Adhyaya 149

Verse 1

ऋषय ऊचुः । केलीश्वरी च या देवी श्रूयते सूतनंदन । माहात्म्यं वद नस्तस्या उत्पत्तिं च सुविस्तरात्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତନନ୍ଦନ! ‘କେଳୀଶ୍ୱରୀ’ ନାମରେ ଯେ ଦେବୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଆମକୁ କୁହ; ତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ସୁବିସ୍ତରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

Verse 2

कस्मिन्काले समुत्पन्ना किमर्थं च सुरेश्वरी । किं तस्या जायते श्रेयः पूजया नमनेन च

ସୁରେଶ୍ୱରୀ କେଉଁ କାଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ? ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ନମସ୍କାର କଲେ କେଉଁ ଶ୍ରେୟ ଲାଭ ହୁଏ?

Verse 3

त्वया कात्यायनी प्रोक्ता चामुण्डा च सुरेश्वरी । श्रीमाता च समुत्पन्ना किमर्थं च सुरेश्वरी

ତୁମେ କାତ୍ୟାୟନୀ ଓ ଦେବେଶ୍ୱରୀ ଚାମୁଣ୍ଡାଙ୍କ ବିଷୟ କହିଛ, ଏବଂ ଶ୍ରୀମାତାଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ମଧ୍ୟ। ତେବେ ଏହି ସୁରେଶ୍ୱରୀ (କେଳୀଶ୍ୱରୀ) କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ?

Verse 4

श्रीमाता च तथा तारा देवी शत्रुविनाशिनी । केलीश्वरी न संप्रोक्ता तस्मात्तां वद सांप्रतम्

ଶ୍ରୀମାତା ଓ ଶତ୍ରୁବିନାଶିନୀ ତାରାଦେବୀଙ୍କ ବିଷୟ କୁହାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ କେଳୀଶ୍ୱରୀଙ୍କ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇନାହିଁ। ତେଣୁ ଏବେ ତାଙ୍କ ବିଷୟ କହନ୍ତୁ।

Verse 5

कौतुकं नः समुत्पन्नमत्रार्थे सूतनंदन

ହେ ସୂତନନ୍ଦନ, ଏହି ବିଷୟରେ ଆମ ମନରେ କୌତୁହଳ ଜାଗିଉଠିଛି।

Verse 6

सूत उवाच । आद्यैका देवता लोके बहुरूपा व्यवस्थिता । देवतानां हितार्थाय दैत्यपक्षक्षयाय च

ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ଲୋକରେ ଏକମାତ୍ର ଆଦ୍ୟ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ବହୁରୂପେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଓ ଦୈତ୍ୟପକ୍ଷକ୍ଷୟାର୍ଥେ ସେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 7

यदायदात्र देवानां व्यसनं जायते क्वचित् । तदातदा परा शक्तिर्या सा व्याप्य व्यवस्थिता

ଯେତେବେଳେ ଯେତେବେଳେ କେବେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବିପଦ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ସେହି ସର୍ବବ୍ୟାପି ପରାଶକ୍ତି ପ୍ରକଟ ହୋଇ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 8

सर्वमेतज्जगद्धात्री जन्म चक्रे धरातले । महिषासुरनाशाय सा च कात्यायनी भुवि

ସେଇ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ଦେବୀ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଧରାତଳେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ମହିଷାସୁରବିନାଶାର୍ଥେ ଭୁବନେ କାତ୍ୟାୟନୀ ହେଲେ।

Verse 9

अवतीर्णा परा मूर्तिर्गतास्मिन्भुवनत्रये । यदा शुंभनिक्षंभौ च दानवौ बलदर्पितौ

ଯେତେବେଳେ ବଳଦର୍ପେ ମତ୍ତ ଦାନବଭ୍ରାତା ଶୁମ୍ଭ-ନିଶୁମ୍ଭ ତ୍ରିଲୋକେ ଉଦିତ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ପରା ମୂର୍ତ୍ତି ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ତିନି ଭୁବନରେ ବିଚରିଲେ।

Verse 10

अवतीर्णा तदा सैव चामुंडा रूपमाश्रिता । प्रोद्गते कालयवने सर्वदेवभयावहे

ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କୁ ଭୟଦାୟକ କାଳୟବନ ଉଦିତ ହେବା ସମୟରେ, ସେଇ ଦେବୀ ପୁନର୍ବାର ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଚାମୁଣ୍ଡା ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 11

श्रीमातारूपिणी देवी सैव जाता महीतले । अंधासुरवधार्थाय शंभुनाऽक्रांतचेतसा । सृष्टा केलीवरी देवी यया व्याप्तमिदं जगत्

ସେଇ ଦେବୀ ଶ୍ରୀମାତା-ରୂପିଣୀ ହୋଇ ମହୀତଳେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅନ୍ଧାସୁରବଧାର୍ଥେ କ୍ରିୟାଶୀଳଚେତା ଶମ୍ଭୁ କେଳୀବରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 12

ततस्तस्याः प्रभावेन हत्वा दैत्यानशेषतः । अन्धको निहतः पश्चात्त्रैलोक्यव्यसनप्रदः

ତାପରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ନିଃଶେଷରେ ହତ ହେଲେ; ପରେ ତ୍ରିଲୋକକୁ କ୍ଲେଶ ଦେଉଥିବା ଅନ୍ଧକ ମଧ୍ୟ ନିହତ ହେଲା।

Verse 13

ऋषय ऊचुः । अन्धकः कस्य पुत्रोऽयं किंप्रभावः कथं हतः । कस्माद्धतस्तु संग्रामे सर्वं विस्तरतो वद

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଏହି ଅନ୍ଧକ କାହାର ପୁତ୍ର? ତାହାର ପ୍ରଭାବ କ’ଣ, ଏବଂ ସେ କିପରି ହତ ହେଲା? ଯୁଦ୍ଧରେ କେଉଁ କାରଣରୁ ସେ ବଧ ପାଇଲା? ସବୁ କଥା ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 14

सूत उवाच । दक्षस्य दुहिता नाम्ना दितिः सर्वगुणालया । हिरण्यकशिपुर्नाम तस्याः पुत्रो बभूव ह

ସୂତ କହିଲେ—ଦକ୍ଷଙ୍କର ଦିତି ନାମକ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ସେ ସର୍ବଗୁଣାଳୟା ଥିଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 15

येन शक्रादयो देवा जिताः सर्वे रणाजिरे । स्वर्गे राज्यं कृतं भूरि स्वयमेव महात्मना

ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଣଭୂମିରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ପରାଜିତ ହେଲେ; ସେଇ ମହାତ୍ମା ସ୍ୱର୍ଗରେ ନିଜେ ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 16

यद्भयात्सकलैर्देवैर्नानाशस्त्राण्यनेकशः । निर्मितान्यतिमुख्यानि वर्मचर्मयुतानि च

ତାହାର ଭୟରୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନାନାପ୍ରକାର ଅନେକ ଶସ୍ତ୍ର ନିର୍ମାଣ କଲେ—ବିଶେଷକରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଧାନ ଓ ଭୟଙ୍କର—ଏବଂ କବଚ ଓ ରକ୍ଷାକାରୀ ଚର୍ମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।

Verse 18

तस्य पुत्रद्वयं जज्ञ वीर्यौदार्यगुणान्वितम् । ज्येष्ठः प्रह्लाद इत्युक्तो द्वितीयश्चांधकस्तथा

ତାହାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେମାନେ ବୀର୍ୟ ଓ ଔଦାର୍ୟ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ‘ପ୍ରହ୍ଲାଦ’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ‘ଅନ୍ଧକ’ ଥିଲେ।

Verse 19

हिरण्यकशिपौ प्राप्ते मृत्युलोकं सुहृद्गणैः । अमात्यैश्च ततः प्रोक्तः प्रह्लादो विनयान्वितैः

ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ମୃତ୍ୟୁଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ବିନୟସମ୍ପନ୍ନ ସୁହୃଦ୍ଗଣ ଓ ଅମାତ୍ୟମାନେ ତେବେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଆଦରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 21

प्रह्राद उवाच । नाहं राज्यं करिष्यामि कथंचिदपि भूतले । यतस्ततो निबोधध्वं वचनं मम सांप्रतम्

ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ କେହିପରି ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟ କରିବି ନାହିଁ। ତେଣୁ ଏବେ ମୋ କଥାକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝ।

Verse 22

दैत्यराज्यं न वांछंति देवाः शक्रपुरोगमाः । तेषां रक्षाकरो नित्यं विष्णुः स भगवान्स्वयम्

ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗାମୀ ଦେବମାନେ ଦୈତ୍ୟରାଜ୍ୟକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ ତାଙ୍କର ନିତ୍ୟ ରକ୍ଷକ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ।

Verse 23

अप्यहं सन्त्यजे प्राणान्सर्वस्वं वा न संशयः । हरिणा सह संग्रामं नाहं कर्तुमहो क्षमः

ମୁଁ ପ୍ରାଣ ହେଉ କି ସର୍ବସ୍ୱ—ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ହାୟ, ହରି ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।

Verse 24

यो मयाऽभ्यर्चितो नित्यं प्रणतश्च सुरेश्वरः । न तेन सहितो युद्धं करिष्यामि कथञ्चन

ଯାହାକୁ ମୁଁ ନିତ୍ୟ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ ଓ ପ୍ରଣାମ କରେ—ସେହି ସୁରେଶ୍ୱରଙ୍କ ବିରୋଧରେ ମୁଁ କେହିପରି ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ।

Verse 25

सूत उवाच । प्रह्लादेन च संत्यक्ते राज्ये पितृसमुद्भवे । अन्धकः स्थापितस्तत्र संमंत्र्य सचिवैर्मिथः

ସୂତ କହିଲେ—ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପିତୃପ୍ରାପ୍ତ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପରସ୍ପର ପରାମର୍ଶ କରି ସେଠାରେ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ।

Verse 26

हिरण्यकशिपोः पुत्रो देवदानवदर्पहा । सोऽपि राज्यममात्येभ्यो निधाय तदनन्तरम्

ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ପୁତ୍ର—ଦେବ ଓ ଦାନବ ଉଭୟଙ୍କ ଦର୍ପ ନାଶକ—ସେ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟରୁ ନିବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 27

तपश्चक्रे चिरं कालं ध्यायमानः पितामहम् । त्यक्त्वा कामं तथा क्रोधं दंभं मत्सरमेव च

ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ତପ କଲେ; କାମ, କ୍ରୋଧ, ଦମ୍ଭ ଓ ମତ୍ସରକୁ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 28

जितेंद्रियः सुशांतात्मा समः सर्वेषु जन्तुषु । वृक्षमूलाश्रयः शांतः संतुष्टेनांतरात्मना

ସେ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ, ସୁଶାନ୍ତାତ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ପ୍ରତି ସମଦୃଷ୍ଟିଶୀଳ ଥିଲେ; ବୃକ୍ଷମୂଳରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଶାନ୍ତ ରହୁଥିଲେ, ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ସନ୍ତୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 29

यावद्वर्षसहस्रांतं फलाहारो बभूव ह । शीर्णपर्णाशनाहारो यावद्वर्षसहस्रकम्

ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଫଳାହାରରେ ରହିଲେ; ତାପରେ ଆଉ ହଜାର ବର୍ଷ ଝରିପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ରକୁ ମାତ୍ର ଆହାର କରି ଜୀବନ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 30

ध्यायमानो दिवानक्तं देवदेवं पितामहम् । वायुभक्षस्ततो जज्ञे तावत्कालं द्विजोत्तमाः

ସେ ଦେବଦେବ ପିତାମହଙ୍କୁ ଦିନରାତି ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲା; ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ସେତେକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ବାୟୁଭକ୍ଷ ହେଲା।

Verse 31

ततो वर्षसहस्रांते चतुर्थे समुपस्थिते । तमुवाच स्वयं ब्रह्मा स्वयमभ्येत्य हर्षितः

ତାପରେ ଚତୁର୍ଥ ସହସ୍ରବର୍ଷାନ୍ତେ ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାବେଳେ, ହର୍ଷିତ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଆସି ତାକୁ କହିଲେ।

Verse 33

ब्रह्मोवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्स वरं वरय सुव्रत । तुष्टोऽहं ते प्रदास्यामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम् । अन्धक उवाच । यदि यच्छसि मे ब्रह्मन्वरं मनसि वांछितम् । जरामरणनाशाय दीयतां सुरसत्तम

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ବତ୍ସ, ମୁଁ ତୋପରେ ପରିତୁଷ୍ଟ; ହେ ସୁବ୍ରତ, ବର ମାଗ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମୁଁ ତୋତେ ଦେବି। ଅନ୍ଧକ କହିଲା—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ, ଯଦି ମୋ ମନୋବାଞ୍ଛିତ ବର ଦେବେ, ତେବେ ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ନାଶ ପାଇଁ ସେ ବର ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 34

श्रीब्रह्मोवाच । न कश्चिच्च जराहीनो विद्यतेऽत्र धरातले । मरणेन विना नैव यस्य जन्म भवेत्क्षितौ

ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏହି ଧରାତଳରେ ଜରାହୀନ କେହି ନାହିଁ; ମୃତ୍ୟୁ ବିନା କ୍ଷିତିରେ କାହାର ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 35

तथापि तव दास्यामि बहुधर्मरतस्य च । तस्मात्कुरु महाभाग राज्यं गत्वा निजं गृहम्

ତଥାପି, ତୁମେ ବହୁଧର୍ମରେ ରତ ଥିବାରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ (ବର) ଦେବି। ତେଣୁ, ହେ ମହାଭାଗ, ନିଜ ଘରକୁ ଯାଇ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 36

भवेद्बहुफलं राज्यं श्मशानं भवनं यथा । बहुकण्टकसंकीर्णं क्रूरकर्मभिरावृतम्

ରାଜ୍ୟ ଅନେକ ଫଳ ଦେଏ—ଯେପରି ଶ୍ମଶାନସଦୃଶ ଗୃହ; ବହୁ କଣ୍ଟକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ କ୍ରୂର କର୍ମଭାରରେ ଆବୃତ।

Verse 37

सूत उवाच । एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रस्ततश्चादर्शनं गतः । कस्यचित्त्वथ कालस्य प्रेरितः कालधर्मणा । प्रोवाच सचिवान्सोऽथ पितुर्वैरमनुस्मरन्

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ଚତୁର୍ମୁଖ (ବ୍ରହ୍ମା) ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। କିଛି କାଳ ପରେ, କାଳଧର୍ମର ପ୍ରେରଣାରେ, ପିତୃବୈର ସ୍ମରଣ କରି ଅନ୍ଧକ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 38

अन्धक उवाच । पितास्माकं हतो देवैः पितृव्यश्च महाबलः । कपटेन न शौर्येण तस्मात्तान्सूदयाम्यहम्

ଅନ୍ଧକ କହିଲା—ଦେବମାନେ ଆମ ପିତାଙ୍କୁ ଏବଂ ଆମ ମହାବଳୀ ପିତୃବ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହତ କରିଛନ୍ତି; ଶୌର୍ୟରେ ନୁହେଁ, କପଟରେ। ତେଣୁ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବି।

Verse 39

कोऽर्थः पुत्रेण जातेन यो न कृत्यैः सुशंसितैः । प्राकट्यं याति सर्वत्र वंशस्याग्रे ध्वजो यथा

ଯେ ପୁତ୍ର ପ୍ରଶଂସନୀୟ କର୍ମଦ୍ୱାରା ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରେନାହିଁ, ସେପରି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ କ’ଣ ଲାଭ? ବଂଶର ଅଗ୍ରେ ଉତ୍ତୋଳିତ ଧ୍ୱଜ ପରି।

Verse 41

अस्माकं खल्विमे लोकाः के देवाः के द्विजातयः । यज्ञभागान्हरिष्यामो हत्वा शक्रमुखान्सुरान्

ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଲୋକମାନେ ଆମର; ଦେବ କିଏ, ଦ୍ୱିଜ କିଏ? ଶକ୍ରପ୍ରମୁଖ ସୁରମାନଙ୍କୁ ହତ କରି ଆମେ ଯଜ୍ଞଭାଗ ହରିନେବୁ।

Verse 42

एवं ते समयं कृत्वा सैन्येन महतान्विताः । प्रजग्मुस्त्वरितास्तत्र यत्र शक्रो व्यवस्थितः

ଏଭଳି ସମୟ (ସନ୍ଧି) କରି ମହାସେନା ସହିତ ସେମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 43

शक्रोऽपि दानवानीकं दृष्ट्वा तान्सहसागतान् । आरुह्यैरावणं नागं युद्धार्थं निर्ययौ तदा

ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ହଠାତ୍ ଆସିଥିବା ଦାନବସେନାକୁ ଦେଖି, ଐରାବତ ଗଜରେ ଆରୋହଣ କରି ସେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥେ ବାହାରିଲେ।

Verse 44

सह देवगणैः सर्वैर्वसुरुद्रार्कपूर्वकैः । एतस्मिन्नंतरे शक्रो वज्रं रौद्रतमं च यत्

ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ଆଦିତ୍ୟ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ସହିତ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶକ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୌଦ୍ର ଭୟଙ୍କର ବଜ୍ରକୁ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 45

समुद्दिश्यांधकं तस्मै मुमोच परवीरहा । स हतस्तेन वज्रेण विहस्य दनुजोत्तमः

ପରବୀରହା (ଇନ୍ଦ୍ର) ଅନ୍ଧକକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ତାହାପ୍ରତି ବଜ୍ର ନିକ୍ଷେପ କଲେ। ସେହି ବଜ୍ରରେ ଆହତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଦନୁଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ହସିଲା।

Verse 46

शक्रं प्रोवाच संहृष्टस्तारनादेन संयुगे । दृष्टं बाहुबलं शक्र तवाद्य सुचिरान्मया

ଯୁଦ୍ଧମଧ୍ୟରେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସେ ଗମ୍ଭୀର ତାରନାଦରେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ଶକ୍ର, ଆଜି ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ମୁଁ ତୁମ ବାହୁବଳ ଦେଖିଲି।”

Verse 47

अधुना पश्य चास्माकं त्वमेव बलसूदन

ଏବେ ତୁମେ ନିଜେ, ହେ ବଲସୂଦନ, ଆମ ପରାକ୍ରମ ଦେଖ।

Verse 48

सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ चाविध्य गदां गुर्वीं मुमोच ह । शतघंटामहारावां निर्मितां विश्वकर्मणा

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି କହି ସେ ଗୁରୁ ଗଦାକୁ ଘୁରାଇ ଛାଡ଼ିଲା; ଶତ ଘଣ୍ଟାର ମହାନାଦ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା, ବିଶ୍ୱକର୍ମା-ନିର୍ମିତ।

Verse 49

सर्वायसमयीं गुर्वीं यमजिह्वाभिवापराम् । शतहस्तां प्रमाणेन प्राणिनां भयवर्द्धिनीम्

ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋହାର, ଅତିଗୁରୁ, ଯମଙ୍କ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଜିହ୍ୱା ପରି, ଶତହସ୍ତ ପ୍ରମାଣର—ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭୟ ବଢ଼ାଉଥିଲା।

Verse 50

तया विनिहतः शक्रो मूर्छाव्याकुलितेंद्रियः । ध्वजयष्टिं समाश्रित्य निविष्टो गजमूर्द्धनि

ତାହାର ଆଘାତରେ ଶକ୍ର ମୂର୍ଛାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିକଳ ହୋଇ ପଡ଼ିଲା; ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡକୁ ଧରି ଗଜମସ୍ତକରେ ବସିଲା।

Verse 51

अथ संमूर्छितं दृष्ट्वा शक्रं स्कन्दः प्रकोपितः । मुमोचाथ निजां शक्तिममोघां वज्रसंनिभाम्

ତେବେ ଶକ୍ରକୁ ମୂର୍ଛିତ ଦେଖି ସ୍କନ୍ଦ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ବଜ୍ରସଦୃଶ ନିଜ ଅମୋଘ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ିଲେ।

Verse 52

तामायांतीं समालोक्य दानवो निशितैः शरैः । प्रतिलोमां ततश्चक्रे लीलयैव महाबलः

ତାହା ନିଜ ପାଖକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ମହାବଳୀ ଦାନବ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରମାନେ ଛାଡ଼ି, ଖେଳ ଭଳି ତାକୁ ବିପରୀତ ଦିଗକୁ ଫେରାଇଦେଲା।

Verse 53

ततः स्कन्दोऽपि संगृह्य चापं तं प्रति सायकान् । मुमोचाशीविषाकाराल्लंघ्वस्त्रं तस्य दर्शयन्

ତାପରେ ସ୍କନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଧନୁଷ ଧରି ତାହା ପ୍ରତି ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ—ଭୟଙ୍କର ବିଷଧର ସର୍ପ ସଦୃଶ—ଏବଂ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରକୌଶଳର ଦ୍ରୁତତା ତାକୁ ଦେଖାଇଲେ।

Verse 54

एतस्मिन्नन्तरे देवाः सर्वे शस्त्रप्रवृष्टिभिः । समंताच्छादयामासुर्दानवानामनीकिनीम्

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶସ୍ତ୍ରବୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଚାରିଦିଗରୁ ଦାନବମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଆବୃତ କରିଦେଲେ।

Verse 55

ततस्तु दानवाः सर्वे देवतानामनीकिनीम् । प्रहारैः पीडयामासुर्दुद्रुवुस्ते दिवौकसः

କିନ୍ତୁ ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦାନବ ପ୍ରହାରଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ପୀଡ଼ିତ କଲେ; ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଦେବମାନେ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 57

मा भैष्ट देवताः सर्वाः पश्यध्वं मद्विचेष्टितम् । इत्युक्त्वा भगवाञ्छम्भुर्मंत्रैराथर्वणैस्तदा

“ହେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଭୟ କରନି; ମୋର କର୍ମ ଦେଖ।” ଏହିପରି କହି ଭଗବାନ୍ ଶମ୍ଭୁ ସେତେବେଳେ ଆଥର୍ବଣ ମନ୍ତ୍ରମାନେ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ।

Verse 58

आह्वयामास विश्वेशां परां शक्तिमनुत्तमाम् । आहूता परमा शक्तिर्जगाम हरसंनिधिम्

ସେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରମ ଅନୁତ୍ତମ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ; ଆହ୍ୱାନ ପାଇ ସେଇ ପରାଶକ୍ତି ହରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଆସିଲେ।

Verse 59

ततो भग्नान्सुरान्दृष्ट्वा सगणो वृषवाहनः । दर्शयामास चात्मानं देवानाश्वासयन्निव

ତାପରେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ପଳାଇଥିବା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗଣସହିତ ବୃଷବାହନ ଶିବ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ—ଯେନେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଥିଲେ।

Verse 60

श्रीभगवानुवाच । नमस्ते देवदेवेशि नमस्ते भक्तिवल्लभे । सर्वगे सर्वदे देवि नमस्ते विश्वधारिणि

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବେଶୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଭକ୍ତିବଲ୍ଲଭେ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ସର୍ବଗାମିନୀ, ସର୍ବଦେ (ସର୍ବବରଦାୟିନୀ) ଦେବୀ, ବିଶ୍ୱଧାରିଣୀ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 61

नमस्ते शक्तिरूपेण सृष्टिप्रलयकारिणि । नमस्ते प्रभया युक्ते विद्युज्ज्वलितकुण्डले

ଶକ୍ତିସ୍ୱରୂପିଣୀ, ସୃଷ୍ଟି-ପ୍ରଳୟକାରିଣୀ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ପ୍ରଭାଯୁକ୍ତା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ କୁଣ୍ଡଳଧାରିଣୀ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 62

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा देवि त्वं सृष्टिस्त्वं शुचिर्धृतिः । अरुंधती तथेंद्राणी त्वं लक्ष्मीस्त्वं च पार्वती

ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ସ୍ୱାହା, ତୁମେ ସ୍ୱଧା; ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି, ତୁମେ ଶୁଚିତା ଓ ଧୃତି। ତୁମେ ଅରୁନ୍ଧତୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ; ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତୁମେ ହିଁ ପାର୍ବତୀ।

Verse 63

यत्किंचित्स्त्रीस्वरूपं च समस्तं भुवनत्रये । तत्सर्वं त्वत्स्वरूपं स्यादिति शास्त्रेषु निश्चयः

ତ୍ରିଭୁବନରେ ଯେତେ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱରୂପ ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତ ଆପଣଙ୍କର ହିଁ ରୂପ ଅଟେ, ଏହା ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଶ୍ଚିତ ମତ।

Verse 64

श्रीदेव्युवाच । किमर्थं च समाहूता त्वयाहं वृषवाहन । मंत्रैराथर्वणै रौद्रैस्तत्सर्वं मे प्रकीर्तय

ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ: ହେ ବୃଷଭବାହନ! ଆପଣ ମୋତେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଡାକିଛନ୍ତି? ଆଥର୍ବଣ ଓ ରୌଦ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଆହ୍ୱାନ କରିବାର କାରଣ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।

Verse 65

येन ते कृत्स्नशः कृत्यं प्रकरोमि यथोदितम्

ଯାହା ଫଳରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ସମାପନ କରିପାରିବି।

Verse 66

श्रीभगवानुवाच । एते शक्रादयो देवाः सर्वे स्वर्गाद्विवासिताः । अंधकेन महाभागे दैत्यानामधिपेन च

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ମହାଭାଗେ! ଦୈତ୍ୟରାଜ ଅନ୍ଧକ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ବିତାଡ଼ିତ କରିଛି।

Verse 67

तस्मात्तस्य वधार्थाय गच्छमानस्य मे शृणु । साहाय्यं कुरु मे चाशु सूदयामि रणाजिरे

ତେଣୁ ତାହାର ବଧ ନିମନ୍ତେ ଯାଉଥିବା ମୋର କଥା ଶୁଣ। ତୁମେ ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ସାହାଯ୍ୟ କର, ଯାହାଫଳରେ ମୁଁ ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ତାହାର ସଂହାର କରିପାରିବି।

Verse 68

एते मातृगणाः सर्वे मया दत्तास्तवाधुना । क्षुत्क्षामाः सूदयिष्यंति दानवान्ये पुरः स्थिताः

ଏହି ସମସ୍ତ ମାତୃଗଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କଲି। ଭୁଖରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ସେମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରିବେ।

Verse 69

यस्मात्केलीमयं रूपं विधाय त्वं सहस्रधा । अनेकैर्विकृतै रूपैः समाहूताग्निमध्यतः

ଯେହେତୁ ତୁମେ କ୍ରୀଡାମୟ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପକୁ ସହସ୍ର ପ୍ରକାରେ ଧାରଣ କରି, ଅନେକ ଭୟ-ବିସ୍ମୟକର ବିକୃତ ରୂପରେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିମଧ୍ୟରୁ ଆହ୍ୱାନିତ ହୋଇଥିଲ।

Verse 70

तस्मात्केलीश्वरीनाम त्रैलोक्ये त्वं भविष्यसि । अनेनैव तु रूपेण यस्त्वां भक्त्याऽर्चयिष्यति

ଏହେତୁ ତ୍ରିଲୋକରେ ତୁମେ ‘କେଳୀଶ୍ୱରୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ଏବଂ ଯେ କେହି ଏହି ଏକେ ରୂପରେ ଭକ୍ତିସହିତ ତୁମକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ,

Verse 71

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तस्याभीष्टं भविष्यति । युद्धकालेऽथ संप्राप्ते स्तोत्रेणानेन ते स्तुतिम्

ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ତାହାର ଅଭୀଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧ ହେବ। ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧକାଳ ଆସିଲେ, ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମ ସ୍ତୁତି କରାଯିବ।

Verse 72

यः करिष्यति भूपालो जयस्तस्य भविष्यति । अपि स्वल्पस्वसैन्यस्य स्वल्पाश्वस्य च संगरे

ଯେ ଭୂପାଳ ଏପରି କରିବ, ଜୟ ତାହାର ହେବ—ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ତାହାର ସେନା ଅଳ୍ପ ହେଉ କି ଅଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ କମ୍ ହେଉ।

Verse 73

भविष्यति जयो नूनं त्वत्प्रसादादसंशयम् । एवं सा देवदेवेन प्रोक्ता केलीश्वरी तदा

ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ନିଶ୍ଚୟ ଜୟ ହେବ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେତେବେଳେ ଦେବଦେବ କେଳୀଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ।

Verse 74

प्रस्थिता पुरतस्तस्य भवसैन्यस्य हर्षिता । सर्वैर्मातृगणैः सार्धं रौद्रारावैःसुभीषणैः

ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସେ ଭବସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା; ସମସ୍ତ ମାତୃଗଣ ସହ ଭୟଙ୍କର ରୌଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧନାଦ କରୁଥିଲା।

Verse 75

युद्धोत्साहपरै रौद्रैर्नानाशस्त्रप्रहारिभिः । अथ ते दानवा दृष्ट्वा स्त्रीसैन्यं तत्समागतम्

ଯୁଦ୍ଧୋତ୍ସାହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ରୌଦ୍ର ଏବଂ ନାନା ଶସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରହାରକାରୀ ସେହି ସ୍ତ୍ରୀସେନା ଆସୁଥିବା ଦେଖି ଦାନବମାନେ ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 76

विकृतं विकृताकारं विकृताकाररावणम् । शस्त्रोद्यतकरं सर्वयुद्धवांछापरायणम्

ତାହା ସେମାନଙ୍କୁ ବିଚିତ୍ର ଲାଗିଲା—ବିଚିତ୍ର ଆକାରର, ବିଚିତ୍ର ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା; ଶସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଥିବା ହାତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧେଚ୍ଛାରେ ନିମଗ୍ନ।

Verse 77

जहसुः सुस्वरं केचित्केचिन्निर्भर्त्सयंति च । अन्ये स्त्रीति परिज्ञाय प्रहरंति न दानवाः

କେହି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହସିଲେ, କେହି ତିରସ୍କାର କଲେ; ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ‘ଏମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ’ ବୋଲି ଜାଣି ପ୍ରହାର କଲେ ନାହିଁ।

Verse 78

वध्यमानापि लज्जंतः पौरुषे स्वे व्यवस्थिताः । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो नारदो मुनिसत्तमः

ବଧ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ନିଜ ପୌରୁଷରେ ଦୃଢ଼ ରହିଲେ। ସେଇ ମଧ୍ୟବେଳେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 79

अन्धकाय स वृत्तांतं कथयामास कृत्स्नशः । नैताः स्त्रियो दनुश्रेष्ठ युद्धार्थं समुपस्थिताः

ସେ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ବିସ୍ତାରେ କହିଲେ— “ହେ ଦନୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥେ ଆସିଥିବା ଏମାନେ ସାଧାରଣ ସ୍ତ୍ରୀ ନୁହେଁ।”

Verse 80

एषा कृत्या वधार्थाय तव रुद्रेण निर्मिता । यैषा सिंहसमारूढा चक्रांकितकरा स्थिता

“ଏହା କୃତ୍ୟା—ତୋର ବଧାର୍ଥେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ। ସେ ସିଂହାରୂଢା ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ହସ୍ତେ ଚକ୍ରଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଛି।”

Verse 81

एषा केलीश्वरीनाम वह्निकुण्डाद्विनिर्गता । एताभिः सह रौद्राभिः स्त्रीभिर्मंत्रबलाश्रयात्

“ଏହି ‘କେଳୀଶ୍ୱରୀ’ ନାମଧାରିଣୀ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ଉଦ୍ଭୂତ। ମନ୍ତ୍ରବଳର ଆଶ୍ରୟରେ ଏହି ରୌଦ୍ର ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଆସିଛି।”

Verse 82

स्वरक्तेन कृते होमे देवदेवेन शम्भुना । स एष भगवान्क्रुद्धः स्वयमभ्येति तेंऽतिकम्

“ଦେବଦେବ ଶମ୍ଭୁ ନିଜ ରକ୍ତଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିଛନ୍ତି। ସେଇ ଭଗବାନ ଏବେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସ୍ୱୟଂ ତୋର ସମୀପକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।”

Verse 83

युद्धाय निजहर्म्ये तान्स्थापयित्वा सुरोत्तमान् । प्रतिज्ञाय वधं तुभ्यं पुरतः परमेष्ठिनः

ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସେ ନିଜ ଭବନରେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ପରମେଷ୍ଠୀ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁମ ବଧର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲା।

Verse 84

एतज्ज्ञात्वा महाभाग यद्युक्तं तत्समाचर

ହେ ମହାଭାଗ! ଏହା ଜାଣି ଯାହା ଯୁକ୍ତ ଓ ଯଥୋଚିତ, ସେହି କର।

Verse 85

अन्धक उवाच । नाहं बिभेमि रुद्रस्य तथान्यस्यापि कस्यचित् । न स्त्रीणां प्रहरिष्यामि पालयन्पुरुषव्रतम्

ଅନ୍ଧକ କହିଲା—ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭୟ କରେନି, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ପୁରୁଷଧର୍ମର ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ମୁଁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରିବି ନାହିଁ।

Verse 86

सूत उवाच । एवं प्रवदतस्तस्य दानवस्य महात्मनः । आक्रंदः सुमहाञ्जज्ञे तस्मिन्देशे समंततः

ସୂତ କହିଲେ—ସେଇ ମହାତ୍ମା ଦାନବ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଦେଶରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଉଠିଲା।

Verse 87

भक्ष्यन्ते दानवाः केचिद्वध्यन्ते त्वथ चापरे । अर्धभक्षित गात्राश्च प्रणश्यंति तथा परे

କେତେକ ଦାନବ ଭକ୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ, ଆଉ କେତେକ ଅନ୍ୟେ ବଧ ହେଉଥିଲେ। ଅର୍ଧଭକ୍ଷିତ ଅଙ୍ଗ ଥିବା କେତେକ ମଧ୍ୟ ସେପରି ନଶିଯାଉଥିଲେ।

Verse 88

युध्यमानास्तथैवान्ये शक्तिमंतोऽपि दानवाः । भक्ष्यंते मातृभिस्तत्र सायुधाश्च सवाहनाः

ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ—ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ସେଠାରେ ମାତୃକାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବାହନ ସହିତ ଭକ୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 89

तच्छ्रुत्वा स महाक्रंदमंधकः क्रोधमूर्छितः । आदाय खड्गमुत्तस्थौ किमिदं किमिदं ब्रुवन्

ତାହା ଶୁଣି ଅନ୍ଧକ ଭୟଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ କଲା; କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଖଡ୍ଗ ଧରି ଉଠିଦାଉଡ଼ିଲା ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ କହିଲା—“ଏହା କ’ଣ? ଏହା କ’ଣ?”

Verse 90

अथ पश्यति विध्वस्तान्दानवान्बलदर्पितान् । भक्ष्यमाणास्तथैवान्यान्पलायनपरायणान्

ତାପରେ ସେ ବଳଦର୍ପରେ ମତ୍ତ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲା; ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ପଳାୟନରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ସେହିପରି ଭକ୍ଷିତ ହେଉଥିବା ଦେଖିଲା।

Verse 91

अन्येषां निहतानां च रुदंत्यो निकटस्थिताः । स पश्यति प्रिया भार्याः प्रलपंत्योऽतिदुःखिताः

ସେ ନିକଟରେ ଅନ୍ୟ ନିହତମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାନ୍ଦୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲା; ଏବଂ ଅତିଦୁଃଖରେ ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ବିଲାପ କରୁଥିବା ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲା।

Verse 92

अथ तत्कदनं दृष्ट्वा अंधकः क्रोधमूर्छितः । भर्त्सयामास ताः सर्वा योगिनीः समरोद्यताः

ସେହି ସଂହାର ଦେଖି ଅନ୍ଧକ ପୁନଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତ ହେଲା; ଏବଂ ସମରକୁ ଉଦ୍ୟତ ସେହି ସମସ୍ତ ଯୋଗିନୀମାନଙ୍କୁ ସେ କଠୋର ଭାଷାରେ ଭର୍ତ୍ସନା କଲା।

Verse 93

न च तास्तस्य दैत्यस्य भयं चक्रुः कथंचन । केवलं सूदयंति स्म भक्षयंति च दानवान्

ସେମାନେ ସେହି ଦୈତ୍ୟକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଭୟ କଲେ ନାହିଁ; କେବଳ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରି ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 94

ततः स दानवस्तासां दृष्ट्वा तच्चेष्टितं रुषा । स्वस्य गात्रस्य रक्षां स चकार भयसंकुलः

ତାପରେ ସେ ଦାନବ ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଦେଖି କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଲା; ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ନିଜ ଦେହର ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 95

तमोऽस्त्रं मुमुचे रौद्रं कृत्वा रावं स तत्क्षणात् । एतस्मिन्नंतरे कृत्स्नं त्रैलोक्यं तमसा वृतम्

ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ରୌଦ୍ର ତମୋସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲା; ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ଅନ୍ଧକାରେ ଆବୃତ ହେଲା।

Verse 96

न किंचिज्ज्ञायते तत्र समं विषममेव च । केवलं दानवेन्द्रश्च सर्वं पश्यति नेतरः

ସେଠାରେ କିଛିମାତ୍ର ଜଣାପଡ଼ୁନଥିଲା—ନ ସମ, ନ ବିଷମ; କେବଳ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ହିଁ ସବୁ ଦେଖୁଥିଲା, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।

Verse 97

ततः स सूदयामास योगिनीस्ताः शितैः शरैः । यथायथा परा नार्यस्तादृग्रूपा भवन्ति च

ତାପରେ ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରଦ୍ୱାରା ସେହି ଯୋଗିନୀମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କଲା; କିନ୍ତୁ ସେ ଯେତେ ହାଣୁଥିଲା, ସେତେଇ ସେହି ରୂପର ନାରୀମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରକଟ ହେଉଥିଲେ।

Verse 98

अथ दृष्ट्वा परां वृद्धिं योगिनीनां स दानवः । संहारं तस्य चास्त्रस्य चकार भयसंकुलः

ତେବେ ଯୋଗିନୀମାନଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ବୃଦ୍ଧି ଦେଖି ସେ ଦାନବ ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରର ସଂହାର କଲା।

Verse 99

ततः शुक्रं समासाद्य दीनः प्राह कृतांजलिः । पश्य मे भार्गवश्रेष्ठ स्त्रीभिर्यत्कदनं कृतम्

ତାପରେ ସେ ଦୀନ ହୋଇ ଭୃଗୁବଂଶଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ କହିଲା—“ହେ ଭାର୍ଗବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପ୍ରତି ହୋଇଥିବା ଏହି କଦନ ଦେଖନ୍ତୁ।”

Verse 101

तस्मात्त्वमपि तां विद्यां प्रसाधय महामते । यदि मे वांछसि श्रेयो नान्यथास्ति जयो रणे

ଏହେତୁ, ହେ ମହାମତେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେହି ବିଦ୍ୟାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସାଧନ କର। ଯଦି ମୋ ଶ୍ରେୟ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ରଣରେ ଜୟର ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନାହିଁ।

Verse 107

स्वयं विदारितो यश्च विष्णुना प्रभविष्णुना । करजैर्जानुनि पृष्ठे विनिधाय प्रकोपतः

ଏବଂ ଯେ ନିଜେ ସର୍ବପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଦାରିତ ହୋଇଥିଲା—କ୍ରୋଧରେ ଜାନୁଦ୍ୱାରା ଦବାଇ ପିଠିରେ ନଖ ଗାଡ଼ି।