Adhyaya 18

Verse 1

। सूत उवाच । ततः सोऽपि महीपालः क्षुत्पिपामासमाकुलः । पपात धरणीपृष्ठे पद्भ्यां गत्वा वनांतरम्

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ମହୀପାଳ ଭୁଖ ଓ ପିଆସରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ପଦେ ପଦେ ବନାନ୍ତରକୁ ଯାଇ ଧରଣୀପୃଷ୍ଠରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

Verse 2

अथाऽपश्यद्वियत्स्थानात्स त्रीन्प्रेतान्सु दारुणान् । ऊर्ध्वकेशान्सुरक्ताक्षान्कृष्णदन्तान्कृशोदरान्

ତେବେ ସେ ଆକାଶସ୍ଥ ସ୍ଥାନରୁ ତିନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରେତଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକେଶ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ନେତ୍ର, କଳା ଦନ୍ତ ଓ କୃଶ ଉଦର।

Verse 3

तान्दृष्ट्वा भयसंत्रस्तो विशेषेण स भूपतिः । निराशो जीविते कृच्छ्रादिदं वचनमब्रवीत्

ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଭୂପତି ବିଶେଷଭାବେ ଭୟସନ୍ତ୍ରସ୍ତ ହେଲା; ସେହି କଷ୍ଟରେ ଜୀବନ ପ୍ରତି ନିରାଶ ହୋଇ ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 4

के यूयं विकृताकारा मया दृष्टा न कर्हिचित् । एवंविधा नृलोकेऽत्र भ्रमता प्राग्विभीषणाः

“ତୁମେ କିଏ, ଏପରି ବିକୃତ ଆକାରଧାରୀ? ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ। ଏପରି ଭୟଙ୍କରମାନେ ଏହି ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ କିପରି ଭ୍ରମଣ କରୁଛ?”

Verse 5

विदूरथो नरेन्द्रोऽहं क्षुत्पिपासातिपीडितः । मृगलिप्सुरिह प्राप्तो वने जन्तुविवर्जिते

“ମୁଁ ନରେନ୍ଦ୍ର ବିଦୂରଥ; ଭୁଖ ଓ ପିଆସରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ। ମୃଗ ଲୋଭରେ ଏଠାରେ ଜନ୍ତୁବିହୀନ ବନକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି।”

Verse 6

ततस्तेषां तु यो ज्येष्ठो मांसादः प्रत्युवाच तम् । कृतांजलिपुटो भूत्वा विनयावनतः स्थितः

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ—ମାଂସାଦ—ସେ ତାହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର କଲା; କରଯୋଡି, ବିନୟରେ ନତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲା।

Verse 7

वयं प्रेता महाराज निवसामोऽत्र कानने । स्वकर्मजनिताद्दोषाद्दुःखेन महता वृताः

ହେ ମହାରାଜ, ଆମେ ପ୍ରେତ; ଏହି କାନନରେ ବସୁଛୁ। ନିଜ କର୍ମଜନିତ ଦୋଷରୁ ଆମେ ମହାଦୁଃଖରେ ଆବୃତ।

Verse 8

अहं मांसादकोनाम द्वितीयोऽयं विदैवतः । कृतघ्नश्च तृतीयस्तु त्रयाणामेष पापकृत्

ମୋର ନାମ ‘ମାଂସାଦ’। ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟଜନ ‘ବିଦୈବତ’। ତୃତୀୟ ‘କୃତଘ୍ନ’; ଏଭଳି ଆମେ ତିନିଜଣେ ପାପକର୍ତ୍ତା।

Verse 9

राजोवाच । सर्वेषां देहि नां नाम जायते पितृमातृजम् । किमेतत्कारणं येन सर्वे यूयं स्वनामकाः

ରାଜା କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଦେହୀଙ୍କର ନାମ ପିତାମାତାଠାରୁ ଜନ୍ମେ। ତେବେ କେଉଁ କାରଣରୁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ନିଜେ ଗଢ଼ା ନାମ ଧାରଣ କରୁଛ?

Verse 10

तच्छ्रुत्वा प्राह मांसादः कर्मनामानि पार्थिव । मिथः कृतानि संज्ञार्थमस्माभिः स्वयमेव हि

ଏହା ଶୁଣି ମାଂସାଦ କହିଲା—ହେ ପାର୍ଥିବ, ଏଗୁଡ଼ିକ କର୍ମଜନିତ ନାମ; ଆଚରଣର ସଂଜ୍ଞା ପାଇଁ ଆମେ ନିଜେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଇଛୁ।

Verse 11

शृणुष्वाऽवहितो भूत्वा सर्वेषां नः पृथक्पृथक् । कर्मणा येन संजातं प्रेतत्वमिह भूमिप

ହେ ଭୂମିପ, ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ; ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର—ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍—ଯେ କର୍ମରୁ ଏଠାରେ ପ୍ରେତତ୍ୱ ହୋଇଛି, ସେହି କଥା ମୁଁ କହିବି।

Verse 12

वयं हि ब्राह्मणा जात्या वैदिशाख्ये पुरे नृप । देवरातस्य विप्रस्य गृहे जाता महात्मनः

ହେ ନୃପ! ଆମେ ଜନ୍ମତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ବିଦିଶା ନାମକ ପୁରରେ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେବରାତଙ୍କ ଗୃହେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲୁ।

Verse 13

नास्तिका भिन्नमर्यादाः परदाररताः सदा । पाप कर्मरतास्तत्र शुभकर्मविवर्जिताः

ସେଠାରେ ଆମେ ନାସ୍ତିକ, ମର୍ଯ୍ୟାଦାଭଙ୍ଗକାରୀ, ସଦା ପରସ୍ତ୍ରୀ-ଆସକ୍ତ; ପାପକର୍ମରେ ରତ ଓ ଶୁଭକର୍ମବିହୀନ ହୋଇଗଲୁ।

Verse 14

जिह्वालौल्यप्रसंगेन मया भुक्तं सदाऽमिषम् । तेन मे कर्मजं नाम मांसादाख्यं व्यवस्थितम्

ଜିହ୍ୱାର ଲୋଲୁପତାରେ ମୁଁ ସଦା ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କଲି; ତେଣୁ କର୍ମଜନ୍ୟ ମୋ ନାମ ‘ମାଂସାଦ’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା।

Verse 15

द्वितीयोऽयं महाराज यस्तिष्ठति तवाऽग्रतः । अनेनाऽन्नं सदा भुक्तमकृत्वा देवतार्चनम्

ହେ ମହାରାଜ! ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟଜନ, ଦେବତାଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା ନ କରି ସଦା ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରୁଥିଲା।

Verse 16

तेन कर्मविपाकेन प्रेतयोनिं समाश्रितः । विदैवत इति ख्यातो द्वितीयोऽयं सुपापकृत्

ସେଇ କର୍ମବିପାକରେ ସେ ପ୍ରେତଯୋନିକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲା; ତେଣୁ ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟଜନ ‘ବିଦୈବତ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ—ଏ ମହାପାପୀ।

Verse 17

सदैवाऽनुष्ठिताऽनेन सुपापेन कृतघ्नता । कृतघ्नः प्रोच्यते तेन कर्मणा नृपसत्तम

ଏହି ମହାପାପୀ ସଦା କୃତଘ୍ନତା ଆଚରଣ କରୁଥିଲା। ତେଣୁ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି କର୍ମ ହେତୁ ସେ ‘କୃତଘ୍ନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 18

राजोवाच । आहारेण नृलोकेऽस्मिन्सर्वे जीवन्ति जन्तवः । युष्माकं कतमो योऽत्र प्रोच्यतां मे सविस्तरम्

ରାଜା କହିଲେ—ଏହି ନୃଲୋକରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆହାର ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି। ତୁମମଧ୍ୟରୁ ଏଠାରେ କିଏ ବିଶେଷତଃ କେଉଁ ଉପାୟରେ ପୋଷିତ ହୁଏ—ମୋତେ ସବିସ୍ତାର କୁହ।

Verse 19

मांसाद उवाच । भोज्यकाले गृहे यत्र स्त्रीणां युद्धं प्रवर्तते । अपि मन्त्रौषधीप्रायं प्रेता भुंजति तत्र हि

ମାଂସାଦ କହିଲା—ଭୋଜନକାଳେ ଯେଉଁ ଘରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଳହ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେଠାରେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧିରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଆହାର ମଧ୍ୟ ପ୍ରେତମାନେ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତି।

Verse 20

भुज्यते यत्र भूपाल वेंश्वदेवं विना नरैः । पाकस्याग्रमदत्त्वा च प्रेता भुंजति तत्र च

ହେ ଭୂପାଳ, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକେ ବୈଶ୍ୱଦେବ ନ କରି ଭୋଜନ କରନ୍ତି ଏବଂ ପାକର ପ୍ରଥମ ଭାଗ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେତମାନେ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତି।

Verse 21

रात्रौ यत्क्रियते श्राद्धं दानं वा पर्ववर्जितम् । तत्सर्वं नृपशार्दूल प्रेतानां भोजनं भवेत्

ହେ ନୃପଶାର୍ଦୂଳ, ରାତିରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଦାନ, ଅଥବା ପର୍ବକୁ ଅବହେଳା କରି କରାଯାଇଥିବା ସବୁ—ସେସବୁ ପ୍ରେତମାନଙ୍କର ଭୋଜନ ହୋଇଯାଏ।

Verse 22

यस्मिन्नो मार्जनं हर्म्ये क्रियते नोपलेपनम् । न मांगल्यं च सत्कारः प्रेता भुंजति तत्र हि

ଯେ ଗୃହରେ ମାର୍ଜନ (ଝାଡ଼ୁ) କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଲେପନ/ଲିପନ (ଲିପା-ପୋତା) ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ମାଙ୍ଗଳ୍ୟାଚାର ଓ ଅତିଥି-ସତ୍କାର ନାହିଁ—ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରେତମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 23

भिन्नभाण्डपरित्यागो यत्र न क्रियते गृहे । न च वेदध्वनिर्यत्र प्रेता भुञ्जंति तत्र हि

ଯେ ଗୃହରେ ଭଙ୍ଗା ପାତ୍ର-ଭାଣ୍ଡର ପରିତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ବେଦଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ—ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରେତମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 24

यच्छ्राद्धं दक्षिणाहीनं क्रियाहीनं च वा नृप । तथा रजस्वलादृष्टं तदस्माकं प्रजायते

ହେ ନୃପ! ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦକ୍ଷିଣାହୀନ କିମ୍ବା କ୍ରିୟାବିଧିହୀନ, ଏବଂ ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀର ଦର୍ଶନରେ ଦୂଷିତ—ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆମ (ପ୍ରେତମାନଙ୍କ) ଭାଗକୁ ଯାଏ।

Verse 25

हीनांगा ह्यधिकांगा वा यस्मिञ्च्छ्राद्धे द्विजातयः । भुंजते वृषलीनाथास्तदस्माकं प्रजायते

ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ହୀନାଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଅଧିକାଙ୍ଗ (ଅଯୋଗ୍ୟ) ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନୁଚିତ ଆସକ୍ତି/ସଙ୍ଗତିର ଅଧୀନ ଥିବାମାନେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି—ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆମ (ପ୍ରେତମାନଙ୍କ) ଭାଗକୁ ଯାଏ।

Verse 26

अतिथिर्यत्र संप्राप्तः श्राद्धकाल उपस्थिते । अपूजितो गृहाद्याति तच्छ्राद्धं प्रेततृप्तिदम्

ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳରେ ଅତିଥି ଆସି ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ପୂଜା-ସତ୍କାର ନ ପାଇ ଗୃହ ଛାଡ଼ି ଯାଏ—ତେବେ ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପ୍ରେତତୃପ୍ତିଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 27

किं वा ते बहुनोक्तेन शृणु संक्षेपतो नृप । अस्माकं भोजनं नित्यं यत्त्वं श्रुत्वा विगर्हसि

ବହୁତ କହି କ’ଣ ଲାଭ? ହେ ନୃପ, ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ—ତୁମେ ଶୁଣି ଯାହାକୁ ନିନ୍ଦା କର, ସେଇ ଆମର ନିତ୍ୟ ଭୋଜନ।

Verse 28

यदन्नं केशसूत्रास्थिश्लेष्मादिभिरुपप्लुतम् । हीनजात्यैश्च संस्पृष्टं तदस्माकं प्रजायते

କେଶ, ସୂତ, ଅସ୍ଥି, ଶ୍ଲେଷ୍ମା ଆଦିରେ ଦୂଷିତ ଏବଂ ହୀନଜାତି ଭାବେ ଗଣ୍ୟ ଲୋକେ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ଅନ୍ନ—ସେଇ ଆମର ଭୋଜନ ହୋଇଯାଏ।

Verse 29

राजोवाच । केन कर्मविपाकेन प्रेतत्वं जायते नृणाम् । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व मांसाद मम पृच्छतः

ରାଜା କହିଲେ—ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ପ୍ରେତତ୍ୱ କେଉଁ କର୍ମବିପାକରୁ ଜନ୍ମେ? ହେ ମାଂସଭୋଜୀ, ମୋ ପ୍ରଶ୍ନରେ ସବୁ କଥା ବିସ୍ତାରେ କହ।

Verse 32

परदाररतश्चैव परवित्तापहारकः । परापवादसंतुष्टः स प्रेतो जायते नरः

ଯେ ପରସ୍ତ୍ରୀରେ ଆସକ୍ତ, ପରଧନ ଅପହରଣକାରୀ, ଏବଂ ପରନିନ୍ଦାରେ ତୃପ୍ତ—ସେ ନର ପ୍ରେତ ହୋଇ ଜନ୍ମେ।

Verse 33

कन्यां यच्छति वृद्धाय नीचाय धनलिप्सया । कुरूपाय कुशीलाय स प्रेतो जायते नरः

ଧନଲୋଭରେ ଯେ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ବୃଦ୍ଧ, ନୀଚ, କୁରୂପ ଓ କୁଶୀଳ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଇଦିଏ—ସେ ନର ପ୍ରେତ ହୋଇ ଜନ୍ମେ।

Verse 34

कुले जातां विनीतां च धर्मपत्नीं सुखोच्छ्रिताम् । यस्त्यजेद्दोषनिर्मुक्तां स प्रेतो जायते नरः

ଯେ ଉତ୍ତମ କୁଳଜାତା, ବିନୀତା, ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଓ ସୁଖେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଦୋଷମୁକ୍ତା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରେତଯୋନିରେ ଜନ୍ମେ।

Verse 35

देवस्त्रीगुरुवित्तानि यो गृहीत्वा न यच्छति । विशेषाद्ब्राह्मणस्वं च स प्रेतो जायते नरः

ଯେ ଦେବତା, ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ଧନ ନେଇ ଫେରାଇ ଦିଏ ନାହିଁ—ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ୱ—ସେ ପ୍ରେତଯୋନିରେ ଜନ୍ମେ।

Verse 36

परव्यसनसंतुष्टः कृतघ्नो गुरुतल्पगः । दूषको देवविप्राणां स प्रेतो जायते नरः

ଯେ ପରର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, କୃତଘ୍ନ, ଗୁରୁଶୟ୍ୟା ଲଂଘନକାରୀ ଏବଂ ଦେବ-ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୂଷଣ କରେ—ସେ ପ୍ରେତଯୋନିରେ ଜନ୍ମେ।

Verse 37

दीयमानस्य वित्तस्य ब्राह्मणेभ्यः सुपापकृत् । विघ्नमारभते यस्तु स प्रेतो जायते नरः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଥିବା ଦାନଧନରେ ଯେ ମହାପାପୀ ବିଘ୍ନ କରେ, ସେ ପ୍ରେତଯୋନିରେ ଜନ୍ମେ।

Verse 38

शूद्रान्नेनोदरस्थेन ब्राह्मणो म्रियते यदि । स प्रेतो जायते राजन्यद्यपि स्यात्षडंगवित्

ହେ ରାଜନ୍, ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୂଦ୍ରଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଅନ୍ନ ଉଦରରେ ଥିବାବେଳେ ମରେ, ତେବେ ସେ ପ୍ରେତ ହୋଇ ଜନ୍ମେ—ଯଦିଓ ସେ ଷଡଙ୍ଗବେଦବିତ୍ ହେଉ।

Verse 39

कुलदेशोचितं धर्मं यस्त्यक्त्वाऽन्यत्समाचरेत् । कामाद्वा यदि वा लोभात्स प्रेतो जायते नरः

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କୁଳ ଓ ଦେଶଯୋଗ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି କାମ କିମ୍ବା ଲୋଭରେ ଅନ୍ୟ ଆଚରଣ କରେ, ସେ ପ୍ରେତ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

Verse 40

एतत्ते सर्वमाख्यातं मया पार्थिवसत्तम । येन कर्मविपाकेन प्रेतः संजायते नरः

ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! କର୍ମବିପାକରେ ମନୁଷ୍ୟ କିପରି ପ୍ରେତ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି—ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲି।

Verse 41

राजोवाच । कृतेन कर्मणा येन न प्रेतो जायते नरः । तन्मे कीर्तय मांसाद विस्तरेण विशेषतः

ରାଜା କହିଲେ: ‘କେଉଁ କର୍ମ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରେତ ହୁଏ ନାହିଁ? ହେ ମାଂସାଦ! ତାହା ମୋତେ ବିଶେଷଭାବେ, ବିସ୍ତାରରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହ।’

Verse 42

मांसाद उवाच । मातृवत्परदारान्यः परद्रव्याणि लोष्टवत् । यः पश्यत्यात्मवज्जंतून्न प्रेतो जायते नरः

ମାଂସାଦ କହିଲେ: ‘ଯେ ପରସ୍ତ୍ରୀକୁ ମାତୃସମ, ପରଧନକୁ ମାଟିର ଢେଳାସମ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଆତ୍ମସମ ଦେଖେ—ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରେତ ହୁଏ ନାହିଁ।’

Verse 43

अन्नदानपरो नित्यं विशेषेणातिथिप्रियः । स्वाध्यायव्रतशीलो यो न प्रेतो जायते नरः

ଯେ ନିତ୍ୟ ଅନ୍ନଦାନରେ ତତ୍ପର, ବିଶେଷଭାବେ ଅତିଥିସତ୍କାରରେ ପ୍ରୀତ, ଏବଂ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ବ୍ରତରେ ଶୀଳବାନ—ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରେତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 44

समः शत्रौ च मित्रे च समलोष्टाश्मकांचनः । समो मानापमानेषु न प्रेतो जायते नरः

ଯେ ଶତ୍ରୁ ଓ ମିତ୍ର ପ୍ରତି ସମଚିତ୍ତ, ମାଟିର ଢେଲା, ପଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖେ, ଏବଂ ମାନ-ଅପମାନରେ ସମ ରହେ—ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରେତଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।

Verse 46

यूकामत्कुणदंशादीन्सर्वसत्त्वानि यो नरः । पुत्रवत्पालयेन्नित्यं न प्रेतो जायते नरः

ଯେ ଉକୁଣି, ଖଟମଲ ଓ ଦଂଶକାରୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱକୁ ନିଜ ସନ୍ତାନ ପରି ନିତ୍ୟ ପାଳନ-ରକ୍ଷା କରେ—ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରେତଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।

Verse 47

सदा यज्ञक्रियोपेतः सदा तीर्थपरायणः । शास्त्रश्रवणसंयुक्तो न प्रेतो जायते नरः

ଯେ ସଦା ଯଜ୍ଞାଦି ପୁଣ୍ୟକ୍ରିୟାରେ ନିୟୁକ୍ତ, ସଦା ତୀର୍ଥପରାୟଣ, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରଶ୍ରବଣରେ ଯୁକ୍ତ—ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରେତଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।

Verse 48

वापीकूपतडागानामारामाणां विशे षतः । आरोपकः प्रपाणां च न प्रेतो जायते नरः

ଯେ କୂଆଁ, ବାଉଡ଼ି ଓ ପୋଖରୀ ନିର୍ମାଣ କରାଏ, ବିଶେଷତଃ ଉଦ୍ୟାନ ରୋପଣ କରାଏ, ଏବଂ ପାନୀୟଜଳ ପ୍ରପା/ପାଣିଛତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରେ—ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରେତଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।

Verse 49

दानधर्मप्रवृत्तानां धर्ममार्गा नुयायिनाम् । प्रोत्साहं वर्धयेद्यस्तु न प्रेतो जायते नरः

ଯେ ଦାନଧର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କର ଏବଂ ଧର୍ମମାର୍ଗାନୁୟାୟୀମାନଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ବଢ଼ାଏ—ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରେତଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।

Verse 50

गत्वा गयाशिरः पुण्यमेकैकस्य पृथक्पृथक् । श्राद्धं देहि महीपाल त्रयाणामपि सादरम्

ହେ ମହୀପାଳ! ପୁଣ୍ୟ ଗୟାଶିର ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିଅ; ଏବଂ ସେଇ ତିନିଜଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ପିଣ୍ଡଦାନ କର।

Verse 51

प्रेतत्वं याति येनेदं त्वत्प्र सादात्सुदारुणम् । नाऽन्यथा मुक्तिरस्माकं भविष्यति कथंचन

ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ପ୍ରେତତ୍ୱକୁ ପହଞ୍ଚିଛି; ନଚେତ୍ ଆମର ମୁକ୍ତି କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Verse 52

राजोवाच । ईदृग्जातिस्मृतिर्यस्यां प्रेतयोनौ च खे गतिः । धर्माधर्मपरिज्ञानं तच्च कस्मात्प्रनिंदसि

ରାଜା କହିଲେ— ‘ପ୍ରେତଯୋନିରେ ଏପରି ଜନ୍ମସ୍ମୃତି, ଆକାଶଗତି, ଧର୍ମାଧର୍ମର ବିବେକ ଅଛି; ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ଏହାକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଛ?’

Verse 53

मांसाद उवाच । प्रेतयोनिरियं राजन्नवमी देवसंज्ञिता । गुणत्रयसमायुक्ता शेषैर्दोषैः समंततः

ମାଂସାଦ କହିଲେ— ‘ହେ ରାଜନ! ଏହି ପ୍ରେତଯୋନି “ନବମୀ” ବୋଲି ପରିଚିତ, ଏବଂ “ଦେବ” ନାମରେ ମଧ୍ୟ କଥିତ। ଏହା ତ୍ରିଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଦୋଷମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।’

Verse 54

एका जातिस्मृतिः सम्यगस्यामेवप्रजायते । खेचरत्वं तथैवान्यद्धर्माधर्मविनिश्चयः

ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ତିନିଟି ବିଶେଷ ଗୁଣ ପ୍ରକଟ ହୁଏ— ସତ୍ୟ ଜନ୍ମସ୍ମୃତି, ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରିବାର ଶକ୍ତି, ଏବଂ ଧର୍ମାଧର୍ମର ସ୍ପଷ୍ଟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ।

Verse 55

एतद्गुणत्रयं प्रोक्तं प्रेतयोनौ नृपोत्तम । दोषानपि च ते वच्मि ताञ्च्छृणुष्व समाहितः

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ପ୍ରେତଯୋନି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏହି ତିନି ଗୁଣ କୁହାଯାଇଛି। ଏବେ ତାହାର ଦୋଷମାନେ ମଧ୍ୟ କହୁଛି—ସମାହିତ ମନେ ଶୁଣ।

Verse 56

यदि तावद्वनादस्माद्यामोन्यत्र वयं नृप । अदृष्टमुद्गराघातैर्नूनं हन्यामहे ततः

ହେ ରାଜନ! ଯଦି ଆମେ ଏହି ବନରୁ ବାହାରି ଅନ୍ୟତ୍ର ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁ, ତେବେ ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ଗଦା-ପ୍ରହାରରେ ଆମେ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅୁ।

Verse 57

तथा धर्मक्रियाः सर्वा मानुषाणामुदाहृताः । न प्रेतानां न देवानां नान्येषां मानुषं विना

ସେହିପରି ସମସ୍ତ ଧର୍ମକ୍ରିୟା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବୋଲି ଘୋଷିତ; ପ୍ରେତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ କାହା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ମାନବଦେହ ବିନା ଧର୍ମକର୍ମ ନାହିଁ।

Verse 58

पश्यामो दूरतो राजञ्जलपूर्णाञ्जला शयान् । पिपासाकुलिताः श्रांता भास्करे वृषसंस्थिते

ହେ ରାଜନ! ଦୂରରୁ ଆମେ ଦେଖୁଛୁ—କେହି କେହି ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଜଳି କରି ଶୋଇଛନ୍ତି; ପିପାସାରେ ଆକୁଳ, ଶ୍ରାନ୍ତ—ଭାସ୍କର ବୃଷରାଶିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ।

Verse 59

गच्छामः संनिधौ तेषां यदि पार्थिवसतम । अदृष्टमुद्गराघातैर्वयं हन्यामहे ततः

ହେ ପାର୍ଥିବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯଦି ଆମେ ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଯାଉ, ତେବେ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ଗଦା-ପ୍ରହାରରେ ଆମେ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅୁ।

Verse 60

तथा रसवती सिद्धाः पश्यामो दूरसंस्थिताः । क्षुधाविष्टा गृहस्थानां गृहेषु विविधा नृप

ହେ ରାଜନ୍! ସେହିପରି ଆମେ ଦୂରରୁ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ଅନେକ ଘରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନାନାପ୍ରକାର ରସମୟ, ସୁସ୍ୱାଦୁ ଭୋଜନ ଦେଖୁଛୁ; ତଥାପି ଆମେ ନାନା ଭାବେ କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ରହୁଛୁ।

Verse 61

तथा सुफलिनो वृक्षान्कलपक्षिभिरावृतान् । स्निग्धान्सच्छाययोपेतान्सेवितुं न लभामहे

ସେହିପରି ଫଳଭରା ବୃକ୍ଷମାନେ—ପକ୍ଷୀଦଳରେ ଆବୃତ, ସ୍ନିଗ୍ଧ ପଚାପଚି ହରିତ, ମନୋହର ଛାୟାଯୁକ୍ତ—ସେମାନଙ୍କ ତଳେ ବିଶ୍ରାମ କରିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଆମେ ପାଉନାହୁଁ।

Verse 62

किंवा ते बहुनोक्तेन यद्यत्कर्म विगर्हितम् । क्लेशदं च तदस्माकं स्वयमेवोपतिष्ठते

ଅଧିକ କହି କ’ଣ ଲାଭ? ଯେଯେ କର୍ମ ନିନ୍ଦ୍ୟ ଓ କ୍ଲେଶଦାୟକ, ସେହି କର୍ମମାନେ ହିଁ ଆମ ପାଖକୁ ସ୍ୱୟଂ ଆସି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 63

न च्छिद्रेण विनाऽस्माकं प्राणयात्रा प्रजायते । न जलानि न च च्छाया न यानं न च वाहनम्

କୌଣସି ‘ଆଶ୍ରୟ-ଛିଦ୍ର’ (ଅବକାଶ/ସହାୟ) ବିନା ଆମ ପ୍ରାଣଯାତ୍ରା ଚାଲେନାହିଁ। ଆମ ପାଇଁ ନ ଜଳ ଅଛି, ନ ଛାୟା, ନ ଯାନ, ନ ଵାହନ।

Verse 64

एतस्मात्कारणान्नित्यं भ्रमामश्छिद्रहेतवे । प्राप्ते रात्रिमुखे राजन्न प्रातर्न च वासरे

ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ସଦା କୌଣସି ‘ଉପାୟ-ଛିଦ୍ର’ ଖୋଜି ଭ୍ରମଣ କରୁଛୁ। ହେ ରାଜନ୍! ରାତ୍ରି ନିକଟ ଆସିଲେ ଆମ ପାଇଁ ନ ପ୍ରଭାତ, ନ ଦିବସ।

Verse 65

यत्त्वं शंससि चाऽस्माकं खेचरत्वं महीपते । व्यर्थं तदपि न श्रेयः शृणु तत्रापि कारणम्

ହେ ମହୀପତେ! ତୁମେ ଆମ ‘ଖେଚରତ୍ୱ’କୁ ଯେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ, ସେଥି ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ଓ ସତ୍ୟ ଶ୍ରେୟକର ନୁହେଁ। ତାହାର କାରଣ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 66

क्रियते खेचरत्वेन किंकिं धर्मं विनिश्चयैः । यतो न सिध्यते मोक्षो जाति स्मृत्यादिकं तथा

କେବଳ ‘ଖେଚରତ୍ୱ’ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟପୂର୍ବକ କେଉଁ ଧର୍ମ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ? କାରଣ ତାହାଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ; ଜାତି-ସ୍ମୃତି ଆଦି ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 67

तस्माद्दोषादिमे राजन्गुणा यद्यपि कीर्तिताः । प्रेतानां यान्समाश्रित्य काचित्सिद्धिर्न जायते

ଏହି ଦୋଷ ହେତୁ, ହେ ରାଜନ, ଯଦିଓ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ‘ଗୁଣ’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଏ, ତଥାପି ଯେ ପ୍ରେତମାନେ ଏହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ସତ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଜନ୍ମ ନେଉ ନାହିଁ।

Verse 68

विषादो जायते भूयो गुणैरेतैर्नराधिप । अशक्ताः प्रेतयोगाद्वै सर्वस्य शुभकर्मणः

ହେ ନରାଧିପ! ଏହି ‘ଗୁଣ’ ଦ୍ୱାରା ତ ଅଧିକ ବିଷାଦ ବଢ଼େ; କାରଣ ପ୍ରେତ-ଯୋଗର ବନ୍ଧନରୁ ଆମେ ସମସ୍ତ ଶୁଭକର୍ମ କରିବାରେ ଅଶକ୍ତ ହେଉଛୁ।

Verse 69

राजोवाच यदि यास्यामि भूयोऽहं गृहमस्मान्महावनात् । तत्करिष्यामि सर्वेषां गयाश्राद्धमसंशयम्

ରାଜା କହିଲେ—ଯଦି ମୁଁ ଏହି ମହାବନରୁ ପୁନର୍ବାର ଘରକୁ ଫେରିଯାଏ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ଏହାମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଗୟା-ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବି।

Verse 70

तारयिष्यामि सर्वांश्च सर्वपापैः प्रयत्नतः । अप्यात्मदेहदानेन सत्येनात्मानमालभे

ମୁଁ ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ତାରିବି। ସତ୍ୟକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି, ନିଜ ଦେହଦାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ସଙ୍କଳ୍ପରେ ନିଜକୁ ଅର୍ପଣ କରିବି।

Verse 71

यस्माद्धृद्गतशंका मे हृता युष्माभिरद्य वै । येन तत्प्राप्य युष्माकमुपकारं करोम्यहम्

ଆଜି ଆପଣମାନେ ମୋ ହୃଦୟରେ ଥିବା ସନ୍ଦେହକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ହରିଦେଲେ। ତେଣୁ ଏବେ ଉପାୟ ପାଇ, ଆପଣଙ୍କ ଉପକାରର ପ୍ରତିଉପକାର ମୁଁ କରିବି।

Verse 72

मांसाद उवाच । इतः स्थानान्महाराज नातिदूरे जलाशयः । अस्ति नानाद्रुमोपेतश्चित्ताह्लादकरः परः

ମାଂସାଦ କହିଲା—ହେ ମହାରାଜ, ଏଠାରୁ ଅତିଦୂର ନୁହେଁ ଏକ ଜଳାଶୟ ଅଛି। ନାନା ପ୍ରକାର ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ, ତାହା ଚିତ୍ତକୁ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି।

Verse 73

तस्मादुदङ्मुखो गच्छ यत्र ते जलपक्षिणः । दृश्यंते व्योममार्गेण प्रगच्छतः समंततः

ତେଣୁ ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠି ସେ ଜଳପକ୍ଷୀମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ସେମାନେ ଆକାଶମାର୍ଗରେ ଗତି କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉଡୁଥିବା ଦିଶିବେ।

Verse 74

सूत उवाच । अथासौ नृपशार्दूलः समुत्थाय शनैःशनैः । सौम्यां दिशं समुद्दिश्य प्रतस्थे स तु दुःखितः

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ନୃପଶାର୍ଦୂଳ ଧୀରେ ଧୀରେ ଉଠିଲା। ସୌମ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା; କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଃଖିତ ଥିଲା।

Verse 76

एवं प्रगच्छता तेन क्षुत्पिपासाकुलेन च । अदूरादेव संदृष्टं नीलं द्रुमकदंबकम् । भ्रममाणैर्बकैर्हंसैः सारसैर्मद्गुभिस्तथा

ଏଭଳି ଆଗେଇଯାଉଥିବା ସେ, ଭୁଖ ଓ ପିଆସରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ଅତି ନିକଟରେ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ରୁମମାନଙ୍କର ଘନ କଦମ୍ବବନ ଦେଖିଲା; ସେଠାରେ ବକ, ହଂସ, ସାରସ ଓ ମଦ୍ଗୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଘୂରିଘୂରି ଉଡୁଥିଲେ।

Verse 77

अथाऽपश्यन्मनोहारि सौम्यसत्त्वनिषेवितम् । आश्रमं ह्रदतीरस्थं तापसैः सर्वतो वृतम्

ତାପରେ ସେ ମନୋହର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲା; ସେଠାରେ ସୌମ୍ୟ ସ୍ୱଭାବର ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ଆସି ସେବା କରୁଥିଲେ; ଆଶ୍ରମଟି ହ୍ରଦତୀରେ ଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାପସମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।

Verse 78

पुष्पितैः फलितैर्वृक्षैः समंतात्परिवेष्टितम् । विचित्रैर्मधुरारावैर्नादितं विहगोत्तमैः

ସେ ଆଶ୍ରମଟି ଚାରିଦିଗରୁ ପୁଷ୍ପିତ ଓ ଫଳିତ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲା, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ବିଚିତ୍ର ମଧୁର କଲରବରେ ନାଦିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 79

तत्रापश्यन्नगाधस्तात्तपस्विगणसेवितम् । शिवधर्मपरं शांतं जैमिनिं मुनिसत्तमम्

ସେଠାରେ, ହେ ପ୍ରିୟ, ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୈମିନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ତାପସଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ଶିବଧର୍ମରେ ପରାୟଣ ଏବଂ ପରମ ଶାନ୍ତ।

Verse 80

अथ गत्वा स राजेंद्रः प्रणिपत्य मुनीश्वरम् । तथान्यानपि तच्छिष्यान्निपपात धरातले

ତାପରେ ସେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସେଠାକୁ ଯାଇ ମୁନୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କଲା; ଏବଂ ସେହି ମୁନିଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ଧରାତଳରେ ପଡି ଭକ୍ତିସହିତ ନମସ୍କାର କଲା।

Verse 81

ते दृष्ट्वाऽदृष्टपूर्वं तं राजलक्षणलक्षितम् । धूलिधूसरितांगं च भस्मावृतमिवाचलम्

ତାଙ୍କୁ—ଯାହାକୁ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ—ଦେଖି, ରାଜଲକ୍ଷଣରେ ଚିହ୍ନିତ, ଧୂଳିରେ ଧୂସର ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟ, ଭସ୍ମାବୃତ ପର୍ବତ ପରି ଦିଶୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ସେମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ।

Verse 82

मन्यमाना महीपालं विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । प्रोचुश्च मधुरैर्वाक्यैराशीर्वादपुरःसरैः

ତାଙ୍କୁ ମହୀପାଳ ରାଜା ବୋଲି ଭାବି, ବିସ୍ମୟରେ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ନୟନରେ, ଆଶୀର୍ବାଦକୁ ପ୍ରଥମେ ରଖି, ମଧୁର ବାକ୍ୟରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 84

पार्थिवस्येव लिंगानि दृश्यंते तव भूरिशः । न विद्मो निश्चयं तस्माद्वदागमनकारणम्

ହେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ! ତୁମ ଉପରେ ପାର୍ଥିବ ରାଜାଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦିଶୁଛି; କିନ୍ତୁ ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ କରିପାରୁନାହିଁ—ତେଣୁ ତୁମ ଆଗମନର କାରଣ କୁହ।

Verse 85

अथोवाच नृपः कृच्छ्रात्पिपासा मां प्रबाधते । तस्माद्वदत पानीयं यत्पीत्वा कीर्तयाम्यहम्

ତାପରେ ରାଜା କଷ୍ଟରେ କହିଲେ—“ପିପାସା ମୋତେ ଭାରି ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି। ତେଣୁ ସେହି ପାଣି ବିଷୟରେ କୁହ; ତାହା ପିଇ ମୁଁ ତାହାର କୀର୍ତ୍ତି ଗାଇବି।”

Verse 86

ततस्तैर्दर्शितं तोयं समीपे यन्महीपतेः । सोऽपि पीत्वाऽवगाह्याथ वितृष्णः समपद्यत

ତାପରେ ସେମାନେ ନିକଟରେ ଥିବା ସେହି ପାଣି ଦେଖାଇଲେ। ରାଜା ମଧ୍ୟ ତାହା ପିଇ ଏବଂ ସେଥିରେ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ତୃଷ୍ଣାରହିତ ହେଲେ।

Verse 87

ततः फलानि पक्वानि तरूणां पतितान्यधः । सुमृष्टानि समादाय भक्षयामास वांछया

ତାପରେ ସେ ଗଛତଳେ ପଡ଼ିଥିବା ପକ୍କ ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠାଇ, ଭଲଭାବେ ପରିଷ୍କାର କରି, ଇଚ୍ଛାମତେ ଭକ୍ଷଣ କଲା।

Verse 88

ततस्तृप्तिं परां प्राप्य गत्वा जैमिनिसंनिधौ । उपविष्टः प्रणम्योच्चैस्तथान्यांश्च मुनीन्क्रमात्

ତାପରେ ପରମ ତୃପ୍ତି ପାଇ ସେ ଜୈମିନିଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଗଲା; ପ୍ରଣାମ କରି ବସିଲା ଏବଂ କ୍ରମେ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କଲା।

Verse 89

उवाच च निजां वार्तां कृतांजलिपुटः स्थितः । स पृष्टस्तापसैः सर्वैः सुविस्मयसमन्वितैः

କରଯୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସେ ନିଜ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲା; ମହାବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ତ ତାପସମାନେ ତାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ।

Verse 90

विदूरथो महीपोऽहं माहिष्मत्यां कृतास्पदः । मृगलिप्सुर्वने घोरे प्रविष्टः सैनिकैः सह

ମୁଁ ବିଦୂରଥ ନାମକ ରାଜା, ମାହିଷ୍ମତୀରେ ନିବାସୀ। ମୃଗଶିକାର ଇଚ୍ଛାରେ ସେନାମାନଙ୍କ ସହ ଭୟଙ୍କର ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲି।

Verse 91

ततो मे भ्रममाणस्य प्रणष्टाः सर्वसैनिकाः । गुल्मैरंतरिताश्चाऽन्ये न जानेऽहं कथं स्थिताः

ତାପରେ ମୁଁ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ ମୋ ସମସ୍ତ ସେନା ହରାଇଗଲେ; କେହି ଝାଡ଼ଜଙ୍ଗଲରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ—ସେମାନେ କିପରି ଅଛନ୍ତି, ମୁଁ ଜାଣେନି।

Verse 92

आसीद्धयो ममाऽधस्ताज्जात्यः सर्वगुणान्वितः । सोऽपि कर्मविपाकेन पञ्चत्वं समुपस्थितः ।ा

ମୋ ତଳେ ଉତ୍ତମ ଜାତିର, ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଘୋଡ଼ା ଥିଲା; କିନ୍ତୁ କର୍ମବିପାକରେ ସେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତକୁ ପାଇ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱରେ ଲୀନ ହେଲା।

Verse 93

कुतस्त्वमनुसंप्राप्तो वनेऽस्मिञ्जनवर्जिते । एकाकी सुकुमारांगः पदातिः श्रमविह्वलः

ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଏହି ଜନବର୍ଜିତ ବନକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲ? ଏକାକୀ, ସୁକୁମାର ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟ, ପଦଯାତ୍ରାରେ ଶ୍ରମେ ବିହ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଛ।

Verse 94

ततस्ते तापसाः प्रोचुर्विद्महे न वयं पुरीम् । त्वां च देशं च ते राजन्कोऽयं देशश्च कीर्त्यते

ତେବେ ସେ ତାପସମାନେ କହିଲେ—ଆମେ ପୁରୀ/ନଗର ଜାଣୁନାହିଁ। ହେ ରାଜନ୍, ନ ତୁମକୁ ଜାଣୁ, ନ ତୁମ ଦେଶକୁ; ଏହା କେଉଁ ଦେଶ ଏବଂ କେଉଁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ?

Verse 95

नरेन्द्रैर्नैव नः कार्यं न दिशैर्न पुरैर्नृप । वनेचरा वयं नित्यं शिवाराधनतत्पराः

ହେ ନୃପ, ଆମର ନରେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ; ଦିଗ-ଦେଶ କିମ୍ବା ପୁରୀ/ନଗର ସହ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଆମେ ନିତ୍ୟ ବନଚର, ଶିବାରାଧନାରେ ତତ୍ପର।

Verse 96

सर्वे शीर्णानि वृक्षाणां पुष्पाणि च फलानि च । भक्षयामोऽथ पत्राणि शरी रस्थितिहेतुना

ଆମେ ବୃକ୍ଷରୁ ଝରିପଡ଼ିଥିବା ଫୁଲ ଓ ଫଳମାନେ ମାତ୍ର ଭକ୍ଷଣ କରୁ; ତାପରେ ଶରୀରଧାରଣ ପାଇଁ ପତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଖାଉ।

Verse 97

मानुषैः सह संसर्गं संभाषं च नराधिप । न कुर्मो न च पश्यामो गच्छामोऽन्यत्र दूरतः

ହେ ନରାଧିପ! ଆମେ ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗ କରୁନାହୁଁ, କଥାବାର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁ ମଧ୍ୟ ନାହୁଁ—ବରଂ ଦୂରେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଉଛୁ।

Verse 98

एकैकस्य तरोर्मूले दिवसं वा दिनद्वयम् । तिष्ठामो न भवेद्येन ममत्वं तत्समुद्भवम्

ଆମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛର ମୂଳେ ଗୋଟିଏ ଦିନ, କିମ୍ବା ଅଧିକତମ ଦୁଇ ଦିନ ରହୁ—ଯେପରି ସେଠାରେ ରହିଲେ ‘ମୋର’ ଭାବ ଉଦ୍ଭବ ନ ହୁଏ।

Verse 99

कारणात्तव राजेंद्र निशामेतां वनस्पतौ । नेष्यामोऽन्यत्र यास्यामः प्रभा तेऽन्यत्र कानने

କିନ୍ତୁ ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ତୁମ ପାଇଁ ଆମେ ଏହି ଗଛ ପାଖେ ଏହି ରାତି କାଟିବୁ। ପ୍ରଭାତେ ଆମେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯିବୁ, ଏବଂ ତୁମ ପ୍ରଭା ଅନ୍ୟ କାନନରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେବ।

Verse 101

एकाकी पार्थिवेन्द्रोऽयं नेष्यति च कथं निशाम् । वनेऽस्मिन्मंत्रयित्वैवं ततोऽत्रैव व्यवस्थिताः

ଏହି ପାର୍ଥିବେନ୍ଦ୍ର ଏକାକୀ ହୋଇ ଏହି ବନରେ ରାତି କିପରି କାଟିବ?—ଏମିତି ଚିନ୍ତା କରି, ବନରେ ପରାମର୍ଶ କରି, ପରେ ସେମାନେ ଏଠାରେଇ ରହିଲେ।

Verse 102

तस्मादत्रैव नेष्यामः समेताः शर्वरीमिमाम् । गंतव्यं प्रातरुत्थाय ततः सर्वैर्यदृच्छया

ଏହେତୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଏଠାରେଇ ଏହି ରାତି କାଟିବା। ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଯଦୃଚ୍ଛାନୁସାରେ ଆଗକୁ ଯାଉ।

Verse 103

एवं संवदतां तेषां भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः । अस्ताचलमनुप्राप्तः कुंकुमक्षोदसंनिभः

ସେମାନେ ଏପରି କଥାହେଉଥିବାବେଳେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କିରଣମୟ ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତାଚଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ କୁଙ୍କୁମଚୂର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ଅରୁଣ ଦିଶିଲେ।

Verse 104

अथ तास्तापसान्राजा प्रोवाच प्रणतः स्थितः । संध्याकालः समायातः सांप्रतं मुनिसत्तमाः । तस्मात्संध्याविधिः कार्यः सर्वैरेव यथोचितः

ତାପରେ ରାଜା ନମ୍ରତାରେ ପ୍ରଣାମ କରି ସେଇ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳ ଆସିଛି; ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ସନ୍ଧ୍ୟାବିଧି କରନ୍ତୁ।”

Verse 105

अथ ते मुनयः सर्वे स च राजा तथा द्विजाः । चक्रुः सायंतनं कर्म यथोद्दिष्टं पुरातनैः

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ମୁନି, ରାଜା ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୁରାତନମାନେ ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିଲେ ସେହିପରି ସାୟଂକାଳୀନ କର୍ମ ଯଥାବିଧି କଲେ।

Verse 106

कामिभिः कामिनीलोकैः प्रियोक्तैरभिवां छिता । असत्स्त्रीभिर्विशेषेण संप्राप्ता रजनी ततः

ତାପରେ ରଜନୀ ଆସିଲା; କାମୀ ପୁରୁଷମାନେ ଓ କାମିନୀମାନଙ୍କ ଲୋକେ ପ୍ରିୟବଚନର ମୋହରେ ଯାହାକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ଅସତୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯାହାକୁ ଅଧିକ ଚାହାନ୍ତି।

Verse 107

पीयूषार्णववेलेव विषवृक्षलतेव च । उलूकैश्चक्रवाकैश्च युगपद्या विलोक्यते

ସେ ରାତି ଏକାସାଥି ଦୁଇ ବିପରୀତ ଭାବରେ ଦିଶେ—ଯେପରି ଅମୃତସମୁଦ୍ରର ତଟ, ଏବଂ ଯେପରି ବିଷବୃକ୍ଷରେ ଲତା; ଉଲୂକ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏକାସାଥି ଏଭଳି ଦେଖନ୍ତି।

Verse 108

उलूका राक्षसाश्चौराः कामिनः कुलटांऽगनाः । यां वांछंति सदा सोत्काः सुवृष्टिमिव कर्षुकाः

ପେଚା, ରାକ୍ଷସ, ଚୋର, କାମୀ ପୁରୁଷ ଓ କୁଲଟା ନାରୀମାନେ ସେହି (ରାତ୍ରି)କୁ ସଦା ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି—ଯେପରି କୃଷକ ସୁବୃଷ୍ଟିକୁ ଆଶା କରେ।