Adhyaya 197

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु नागरो द्विजसत्तमाः । विश्वावसुरिति ख्यातो वेदवेदांगपारगः

ସୂତ କହିଲେ—ସେହି ସମୟରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ‘ବିଶ୍ୱାବସୁ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଜଣେ ନାଗର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ; ସେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।

Verse 2

पश्चिमे वयसि प्राप्ते तस्य पुत्रो बभूव ह । परावसुरिति ख्यातस्तस्य प्राणसमः सदा

ସେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପରେ ତାଙ୍କର ଜଣେ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା; ସେ ‘ପରାବସୁ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଥିଲା ଏବଂ ସଦା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣସମ ପ୍ରିୟ ଥିଲା।

Verse 3

स वेदाध्ययनं चक्रे यौवने समुपस्थिते । वयस्यैः संमतैः सार्धं सदा हास्य परायणैः

ଯୌବନ ଆସିଲେ ସେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଆରମ୍ଭ କଲା—ସମବୟସୀ, ପ୍ରିୟ ସହଚରମାନଙ୍କ ସହ, ଯେମାନେ ସଦା ହାସ୍ୟ-ବିନୋଦରେ ପରାୟଣ ଥିଲେ।

Verse 4

कस्यचित्त्वथ कालस्य माघमास उपस्थिते । रात्रौ सोऽध्ययनं चक्र उपाध्यायगृहं गतः

ତାପରେ ଏକ ସମୟରେ, ମାଘମାସ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ, ସେ ରାତିରେ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ ଅଧ୍ୟୟନ କଲା।

Verse 5

निशीथे स समुत्थाय सर्वैर्मि त्रैश्च रक्षितः । वेश्यागृहं समासाद्य प्रसुप्तो वेश्यया सह

ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ସେ ଉଠି, ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ, ବେଶ୍ୟାଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚି ବେଶ୍ୟା ସହ ଶୟନ କରି ଶୋଇଲା।

Verse 6

जलपूर्णं समाधाय जलपात्रं समीपगम् । निजाचमनयोग्यं च जलपानार्थमेव च

ସେ ନିକଟରେ ଜଳଭରା ପାତ୍ର ରଖିଲା—ନିଜ ଆଚମନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ କେବଳ ଜଳପାନାର୍ଥେ।

Verse 7

निशाशेषे तु संप्राप्ते स पिपासासमाकुलः । निद्रालस्यसमोपेतः शय्यां त्यक्त्वा समुत्थितः

ରାତି ପ୍ରାୟ ଶେଷ ହେବାବେଳେ, ସେ ପିପାସାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ନିଦ୍ରା-ଆଳସ୍ୟରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଶୟ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଉଠିଲା।

Verse 8

वेश्याया मद्यपात्रं तु ह्यधस्तात्सं व्यवस्थितम् । तदादाय पपौ मद्यं जलभ्रांत्या यदैव सः

କିନ୍ତୁ ତଳେ ବେଶ୍ୟାର ମଦ୍ୟପାତ୍ର ରଖା ଥିଲା; ତାହା ଉଠାଇ ସେ ଜଳ ଭାବି ମଦ୍ୟ ପିଇଲା।

Verse 9

तदा मद्यं परिज्ञाय पात्रं त्यक्त्वा सुदुःखितः । वैराग्यं परमं गत्वा प्रलापानकरो द्बहून्

ତେବେ ଏହା ମଦ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣି ସେ ପାତ୍ରଟି ତ୍ୟାଗ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲା। ପରମ ବୈରାଗ୍ୟ ଲାଗି ଅନେକ ବିଲାପ କଲା।

Verse 10

अहो निद्रान्वितेनाद्य किं मया विकृतं कृतम् । यदद्य मद्यमापीतं जलभ्रांत्या विगर्हितम्

“ହାୟ! ନିଦ୍ରାବଶ ହୋଇ ଆଜି ମୁଁ କେମିତି ଭୟଙ୍କର କୁକର୍ମ କରିଦେଲି! ଜଳ ଭାବି ନିନ୍ଦିତ ମଦ୍ୟ ପିଇଦେଲି।”

Verse 11

किं करोमि क्व गच्छामि कथं शुद्धिर्भवेन्मम । प्रायश्चित्तं करिष्यामि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम्

“ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି? ମୋର ଶୁଦ୍ଧି କିପରି ହେବ? ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି।”

Verse 12

एवं निश्चित्य मनसा प्रभाते समुपस्थिते । शंखतीर्थं समासाद्य कृत्वा स्नानं तथा परम्

ଏଭଳି ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି ପ୍ରଭାତ ଆସିଲେ ସେ ଶଙ୍ଖତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ଶୁଦ୍ଧିକର ସ୍ନାନ କଲା।

Verse 13

सशिखं वपनं पश्चात्कारयित्वा त्वरावितः । गतश्च तिष्ठते यत्र ब्रह्मघोषपरायणः

ତାପରେ ଶିଖା ରଖି ମୁଣ୍ଡନ କରାଇ, ତ୍ୱରାରେ ସେ ସେଠାକୁ ଗଲା ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମଘୋଷରେ ପରାୟଣ ବ୍ୟକ୍ତି ରହୁଥିଲେ।

Verse 14

उपाध्यायः सशिष्यश्च ब्रह्मस्थानं समाश्रितः । स गत्वा दूरतः स्थित्वा संनिविष्टो यथान्त्यजः

ଉପାଧ୍ୟାୟ ଶିଷ୍ୟସହ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନରେ ବସୁଥିଲେ। ସେ ତାହାଁକୁ ଯାଇ ଦୂରେ ଦାଁଡ଼ି, ନିଜ ଦୋଷରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ପରି ବସିଲା।

Verse 15

श्मश्रुमूर्धजहीनस्तु यदा मित्रैर्विलोकितः । तदा हास्याद्धतो मूर्ध्नि हस्ताग्रैश्च मुहुर्मुहुः

ମିତ୍ରମାନେ ତାକୁ ଦାଢ଼ି ଓ ମୁଣ୍ଡର କେଶହୀନ ଦେଖି ହସିପକାଇଲେ; ଉପହାସରେ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ଆଙ୍ଗୁଳିର ଟିପ୍‌ରେ ତାହାର ମୁଣ୍ଡଶିରା ଉପରେ ଟୋକା ମାରିଲେ।

Verse 16

उपाध्यायस्तु तं दृष्ट्वा दीनं बाष्पपरिप्लुतम् । श्मश्रुमूर्धजसंत्यक्तं ततः प्रोवाच सादरम्

ଉପାଧ୍ୟାୟ ତାକୁ ଦୀନ, ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଥିବା, ଦାଢ଼ି ଓ ମୁଣ୍ଡକେଶ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଦେଖି, ପରେ ସାଦରେ ସ୍ନେହପୂର୍ବକ କହିଲେ।

Verse 17

किमद्य वत्स दूरे त्वमुपविष्टस्तु दैन्यधृक् । एहि मे संनिधौ ब्रूहि पराभूतोऽसि केन वा

“ବତ୍ସ, ଆଜି କଣ ହେଲା? ଏତେ ଦୈନ୍ୟ ଧରି ଦୂରେ କାହିଁକି ବସିଛ? ମୋ ସମୀପକୁ ଆ; କହ—ତୋତେ କିଏ ଅପମାନିତ କଲା?”

Verse 18

परावसुरुवाच । अयोग्योऽहं गुरो जातः सेवायास्तव सांप्रतम् । वेश्याया मंदिरस्थेन ज्ञात्वा निजकमंडलुम्

ପରାବସୁ କହିଲା—“ଗୁରୁଦେବ, ଏବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସେବାରେ ଅଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଗଲି। ବେଶ୍ୟାଗୃହରେ ଥିବାବେଳେ ନିଜ କମଣ୍ଡଲୁର ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ (ଦୋଷ) ମୋତେ ଜଣା ପଡ଼ିଲା।”

Verse 19

वेश्याया मद्यपात्रं तु मद्यपूर्णं प्रगृह्य च । तस्माद्देहि विभो मह्यं प्रायश्चित्तं विशुद्धये

ମୁଁ ବେଶ୍ୟାର ମଦ୍ୟଭରା ପାତ୍ରଟି ଉଠାଇ ନେଇଥିଲି। ତେଣୁ ହେ ବିଭୋ, ମୋର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 20

धर्मद्रोणेषु यत्प्रोक्तं तत्करिष्याम्यसंशयम्

ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯାହା କୁହାଯାଇଛି, ସେହିଟିକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ କରିବି।

Verse 21

अथ तं बटवः प्रोचुर्वयस्यास्तस्य ये स्थिताः । हास्यं कृत्वा प्रकामाश्च वेश्या या गुरुसंनिधौ

ତାପରେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ସହଚର ବଟୁମାନେ ବହୁତ ହାସ୍ୟ-ପରିହାସ କରି, ଗୁରୁସନ୍ନିଧିରେ ଥିବା ସେଇ ବେଶ୍ୟା ବିଷୟରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 22

या एषा नृपतेः कन्या ख्याता रत्नावती जने । अस्याः स्तनौ गृहीत्वा त्वमधरं पिबसि द्रुतम् । ततस्ते स्याद्विशुद्धिश्च नान्यथा प्रभविष्यति

ଏହି ଜଣେ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା; ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ରତ୍ନାବତୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାହାର ସ୍ତନଦ୍ୱୟ ଧରି ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ତାହାର ଅଧର ପାନ କର; ତେବେ ତୁମର ଶୁଦ୍ଧି ହେବ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 23

परावसुरुवाच । न वयस्या नर्मकालो विषमे मम संस्थिते । ममोपरि यदि स्नेहो वालमित्रत्वसंभवः । तदानीय द्विजानन्यान्वदध्वं निष्कृतिं मम

ପରାବସୁ କହିଲେ— ମିତ୍ରମାନେ, ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟରେ ଅଛି; ଏହା ହାସ୍ୟ-ପରିହାସର ସମୟ ନୁହେଁ। ଶିଶୁକାଳୀନ ମିତ୍ରତାଜନିତ ସ୍ନେହ ଯଦି ମୋ ପ୍ରତି ଥାଏ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଆଣି ମୋର ନିଷ୍କୃତିର ଉପାୟ କହ।

Verse 24

अथ ते नर्ममुत्सृज्य तद्दुःखेन च दुःखिताः । विश्वावसुं समासाद्य तद्वृत्तांतमथाब्रुवन्

ତେବେ ସେମାନେ ହାସ୍ୟ-ପରିହାସ ଛାଡ଼ି, ତାହାର ଦୁଃଖରେ ନିଜେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କୁ ସମୀପେ ଯାଇ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲେ।

Verse 25

सोऽपि तेषां समाकर्ण्य तत्कर्णकटुकं वचः । सभार्यः प्रययौ तत्र यत्र पुत्रो व्यवस्थितः

ସେମାନଙ୍କର କର୍ଣ୍ଣକଟୁ ଓ ତିକ୍ତ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ମଧ୍ୟ ପତ୍ନୀସହିତ ଯେଉଁଠାରେ ପୁତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା ସେଠାକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲା।

Verse 26

दुःखेन महता युक्तः स्खलमानः पदेपदे । वृद्धभावात्तथा शोकात्पुत्राकृत्यसमुद्भवात्

ସେ ମହାଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ପଦେପଦେ ଠୋକର ଖାଇ ଚାଲିଲା—ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରୁ ଓ ପୁତ୍ରର କୁକୃତ୍ୟଜନିତ ଶୋକରୁ।

Verse 27

ततस्तौ प्रोचतुः पुत्रं बाष्पगद्गदया गिरा । दंपती बहुशोकार्तौ हा पुत्र किमिदं कृतम् । सोऽपि सर्वं समाचख्यौ ताभ्यां वृतांतमात्मनः

ତାପରେ ବହୁଶୋକାର୍ତ୍ତ ଦମ୍ପତି ଅଶ୍ରୁଗଦ୍ଗଦ ବାଣୀରେ ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ—“ହା ପୁତ୍ର! ଏହା ତୁମେ କ’ଣ କରିଦେଲ?” ସେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସହ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଦେଲା।

Verse 28

प्रायश्चित्तं करिष्यामि तस्मादात्मविशुद्धये । ततो विश्वावसुर्विप्रान्स्मार्ताञ्छ्रुतिसमन्वितान् । तदर्थमानयामास वेदविद्याविचक्षणान्

ସେ କହିଲା—“ଅତଏବ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି।” ତାପରେ ବିଶ୍ୱାବସୁ ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଶ୍ରୁତିସମନ୍ୱିତ, ସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରମାଣ ଓ ବେଦବିଦ୍ୟାରେ ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆଣିଲା।

Verse 29

ततः परावसुस्तेषां पुरः स्थित्वा कृतांजलिः । प्रोवाच स्वादितं मद्यं मया रात्रावजानता । वेश्या भांडं समादाय ज्ञात्वा निजकमंडलुम्

ତେବେ ପରାବସୁ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି କହିଲା— “ରାତିରେ ଅଜାଣତେ ମୁଁ ମଦ୍ୟର ସ୍ୱାଦ ନେଇଥିଲି। ଜଣେ ବେଶ୍ୟା ଗୋଟିଏ ପାତ୍ର ଉଠାଇ, ତାହାକୁ ମୋର ନିଜ କମଣ୍ଡଲୁ ବୋଲି ଚିହ୍ନି…”

Verse 31

एवमुक्तास्ततस्तेन विप्रास्ते स्मृतिवादिनः । धर्मशास्त्रं समालोक्य ततः प्रोचुश्च तं द्विजाः

ସେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସ୍ମୃତିବାଦୀ ସେହି ବିପ୍ରମାନେ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖି ବିଚାର କରି, ପରେ ସେହି ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 32

अतिमानादतिक्रोधात्स्नेहाद्वा यदि वा भयात् । प्रायश्चित्तमनर्हं तु ददत्तत्पापमश्नुते

ଅତିମାନ, ଅତିକ୍ରୋଧ, ସ୍ନେହ କିମ୍ବା ଭୟରୁ—ଯେ ଅଯୋଗ୍ୟକୁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦିଏ, ସେ ଦାତା ନିଜେ ସେହି ପାପ ଭୋଗ କରେ।

Verse 33

प्रायश्चित्तं प्रदास्यामस्तस्माद्युक्तं वयं तव । यदि शक्नोषि तत्कर्तुं तत्कुरुष्व समाहितः

ଏହେତୁ ଆମେ ତୁମ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବୁ। ଯଦି ତୁମେ ତାହା କରିପାର, ତେବେ ସମାହିତ ଓ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ହୋଇ ତାହା କର।

Verse 34

परावसुरुवाच । करोमि वो न चेद्वाक्यं तत्पृच्छामि कुतो द्विजाः । नाहं केनापि संदृष्टो मद्यपानं समाचरन्

ପରାବସୁ କହିଲା— “ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ପାଳନ କରିବି; କିନ୍ତୁ ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପଚାରୁଛି—ଏହା କିପରି ଜଣାଗଲା? ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିବାବେଳେ ମୋତେ କେହି ଦେଖିନଥିଲେ।”

Verse 35

तस्माद्ब्रूत यथार्हं मे प्रायश्चित्तं विशुद्धये । अपि प्राणहरं रौद्रं नो चेत्पापमवाप्स्यथ

ଏହେତୁ ମୋର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୋତେ କୁହ; ତାହା ଯଦି ଉଗ୍ର ଓ ପ୍ରାଣହର ମଧ୍ୟ ହୁଏ, ନଚେତ୍ ତୁମେ ପାପର ଭାଗୀ ହେବ।

Verse 36

ब्राह्मणा ऊचुः । बुध्यमानो द्विजो यस्तु मद्यपानं समाचरेत् । तावन्मात्रं हिरण्यं च तप्तं पीत्वा विशुध्यति

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଜାଣିଶୁଣି ମଦ୍ୟପାନ କରେ, ସେ ସେଇ ପରିମାଣର ତପ୍ତ ଗଳିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 37

अज्ञानतो यदा पीतं मद्यं विप्रेण कर्हिचित् । अग्नितुल्यं घृतं पीत्वा तावन्मात्रं विशुध्यति

କିନ୍ତୁ ଯଦି କେବେ ଏକ ବିପ୍ର ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ମଦ୍ୟ ପିଇଥାଏ, ତେବେ ସେ ସେଇ ପରିମାଣର ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ତପ୍ତ ଘୃତ ପାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 38

एवं ते सर्वमाख्यातं प्रायश्चित्तं विशुद्धये । यदि शक्तोषि चेत्कर्तुं कुरुष्व त्वं द्विजोत्तम

ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା। ଯଦି ତୁମେ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ତେବେ ତାହା କର।

Verse 39

परावसुरुवाच । गंडूषमेकं मद्यस्य मया पीतं द्विजोत्तमाः । तावन्मात्रं पिबाम्येव घृतं वह्निसमं कृतम्

ପରାବସୁ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ମୁଁ ମଦ୍ୟର କେବଳ ଗୋଟିଏ ଗଣ୍ଡୂଷ (ଏକ ମୁଖଭରି) ପିଇଛି। ତେଣୁ ସେଇ ପରିମାଣର ଅଗ୍ନିସମ ତପ୍ତ ଘୃତ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ପାନ କରିବି।

Verse 40

युष्मदादेशतोऽद्यैव स्वशरीरविशुद्धये । विश्वावसुश्च तच्छ्रुत्वा वज्रपातोपमं वचः

“ତୁମମାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଆଜିହିଁ, ନିଜ ଶରୀର-ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ…” ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କୁ ଯେନେ ବଜ୍ରପାତ ସମ ଆଘାତ ଲାଗିଲା।

Verse 41

विप्राणां चाथ पुत्रस्य तदोवाच सुदुःखितः । कृत्वाश्रुमोक्षणं भूरि बाष्पगद्गदया गिरा

ତାପରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଓ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ କହିଲା। ବହୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ, ବାଷ୍ପରେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲା।

Verse 42

सर्वस्वमपि दास्यामि पुत्रस्यास्य विशुद्धये । प्रायश्चित्तं समाचर्तुं न दास्यामि कथंचन

“ଏହି ପୁତ୍ରର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ସର୍ବସ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି; କିନ୍ତୁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରଣ କରିବାକୁ ମୁଁ କେବେବି ଅନୁମତି ଦେବି ନାହିଁ।”

Verse 43

अश्राद्धेयो विपांक्तेयः सपुत्रो वा भवाम्यहम् । स्थानं वा संत्यजाम्येतत्पुत्र मैवं समाचर

“ମୁଁ ପୁତ୍ରସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଅଯୋଗ୍ୟ ଓ ବିପ୍ରପଙ୍କ୍ତିରେ ବସିବାର ଅଯୋଗ୍ୟ ହୋଇପାରେ, କିମ୍ବା ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି; ପୁତ୍ର, ଏପରି କରନି।”

Verse 44

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पितुर्विघ्नकरं परम् । प्रायश्चित्तस्य सस्नेहं पुत्रो वचनमब्रवीत्

ପିତାଙ୍କର ସେହି କଥା—ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ମହା ବିଘ୍ନକାରୀ—ଶୁଣି, ପୁତ୍ର ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଷୟରେ କଥା କହିଲା।

Verse 45

त्यज तात मम स्नेहं मा विघ्नं मे समाचर । प्रायश्चित्तं करिष्यामि निश्चयोऽयं मया कृतः

ପୁତ୍ର କହିଲା—ହେ ପିତା, ମୋ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ତ୍ୟାଗ କର; ମୋ ପଥରେ ବିଘ୍ନ କରନି। ମୁଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି—ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ କରିଛି।

Verse 46

मातोवाच । यदि पुत्र त्वया कार्यं प्रायश्चित्तं विशुद्धये । तदहं पतिना सार्धं प्रवेक्ष्यामि पुरोऽनलम्

ମାତା କହିଲେ—ପୁତ୍ର, ଯଦି ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବାକୁ ହିଁ ପଡ଼େ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ସହ ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ସେଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।

Verse 47

त्वां द्रष्टुं नैव शक्रोमि पिबंतमग्निवद्घृतम् । पश्चात्प्राणपरित्यक्तं सत्येना त्मानमालभे

ଅଗ୍ନି ପରି ଘୃତ ପିଉଥିବା ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ମୁଁ ସହିପାରୁନି। ତୁମେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଲା ପରେ, ସତ୍ୟବଳରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।

Verse 48

पितोवाच । युक्तं पुत्रानया प्रोक्तं मात्रा तव हितं तथा । ममापि संमतं ह्येतत्करिष्यामि न संशयः

ପିତା କହିଲେ—ପୁତ୍ର, ତୁମ ମାତା ଯାହା କହିଛନ୍ତି ତାହା ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ଏବଂ ତୁମ ହିତ ପାଇଁ। ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମ୍ମତ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ କରିବି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 49

तच्छ्रुत्वा तं समायाता वृत्तांतं दुःखसंयुताः

ସେଇ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣି ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ହୋଇ ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।

Verse 51

पुत्रं प्रबोधयामासुः प्रायश्चित्तनिवृत्तये । तदा न शक्नुवंति स्म निवर्तयितुमं जसा

ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରୁ ନିବୃତ୍ତ ହେବାକୁ ସେମାନେ ପୁତ୍ରକୁ ବୁଝାଇଲେ; ତଥାପି ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ତାକୁ ଫେରାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 52

तावुभौ च पितापुत्रौ प्राणत्यागकृतादरौ

ଏହିପରି ପିତା ଓ ପୁତ୍ର—ଦୁହେଁ—ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 53

ततो वास्तुपदं जग्मुः सर्वज्ञो यत्र तिष्ठति । भर्तृयज्ञो महाभागः सर्वसंदेह वारकः

ତାପରେ ସେମାନେ ବାସ୍ତୁପଦକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ସର୍ବଜ୍ଞ ମହାଭାଗ ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ ବସୁଥିଲେ—ଯିଏ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ନିବାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 54

तस्य सर्वं समाचख्युः परावसुसमुद्भवम् । वृत्तांतं मद्यपानोत्थं यन्मित्रैस्तस्य कीर्तितम्

ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଲେ—ପରାବସୁଠାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ସମଗ୍ର ପ୍ରସଙ୍ଗ, ମଦ୍ୟପାନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସେଇ ଘଟଣା, ଯାହା ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେ କହିଥିଲେ।

Verse 55

प्रायश्चित्तं तु हास्येन यच्च स्मार्तैः प्रकीर्तितम् । विश्वावसोश्च संकल्पं वह्निसाधनसंभवम्

ସ୍ମାର୍ତ୍ତମାନେ ଉପହାସରେ ଯେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହିଥିଲେ, ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ନିବେଦନ କଲେ; ଏବଂ ବହ୍ନିସାଧନରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କ ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 56

सपत्नीकस्य मित्राणां यच्च दुःखमुपस्थितम् । निवेद्य तत्तथा प्रोचुर्भू योऽपिविनयान्वितम्

ପତ୍ନୀସହିତ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଯେ ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲା, ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ନିବେଦନ କରି; ପୁଣି ବିନୟସହିତ କହିଲେ।

Verse 57

अतीतं वर्तमानं च भविष्यद्वापि यद्भवेत् । न तेऽस्त्यविदितं किंचित्सर्वं जानीमहे वयम्

ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯାହା କିଛି ହେବ—ତୁମ ପାଖରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଅବିଦିତ ନୁହେଁ; ଆମେ ତୁମକୁ ସର୍ବଜ୍ଞ ଜାଣୁ।

Verse 58

एतच्च नगरं सर्वं विश्वावसुकृतेऽधुना । संशयं परमं प्राप्तं तेन प्राप्तास्तवांतिकम्

ଏମାତ୍ରେ ବିଶ୍ୱାବସୁ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଏହି ସମଗ୍ର ନଗର ଭୟଙ୍କର ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଛି; ତେଣୁ ଆମେ ତୁମ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସିଛୁ।

Verse 59

तस्माद्ब्रूहि महाभाग यद्यस्त्यपरमेव हि । प्रायश्चित्तं द्विजस्यास्य मद्यपानविशुद्धये

ଏହେତୁ, ହେ ମହାଭାଗ, ଯଦି କିଛି ପରମ ଉପାୟ ଥାଏ ତେବେ କହ—ଏହି ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ମଦ୍ୟପାନ-ଦୋଷ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ କେଉଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ?

Verse 60

न ते ह्यविदितं किंचित्तव वेदसमुद्भवम् । भर्तृयज्ञो विहस्योच्चैस्ततो वचनमब्रवीत्

ବେଦରୁ ଉଦ୍ଭବ ଯାହା କିଛି, ତୁମ ପାଖରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଅବିଦିତ ନୁହେଁ। ତାପରେ ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ହସି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 61

ब्राह्मणस्यास्य शुद्ध्यर्थमप्ययुपायः सुखावहः । विद्यमानोऽपि नास्त्येव मतिरेषा स्थिता मम

ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ସୁଖଦ ଉପାୟ ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି; ତଥାପି ଥାଇ ସୁଦ୍ଧା ନଥିବା ପରି—ଏହି ମୋର ଦୃଢ଼ ମତ।

Verse 62

ब्राह्मणा ऊचुः पूर्वापरविरोधे नवाक्यमेतन्महामते । कथमस्ति कथं नास्ति तस्मात्त्वं वक्तुमर्हसि । विस्मयोऽयं महाञ्जातः सर्वेषां च द्विजन्मनाम्

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାମତି! ଏହି କଥା ନୂତନ ଏବଂ ପୂର୍ବାପର ସହ ବିରୋଧୀ ପରି ଲାଗୁଛି। କିପରି ଅଛି, କିପରି ନାହିଁ? ତେଣୁ ଆପଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜନ୍ମିଛି।

Verse 63

भर्तृयज्ञ उवाच । जपच्छिद्रं तपश्छिद्रं यच्छिद्रं यज्ञकर्मणि । सर्वं भवति निश्छिद्रं यस्य चेच्छंति ब्राह्मणाः

ଭର୍ତ୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ଜପର ଦୋଷ, ତପର ଦୋଷ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକର୍ମର ଯେକୌଣସି ତ୍ରୁଟି—ଯାହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଇଚ୍ଛା କରି ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି, ତାହା ପାଇଁ ସବୁ ଦୋଷରହିତ ହୋଇଯାଏ।

Verse 64

अच्छिद्रमिति यद्वाक्यं वदंति क्षितिदेवताः । विशेषान्नागरोद्भूतास्तत्तथैव न चान्यथा

‘ଅଛିଦ୍ର’ ବୋଲି କ୍ଷିତିଦେବତା (ବ୍ରାହ୍ମଣ) କହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ନାଗର ପରମ୍ପରାରୁ ଉଦ୍ଭୂତମାନେ ବିଶେଷ—ତେଣୁ ଏହା ସେହିପରି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 65

तथा च ब्रह्मशालायां संस्थितैर्यदुदाहृतम् । नान्यथा तत्परिज्ञेयं हास्येनापि स्मृतिं विना

ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଶାଳାରେ ଉପବିଷ୍ଟମାନେ ଯାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ, ତାହାକୁ ସେହି ଅର୍ଥରେ ହିଁ ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ; ହାସ୍ୟରେ କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତି-ପ୍ରମାଣ ବିନା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 66

स एष हास्यभावेन प्रोक्तो मित्रैः परावसुः

ଏହି ପରାବସୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ହାସ୍ୟଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ।

Verse 67

रत्नवत्याः स्तनौ गृह्य यद्यास्वादयतेऽधरम् । तद्भविष्यति मे शुद्धिर्मद्यपान समुद्भवा

ଯଦି ସେ ରତ୍ନବତୀଙ୍କ ସ୍ତନ ଧରି ତାଙ୍କ ଅଧରକୁ ଆସ୍ୱାଦନ କରେ, ତେବେ ମଦ୍ୟପାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୋର ଅଶୁଦ୍ଧି ଶୁଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 68

तदुपायो मया प्रोक्तो विप्रस्यास्य सुखावहः । पराशरमतेनैव करोति यदि शुध्यति

ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସୁଖାର୍ଥେ ମୁଁ ଏହି ଉପାୟ କହିଛି; ପରାଶରମତାନୁସାରେ କଲେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 69

ब्राह्मणा ऊचुः । यद्येतच्छुणुते राजा वाक्यमीर्ष्यापरायणः । तत्सर्वेषां वधं कुर्याद्विप्राणामन्यथा भवेत्

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ଇର୍ଷ୍ୟାପରାୟଣ ରାଜା ଯଦି ଏହି କଥା ଶୁଣେ, ତେବେ ସେ ଆମ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରେ; ନହେଲେ ଫଳ ଭିନ୍ନ ହେବ।

Verse 70

तस्मात्करोतु चाभीष्टमेष विप्रः परावसुः । मातापितृसमोपेतो वयं यास्यामहे गृहम्

ଏହେତୁ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରାବସୁ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ ତାହା କରୁ; ଆମେ ମାତାପିତାଙ୍କ ସହିତ ଘରକୁ ଯିବୁ।

Verse 71

भर्तृयज्ञ उवाच । स राजा नीतिमान्विज्ञः सर्वधर्मपरायणः । भक्तो देवद्विजानां च सर्वशास्त्र विचक्षणः

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ସେ ରାଜା ନୀତିମାନ, ବିବେକୀ, ସର୍ବଧର୍ମପରାୟଣ। ଦେବ ଓ ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ଭକ୍ତ, ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ।

Verse 72

तस्मान्मया समं सर्वे नागरायांतु तद्ग्रहे

ଏହେତୁ ମୋ ସହିତ ନଗରବାସୀ ସମସ୍ତେ ନଗରରେ ଥିବା ତାହାର ଗୃହକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।

Verse 73

मध्यगं पुरतः कृत्वा तद्वक्त्रेण च तत्पुरः । कथयंतु च वृत्तांतं मद्यपान समुद्भवम्

ତାହାକୁ ମଧ୍ୟରେ ରଖି ଆଗକୁ ଆଣ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାହାର ନିଜ ମୁଖରୁ ମଦ୍ୟପାନଜନିତ ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହାଯାଉ।

Verse 74

परावसोश्च यत्प्रोक्तं वयस्यैर्हास्यमाश्रितैः । पराशरसमुत्थं च यद्वाक्यं तत्स्मृतेः परम्

ପରାବସୁଙ୍କୁ ସହଚରମାନେ ହାସ୍ୟରେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ଏବଂ ପରାଶରଉଦ୍ଭବ ଯେ ବାକ୍ୟ—ତାହା କେବଳ ସ୍ମୃତିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରମାଣସ୍ୱରୂପ।

Verse 75

तच्छ्रुत्वा यदि भूपाल ईर्ष्या लोभसमन्वितः । भविष्यति ततोऽहं तं धारयिष्यामि सत्पथे

ଏହା ଶୁଣି ଯଦି ରାଜା ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ଲୋଭରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ମୁଁ ତାହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ସତ୍ପଥରେ ଧାରଣ କରିବି।

Verse 76

सूतौवाच । ततस्ते नागराः सर्वे सन्तोषं परमं गताः । साधुवादैः समभ्यर्च्य भर्तृयज्ञं पृथग्विधैः

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ପରମ ସନ୍ତୋଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ନାନାପ୍ରକାର ‘ସାଧୁ ସାଧୁ’ ଜୟଧ୍ୱନି ଓ ଆଶୀର୍ବାଦବଚନରେ ଭର୍ତ୍ତୃୟଜ୍ଞଙ୍କୁ ପୂଜି ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 77

तेनैव सहितं तूर्णं मध्ये कृत्वा च मध्यगम् । गर्त्तातीर्थसमुद्भूतं वेदवेदांगपारगम्

ତାଙ୍କୁ ସହିତ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ନିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସାଇ ସେମାନେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ଗର୍ତ୍ତା-ତୀର୍ଥ ସମ୍ବନ୍ଧରୁ ଉଦ୍ଭୂତ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ସେମାନେ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଲେ।

Verse 78

स्मृतिज्ञं लक्षणज्ञं तमाहिताग्निं यशस्विनम् । यष्टारं बहुयज्ञानां भर्तृयज्ञमते स्थितम्

ସେ ସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ଶୁଭଲକ୍ଷଣଜ୍ଞ, ଆହିତାଗ୍ନି ଓ ଯଶସ୍ବୀ ଥିଲେ। ବହୁ ଯଜ୍ଞର କର୍ତ୍ତା ଏବଂ ଭର୍ତ୍ତୃୟଜ୍ଞଙ୍କ ଯଜ୍ଞମତରେ ସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 79

आनर्तेनापि भूपेन स्वर्गभ्रष्टेन वै पुरा । कर्णोत्पलाजनित्रेण यश्च पूर्वं चिरन्तनः

ପୂର୍ବକାଳରେ ସ୍ୱର୍ଗଭ୍ରଷ୍ଟ ଆନର୍ତ୍ତଦେଶର ରାଜା ମଧ୍ୟ ଏହି ଚିରପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବନ୍ଦନୀୟ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ/ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ; ସେ କର୍ଣୋତ୍ପଲାଜନିତ୍ରା-ବଂଶଜ ଥିଲେ।

Verse 80

चमत्कारपुरे न्यस्तः स्थानेऽस्मिन्विप्रगौरवात् । येन सिध्यंति कार्याणि सर्वेषां च द्विजन्मनाम्

ବିପ୍ରଗୌରବ ହେତୁ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଚମତ୍କାରପୁରରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଗଲା। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 81

तथा चैव तु चान्यानि चमत्कारपुरस्य च । हरिभद्राभिधानं तं भर्तृयज्ञसमन्वितम्

ସେହିପରି ଚମତ୍କାରପୁର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୃତ୍ତାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ସେ ‘ହରିଭଦ୍ର’ ନାମରେ କୀର୍ତ୍ତିତ—ଭର୍ତ୍ତୃୟଜ୍ଞ-ବ୍ରତସମନ୍ୱିତ।

Verse 82

कृत्वा ते नागराः सर्वे राजद्वारमुपागताः । परावसुं समादाय मातापितृसमन्वितम्

ଏପରି କରି ସେ ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ରାଜଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ମାତା-ପିତା ସହିତ ପରାବସୁଙ୍କୁ ସଙ୍ଗେ ନେଇଆସିଲେ।

Verse 83

अथ द्वाःस्थो द्रुतं गत्वा भूपतेस्तान्न्यवेदयत् । ब्राह्मणान्भर्तृयज्ञेन हरिभद्रेण संयुतान्

ତାପରେ ଦ୍ୱାରପାଳ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲା—“ଭର୍ତ୍ତୃୟଜ୍ଞସମ୍ବନ୍ଧୀ ହରିଭଦ୍ର ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆସିଛନ୍ତି।”

Verse 84

आनर्तोऽपि च ताञ्छ्रुत्वा राजद्वारसमागतान् । पुरोधसा समायुक्तः संमुखं प्रययौ तदा

ସେମାନେ ରାଜଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ରାଜା ଆନର୍ତ ମଧ୍ୟ ପୁରୋହିତ ସହିତ ସେତେବେଳେ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇ ସାକ୍ଷାତ୍ କଲେ।

Verse 85

दत्त्वार्घं मधुपर्कं च विष्टरं गां तथा नृपः । प्रथमं भर्तृयज्ञाय हरिभद्राय वै ततः

ରାଜା ଅର୍ଘ୍ୟ, ମଧୁପର୍କ, ଆସନ ଓ ଗୋଦାନ ଦେଲେ—ପ୍ରଥମେ ଭର୍ତ୍ତୃୟଜ୍ଞର ଅନୁଷ୍ଠାତା ହରିଭଦ୍ରଙ୍କୁ, ପରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ।

Verse 86

चतुर्णां मुद्गहस्तानां तथान्येषां द्विजन्मनाम् । आद्यऋग्यजुःसाम्नां च प्रगृह्याशीर्वचः परम्

ଚାରିଜଣ ‘ମୁଦ୍ଗହସ୍ତ’ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ—ଋଗ୍, ଯଜୁଃ, ସାମ ଶାଖାର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କଠାରୁ—ସେ ପରମ ଆଶୀର୍ବାଦବାକ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 88

तथा तेषूपविष्टेषु सर्वेषु पृथिवीपतिः । उपविश्य धरापृष्ठे कृतांजलिर भाषत

ସମସ୍ତେ ଏପରି ଆସନଗ୍ରହଣ କରି ବସିଥିବାବେଳେ, ପୃଥିବୀପତି ରାଜା ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ବସି, କରଯୋଡ଼ି ବିନୟରେ କହିଲେ।

Verse 89

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यन्मे गृहमुपागतः । सर्वोऽयं नागरो लोको भर्तृयज्ञसमन्वितः

“ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ଅନୁଗୃହୀତ—ଆପଣମାନେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଥିବାରୁ। ଏହି ସମଗ୍ର ନାଗର ଲୋକସମୁଦାୟ ଭର୍ତୃ-ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଏକତ୍ର ଓ ଏକମନ।”

Verse 90

तदादिशतु मां लोको यत्कृत्यं प्रकरोमि वः । अदेयमपि यच्छामि गृहायातस्य सांप्रतम्

“ସଭା ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ—ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମୁଁ କରିବି? ଏବେ ଆପଣମାନେ ଘରକୁ ଆସିଥିବାରୁ, ଅଦେୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଇଦେବି।”

Verse 91

अगम्यमपि यास्यामि करिष्येऽकृत्यमेव च । तच्छ्रुत्वा हरिभद्रः स समुत्थाय त्वरान्वितः

“ଅଗମ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଯିବି; ଅକର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କରିବି।” ଏହା ଶୁଣି ହରିଭଦ୍ର ତୁରନ୍ତ ତ୍ୱରାସହିତ ଉଠିଦାଉଡ଼ିଲେ।

Verse 92

पप्रच्छाद्यांस्तदर्थं च बह्वृचांस्तदनंतरम् । अध्वर्यूंश्चैव छांदोग्याननुज्ञातश्च तैस्तदा

ସେ ତଦର୍ଥ ବିଷୟରେ ବହ୍ୱୃଚମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ପରେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଓ ଛାନ୍ଦୋଗ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରାମର୍ଶ କରି, ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 93

प्राणरुद्रान्वदंत्वाद्या जीवसूक्तं च बह्वृचाः । एषां चैव पृथिव्यादिसवनं यत्पुरा कृतम्

“ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟମାନେ ପ୍ରାଣ-ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ପାଠ କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ବହ୍ୱୃଚମାନେ ଜୀବ-ସୂକ୍ତ ପାଠ କରୁନ୍ତୁ। ତଥା ଏହି କ୍ରିୟା ପାଇଁ ପୂର୍ବେ ଯେପରି ‘ପୃଥିବୀ-ଆଦି’ ସବନ କରାଯାଇଥିଲା, ସେପରି ହେଉ।”

Verse 94

पठन्त्वध्वर्यवः सर्वे छांदोग्याश्च पृथक्पृथक् । मधुच्युतेन संयुक्तं प्रपठन्तु च सिद्धये

“ସମସ୍ତ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଓ ଛାନ୍ଦୋଗ୍ୟମାନେ ନିଜ ନିଜ ପ୍ରକାରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପାଠ କରୁନ୍ତୁ। ଏବଂ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ‘ମଧୁଚ୍ୟୁତ’ ସହ ଯୁକ୍ତ କରି ପାଠ କରୁନ୍ତୁ।”

Verse 95

भर्तृयज्ञमतेनैवं तेन प्रोक्ता द्विजोत्तमाः । पप्रच्छुश्चैव तत्सर्वं यत्प्रोक्तं तेन धीमता

ଏହିପରି ଭର୍ତୃ-ଯଜ୍ଞମତ ଅନୁସାରେ ସେ ଧୀମାନ୍ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ଏବଂ ସେ କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ବିଷୟରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 96

ततः पाठावसाने तु मध्यगः प्राह सादरम् । परावसुसमुद्भूतं वृत्तांतं तस्य भूपतेः

ତାପରେ ପାଠ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଆଦରସହ କହିଲେ—ପରାବସୁଠାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସେଇ ରାଜାଙ୍କର ବୃତ୍ତାନ୍ତ।

Verse 97

सभामंडपमासाद्य सर्वान्समुपवेशयत् । वरासनेषु हैमेषु यथावदनुपूर्वशः

ସଭାମଣ୍ଡପକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି କ୍ରମାନୁସାରେ ଉତ୍ତମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନରେ ବସାଇଲେ।

Verse 98

भर्तृयज्ञेन चानीता यथा सर्वे द्विजातयः । तच्छ्रुत्वा पार्थिवो हृष्टः कृतांजलिपुटोऽब्रवीत्

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ ତାଙ୍କୁ ଓ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି ଆଣିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ହର୍ଷିତ ହୋଇ କରଯୋଡି କହିଲେ।

Verse 99

धन्योहं कृतपुण्योऽस्मि यस्य मे नागरैर्द्विजैः । विप्रत्रयप्ररक्षार्थं प्रसादोऽयं महान्कृतः

ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ପୁଣ୍ୟବାନ; କାରଣ ନାଗର ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋ ପାଇଁ ତିନି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ଏହି ମହା ଉପକାର କରିଛନ୍ତି।

Verse 100

धन्या मे कन्यका चेयं रक्षयिष्यति च स्वयम् । ब्राह्मणत्रितयं ह्येतन्मरणे कृतनिश्चयम्

ମୋର ଏହି କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ; ମୃତ୍ୟୁରେ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିବା ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ରୟକୁ ସେ ନିଜେ ରକ୍ଷା କରିବ।

Verse 101

अथाऽसावानयामास तां कन्यां तत्क्षणाद्द्विजाः । उपविष्टं सभामध्ये ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयत्

ତାପରେ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସେହି କନ୍ୟାକୁ ଆଣି, ସଭାମଧ୍ୟରେ ବସି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସେ ବିଷୟ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 102

एषा कन्या मयानीता युष्मद्वाक्याद्द्विजोत्तमाः । भर्तृयज्ञेन यत्प्रोक्तं तत्करोतु च स द्विजः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, ଆପଣମାନଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ମୁଁ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଆଣିଅଛି। ଭର୍ତ୍ତୃଯଜ୍ଞ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାହା କରନ୍ତୁ।

Verse 103

ततस्तत्र समानीय ब्राह्मण तं परावसुम् । भर्तृयज्ञ इदं वाक्यं कन्यायाः पुरतोऽब्रवीत्

ତଦନନ୍ତର ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରାବସୁଙ୍କୁ ସେଠାକୁ ଆଣି, ଭର୍ତ୍ତୃଯଜ୍ଞ କନ୍ୟା ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 104

इमां त्वं कन्यकां चित्ते जननीं यदि मन्यसे । अधरास्वादनं कुर्वंस्ततः सिद्धिमवाप्स्यसि

ଯଦି ତୁମେ ନିଜ ଚିତ୍ତରେ ଏହି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନନୀ ବୋଲି ମାନୁଥାଅ, ତେବେ ଏହାଙ୍କ ଅଧର ଆସ୍ୱାଦନ କରି ତୁମେ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 105

अनुरागपरो भूत्वा यद्यास्वादनतत्परः । भविष्यति ततो रक्तं तव वक्त्रे परावसो

ହେ ପରାବସୁ! ଯଦି ତୁମେ ଅନୁରାଗ ବା କାମବଶତଃ ଆସ୍ୱାଦନ କରିବାକୁ ତତ୍ପର ହେବ, ତେବେ ତୁମ ମୁଖରେ ରକ୍ତ ଦେଖାଦେବ।

Verse 106

शुद्धस्य त्वथ दुग्धं च भविष्यति न संशयः

କିନ୍ତୁ ଯଦି ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଥିବ, ତେବେ ନିଃସନ୍ଦେହରେ ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ।

Verse 107

स्तनाभ्यां तव हस्ताभ्यां स्पर्शात्क्षीरं भवेद्यदि । तत्ते शुद्धिः परिज्ञेया रक्तं वा न भविष्यति

ଯଦି ତୁମ ହସ୍ତସ୍ପର୍ଶରେ ତାହାର ସ୍ତନଦ୍ୱୟରୁ କ୍ଷୀର ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ତେବେ ତୁମ ଶୁଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣିବା; ରକ୍ତ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 108

एवमुक्त्वाथ तं कन्यां ततः प्रोवाच स द्विजः । एनं त्वं पुत्रवत्पश्य पुत्रि ब्राह्मणसत्तमम्

ଏଭଳି କହି ସେ ଦ୍ୱିଜ ତାହା କନ୍ୟାକୁ ପୁନଃ କହିଲେ—କନ୍ୟେ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ତୁମେ ପୁତ୍ରସମ ଦେଖ।

Verse 109

येन शुद्धिमवाप्नोति त्वदोष्ठास्वादने कृते । स्पर्शिताभ्यां स्तनाभ्यां च प्रायश्चित्तं यतः स्मृतम्

ତୁମ ଓଷ୍ଠାସ୍ୱାଦନ କରି ଏବଂ ସ୍ତନସ୍ପର୍ଶ କରିବା ପରେ, ଏହାଦ୍ୱାରା ସେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଏ; କାରଣ ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସ୍ମୃତିରେ ବିଧିତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 110

एतदस्य द्विजेंद्रस्य वयस्यैर्हास्यसंयुतैः । येन शुद्धिमवाप्नोति नो चेन्मृत्युमवाप्स्यति

ହାସ୍ୟସହିତ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ଏହି ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଏହି କଥା ଲାଦିଛନ୍ତି—ଏହାଦ୍ୱାରା ସେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇବ; ନଚେତ୍ ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।

Verse 111

सूत उवाच । सा तथेति प्रतिज्ञाय सव्रीडं तमुवाच ह । एहि वत्स कुरुष्व त्वं प्रायश्चित्तं विशुद्धये

ସୂତ କହିଲେ—ସେ ‘ତଥେତି’ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ଲଜ୍ଜାସହିତ ତାକୁ କହିଲା—ଆସ ବତ୍ସ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର।

Verse 112

मातृभावं समाधाय मया त्वं कल्पितः सुतः । सोऽपि तां मातृवन्मत्वा तस्याः सांनिध्यमागतः

ମାତୃଭାବ ଧାରଣ କରି ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁତ୍ରରୂପେ ନିଯୁକ୍ତ କଲି; ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମାତା ଭାବି ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଆସିଲା।

Verse 113

स्पृष्टवांश्च स्तनौ तस्याः सर्वलोकस्य पश्यतः । स्पृष्टाभ्यां च स्तनाभ्यां च तत्क्षणाद्द्विजसत्तमाः

ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ତନଦ୍ୱୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲା; ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶ ହେବାମାତ୍ରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ—

Verse 114

क्षीरधारे विनिष्क्रांते कुन्देंदुहिमसंनिभे

ତତ୍କ୍ଷଣେ କୁନ୍ଦଫୁଲ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ହିମ ପରି ଧବଳ କ୍ଷୀରଧାରା ବାହାରିଲା।

Verse 115

अथौष्ठास्वादनं यावत्तस्याः स कुरुते द्विजः । तावत्क्षीरं विनिष्क्रांतं तादृग्रूपं तदाननात्

ତାପରେ ସେ ଦ୍ୱିଜ ଯେତେ ସମୟ ତାଙ୍କର ଓଠର ଆସ୍ୱାଦନ କଲା, ସେତେ ସମୟ ସେହି ରୂପର କ୍ଷୀର ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିର୍ଗତ ହେଲା।

Verse 116

एतस्मिन्नंतरे सर्वैस्ताला दत्ता द्विजातिभिः । राज्ञाऽयं ब्राह्मणः शुद्धो वदमानैर्मुहुर्मुहुः

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ତାଳି ଦେଇ କହିଲେ—“ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲା!”

Verse 117

सोऽपि प्रदक्षिणीकृत्य तां च कन्यां मुहुर्मुहुः । नमस्कृत्य क्षमस्वेति त्वं मातः पुत्रवत्सले

ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ନମସ୍କାର କରି କହିଲା— “ହେ ମାତା, ପୁତ୍ରବତ୍ସଲେ, ମୋତେ କ୍ଷମା କର।”

Verse 118

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यमानर्तो विस्मयान्वितः । शशंस भतृयज्ञं तं प्रायश्चित्तप्रदायकम्

ସେହି ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ବିସ୍ମୟାନ୍ୱିତ ଆନର୍ତ ତାହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲା— ପାପଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦେଇଥିବା ସେହି ଭତୃ-ଯଜ୍ଞକୁ।

Verse 119

अहोऽतीव सुभा ग्योऽहं यस्य मे गृहमागताः । ईदृशा ब्राह्मणाः सर्वे चमत्कारपुरोद्भवाः

ଆହୋ! ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଭାଗ୍ୟବାନ; କାରଣ ଚମତ୍କାରରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଏମିତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 120

तथा चैतादृशी कन्या ह्यसामान्यप्रवर्तिनी । रत्नावती महाभागा सत्यशौचसमन्विता

ସେହିପରି ଏହି ରତ୍ନାବତୀ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ଆଚରଣକାରିଣୀ ନୁହେଁ; ମହାଭାଗା, ସତ୍ୟ ଓ ଶୌଚରେ ସମନ୍ୱିତ।

Verse 121

तथाऽयं नैव सामान्यो ब्राह्मणश्च परावसुः । यश्चेदृशीं समासाद्य कन्यां नो विकृतः स्थितः

ସେହିପରି ଏହି ପରାବସୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ନୁହେଁ; ଏମିତି କନ୍ୟାକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେ ବିକୃତ ହୋଇନାହିଁ, ସ୍ଥିର ରହିଛି।

Verse 122

एवमुक्त्वा विसृज्याथ तान्विप्रान्पार्थिवोत्तमाः । तां च कन्यां समादाय ततश्चांतःपुरं ययौ

ଏପରି କହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ; ଏବଂ ସେ କନ୍ୟାକୁ ସହ ନେଇ ପରେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଗଲେ।

Verse 123

अथ ते नागराः सर्वे मर्यादां चक्रिरे ततः । अद्यप्रभृति या वेश्या स्थानेऽस्मिन्वासमेष्यति

ତାପରେ ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଏକ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ— “ଆଜିଠାରୁ ଯେ କୌଣସି ବେଶ୍ୟା ଏହି ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରିବାକୁ ଆସିବ—”

Verse 124

तया नैव गृहे धार्यं सुरामांसं कथंचन । दूषयंति सदा दुष्टा नागराणां सुतानिह

ତାହାର ଦ୍ୱାରା ଘରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମଦ୍ୟ ଓ ମାଂସ ରଖାଯିବ ନାହିଁ; କାରଣ ଏମିତି ଦୁଷ୍ଟା ନାରୀମାନେ ଏଠାରେ ନଗରବାସୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସଦା ଦୂଷିତ କରନ୍ତି।

Verse 125

अथ व्यवस्थामुत्क्रम्य या हि तद्धारयिष्यति । सा दण्ड्यास्माच्च निर्वास्या प्रेत्य स्यात्पापभागिनी

ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ଯେ ନାରୀ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରଖିବ, ସେ ଦଣ୍ଡନୀୟ ହେବ ଏବଂ ଆମଠାରୁ ନିର୍ବାସିତ ହେବ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପାପର ଭାଗିନୀ ହେବ।

Verse 126

औदुम्बर्या मध्यगेन दत्तं तालत्रयं तदा

ତେବେ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଔଦୁମ୍ବର (ଡୁମୁର) ଗଛ ସହିତ ତିନୋଟି ତାଳଗଛର ଏକ ଗୁଚ୍ଛ ସେ ସମୟରେ ଦାନ/ଅଲଗା କରି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା।

Verse 197

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये परावसुप्रायश्चित्तविधानवृत्तांतवर्णनंनाम सप्तनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ପରାବସୁଙ୍କ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତବିଧାନ ବୃତ୍ତାନ୍ତବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୧୯୭ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।