Adhyaya 229

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे शम्भुर्गणैः सर्वैः समावृतः । इन्द्राद्यैश्च सुरैः सर्वेः क्रोधसंरक्तलोचनः । जगाम वृषमारुह्य पुरीं चैवामरावतीम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଶମ୍ଭୁ ସମସ୍ତ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତ ହୋଇଥିବା ନୟନ ସହ, ବୃଷଭାରୂଢ ହୋଇ ଅମରାବତୀ ପୁରୀକୁ ଗଲେ।

Verse 2

अंधकोऽपि समालोक्य संप्राप्तां देववाहिनीम् । सगणां च महादेवं परितोषं परं गतः

ଅନ୍ଧକ ମଧ୍ୟ ଦେବବାହିନୀ ଆସିପହଞ୍ଚିଥିବା ଦେଖି, ଗଣସହିତ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, ପରମ ସନ୍ତୋଷ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 3

निश्चक्रामाथ युद्धाय बलेन चतुरंगिणा । वरं स्यंदनमारुह्य सुश्वेताश्ववहं शुभम्

ତାପରେ ସେ ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନା ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲା। ଶୁଭ, ଝଲମଲ କରୁଥିବା ଧଳା ଅଶ୍ୱମାନେ ଟାଣୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲା।

Verse 4

ततः समभवद्युद्धं देवानां दानवैः सह । गणैश्च विकृताकारैर्मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्

ତତଃ ଦେବମାନେ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ବିକୃତ ଭୟଙ୍କର ଆକାରଧାରୀ ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଘୋର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଯେଉଁଠାରେ ପଛକୁ ଫେରିବା ମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା।

Verse 6

एकवर्षसहस्रांतं यावद्युद्धमवर्तत । दिनेदिने क्षयं यांति तत्र देवा न दानवाः । ततो वर्षसहस्रांते संक्रुद्धः शशिशेखरः । त्रिशूलेन समुद्यम्य स्वहस्तेन व्यभेदयत्

ପୂରା ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଲା। ଦିନକୁ ଦିନ ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ହିଁ କ୍ଷୟ ପାଇଲେ, ଦାନବମାନେ ନୁହେଁ। ତେବେ ହଜାର ବର୍ଷର ଶେଷରେ କ୍ରୋଧିତ ଶଶିଶେଖର ପ୍ରଭୁ ତ୍ରିଶୂଳ ଉଠାଇ ନିଜ ହସ୍ତରେ ତାକୁ ଭେଦିଦେଲେ।

Verse 7

स विद्धोऽपि स्वयं तेन त्रिशूलेन महासुरः । ब्रह्मणो वरमाहात्म्यान्नैव प्राणैविर्युज्यते

ସେଇ ତ୍ରିଶୂଳରେ ବିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମହାସୁର ପ୍ରାଣ ହରାଇଲା ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିଆ ବରର ମହିମା ଯୋଗୁଁ।

Verse 8

ततो भूयोऽपि चोत्थाय चक्रे युद्धं महात्मना । जघान च स संक्रुद्धो विशेषेण बहून्गणान्

ତାପରେ ସେ ପୁଣି ଉଠି ସେଇ ମହାତ୍ମା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲା; ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ବିଶେଷକରି ଅନେକ ଗଣମାନଙ୍କୁ ନିହତ କଲା।

Verse 9

शंकरं ताडयामास गदाघातैर्मुहुर्मुहुः

ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଗଦାଘାତରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରିଚାଲିଲା।

Verse 10

एवं वर्षसहस्रांतमभूत्सार्द्धं पिनाकिना । रौद्रं युद्धमन्धकस्य सर्वलोकभयावहम्

ଏଭଳି ହଜାର ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପିନାକଧାରୀ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସହ ଅନ୍ଧକର ରୌଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଲା; ତାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା।

Verse 11

त्रिशूलभिन्नो दैत्यः स यदा मृत्युं न गच्छति । उत्थायोत्थाय कुरुते प्रहारान्गदया बली

ତ୍ରିଶୂଳରେ ଭିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବଳବାନ ଦୈତ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପାଇଲା ନାହିଁ; ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଉଠି ଗଦାଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାର କରୁଥିଲା।

Verse 12

तथा तं शंकरो ज्ञात्वा मृत्युना परिवर्जितम् । ब्रह्मणो वरदानेन सर्वेषां च दिवौकसाम्

ଶଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବରଦାନରେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ବଞ୍ଚିତ—ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ କ୍ଲେଶଦାୟକ—ବୋଲି ଜାଣି ତାହାର ଅମରତ୍ୱକୁ ଚିହ୍ନିଲେ।

Verse 13

ततो निर्भिद्य शूलाग्रैः प्रोत्क्षिप्य गगनांगणे । छत्रवद्धारयामास लंबमानमधोमुखम् । अक्षरद्रुधिरं भूमौ गात्रेभ्यो वर्ष्मसंभवम्

ତାପରେ ଶିବ ତ୍ରିଶୂଳର ଅଗ୍ରଭାଗଦ୍ୱାରା ତାକୁ ଭେଦି ଖୋଲା ଆକାଶମଣ୍ଡଳରେ ଉଛାଳିଦେଇ, ଛତ୍ର ପରି ଉପରେ ଧାରଣ କଲେ; ସେ ଅଧୋମୁଖ ଲମ୍ବିତ ରହିଲା ଏବଂ ତାହାର ଅଙ୍ଗରୁ ଜନିତ ରକ୍ତ ନିରନ୍ତର ଭୂମିରେ ଝରୁଥିଲା।

Verse 14

यावद्वर्षसहस्रांते चर्मास्थि स्नायुरेव च । धातुत्रयं स्थितं तस्य नष्टमन्यच्चतुष्टयम्

ହଜାର ବର୍ଷର ଶେଷରେ ତାହାରେ କେବଳ ଚର୍ମ, ଅସ୍ଥି ଓ ସ୍ନାୟୁ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲା; ତିନି ଧାତୁ ରହିଲେ, ଅନ୍ୟ ଚାରିଟି ନଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 15

स ज्ञात्वा बल संहीनमात्मानं धातुसंक्षयात् । सामोपायं ततश्चके स्तुत्वा सार्धं पिनाकिना

ଧାତୁକ୍ଷୟରୁ ନିଜକୁ ବଳହୀନ ଜାଣି ସେ ପରେ ସାମୋପାୟ ଅବଲମ୍ବନ କଲା ଏବଂ ପିନାକୀ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍ତୁତି କଲା।

Verse 16

अन्धक उवाच । न त्वं देवो मया ज्ञातो वाग्दुष्टेन दुरात्मना । ईदृग्वीर्यसमोपेतस्तद्युक्तं भवता कृतम्

ଅନ୍ଧକ କହିଲା—ଦୁଷ୍ଟବାକ୍ୟ ଓ ଦୁରାତ୍ମା ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବ ଭାବେ ଚିହ୍ନି ପାରିଲି ନାହିଁ। ଏପରି ବୀର୍ୟଯୁକ୍ତ ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ତାହା ତୁମ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ।

Verse 17

अनुरूपं मदांधस्याविवेकस्य सुरोत्तम । स्ववीर्यमदयुक्तस्य विवेक रहितस्य च

ହେ ସୁରୋତ୍ତମ! ମଦରେ ଅନ୍ଧ, ଅବିବେକୀ, ନିଜ ବୀର୍ୟର ମଦରେ ମତ୍ତ ଓ ବିବେକହୀନ ଲୋକ ପାଇଁ ଏହିଟି ଅନୁରୂପ।

Verse 18

दुर्विनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेवच । न तिष्ठति चिरं कालं यथाऽहं मदगर्वितः

ଦୁର୍ବିନୀତ ଲୋକ ଶ୍ରୀ, ବିଦ୍ୟା ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘକାଳ ଟିକେ ନାହିଁ—ମଦଗର୍ବରେ ଫୁଲିଥିବା ମୋ ପରି।

Verse 19

पापोऽहं पापकर्माऽहं पापात्मा पापसंभवः । त्राहि मां देव ईशान सर्वपापहरो भव

ମୁଁ ପାପୀ, ପାପକର୍ମୀ, ପାପାତ୍ମା ଓ ପାପସମ୍ଭବ। ହେ ଦେବ ଈଶାନ! ମୋତେ ରକ୍ଷା କର; ମୋର ସମସ୍ତ ପାପ ହରଣ କର।

Verse 20

दुःखितोऽहं वराकोऽहं दीनोऽहं शक्तिवर्जितः । त्रातुमर्हसि मां देव प्रपन्नं शरणं विभो

ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ମୁଁ ଦୀନ, ମୁଁ ଶକ୍ତିହୀନ ଓ ଅସହାୟ। ହେ ଦେବ, ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଭୋ! ଶରଣାଗତ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 21

दुष्टोऽहं पापयुक्तोऽहं सांप्रतं परमेश्वर । तेन बुद्धिरियं जाता तवोपरि ममानघ

ହେ ପରମେଶ୍ୱର! ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ, ଏବେ ମଧ୍ୟ ପାପଯୁକ୍ତ। ତେଣୁ, ହେ ଅନଘ ପ୍ରଭୁ, ମୋ ବୁଦ୍ଧି ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି।

Verse 22

सर्वपापक्षये जाते शिवे भवति भावना

ସମସ୍ତ ପାପର କ୍ଷୟ ହେଲେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଭାବ ଓ ନିଷ୍ଠାଧ୍ୟାନ ଜନ୍ମେ।

Verse 23

नाममात्रमपि त्र्यक्ष यस्ते कीर्तयति प्रभो । सोऽपि मुक्तिमवाप्नोति किं पुनः पूजने रतः

ହେ ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୋ! ଯେ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ନାମମାତ୍ର କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ତେବେ ଯେ ଆପଣଙ୍କ ପୂଜାରେ ରତ, ତାହାର କଥା କ’ଣ କହିବା!

Verse 24

तव पूजा विहीनानां दिनान्यायांति यांति च । यानि देव मृतानां च तानि यांति न जीवताम्

ହେ ଦେବ! ଯେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପୂଜାବିହୀନ, ସେମାନଙ୍କ ଦିନ କେବଳ ଆସେ ଓ ଯାଏ; ସେ ଦିନ ମୃତମାନଙ୍କ ଦିନ ସମାନ—ଜୀବିତମାନଙ୍କର ନୁହେଁ।

Verse 25

कुष्ठी वा रोगयुक्तो वा पंगुर्वा बधिरोऽपि वा । मा भूत्तस्य कुले जन्म शंभुर्यत्र न देवता

ମୁଁ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ହେଉ କି ଅନ୍ୟ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉ, ଲଙ୍ଗଡ଼ା କିମ୍ବା ବଧିର ମଧ୍ୟ ହେଉ—ତଥାପି ଯେ କୁଳରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ ନାହିଁ, ସେହି କୁଳରେ ମୋର ଜନ୍ମ ନ ହେଉ।

Verse 26

तस्मान्मोचय मां देव स्वागतं कुरु सांप्रतम् । गतो मे दानवो भावस्त्यक्तं राज्यं तथा विभो

ଏହେତୁ, ହେ ଦେବ! ମୋତେ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଏହିକ୍ଷଣେ ମୋତେ ସ୍ୱାଗତ କରନ୍ତୁ। ହେ ବିଭୋ, ମୋର ଦାନବୀୟ ଭାବ ଦୂର ହୋଇଛି, ରାଜ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି।

Verse 27

त्यक्ताः पुत्राश्च पौत्राश्च पत्न्यश्च विभवैः सह । त्रिः सत्येन सुरश्रेष्ठ तव पादौ स्पृशाम्यहम्

ପୁଅମାନେ ଓ ନାତିମାନେ, ଏବଂ ପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତ ବିଭବ ସହିତ—ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି। ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସତ୍ୟରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଦକୁ ତିନିଥର ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି।

Verse 28

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा तं गतकल्मषम् । उत्तार्य शनकैः शूलाद्विनयावनतं स्थितम्

ତାହାର କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ସେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, (ପ୍ରଭୁ) ତାକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ତ୍ରିଶୂଳରୁ ଉତାରିଲେ; ସେ ବିନୟରେ ନମି ତାହାଁରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲା।

Verse 29

ततो नाम स्वयं चक्रे भृंगिरीटिरिति प्रभुः । अब्रवीच्च सदा मे त्वं वल्लभः संभविष्यसि

ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ତାହାର ନାମ ‘ଭୃଙ୍ଗିରୀଟି’ ରଖିଲେ ଏବଂ କହିଲେ—‘ତୁମେ ସଦା ମୋର ପ୍ରିୟ ହେବ।’

Verse 30

नन्दिनोऽपि गजास्यस्य महाकालस्य पुत्रक । तिष्ठ सौम्य मया सौख्यं न स्मरिष्यसि बांधवान्

ହେ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକ! ନନ୍ଦି ଓ ଗଜାନନଙ୍କ ପରି ମହାକାଳଙ୍କ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ର—ହେ ସୌମ୍ୟ, ମୋ ସହ ଏଠି ରୁହ। ମୋ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସୁଖରେ ବସିଲେ ତୁମେ ଆଉ ସାଂସାରିକ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରିବ ନାହିଁ।

Verse 31

स तथेति प्रतिज्ञाय प्रणम्य शशिशेखरम् । तस्थौ सर्वगणैर्युक्तः प्रभुसंश्रयसंयुतः

ସେ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ଶଶିଶେଖର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା; ସମସ୍ତ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ, ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରଣ-ଆଶ୍ରୟରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ସେଠାରେ ରହିଲା।

Verse 229

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये भृंगीरिट्युत्पत्तिवर्णनंनामैकोनत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟାନ୍ତର୍ଗତ ‘ଭୃଙ୍ଗୀରିଟି ଉତ୍ପତ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱିଶତ-ଏକୋନତ୍ରିଂଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।