Adhyaya 200

Verse 1

विश्वामित्र उवाच । ततः प्रभाते संजाते प्रोद्गते रविमण्डले । सा चापि दुहिता तस्य दीक्षितस्य महात्मनः

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ତାପରେ ପ୍ରଭାତ ହେଲାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଉଦିତ ହେଲାବେଳେ, ସେହି ଦୀକ୍ଷିତ ମହାତ୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ (ସେଠାରେ) ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।

Verse 2

रोरूयमाणाऽभ्यगमत्पितरं मातरं प्रति । प्रोवाच गद्गदं वाक्यं बाष्पव्याकुललोचना

ସେ ଫୁଟିଫୁଟି କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା। ଅଶ୍ରୁରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଚକ୍ଷୁରେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲା।

Verse 3

ताताम्ब किमिदं पापं युवाभ्यां समनुष्ठितम् । अन्त्यजस्य प्रदत्ताऽहं यत्पापस्य दुरात्मनः

‘ବାପା, ମାଆ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ କେମିତି ପାପ କରିଛ? ମୋତେ ତ ଏକ ଅନ୍ତ୍ୟଜ, ଦୁରାତ୍ମା ପାପୀଙ୍କୁ ଦେଇଦେଇଛ।’

Verse 4

स नष्टो रजनीवक्त्रे ममावेद्य निजं कुलम् । तस्मादहं प्रवेक्ष्यामि प्रदीप्ते हव्यवाहने

‘ହେ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ସେ ଲୋକଟି ନିଜ କୁଳ ପରିଚୟ ମୋତେ ନ କହି ହେଲେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା। ତେଣୁ ମୁଁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।’

Verse 5

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा दीक्षितः स सुभद्रकः । निश्चेष्टः पतितो भूमौ वातभग्न इव द्रुमः

ତାହାର କଥା ଶୁଣି ଦୀକ୍ଷିତ ସୁଭଦ୍ରକ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ବାତାସରେ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଗଛ ପରି।

Verse 6

ततः स शीततोयेन संसिक्तश्च पुनःपुनः । लब्ध्वाशु चेतनां कृच्छ्रात्स्वजनैः परिवारितः । प्रलापान्विविधांश्चक्रे ताडयन्स्वशिरो मुहुः

ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଶୀତଳ ଜଳ ଛିଟାଯାଇଲା। କଷ୍ଟରେ ଚେତନା ଫେରିଆସି, ସ୍ୱଜନମାନେ ଘେରି ରହିଥିବାବେଳେ, ସେ ନାନା ପ୍ରକାର ବିଲାପ କଲା ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ନିଜ ମୁଣ୍ଡକୁ ପିଟିଲା।

Verse 7

अथ ते ब्राह्मणाः सर्वे तस्य संपर्कदूषिताः । भर्तृयज्ञं समासाद्य तेनैव सहितास्ततः

ତେବେ ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାହାଙ୍କ ସଂସର୍ଗରେ ଦୂଷିତ ହୋଇ, ଭର୍ତ୍ତୃଯଜ୍ଞକୁ ଆସି, ପରେ ମଧ୍ୟ ତାହାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ରହିଲେ।

Verse 8

प्रोचुर्विनयसंयुक्ताः प्रोच्चैस्तत्सुतया सह । सुभद्रेण निजे हर्म्ये सुतां दत्त्वा निवेशितः

ସେମାନେ ବିନୟସହିତ ତାହାର କନ୍ୟା ସହ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କହିଲେ। ସୁଭଦ୍ର କନ୍ୟାଦାନ କରି ତାକୁ ନିଜ ହର୍ମ୍ୟରେ ବସାଇଲେ।

Verse 9

चण्डालो द्विजरूपोत्र चंद्रप्रभ इति स्मृतः

ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏକ ଚଣ୍ଡାଳ ‘ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭ’ ନାମରେ ପରିଚିତ।

Verse 10

यावत्संवत्सरं सार्धं दैवे पित्र्ये च योजितः । पापकर्मा न विज्ञातः सोऽधुना प्रकटोऽभवत्

ଏକ ବର୍ଷ ଅର୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଦେବକର୍ମ ଓ ପିତୃକର୍ମରେ ନିୟୁକ୍ତ ଥିଲା; ତାହାର ପାପକର୍ମ ଜଣା ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ—ଏବେ ତାହା ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି।

Verse 11

सुभद्रस्यानुषंगेण स्थानं सर्वं प्रदूषितम् । अन्त्यजेन महाभाग तत्कुरुष्व विनिग्रहम्

ସୁଭଦ୍ରଙ୍କ ସଂସର୍ଗରେ ଏହି ସମଗ୍ର ସ୍ଥାନ ଏକ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ହୋଇଛି। ହେ ମହାଭାଗ, ସେଇ ଅପରାଧକୁ ଦମନ କର।

Verse 12

कैश्चित्तस्य गृहे भुक्तं जलं पीतं तथा परैः । अन्यैश्च गृहमानीय प्रदत्तं भोजनं तथा

କେହି ତାଙ୍କ ଘରେ ଭୋଜନ କଲେ, ଅନ୍ୟେ ଜଳ ପାନ କଲେ। ଆଉ କେହି ଭୋଜନ ଘରକୁ ନେଇ ଯାଇ (ତାଙ୍କୁ) ଦାନ କଲେ।

Verse 13

किं वा ते बहुनोक्तेन न स कोऽस्ति द्विजोत्तम । संकरो यस्य नो जातस्तस्य पापस्य संभवः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ବହୁତ କହି କ’ଣ ଲାଭ? ଯାହାଙ୍କୁ ଏହି ସଂକର-ଦୋଷ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, ଏମିତି କେହି ନାହିଁ; ତାହାରୁ ପାପର ସମ୍ଭାବନା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 14

त्वया स्थानमिदं पुण्यं कृतं पूर्वं महामते । सर्वेषां च गुरुस्त्वं हि तस्माच्छुद्धिं वदस्व नः

ହେ ମହାମତେ! ପୂର୍ବେ ଆପଣ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ପୁଣ୍ୟମୟ କରିଥିଲେ। ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଗୁରୁ; ତେଣୁ ଆମକୁ ଶୁଦ୍ଧିର ଉପାୟ କହନ୍ତୁ।

Verse 15

ततः संचिन्त्य सुचिरं स्मृतिशास्त्राण्यनेकशः । प्रायश्चित्तं ददौ तेषां सर्वेषां स द्विजन्मनाम्

ତାପରେ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି ଏବଂ ଅନେକ ସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖି, ସେଇ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ।

Verse 16

चांद्रायणशतं प्रादात्सुभद्रायाहिताग्नये । सर्वभंडपरित्यागं पुनराधानमेव च

ଆହିତାଗ୍ନି ସୁଭଦ୍ରା ପାଇଁ ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତର ଶତକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୃହଭାଣ୍ଡ ତ୍ୟାଗ କରି ଅଗ୍ନିର ପୁନରାଧାନ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ବିଧାନ କଲେ।

Verse 17

लक्षहोमविधानं च गृहमध्यविशुद्धये । वह्निप्रवेशनं तस्यास्तत्सुतायाः प्रकीर्तितम्

ଗୃହର ଅନ୍ତଃଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଲକ୍ଷ-ହୋମର ବିଧାନ କରାଗଲା; ତାହାର କନ୍ୟା ପାଇଁ ଅଗ୍ନି-ପ୍ରବେଶ ମଧ୍ୟ ଘୋଷିତ ହେଲା।

Verse 18

येन यावंति भोज्यानि तस्य भुक्तानि मंदिरे । तस्य तावंति कृच्छ्राणि तेनोक्तानि महात्मना

ଯେ ଲୋକ ତାହାର ଘରେ ଯେତେ ଭୋଜ୍ୟ ଭୋଗ କଲା, ମହାତ୍ମା ତାହା ପାଇଁ ସେତେ କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ।

Verse 19

यैर्जलानि प्रपीतानि यावन्मात्राणि तद्गृहे । प्राजापत्यानि दत्तानि तेभ्यस्तावंति पार्थिव

ହେ ରାଜନ୍! ସେ ଘରେ ସେମାନେ ଯେତେ ମାପରେ ଜଳ ପାନ କଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେତେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 20

ब्राह्मणानां तथान्येषां तत्र स्थाने निवासिनाम् । तत्स्पर्शदूषितानां च प्राजापत्यं पृथक्पृथक्

ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଏବଂ ତାହାର ସ୍ପର୍ଶରେ ଦୂଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଧିତ ହେଲା।

Verse 21

स्त्रीशूद्राणां तदर्धं च तदर्ध बालवृद्धयोः । मृन्मयानां च भांडानां परित्यागो निवेदितः

ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହାର ଅର୍ଧ (ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ) କୁହାଗଲା; ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହାର ମଧ୍ୟ ଅର୍ଧ; ଏବଂ ମୃଣ୍ମୟ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ନିବେଦିତ ହେଲା।

Verse 22

सर्वेषामेव लोकानां रसत्यागस्तथैव च । कोटिहोमस्तु निर्दिष्टो ब्रह्मस्थाने यथोदितः । सर्वस्थानविशुद्ध्यर्थं स्थानवित्तेन केवलम्

ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ‘ରସ’ (ଭୋଗାସ୍ୱାଦ/ପ୍ରିୟ ଭୋଜନ) ତ୍ୟାଗ ମଧ୍ୟ ବିଧିରୂପେ କୁହାଯାଇଛି। ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନରେ ଯଥୋକ୍ତ କୋଟିହୋମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେହି ସ୍ଥାନର ଧନ-ସାଧନରେ ମାତ୍ର ଏହି କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 23

अथोवाच पुनर्विप्रान्स कृत्वा चोच्छ्रितं भुजम । तारनादेन महता सर्वांस्तान्नागरोद्भवान्

ତାପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କହିଲେ; ଭୁଜ ଉଚ୍ଚକୁ ଉଠାଇ, ମହା ଗୁଞ୍ଜନମୟ ଡାକରେ ସେ ସମସ୍ତ ନାଗର-ଜନ୍ମା ଲୋକଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।

Verse 24

सुभद्रेण च सर्वस्वं देयं विप्रेभ्य एव च । चतुर्थांशश्च यैर्भुक्तं तद्गृहे स्वधनस्य च

ଶୁଭ ଭାବରେ ନିଜ ସର୍ବସ୍ୱ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ହିଁ ଦେବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଯେମାନେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଭୋଗ କରିଛନ୍ତି/ଲାଭ ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଘରେ ନିଜ ଧନର ଚାରିଭାଗର ଗୋଟିଏ ଭାଗ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 25

अष्टांशं यैर्जलं पीतं गोदानं स्पर्शसंभवम् । शेषाणामपि लोकानां यथाशक्त्या तु दक्षिणा

ଯେମାନେ ଜଳ ପାନ କରିଛନ୍ତି ସେମାନେ ଅଷ୍ଟମାଂଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶ-ବିଧିଜନିତ ଗୋଦାନ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ଅବଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଥାଶକ୍ତି ଦକ୍ଷିଣା-ଦାନ କରନ୍ତୁ।

Verse 26

दीक्षितेन जपः कार्यो लक्षगायत्रिसंभवः । शेषैर्विप्रैर्यथा वित्तं तथा कार्यो जपोऽखिलः

ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରର ଲକ୍ଷ (ଏକ ଲକ୍ଷ) ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଧନ-ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜପ କରନ୍ତୁ।

Verse 27

अहं चैव करिष्यामि प्राणायामशतत्रयम् । नित्यमेव द्विजश्रेष्ठाः षष्ठकालकृताशनः

ମୁଁ ନିଜେ ତିନିଶେ ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବି। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ ଏହା ନିତ୍ୟ କରିବି ଏବଂ ଷଷ୍ଠକାଳରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରି ନିୟମରେ ରହିବି।

Verse 28

यावत्संवत्सरस्यांतं ततः शुद्धिर्भविष्यति । जन संपर्कसंजाता सैवं तस्य दुरात्मनः

ବର୍ଷର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଭଳି ରହିବ; ତାପରେ ଶୁଦ୍ଧି ହେବ। ଲୋକସମ୍ପର୍କରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କଳୁଷତା ସେଇ ଦୁରାତ୍ମାର—ଏହି ତାହାର ପ୍ରତିକାର।

Verse 29

एवमुक्त्वा ततो भूयः स प्रोवाच द्विजोत्तमान् । अथाऽद्यान्मध्यगास्येन ब्रह्मस्थानसमाश्रयान्

ଏଭଳି କହି ସେ ପୁନର୍ବାର ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା। ତାପରେ ଆଜିଠାରୁ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦାଁଡ଼ି, ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବାମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲା।

Verse 30

अद्यप्रभृति यः कन्यामविदित्वा तु नागरम् । नागरो दास्यति क्वापि पतितः स भविष्यति

ଆଜିଠାରୁ ଯେ କେହି ନାଗରତ୍ୱ ନିଶ୍ଚିତ ନକରି କନ୍ୟାଦାନ କରିବ, ସେ ଯେଉଁଠି କରୁନାହିଁ—ପତିତ ହେବ।

Verse 31

अश्राद्धेयो ह्यपांक्तेयो नागराणां विशेषतः

ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ପଙ୍କ୍ତିରେ ବସିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅଯୋଗ୍ୟ—ବିଶେଷତଃ ନାଗରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।

Verse 32

यः श्राद्धं नागरं मुक्त्वा ह्यन्यस्मै संप्रदास्यति । विमुखास्तस्य यास्यंति पितरो विबुधैः सह

ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ‘ନାଗର’ ପାତ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟକୁ ଦାନ କରେ, ତାହାର ପିତୃଗଣ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ବିମୁଖ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।

Verse 33

नागरेण विना यस्तु सोमपानं करिष्यति । स करिष्यत्यसंदिग्धं मद्यपानं तु नागरः । तन्मतेन विना यस्तु श्राद्धकर्म करिष्यति

‘ନାଗର’ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବିନା ଯେ ସୋମପାନ ବିଧି କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମଦ୍ୟପାନର ପଥେ ପତିତ ହୁଏ; ଏବଂ ସେହି ନାଗର ପରମ୍ପରାର ମତ ବିନା ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ କରେ…

Verse 34

ततः सर्वं वृथा तस्य भविष्यति न संशयः । विशुद्धिरहितं यस्तु नागरं भोजयिष्यति

ତେବେ ତାହାର ସମସ୍ତ କର୍ମ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏବଂ ଯେ ଶୁଦ୍ଧିହୀନ ‘ନାଗର’କୁ ଭୋଜନ କରାଏ…

Verse 35

श्राद्धे तस्यापि तत्सर्वं व्यर्थतां संप्रयास्यति । सर्वेषां नागराणां च मर्यादेयं कृता मया

ତାହାର ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଏ; ସମସ୍ତ ‘ନାଗର’ଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛି।

Verse 36

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शुद्धिः कार्या द्विजोत्तमैः । वर्षेवर्षे तु संप्राप्ते स्वस्थानस्य विशुद्धये

ଏହେତୁ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ—ବର୍ଷେ ବର୍ଷେ ସମୟ ଆସିଲେ—ନିଜ ସ୍ଥାନ/ସମୁଦାୟର ବିଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ।

Verse 37

विश्वामित्र उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नृपोत्तम । श्राद्धार्हा नागरा येन नागराणां व्यवस्थिताः । भर्तृयज्ञेन मर्यादा कृता तेषां यथा पुरा

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କହିଦେଲି—ଯେହେତୁ ନାଗରମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ହ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଯେ ବିଧିରେ ନାଗରମାନଙ୍କର ନିୟମ-ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥିର ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କ ଆଚାର-ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା, ପୁରାତନ କାଳର ଭଳି, ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା।