦନ କହିଲେ— “ତାହାର କି ଜ୍ୱର ହୋଇଛି? ଏବଂ ମହା ବେଦନା ମଧ୍ୟ କି ହୋଇଛି?”

Verse 93

तस्मिन्नहनि पापात्मा योन्नमश्नाति मानवः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संप्राप्ते हरिवासरे

ସେହି ଦିନ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ପାପାତ୍ମା ହୁଏ। ତେଣୁ ହରିଙ୍କ ପବିତ୍ର ଦିନ ଆସିଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସଂୟମ ରଖି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 94

अन्यस्मिन्नपि भोक्तव्यं न नरेण विजानता । किं पुनः शयनं यत्र कुरुते यत्र बोधनम्

ବିବେକୀ ପୁରୁଷ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ଅବସରରେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତେବେ ଯେଉଁଠି ଭଗବାନ ଶୟନ କରନ୍ତି ଓ ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ବୋଧନ (ଜାଗରଣ) କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ତ ଅଧିକ କଥା କହିବା କଣ!

Verse 95

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजो त्तमाः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यस्माच्छेते जनार्दनः

ସୂତ କହିଲେ— ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିଦେଲି— ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ; କାରଣ ସେଠାରେ ଜନାର୍ଦନ ଭଗବାନ ଶୟନ କରନ୍ତି।

Verse 96

क्षीराब्धिं संपरित्यज्य सदा मासचतुष्टयम् । श्रूयतां च फलं यत्स्यात्तस्मिन्नाराधिते विभो

କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ସେ ଚାରି ମାସ ସଦା (ଏଠାରେ) ବସନ୍ତି। ଏବେ ଶୁଣ— ସେଠାରେ ସେହି ବିଭୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ କେମିତି ଫଳ ମିଳେ।

Verse 97

चतुरो वार्षिकान्मासान्यस्तं पूजयते विभुम् । व्रतस्थः स नरो याति यत्र देवः स संस्थितः

ଯେ ନର ବ୍ରତସ୍ଥ ହୋଇ ବର୍ଷର ଚାରି ମାସ ସେଇ ବିଭୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ଯେଉଁ ଲୋକରେ ଦେବ ବିରାଜିତ, ସେଠାକୁ ଯାଏ।

Verse 98

किं दानैर्बहुभिर्दत्तैः किं व्रतैः किमुपोषितैः । तत्र यः पुंडरीकाक्षं सुप्तं पूजयति ध्रुवम्

ବହୁ ଦାନ ଦେଲେ କ’ଣ, ବ୍ରତ କଲେ କ’ଣ, ଉପବାସ କଲେ କ’ଣ? ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଶୟନରତ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟରେ ପୂଜେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଧ୍ରୁବ।

Verse 231

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये जलशाय्युपाख्यान एकादशीव्रतमाहात्म्यवर्णनंनामैकत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ଜଳଶାୟୀ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ‘ଏକାଦଶୀବ୍ରତମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ 231ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 785

करिष्यामि त्वहं शक्र शयनं यत्नमास्थितः । यावच्च चतुरो मासान्यथा स न चलिष्यति

ହେ ଶକ୍ର! ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯତ୍ନରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶୟନ ଏପରି କରିବି, ଯେପରି ଚାରି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଚଳିବେ ନାହିଁ, ବିଚଳିତ ହେବେ ନାହିଁ।