Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 31

Devanagari script

ततः संप्रेषयामास दूतं तस्य विचक्षणम् । गणेशं वीरभद्राख्यं गत्वा तं ब्रूहि चांधकम्

Transliteration

tataḥ saṃpreṣayāmāsa dūtaṃ tasya vicakṣaṇam | gaṇeśaṃ vīrabhadrākhyaṃ gatvā taṃ brūhi cāṃdhakam

Translation

ତାପରେ ସେ ନିଜର ଏକ ବିଚକ୍ଷଣ ଦୂତକୁ ପଠାଇଲେ—‘ବୀରଭଦ୍ର’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଗଣେଶଙ୍କୁ—ଏବଂ କହିଲେ: “ଯାଅ, ସେ ଅନ୍ଧକକୁ କୁହ।”

Word by Word

• ततः: then; thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषणम्) = ‘ततः/then, thereafter’

• संप्रेषयामास: sent (forth)
• संप्रेषयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-प्र-इष् (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपदम्), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; causative sense ‘sent forth’ (प्रेषयामास = प्रेषयति स्म)

• दूतम्: messenger
• दूतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया (कर्म), एकवचनम्

• तस्य: of him; his
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचनम्

• विचक्षणम्: discerning; wise
• विचक्षणम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विचक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया (कर्मसमानाधिकरण-विशेषण), एकवचनम्; दूतम् इति विशेषणम्

• गणेशम्: Gaṇeśa
• गणेशम्: Karma (Apposition/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गणेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; दूतम् इति समानाधिकरणम्

• वीरभद्राख्यम्: named Vīrabhadra
• वीरभद्राख्यम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वीरभद्र + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; ‘वीरभद्र-आख्य’ = वीरभद्र इति आख्या यस्य/नाम यस्य; गणेशम्/दूतम् इति विशेषणम्

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) = ‘having gone’

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• ब्रूहि: tell; say
• ब्रूहि: Kriya (Imperative action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थे), मध्यमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक-निपातः)

• अन्धकम्: Andhaka
• अन्धकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्धक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; ‘तम्’ इति समानाधिकरणम्

Speaker

Narrator (Śiva is the implied agent sending the messenger; exact direct speaker not explicit in this snippet)

Visual Art Cues

Scene: Śiva dispatches a formidable gaṇa-emissary—Vīrabhadra—armored and radiant, poised to depart; Indra watches with renewed confidence; the scene conveys swift divine administration.

Characters & Entities

• Śiva (implied)
• Gaṇeśa
• Vīrabhadra
• Andhaka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine governance operates through emissaries and disciplined command, emphasizing order, counsel, and due warning before punishment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse is narrative scaffolding within the Tīrthamāhātmya chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes the sending of a divine messenger.