
ଅଧ୍ୟାୟ ୨୨୮ ଦୁଇଟି ସଂଯୁକ୍ତ ପ୍ରବାହରେ ଆଗେଇଯାଏ। ପ୍ରଥମେ ସୂତ ବିଲଦ୍ୱାର ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହନ୍ତି—ସେଠାରେ ଶେଷନାଗ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଜଲଶାୟୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ-ପୂଜାରେ ପାପକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟର ଚାରି ମାସ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭକ୍ତି କଲେ ବହୁ ତୀର୍ଥପରିକ୍ରମା ଓ ମହାଯଜ୍ଞ ସମାନ ଫଳ, ଏବଂ ମୋକ୍ଷଲାଭ ମିଳେ; ଗୁରୁତର ଅଧର୍ମୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ମୁକ୍ତିର ପଥ ଦେଖାଯାଏ। ଋଷିମାନଙ୍କ ସନ୍ଦେହ—କ୍ଷୀରସାଗରଶାୟୀ ଭଗବାନ କିପରି ବିଲଦ୍ୱାରରେ ସନ୍ନିହିତ—ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ସୂତ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦିଅନ୍ତି ଯେ ପରମେଶ୍ୱର ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ସ୍ଥାନବିଶେଷରେ ସୁଲଭ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇପାରନ୍ତି। ପରେ କାରଣକଥା—ହିରଣ୍ୟକଶିପୁର ପତନ ପରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ଅନ୍ଧକ ପରିଚିତ ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ଧକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଠାରୁ ବର ପାଇ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି ସ୍ୱର୍ଗାଧିକାର ଛିନିନେଇଥାଏ। ଇନ୍ଦ୍ର ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ, ଶଙ୍କର ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଦୂତ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ି ପିତୃରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ଧକ ସେ ଆଜ୍ଞାକୁ ଉପହାସ କରି ଅବଜ୍ଞା କରେ—ଏହିପରି ଧର୍ମସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଦଣ୍ଡର ପ୍ରସ୍ଥାନ ହୁଏ।
Verse 1
सूत उवाच । तथान्यच्च बिलद्वारि शयनार्थे व्यवस्थितम् । दृष्ट्वा प्रमुच्यते पापी देवं च जलशायिनम्
ସୂତ କହିଲେ—ଅଧିକରେ, ବିଲଦ୍ୱାରରେ ଶୟନାର୍ଥ ଆଉ ଜଣେ ଦେବ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଛନ୍ତି; ଜଳଶାୟୀ ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ ପାପୀ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 2
स्नात्वा तस्मिन्बिलद्वारे पवित्रे लोकसंश्रये । यस्तं पूजयते भक्त्या शेषपर्यंकशायिनम् । आजन्ममरणात्पापात्स च मुक्तिमवाप्नुयात्
ଲୋକମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଏହି ପବିତ୍ର ବିଲଦ୍ୱାରରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଶେଷପର୍ୟଙ୍କଶାୟୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଞ୍ଚିତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।
Verse 3
चतुरो वार्षिकान्मासान्सुप्रसुप्तं सुरेश्वरम् । संपूजयति यो भक्त्या न स भूयोऽत्र जायते
ବର୍ଷାକାଳର ଚାରି ମାସ ଗଭୀର ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଥିବା ସୁରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯେ ଭକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂଜା କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।
Verse 4
तत्र पूर्वं महाभागा मुनयः सेव्य तं प्रभुम् । मृत्तिकाग्रहणं कृत्वा तस्य चायतने शुभे
ସେଠାରେ ପୂର୍ବକାଳରେ ମହାଭାଗ ମୁନିମାନେ ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସେବା କରିଥିଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଆୟତନରେ ପବିତ୍ର ମୃତ୍ତିକା ଗ୍ରହଣ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ କର୍ମ କରିଥିଲେ।
Verse 5
संप्राप्ताः परमं स्थानं तद्रिष्णोः परमं पदम् । यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु यत्फलम् । तत्फलं तस्य पूजायां चातुर्मास्यां प्रजायते
ସେମାନେ ପରମ ସ୍ଥାନ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ—ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ଯେ ଫଳ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଯେ ଫଳ, ସେଇ ଫଳ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପୂଜାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
Verse 6
यत्फलं गोग्रहे मृत्युं संप्राप्ता यांति मानवाः । तत्फलं चतुरो मासान्पूजया जलशायिनः
ଗୋଗ୍ରହରେ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେ ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ସେଇ ଫଳ ଚାରି ମାସ ଜଳଶାୟୀ ଭଗବାନଙ୍କ ପୂଜାରୁ ମିଳେ।
Verse 7
अपि पापसमाचारः परदाररतोऽपिच । ब्रह्मघ्नोऽपि सुरापोऽपि स्त्रीहन्ताऽपि विगर्हितः । पूजया चतुरो मासांस्तस्य देवस्य मुच्यते
ଯେ ପାପାଚାରରେ ଲିପ୍ତ, ପରସ୍ତ୍ରୀରତ ମଧ୍ୟ ହେଉ; ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, ସୁରାପାନୀ, ନିନ୍ଦିତ ସ୍ତ୍ରୀହନ୍ତା ମଧ୍ୟ ହେଉ—ସେ ଦେବଙ୍କୁ ଚାରି ମାସ ପୂଜିଲେ ପାପବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 8
ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तत्रस्थं जलशायिनम् । बिलद्वारे कथं सूत तत्र नः संशयो महान्
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ଆପଣ କହିଲେ ଯେ ସେଠାରେ ଗୁହାଦ୍ୱାରେ ଜଳଶାୟୀ ବିରାଜିତ, ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ? ଏଥିରେ ଆମର ମହା ସନ୍ଦେହ ଅଛି।
Verse 9
स किल श्रूयते देवः क्षीराब्धौ मधुसूदनः । सदैव भगवाञ्छेते योगनिद्रां समाश्रितः
ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ଦେବ ମଧୁସୂଦନ କ୍ଷୀରସାଗରେ ଶୟନ କରନ୍ତି; ଭଗବାନ ସଦା ଯୋଗନିଦ୍ରାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି।
Verse 10
कथं स भगवाञ्छेते बिलद्वारे व्यवस्थितः । एतत्कीर्तय कार्त्स्न्येन परं कौतूहलं हि नः
ତେବେ ସେ ଭଗବାନ ଗୁହାଦ୍ୱାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ କିପରି ଶୟନ କରନ୍ତି? ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହନ୍ତୁ; କାରଣ ଆମର କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟଧିକ।
Verse 11
सूत उवाच । सत्यमेतन्महाभागाः क्षीराब्धौ मधुसूदनः । योगनिद्रां गतः शेते शेषपर्यंकशा यकः
ସୂତ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗମାନେ! ଏହା ସତ୍ୟ; ମଧୁସୂଦନ କ୍ଷୀରସାଗରେ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶେଷନାଗଙ୍କ ଶୟ୍ୟା-ପର୍ୟଙ୍କରେ ଶୟନ କରନ୍ତି।
Verse 12
स यथा तत्र क्षेत्रे तु संश्रितो भगवान्स्वयम् । जलशायिस्वरूपेण तच्छृशुध्वं समाहिताः
ଏବେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଶୁଣ—ସେହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ ଜଳଶାୟୀ ସ୍ୱରୂପେ ଆଶ୍ରୟ କରି କିପରି ବିରାଜିତ ଅଛନ୍ତି।
Verse 13
यथा च चतुरो मासान्पूजितस्तत्र संस्थितः । मुक्तिं ददाति पुंसां स तथा संकीर्तयाम्यहम्
ଯେପରି ସେ ଭଗବାନ୍ ସେଠାରେ ଚାରି ମାସ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ପୂଜିତ ହେଲେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦିଅନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ଏବେ ତାଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ କରୁଛି।
Verse 14
चत्वारोऽपि यथा मासा गर्हणीया धरातले । सर्वकर्मसु मुख्येषु यज्ञोद्वा हादिषु द्विजाः
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେପରି ଧରାତଳରେ ଏହି ଚାରି ମାସ ଯଜ୍ଞ, ବିବାହ ଆଦି ସମସ୍ତ ପ୍ରଧାନ କର୍ମରେ ବିଶେଷ ମାନ୍ୟ ମନାଯାଏ, ସେପରି (ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ) ବୁଝ।
Verse 15
तद्वोऽहं कीर्तयिष्यामि नमस्कृत्य द्विजोतमाः । तस्मै देवाधिदेवाय निर्गुणाय गुणात्मने
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ନମସ୍କାର କରି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ତାହା କୀର୍ତ୍ତନ କରିବି—ସେଇ ଦେବାଧିଦେବଙ୍କୁ, ଯିଏ ନିର୍ଗୁଣ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ସାରସ୍ୱରୂପ।
Verse 16
अव्यक्तायाऽप्रमेयाय सर्वदेवमयाय च । सर्वज्ञाय कवीशाय सर्वभूतात्मने तथा
ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅପ୍ରମେୟ, ସର୍ବଦେବମୟ; ସର୍ବଜ୍ଞ, କବୀଶ୍ୱର, ଏବଂ ସର୍ବଭୂତର ଅନ୍ତରାତ୍ମା—ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 17
पुरासीद्दानवो रौद्रो हिरण्यकशिपुर्महान् । नारसिंहं वपुः कृत्वा विष्णुना यो निपातितः
ପୁରାକାଳରେ ମହାନ୍ ଓ ରୌଦ୍ର ଦାନବ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଥିଲା; ବିଷ୍ଣୁ ନରସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତାକୁ ନିପାତ କଲେ।
Verse 19
तस्य पुत्रद्वयं जज्ञे सर्वलक्षणलक्षितम् । प्रह्लादश्चांधकश्चैव वीर्येणाप्रतिमौ युधि
ତାହାର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ, ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତ—ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ଅନ୍ଧକ; ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀର୍ୟରେ ଉଭୟ ଅପ୍ରତିମ।
Verse 20
स नैच्छत तदा राज्यं पितृपैतामहं महत् । समागतमपि प्राज्ञो यस्मात्तद्वो वदाम्यहम्
ସେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ପିତୃ-ପୈତାମହ ମହାରାଜ୍ୟ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା ନାହିଁ; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।
Verse 21
दानवानां सदा द्वेषो देवेन सह चक्रिणा । न करोति पुनर्द्वेषं तं समुद्दिश्य सर्वदा
ଦାନବମାନଙ୍କର ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ଦ୍ୱେଷ ଥାଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ସଦା ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ପୁନଃ ଦ୍ୱେଷ କରେ ନାହିଁ।
Verse 22
एतस्मात्कारणात्सर्वे तेन त्यक्ता दितेः सुताः । स्वराज्यमपि संत्यज्य विष्णुस्तेन समाश्रितः
ଏହି କାରଣରୁ ଦିତିର ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନେ ତାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଲା।
Verse 23
ततस्तैर्दानवैः क्षुद्रैर्विष्णुद्वेषपरायणैः । अन्धकः स्थापितो राज्ये पितृपैतामहे तदा
ତେବେ ବିଷ୍ଣୁଦ୍ୱେଷରେ ପରାୟଣ ସେହି କ୍ଷୁଦ୍ର ଦାନବମାନେ ସେ ସମୟରେ ପିତୃ–ପୈତାମହ ରାଜ୍ୟସିଂହାସନରେ ଅନ୍ଧକକୁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ।
Verse 24
अन्धकोऽपि समाराध्य देवदेवं चतुर्मुखम् । अमरत्वं ततो लेभे यावच्चन्द्रार्कतारकम्
ଅନ୍ଧକ ମଧ୍ୟ ଦେବଦେବ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଆରାଧନା କରି ଚନ୍ଦ୍ର–ସୂର୍ଯ୍ୟ–ତାରା ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅମରତ୍ୱ ଲାଭ କଲା।
Verse 25
वरपुष्टस्ततः सोऽपि चक्रे शक्रेण विग्रहम्
ତାପରେ ସେହି ବରରେ ପୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହିତ ଯୁଦ୍ଧବିଗ୍ରହ କଲା।
Verse 26
जित्वा शक्रं महासंख्ये यज्ञांशाञ्जगृहे स्वयम् । गत्वाऽमरावतीं दैत्यो निःसार्य च शतक्रतुम् । स्ववर्गेण समोपेतः स्वर्गं समहरत्तदा
ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଶକ୍ରକୁ ଜିତି ସେ ନିଜେ ଯଜ୍ଞଭାଗଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରହଣ କଲା। ପରେ ଦାନବ ଅମରାବତୀକୁ ଯାଇ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)କୁ ବାହାର କରି, ନିଜ ଅନୁଚରବର୍ଗ ସହିତ, ସେ ସମୟରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଅଧିକାର କଲା।
Verse 27
शक्रोऽपि च समाराध्य शंकरं लोकशंकरम् । सर्वदेवसमोपेतो भृत्यवत्परिवर्तते
ଶକ୍ର ମଧ୍ୟ ଲୋକଶଙ୍କର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସମାରାଧନା କରି, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ, ଦାସଭଳି ତାଙ୍କ ସେବାରେ ରହିଲେ।
Verse 28
ततः कालेन महता तस्य तुष्टः पिनाकधृक् । तं प्राह वरदोऽस्मीति वद शक्र करोमि किम्
ତାପରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ପିନାକଧାରୀ ଭଗବାନ ଶିବ ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ—“ମୁଁ ବରଦାତା; ହେ ଶକ୍ର, କୁହ, ତୋ ପାଇଁ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”
Verse 29
इन्द्र उवाच । अंधकेन हृतं राज्यं मम वीर्यात्सुरेश्वर । यज्ञभागैः समोपेतं हत्वाऽशु तत्प्रयच्छ मे
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—“ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ଅନ୍ଧକ ବଳପୂର୍ବକ ମୋର ରାଜ୍ୟ ହରଣ କରିଛି। ଯଜ୍ଞଭାଗ ଦଖଲ କରିଥିବା ତାକୁ ଶୀଘ୍ର ବଧ କରି ସେଇ ରାଜ୍ୟ ମୋତେ ଫେରାଇ ଦିଅ।”
Verse 30
तच्छ्रुत्वा तस्य दीनस्य भगवाञ्छशिशेखरः । प्रोवाच तव दास्यामि राज्यं त्रैलोक्यसंभवम्
ସେ ଦୀନଜନର ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣି ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଭଗବାନ ଶିବ କହିଲେ—“ତ୍ରିଲୋକସମ୍ବନ୍ଧୀ ରାଜ୍ୟାଧିକାର ମୁଁ ତୋତେ ପ୍ରଦାନ କରିବି।”
Verse 31
ततः संप्रेषयामास दूतं तस्य विचक्षणम् । गणेशं वीरभद्राख्यं गत्वा तं ब्रूहि चांधकम्
ତାପରେ ସେ ନିଜର ଏକ ବିଚକ୍ଷଣ ଦୂତକୁ ପଠାଇଲେ—‘ବୀରଭଦ୍ର’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଗଣେଶଙ୍କୁ—ଏବଂ କହିଲେ: “ଯାଅ, ସେ ଅନ୍ଧକକୁ କୁହ।”
Verse 32
ममादेशात्परित्यज्य स्वर्गं गच्छ धरातलम् । पितृपैतामहं स्थानं राज्यं तत्र समाचर
“ମୋ ଆଦେଶରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଧରାତଳକୁ ଯାଅ। ସେଠାରେ ତୋ ପିତୃ-ପୈତାମହଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ରହି ରାଜ୍ୟଶାସନ କର।”
Verse 33
परित्यजस्व यज्ञांशान्नो चेद्धंतास्मि सत्वरम् । स गत्वा चांधकं प्राह यथोक्तं शंभुना स्फुटम्
“ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ତ୍ୟାଗ କର; ନହେଲେ ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁରନ୍ତ ନିହତ କରିଦେବି।” ଏହିପରି କହି ସେ ଯାଇ, ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ଯେପରି ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଥିଲେ ସେହିପରି ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ଜଣାଇଲା।
Verse 34
सविशेषमहाबुद्धिः स्वामिकार्यप्रसिद्धये । अथ तं चाधकः प्राह प्रविहस्य महाबलः
ସେ ବିଶେଷ ମହାବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା। ତାପରେ ମହାବଳୀ ଅନ୍ଧକ ହସି ହସି ତାକୁ କହିଲା।
Verse 35
अवध्यो हि यथा दूतस्तेन त्वां न निहन्म्यहम् । क स्याद्वै शंकरोनाम यो मामेवं प्रभाषते
“ଦୂତ ଅବଧ୍ୟ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରୁନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ‘ଶଙ୍କର’ ନାମର ସେ କିଏ, ଯେ ମୋତେ ଏଭଳି କହୁଛି?”
Verse 36
न मां वेत्ति स किं मूढः किं वा मृत्यु मभीप्सते
“ସେ ମୂଢ କି ମୋତେ ଜାଣେନାହିଁ, ନା କି ସତ୍ୟସତ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି?”
Verse 37
अथवा सत्यमेवैतान्निर्विण्णो जीविताच्च सः । दरिद्रोपहतो नित्यं सर्वभोगविवर्जितः
“ନହେଲେ ଏହିଟାହିଁ ସତ୍ୟ—ସେ ଜୀବନରୁ ବିରକ୍ତ ହୋଇଛି। ସଦା ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ପୀଡିତ ଓ ସମସ୍ତ ଭୋଗରୁ ବଞ୍ଚିତ ଥିବାରୁ, ସେ ମୋତେ ଏଭଳି କହୁଛି।”
Verse 38
स्मशाने क्रीडनं यस्य भस्म गात्रविलेपनम् । भूषणं चाहयो वस्त्रं दिशो यस्य जटालका
ଯାହାଙ୍କର କ୍ରୀଡା ଶ୍ମଶାନରେ, ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ଭସ୍ମଲେପିତ; ଯାହାଙ୍କ ଭୂଷଣ ସର୍ପ, ଯାହାଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ଦିଗମାନେ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ କେଶ ଜଟାଧାରୀ—
Verse 39
कस्तस्य जीवितेनार्थस्तेनेदं मां ब्रवीति सः । तस्माद्गत्वा द्रुतं ब्रूहि मद्वाक्यं दूत सस्फुटम्
ଯେ ମୋତେ ଏଭଳି କହେ, ତାହାର ଜୀବନର କଣ ଅର୍ଥ? ତେଣୁ, ହେ ଦୂତ, ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ମୋର ବାକ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହିଦେ।
Verse 40
त्यक्त्वा कैलासमेनं त्वं वाराणस्यां तपः कुरु । मया स्थानमिदं दत्तं कैलासं स्वसुतस्य च
ଏହି କୈଲାସକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ତୁମେ ବାରାଣସୀରେ ତପ କର। ଏହି ଆବାସ—କୈଲାସ—ମୁଁ ମୋର ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇଛି।
Verse 41
वृकस्यापि न सन्देहो विभवेन समन्वितम् । नो चेत्प्राणान्हरिष्यामि सेंद्रस्य तव शंकर
ବୃକ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—(ମୁଁ) ବିଭବସହିତ ଶକ୍ତି (ହରିନେବି)। ନହେଲେ, ହେ ଶଙ୍କର, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ତୁମ ପ୍ରାଣ ହରିନେବି।
Verse 42
तच्छ्रुत्वा वीरभद्रस्तु निर्भर्त्स्य च मुहुर्मुहुः । क्रोधेन महताविष्टः कैलासं समुपाविशत्
ତାହା ଶୁଣି ବୀରଭଦ୍ର ପୁନଃପୁନଃ ତାକୁ ତିରସ୍କାର କଲେ। ମହାକ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ କୈଲାସକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ସମୀପଗତ ହେଲେ।
Verse 43
ततः स कथयामास तद्वाक्यं च पिनाकिनः । अतिक्रूरं विशेषेण तत क्रुद्धः पिनाकधृक्
ତାପରେ ସେ ପିନାକଧାରୀ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସେହି ବାକ୍ୟ ନିବେଦନ କଲା। ତାହା ଶୁଣି—ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର, ବିଶେଷତଃ—ପିନାକଧାରୀ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
Verse 228
इति श्रीस्कान्दे महा पुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये जलशाय्युपाख्याने ब्रह्मदत्तवरप्रदानोद्धतान्धकासुरकृतशंकराज्ञाव माननवर्णनंनामाष्टाविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ‘ଜଲଶାୟୀ’ ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ‘ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କୁ ବରପ୍ରଦାନ ଏବଂ ଉଦ୍ଧତ ଅନ୍ଧକାସୁର ଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାର ମାନନ—ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱିଶତାଷ୍ଟାବିଂଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।