Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 61
Devanagari script
निर्विण्णोऽहं निजस्थानभ्रंशाद्द्विजवरोत्तम । वर्षेवर्षे च सम्प्राप्ते स्थानकस्य च्युतिर्भवेत्
Transliteration
nirviṇṇo'haṃ nijasthānabhraṃśāddvijavarottama | varṣevarṣe ca samprāpte sthānakasya cyutirbhavet
Translation
ହେ ଦ୍ୱିଜବରୋତ୍ତମ! ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଭ୍ରଂଶ ହୋଇ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ନିର୍ବିଣ୍ଣ ହୋଇଛି। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଆସିଲେ ମୋର ପଦରୁ ଆହୁରି ଚ୍ୟୁତି ହେଉଛି ବୋଲି ଲାଗେ।
Word by Word
निर्विण्णःdisheartened; weary
निर्विण्णः:
Karta (Predicate adjective of अहम्)
TypeAdjective
Rootनिर् + विद् (धातु) → निर्विण्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्तः (क्त/क्तवतुसदृशः), पुंलिङ्गः, प्रथमा (1st/nominative), एकवचनम्; विशेषणम्
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/nominative), एकवचनम्; सर्वनाम
निजस्थानभ्रंशात्from the loss of my own place
निजस्थानभ्रंशात्:
Hetu/Apadana (Cause/Source)
TypeNoun
Rootनिज (प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक) + भ्रंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, पञ्चमी (5th/ablative), एकवचनम्; बहुपद-तत्पुरुषः: 'निजस्य स्थानस्य भ्रंशः' तस्मात्
द्विजवरोत्तमO best of the best among twice-born
द्विजवरोत्तम:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचनम्; तत्पुरुष-श्रृङ्खला: 'द्विजानां वरः (श्रेष्ठः), तेषाम् उत्तमः'
वर्षेin a year
वर्षे:
Adhikarana (Location/Time)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, सप्तमी (7th/locative), एकवचनम्
वर्षेyear after year
वर्षे:
Adhikarana (Time; distributive)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, सप्तमी (7th/locative), एकवचनम्; पुनरुक्तिः (reduplication for distributive sense)
चand
च:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)
सम्प्राप्तेwhen (it) has arrived
सम्प्राप्ते:
Adhikarana (Locative absolute)
TypeAdjective
Rootसम् + प्र + आप् (धातु) → सम्प्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्तः (क्त), नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे सप्तमी (7th/locative), एकवचनम्; सति-सप्तमी (locative absolute)
स्थानकस्यof the place/seat
स्थानकस्य:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootस्थानक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, षष्ठी (6th/genitive), एकवचनम्
च्युतिःfalling away; displacement
च्युतिः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootच्युति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा (1st/nominative), एकवचनम्
भवेत्would occur; may happen
भवेत्:
Kriya (Action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
Speaker
Indra (Vāsava) addressing Bṛhaspati (dvijavarottama) (deduced)
Characters & Entities
I
Indra (Vāsava)B
BṛhaspatiFAQs
Even exalted status is unstable without dharma; repeated decline calls for disciplined devotion and righteous remedy.
Not named in this verse; the wider passage points toward Viṣṇu’s sphere (Kṣīroda) as the refuge.
None directly; it expresses the suffering that motivates the adoption of a prescribed vrata.