Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 28

Devanagari script

जितेंद्रियः सुशांतात्मा समः सर्वेषु जन्तुषु । वृक्षमूलाश्रयः शांतः संतुष्टेनांतरात्मना

Transliteration

jiteṃdriyaḥ suśāṃtātmā samaḥ sarveṣu jantuṣu | vṛkṣamūlāśrayaḥ śāṃtaḥ saṃtuṣṭenāṃtarātmanā

Translation

ସେ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ, ସୁଶାନ୍ତାତ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ପ୍ରତି ସମଦୃଷ୍ଟିଶୀଳ ଥିଲେ; ବୃକ୍ଷମୂଳରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଶାନ୍ତ ରହୁଥିଲେ, ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ସନ୍ତୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

Word by Word

• जितेन्द्रियः: one who has conquered the senses
• जितेन्द्रियः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त, जि धातु) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कर्मधारयार्थ: ‘जितानि इन्द्रियाणि यस्य’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सुशान्तात्मा: of very tranquil nature
• सुशान्तात्मा: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + शान्त (कृदन्त, शम् धातु) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (‘सु-शान्तः आत्मा यस्य/स्वरूपम्’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• समः: equanimous
• समः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सर्वेषु: in all
• सर्वेषु: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; जन्तुषु विशेषण

• जन्तुषु: among creatures
• जन्तुषु: Adhikarana (Domain: among beings)
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• वृक्षमूलाश्रयः: dwelling at the root of a tree
• वृक्षमूलाश्रयः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक) + मूल (प्रातिपदिक) + आश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी/सप्तमी-सम्बन्ध: ‘वृक्ष-मूल-आश्रय’ = ‘one whose refuge is at the root of a tree’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शान्तः: calm
• शान्तः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शान्त (कृदन्त, शम् धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• संतुष्टेन: with contented
• संतुष्टेन: Karana/Hetu (Means/cause)
• Type: Adjective
• Root: सम्-तुष् (धातु) + संतुष्ट (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; साधन/हेतु-भावे

• अन्तरात्मना: by the inner self
• अन्तरात्मना: Karana (Instrument: by inner self)
• Type: Noun
• Root: अन्तर् (उपसर्ग/अव्यय) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (‘अन्तरः आत्मा’), पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Tīrthamāhātmya; exact speaker not explicit in this snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: (assembly of sages)

Visual Art Cues

Scene: Prahlāda seated beneath a great tree, minimal belongings, animals nearby unafraid, indicating universal friendliness; his face serene, eyes soft, posture steady.

Characters & Entities

• Andhaka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True tapas is marked by sense-control, equanimity toward all beings, and inner contentment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named tīrtha appears in this verse; it describes the ascetic discipline within the Tīrthamāhātmya frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

An ascetic mode of life is implied: solitude, simplicity (vṛkṣamūla-vāsa), and mental discipline.