Adhyaya 172

Verse 1

। सूत उवाच । ततःप्रभृति च्छिद्राणि विश्वामित्रो निरीक्षयन् । वसिष्ठस्य वधार्थाय संस्थितो द्विजसत्तमाः

ସୂତ କହିଲେ—ସେହି ସମୟରୁ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ଛିଦ୍ର (ଦୁର୍ବଳତା) ଖୋଜି ଖୋଜି ସତର୍କ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 2

आत्मशक्तिप्रभावेन मशकस्य यथा गजः । अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते विश्वामित्रेण सा नदी

ନିଜ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ, ଯେପରି ମଶା ହାତୀ ହୋଇଯାଏ; ଅନ୍ୟ ଦିନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସିଲେ ସେ ନଦୀ…

Verse 3

समाहूता समायाता द्रुतं सा स्त्रीस्वरूपिणी । अब्रवीत्प्रांजलिर्भूत्वा आदेशो दीयतां मम । ब्रह्मर्षे येन कार्येण समाहूतास्मि सांप्रतम्

ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଲାପରେ ସେ ସ୍ତ୍ରୀରୂପ ଧାରଣ କରି ଶୀଘ୍ର ଆସିଲେ। ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ; କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି ସମୟରେ ମୋତେ ଡାକାଯାଇଛି?

Verse 4

विश्वामित्र उवाच । यदा निमज्जनं कुर्यात्तव तोये महानदि । परमं वेगमास्थाय तदाऽनय ममांतिकम्

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ହେ ମହାନଦୀ! ଯେତେବେଳେ ବସିଷ୍ଠ ତୁମ ଜଳରେ ନିମଜ୍ଜନ କରିବେ, ସେତେବେଳେ ପରମ ବେଗ ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କୁ ମୋ ନିକଟକୁ ଆଣ।

Verse 5

पूर्णश्रोत्रं जले नैव व्याकुलांगं व्यवस्थितम् । निहन्मि येन शीघ्रं च नान्यच्छिद्रं प्रलक्षये

ସେ ଜଳରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; କାନ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ଅସ୍ଥିର। ‘କେଉଁ ଉପାୟରେ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଆଘାତ କରିବି? ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଛିଦ୍ର (ଦୁର୍ବଳ ସ୍ଥାନ) ଦେଖୁନି।’

Verse 6

एवमुक्ता तदा तेन विश्वामित्रेण सा नदी । वित्रस्ता भयसंयुक्ता शापाद्वाक्यमुवाच सा

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏପରି କହିବା ପରେ ସେ ନଦୀ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲା; ଶାପଭୟରେ ଆବୃତ ହୋଇ ସେ ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ କଥା କହିଲା।

Verse 7

नाहं द्रोहं करिष्यामि वसिष्ठस्य महात्मनः । ब्रह्मर्षे न च ते युक्तं कर्तुं वै ब्रह्मणो वधम्

ମୁଁ ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ରୋହ କରିବି ନାହିଁ। ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି! ତୁମ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣବଧ କରିବା ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ନୁହେଁ।

Verse 8

यदि त्वं ब्रह्मणा प्रोक्तो ब्रह्मर्षिः स्वयमेव तु । कामान्नायं वसिष्ठस्तु तस्मात्कोपं परित्यज

ଯଦି ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ତୁମକୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଥାନ୍ତି, ତେବେ କାମନାର ବଶ ହେଉନି। ଏହି ବସିଷ୍ଠ ବିରୋଧଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ତେଣୁ କ୍ରୋଧ ପରିତ୍ୟାଗ କର।

Verse 9

मनसापि वधं यस्तु ब्राह्मणस्य विचिंतयेत् । तप्तकृच्छ्रेण मुच्येत मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत्

ଯେ ମନରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣବଧର ଚିନ୍ତା କରେ—ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁ କହିଛନ୍ତି—ସେ ପାପରୁ କେବଳ ‘ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର’ ନାମକ କଠୋର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 10

वाचया प्रवदेद्यस्तु ब्राह्मणस्य वधं नरः । चांद्रायणेन शुद्धिः स्यात्तस्य देवोऽब्रवीदिदम्

ଯେ ନର ବାଣୀଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣବଧର କଥା କହେ, ତାହାର ଶୁଦ୍ଧି ‘ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ’ ବ୍ରତରେ ହୁଏ—ଏହିପରି ଦେବବାଣୀ ଘୋଷଣା କଲା।

Verse 11

तस्मान्नाहं करिष्यामि तव वाक्यं कथंचन । वसिष्ठार्थं तु यत्प्रोक्तं कुरु यत्तव रोचते

ଏହେତୁ ମୁଁ ତୁମ ଆଜ୍ଞା କୌଣସି ପ୍ରକାରେ କରିବି ନାହିଁ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ତୁମକୁ ଯେପରି ଭଲ ଲାଗେ ସେପରି ତୁମେ ନିଜେ କର।

Verse 12

तच्छ्रुत्वा कुपितस्तस्या विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः । शशाप तां नदीं श्रेष्ठां यत्तद्वक्ष्यामि श्रूयताम्

ତାହା ଶୁଣି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀକୁ ଶାପ ଦେଲେ। “ଏବେ ମୁଁ ଯାହା କହିବି, ଶୁଣ।”

Verse 13

यस्मात्पापे वचो मह्यं न कृतं कुनदि त्वया । तस्माद्रक्तप्रवाहस्ते जलजोऽयं भविष्यति

ହେ ପାପିନୀ ନଦୀ! ତୁମେ ମୋ ବଚନ କରିଲ ନାହିଁ; ତେଣୁ ତୁମର ଏହି ଜଳଜ ପ୍ରବାହ ରକ୍ତପ୍ରବାହ ହେବ।

Verse 14

एवमुक्त्वा करात्तोयं सप्तवाराभिमंत्रितम् । चिक्षेपाथ जले तस्याः क्रोधसंरक्तलोचनः

ଏଭଳି କହି, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ ଚକ୍ଷୁଧାରୀ ସେ ହାତରେ ଜଳ ନେଇ, ସାତଥର ମନ୍ତ୍ରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି, ପରେ ତାହାକୁ ତାହାର ଜଳରେ ନିକ୍ଷେପ କଲା।

Verse 15

ततश्च तत्क्षणाज्जातं तत्तोयं रुधिरं द्विजाः । सारस्वतं सुपुण्यं च यदासीच्छंखसंनिभम्

ତତ୍କ୍ଷଣେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେଇ ଜଳ ରକ୍ତ ହୋଇଗଲା—ଯଦ୍ୟପି ସେ ଅତିପୁଣ୍ୟମୟ ସାରସ୍ୱତ ଜଳ ଥିଲା, ଯାହା ପୂର୍ବେ ଶଙ୍ଖ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ଥିଲା।

Verse 16

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता भूतप्रेतनिशाचराः । पीत्वापीत्वा प्रनृत्यंति गायंति च हसंति च

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଭୂତ, ପ୍ରେତ ଓ ନିଶାଚରମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ପୁନଃପୁନଃ ପିଇ ସେମାନେ ନାଚିଲେ, ଗାଇଲେ ଓ ହସିଲେ।

Verse 17

ये तत्र तापसाः केचित्तटे तस्या व्यवस्थिताः । ते सर्वेऽपि च तां त्यक्ता दूरदेशं समाश्रिताः

ସେଠାରେ ତାହାର ତଟରେ ଯେ କେତେକ ତପସ୍ବୀ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେ ସ୍ଥାନ ତ୍ୟାଗ କରି ଦୂରଦେଶରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।

Verse 18

बहिर्वासाश्च ये तत्र नागराः समवस्थिताः । चण्डशर्म प्रभृतयस्तेऽपि याताः सुदूरतः

ଏବଂ ସେଠାରେ ବାହାର ଅଞ୍ଚଳରେ ବସିଥିବା ନାଗରବାସୀମାନେ—ଚଣ୍ଡଶର୍ମ ଆଦି—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 19

वसिष्ठोऽपि मुनिश्रेष्ठो जगामार्बुदपर्वतम् । विश्वामित्रस्तु विप्रर्षिश्चमत्कारपुरं गतः

ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଚମତ୍କାରପୁରକୁ ଗଲେ।

Verse 20

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यत्स्थितं विप्रसंकुलम् । तत्राश्रमपदं कृत्वा तपस्तेपे सुदारुणम्

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭରିଥିବା ହାଟକେଶ୍ୱର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେଠାରେ ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପନ କରି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ତପ କଲେ।

Verse 21

येन सृष्टिक्षमो जातः स्पर्धते ब्रह्मणा सह । एतद्वः सर्वमाख्यातं यथा सारस्वतं जलम्

ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ସୃଷ୍ଟିକ୍ଷମ ହେଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଧା କଲେ—ସାରସ୍ୱତ ଜଳ ଏପରି କିପରି ହେଲା, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଦେଲି।

Verse 22

रुधिरत्वमनुप्राप्तं विश्वामित्रस्य शापतः । चंडशर्मादयो विप्रा यथा देशांतरं गताः

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶାପରୁ ତାହା ରକ୍ତତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ଏବଂ ଚଣ୍ଡଶର୍ମା ଆଦି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେପରି ଦେଶାନ୍ତରକୁ ଗଲେ—ସେଥି ମଧ୍ୟ କହାଗଲା।