Adhyaya 23

Verse 2

। सूत उवाच । तस्यैव पश्चिमे भागे मृगतीर्थमनुत्तमम् । अस्ति पुण्यतमं ख्यातं समस्ते धरणीतले । तत्र ये मानवास्तीर्थे सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः । चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां स्नानं कुर्वंतिभास्करे

ସୂତ କହିଲେ—ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ‘ମୃଗତୀର୍ଥ’ ନାମକ ଅନୁତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମଗ୍ର ଧରଣୀତଳରେ ପରମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯେମାନେ ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି।

Verse 3

मध्ये स्थिते न ते यांति तिर्यग्योनौ कथंचन । अपि पापसमोपेता दोषैः सर्वैः समन्विताः

ସେହି ତୀର୍ଥର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲୋକମାନେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମଧ୍ୟ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନି (ପଶୁ-ଯୋନି)କୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ପାପଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ଦୋଷଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 4

कृतघ्ना नास्तिकाश्चौरा मर्यादाभेदकास्तथा । स्नाता ये तत्र सत्तीर्थे ते यांति परमां गतिम् । विमानवरमारूढाः स्तूयमानाश्च किंनरैः

କୃତଘ୍ନ, ନାସ୍ତିକ, ଚୋର ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାଭେଦକମାନେ ମଧ୍ୟ—ଯେମାନେ ସେହି ସତ୍ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିମାନରେ ଆରୂଢ଼ ହୋଇ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 5

ऋषय ऊचुः । मृगतीर्थं कथं तत्र संजातं सूतनंदन । किं प्रभावं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତନନ୍ଦନ! ସେଠାରେ ମୃଗତୀର୍ଥ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ତାହାର ପ୍ରଭାବ ଆମକୁ କହ; ଆମର କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟଧିକ।

Verse 6

सूत उवाच । पूर्वं तत्र महारण्ये नानामृगगणावृते । नानाविहंगसंघुष्टे नानावृक्षसमाकुले

ସୂତ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ସେଠାରେ ଏକ ମହାଅରଣ୍ୟ ଥିଲା; ନାନା ପ୍ରକାର ମୃଗଦଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କଲରବରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ଏବଂ ନାନା ବୃକ୍ଷରେ ଘନ ଥିଲା।

Verse 7

समायाता महारौद्रा लुब्ध काश्चापपाणयः । कृष्णांगा भ्रममाणास्ते यमदूता इवाऽपरे

ତାପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୌଦ୍ର କିଛି ଶିକାରୀ ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। କଳା ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇ ଘୁରୁଥିବା ସେମାନେ ଯମଦୂତମାନଙ୍କ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ।

Verse 8

एतस्मिन्नंतरे दृष्टं मृगयूथं तरोरधः । उपविष्टं सुविश्रब्धं तैस्तदा द्विज सत्तमाः

ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ସେମାନେ ଗଛତଳେ ମୃଗମାନଙ୍କ ଏକ ଯୂଥ ଦେଖିଲେ; ସେମାନେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଶାନ୍ତିରେ ସେଠାରେ ବସିଥିଲେ।

Verse 9

अथ तांल्लुब्धकान्दृष्ट्वा दूरतोऽपि भयातुराः । पलायनपराः सर्वे मृगा जग्मुर्द्रुतं ततः

ତାପରେ ସେଇ ଶିକାରୀମାନଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖି ଭୟାକୁଳ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ମୃଗ ପଳାଇବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ ସେଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଦୌଡ଼ିଗଲେ।

Verse 10

अथ ते सन्निधौ दृष्ट्वा गंभीरं सलिलाशयम् । प्रविष्टा हरिणाः सर्वे भयार्ताः शरपीडिताः

ତେବେ ସମୀପରେ ଗଭୀର ଜଳାଶୟ ଦେଖି, ଭୟାର୍ତ୍ତ ଓ ଶିକାରୀଙ୍କ ବାଣରେ ପୀଡିତ ସେ ସମସ୍ତ ହରିଣ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 11

ततस्तत्सलिलस्यांतस्ते मृगाः सर्व एव हि । मानुषत्वमनुप्राप्तास्तत्प्रभावा द्द्विजोत्तमाः

ତାପରେ ସେହି ପବିତ୍ର ଜଳର ଭିତରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ସେ ସମସ୍ତ ମୃଗ ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବ-ମହିମାରେ ନିଶ୍ଚୟ ମାନବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 12

अथ तान्मानुषीभूतान्पप्रच्छुर्लुब्धका मृगान् । मृगयूथं समायातं मार्गेणानेन सांप्रतम् । केन मार्गेण निर्यातं तस्माद्वदत मा चिरम्

ତେବେ ଶିକାରୀମାନେ ମାନବ ହୋଇଥିବା ସେ ମୃଗମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଏହି ପଥରେ ଏମାତ୍ରେ ମୃଗଦଳ ଆସିଥିଲା; ସେ କେଉଁ ମାର୍ଗରେ ବାହାରିଗଲା? ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର କହ, ବିଳମ୍ବ କରନି।”

Verse 13

मानुषा ऊचुः । वयं ते हरिणाः सर्वे मानुषत्वं सुदुर्लभम् । तीर्थस्याऽस्य प्रभावेन प्राप्ताः सत्यं न संशयः

ମାନବ ହୋଇଥିବା ସେମାନେ କହିଲେ—“ଆମେହି ସେ ସମସ୍ତ ହରିଣ ଥିଲୁ। ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ମାନବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛୁ; ଏହା ସତ୍ୟ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 15

स्नानमात्रात्ततः सर्वे दिव्यमाल्यानुलेपनाः । दिव्यगात्रधरा सर्वे संजाताः पार्थिवोत्तमाः

ତାପରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଦିବ୍ୟ ଅନୁଲେପନରେ ଭୂଷିତ ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟ ଦେହକାନ୍ତି ଧାରଣ କରି ପୃଥିବୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ହୋଇ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ।

Verse 16

ऋषय ऊचुः । अत्याश्चर्यमिदं सूत यत्त्वया परिकीर्तितम् । स्नानमात्रेण ते प्राप्ता लुब्धकास्तादृशं वपुः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ତୁମେ ଯେପରି କୀର୍ତ୍ତନ କଲ, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ; କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ସେ ଲୁବ୍ଧକ (ଶିକାରୀ)ମାନେ ଏମିତି ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇଲେ।

Verse 17

तथा मानुष्यमापन्ना मृगास्तोयावगाहनात् । तत्कथं मेदिनीपृष्ठे तत्तीर्थं संबभूव ह

ସେହିପରି ଜଳରେ ଅବଗାହନ କରି ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ମାନବତ୍ୱ ପାଇଲେ; ତେବେ ପୃଥିବୀର ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ସେ ତୀର୍ଥ କିପରି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା?

Verse 18

सूत उवाच । लिंगभेदोद्भवं तोयं यत्पुरा वः प्रकीर्तितम् । आच्छन्नं पांसुभिः कृत्स्नं वायुना शक्रशासनात्

ସୂତ କହିଲେ—ଲିଙ୍ଗଭେଦରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା ସେ ଜଳ, ଯାହାକୁ ପୂର୍ବେ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଥିଲି; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବାୟୁ ଧୂଳିଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଢାକିଦେଲା।

Verse 19

वल्मीकरंध्रमासाद्य तन्निष्क्रांतं पुनर्द्विजाः । कालेन महता तत्र प्रदेशे स्वल्पमेव हि

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ସେ ଜଳ ଭାଲୁକା-ଢିବି (ବଲ୍ମୀକ)ର ରନ୍ଧ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି ପୁନଃ ବାହାରିଲା; ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ସେଠାରେ ଅତ୍ୟଲ୍ପ ପରିମାଣରେ ମାତ୍ର ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 20

यत्र स्नातः पुरा सद्यस्त्रिशंकुः पृथिवीपतिः । दिव्यं वपुः पुनः प्राप्त श्चंडालत्वेन संस्थितः

ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ପୂର୍ବେ ପୃଥିବୀପତି ରାଜା ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଚଣ୍ଡାଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପୁନଃ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇଲେ।

Verse 21

एतस्मात्कारणात्तत्र स्नाताः सारंगलुब्धकाः । सर्वे पापविनिर्मुक्ताः संप्राप्ताः परमं वपुः

ଏହି କାରଣରୁ ସେଠାରେ ହରିଣକୁ ପଛୁଆଇଥିବା ଶିକାରୀମାନେ ସ୍ନାନ କଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।