Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 18

Devanagari script

दुर्विनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेवच । न तिष्ठति चिरं कालं यथाऽहं मदगर्वितः

Transliteration

durvinītaḥ śriyaṃ prāpya vidyāmaiśvaryamevaca | na tiṣṭhati ciraṃ kālaṃ yathā'haṃ madagarvitaḥ

Translation

ଦୁର୍ବିନୀତ ଲୋକ ଶ୍ରୀ, ବିଦ୍ୟା ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘକାଳ ଟିକେ ନାହିଁ—ମଦଗର୍ବରେ ଫୁଲିଥିବା ମୋ ପରି।

Word by Word

• दुर्विनीतः: ill-disciplined
• दुर्विनीतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दुर् (उपसर्ग) + वि + नी (धातु) → दुर्विनीत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) ‘विनीत’ with उपसर्ग ‘दुर्-’ (ill-disciplined)

• श्रियम्: prosperity, fortune
• श्रियम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• प्राप्य: having obtained
• प्राप्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्य (क्त्वान्त/ल्यप्)
• Form: अव्ययभावे कृदन्त; क्त्वान्त (gerund/absolutive) ‘having obtained’

• विद्याम्: knowledge
• विद्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• ऐश्वर्यम्: lordship, power
• ऐश्वर्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha/Emphasis (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle) अव्यय; अवधारणार्थक (emphatic)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक निपात (conjunction)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation particle)

• तिष्ठति: stands, remains
• तिष्ठति: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• चिरम्: for long
• चिरम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिर (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण अव्यय (adverb)

• कालम्: time, period
• कालम्: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कालपरिमाणे (extent of time)

• यथा: as, just as
• यथा: Comparator (उपमान)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रकारवाचक अव्यय (comparative ‘as’)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• मदगर्वितः: proud due to intoxication/arrogance
• मदगर्वितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मद (प्रातिपदिक) + गर्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष/सम्बन्ध): ‘मदेन गर्वितः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Andhaka

Visual Art Cues

Scene: Andhaka, once majestic, now humbled, speaks a moral aphorism; visual contrast between past grandeur (faded ornaments) and present contrition (simple posture).

Characters & Entities

• Andhaka
• Śiva (listener)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Without vinaya (discipline) and humility, wealth, knowledge, and power become causes of downfall.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is an ethical maxim framed as personal testimony.