Adhyaya 147

Verse 1

सूत उवाच । तथान्योऽपि च तत्रास्ति देवः पुत्रप्रदो नृणाम् । वटिकेश्वर नामा च सर्वपापहरो हरः

ସୂତ କହିଲେ—ସେଠାରେ ଆଉ ଜଣେ ଦେବ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ପୁତ୍ରଦାନ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ନାମ ବଟିକେଶ୍ୱର—ସେ ହର (ଶିବ), ସର୍ବପାପହର।

Verse 2

यस्मिन्वटिकया पूर्वं तपस्तप्तं द्विजोत्तमाः । प्राप्ता पुत्रं शुके याते वनं व्यासात्कपिंजलम्

ଯେହି ବଟିକାରେ ପୂର୍ବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତପ କରି ପୁତ୍ର ପାଇଥିଲେ; ଏବଂ ଶୁକ ଯେତେବେଳେ ବନକୁ ଗଲେ, ସେତେବେଳେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଠାରୁ କପିଞ୍ଜଲ ସେଠାକୁ ଆସିଲା।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कस्यासौ वटिका तत्र कथं तप्तवती तपः । कस्माद्गृहं परित्यक्त्वा शुकोऽपि वनमाश्रितः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ସେଠାରେ ସେଇ ବଟିକା କାହାର, ଏବଂ ସେ କିପରି ତପସ୍ୟା କଲେ? ଆଉ କେଉଁ କାରଣରୁ ଶୁକ ମଧ୍ୟ ଘର ଛାଡ଼ି ବନକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ?

Verse 4

कथं कपिजलं पुत्रं व्यासाल्लेभे शुचिस्मिता

ଶୁଚିସ୍ମିତା (ପବିତ୍ର, ମୃଦୁହାସ୍ୟମୟୀ) ନାରୀ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଠାରୁ ‘କପିଜଲ’ ନାମକ ପୁତ୍ରକୁ କିପରି ପାଇଲେ?

Verse 5

सूत उवाच । आसीद्व्यासस्य विप्रेंद्राः कलत्रार्थं मतिः क्वचित् । निष्कामस्य प्रशांतस्य सर्वज्ञस्य महात्मनः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ଏକ ସମୟରେ ନିଷ୍କାମ, ପ୍ରଶାନ୍ତ, ସର୍ବଜ୍ଞ ମହାତ୍ମା ବ୍ୟାସଙ୍କ ମନରେ ପତ୍ନୀ ଗ୍ରହଣର ଚିନ୍ତା ଉଦିତ ହେଲା।

Verse 6

ततः क्षयमनुप्राप्ते वंशे कुरुसमुद्भवे । विचित्रवीर्यमासाद्य पार्थिवं द्विजसत्तमाः

ତାପରେ, କୁରୁସମୁଦ୍ଭବ ବଂଶରେ କ୍ଷୟ ଆସିଲାବେଳେ, ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମମାନେ, ବ୍ୟାସ ରାଜା ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କୁ ନିକଟେ ଗଲେ।

Verse 7

सत्यवत्याः समादेशात्तस्य क्षेत्रे ततः परम् । स पुत्राञ्जनयामास त्रीञ्छूरान्पांडुपूर्वकान्

ତାପରେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେଇ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟାସ ପାଣ୍ଡୁକୁ ଆଦି କରି ତିନିଜଣ ବୀର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 8

वानप्रस्थव्रते तिष्ठन्सकृन्मैथुनतत्परः । क्षेत्रजैस्तनयैर्वंशे कुरोस्तस्मादुपस्थिते

ବାନପ୍ରସ୍ଥବ୍ରତରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ସେ କେବଳ ଏକଥର ମୈଥୁନ କଲେ; ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାହାରୁ କୁରୁବଂଶ ପତନରୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।

Verse 9

ततः स चिंतयामास भार्यामद्य करोम्यहम् । गार्हस्थ्येनाथ धर्मेण साधयामि शुभां गतिम्

ତାପରେ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଆଜି ମୁଁ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି; ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ୟଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଗତି ସାଧିବି।”

Verse 10

ततः स प्रार्थयामास जाबालिं तु सुतां शुभाम् । वटिकाख्यां शुभां कन्यां स ददौ तस्य सत्वरम्

ତାପରେ ସେ ଜାବାଲିଙ୍କ ଶୁଭ କନ୍ୟାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ; ଜାବାଲି ‘ବଟିକା’ ନାମକ ସଦ୍ଗୁଣବତୀ କନ୍ୟାକୁ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଦେଲେ।

Verse 11

ततस्तया समेतः स वनवासं समाश्रितः । वानप्रस्थाश्रमे तिष्ठन्कृतमैथुनतत्परः

ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ବନବାସକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ; ବାନପ୍ରସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ରହି ସନ୍ତାନାର୍ଥେ ମୈଥୁନ କଲେ।

Verse 12

ततो गर्भवती जज्ञे पिंजला तस्य पार्श्वतः । ऋतौ मोहनमासाद्य व्यासात्सत्यवतीसुतात्

ତାପରେ ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପିଞ୍ଜଲା ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ; ଋତୁକାଳରେ ମୋହଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 13

अथ याति परां वृद्धिं स गर्भस्तत्र संस्थितः । उदरे व्यासभार्यायाः शुक्लपक्षे यथा शशी

ତେବେ ସେଠାରେ ସଂସ୍ଥିତ ସେ ଗର୍ଭ ପରମ ବୃଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ବ୍ୟାସଙ୍କ ପତ୍ନୀର ଉଦରେ ସେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷର ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ବଢ଼ିଲା।

Verse 14

एवं संगच्छतस्तस्य वृद्धिं गर्भस्य नित्यशः । द्वादशाब्दा अतिक्रांता न जन्म समवाप्नुयात्

ଏଭଳି ନିତ୍ୟ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ସେ ଗର୍ଭର, ବାରୋଟି ବର୍ଷ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 15

यत्किंचिच्छृणुते तत्र गर्भस्थोऽहि वचः क्वचित् । तत्सर्वं हृदिसंस्थं च चक्रे प्रज्ञासमन्वितः

ଗର୍ଭସ୍ଥ ଥାଇ ସେଠାରେ ସେ ଯେ କିଛି ବଚନ କେବେ ଶୁଣୁଥିଲା, ପ୍ରଜ୍ଞାସମନ୍ୱିତ ହୋଇ ସେ ସବୁକୁ ହୃଦୟରେ ସଂସ୍ଥାପିତ କଲା।

Verse 16

वेदाः सांगाः समाधीता गर्भवासेऽपि तेन च । स्मृतयश्च पुराणानि मोक्षशास्त्राणि कृत्स्नशः

ଗର୍ଭବାସରେ ମଧ୍ୟ ସେ ବେଦମାନଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗ ଭାବେ ସମ୍ୟକ୍ ଅଧୀତ କଲା; ସ୍ମୃତି, ପୁରାଣ ଓ ମୋକ୍ଷଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆତ୍ମସାତ କଲା।

Verse 17

तत्रस्थोऽपि दिवा नक्तं स्वाध्यायं प्रकरोति सः । न च जन्मोत्थजां बुद्धिं कथंचिदपि चिंतयेत्

ସେଠାରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ସେ ଦିନରାତି ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ କରୁଥିଲା; ଏବଂ ଜନ୍ମଜନିତ ଲୌକିକ ବୁଦ୍ଧିକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କଲା ନାହିଁ।

Verse 18

सापि माता परा पीडां नित्यं याति तथाकुला । यथायथा स संयाति वृद्धिं जठरमाश्रितः

ସେଇ ମାତା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ନିତ୍ୟ ଘୋର ପୀଡା ସହିଲେ; କାରଣ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭସ୍ଥ ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ଅଧିକ ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିଲା।

Verse 19

ततश्च विस्मयाविष्टो व्यासो वचनमब्रवीत् । कस्त्वं मद्गृहिणीकुक्षौ प्रविष्टो गर्भरूपधृक्

ତେବେ ବିସ୍ମୟରେ ଆବିଷ୍ଟ ବ୍ୟାସ କହିଲେ— “ତୁମେ କିଏ? ମୋ ଗୃହିଣୀର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଭ୍ରୂଣରୂପ ଧାରଣ କରିଛ?”

Verse 21

गजोऽहं तुरगश्चापि कुक्कुटश्छाग एव च । योनीनां चतुराशीतिसहस्राणि च संख्यया

“ମୁଁ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, କୁକୁଡ଼ା ଏବଂ ଛାଗ ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି; ଯୋନିମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଚୌରାଶି ହଜାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।”

Verse 22

भ्रांतोऽहं तेषु सर्वेषु तत्कोऽहं प्रब्रवीमि किम् । सांप्रतं मानुषो भूत्वा जठरं समुपाश्रितः

“ମୁଁ ସେ ସମସ୍ତ ଯୋନିରେ ଭ୍ରମଣ କରିଛି; ତେବେ କ’ଣ କହିବି—ମୁଁ କିଏ? ଏବେ ମାନବ ହୋଇ ଏହି ଗର୍ଭର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି।”

Verse 23

मानुषं न करिष्यामि निष्कामं च कथंचन । निर्विष्टो भ्रममाणोऽत्र संसारे दारुणे ततः

“ମୁଁ ଏହି ମାନବଜୀବନକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍କାମ କରିପାରିବି ନାହିଁ; କାରଣ ଏହି ଦାରୁଣ ସଂସାରରେ ଭ୍ରମଣ କରି କରି ମୋତେ ବିରକ୍ତି ହୋଇଛି।”

Verse 24

अत्रस्थो भवनिर्मुक्तो योगाभ्यासरतः सदा । मोक्षमार्गं प्रयास्यामि स्थानान्मोक्षमसंशयम्

ଏହିଠାରେ ରହି, ଭବବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସଦା ଯୋଗାଭ୍ୟାସରେ ରତ ହୋଇ ମୁଁ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେବି; ଏହି ସ୍ଥାନରୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋକ୍ଷ ପାଇବି।

Verse 25

तावज्ज्ञानं च वैराग्यं पूर्वजातिस्मृतिर्यथा । यावद्गर्भस्थितो जन्तुः सर्वोऽपि द्विजसत्तम

ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ! ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବ ଗର୍ଭରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାରେ ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ପୂର୍ବଜନ୍ମସ୍ମୃତି—ସବୁ ରହିଥାଏ।

Verse 26

यदा गर्भाद्विनिष्क्रांतः स्पृश्यते विष्णुमायया । तदा नाशं व्रजत्याशु सत्यमेतदसंशयम्

କିନ୍ତୁ ସେ ଯେତେବେଳେ ଗର୍ଭରୁ ବାହାରି ବିଷ୍ଣୁମାୟାର ସ୍ପର୍ଶ ପାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ (ଗର୍ଭଜ ଜ୍ଞାନ-ବୈରାଗ୍ୟ) ଶୀଘ୍ର ନଶିଯାଏ; ଏହା ସତ୍ୟ, ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 27

तस्मान्नाहं द्विजश्रेष्ठ निष्क्रमिष्ये कथंचन । गर्भादस्मात्प्रयास्यामि स्थानान्मोक्षमसंशयम्

ଏହେତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୁଁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ବାହାରିବି ନାହିଁ; ଏହି ଗର୍ଭସ୍ଥିତିରୁ ହିଁ, ଏହି ସ୍ଥାନରୁ ହିଁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବି।

Verse 28

व्यास उवाच । न भविष्यति ते माया वैष्णवी सा कथंचन । सुघोरान्नरकादस्मान्निष्क्रमस्व विगर्हितात्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତୁମ ପାଇଁ ସେହି ବୈଷ୍ଣବୀ ମାୟା କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ ନାହିଁ। ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ଓ ନିନ୍ଦ୍ୟ ନରକସଦୃଶ ବନ୍ଧନରୁ ବାହାରିଆସ।

Verse 29

गर्भवासात्ततो योगं समाश्रित्य शिवं व्रज । तस्माद्दर्शय मे वक्त्रं स्वकीयं येन मे भवेत् । आनृण्यं पितृलोकस्य तव वक्त्रस्य दर्शनात्

ଗର୍ଭବାସ ତ୍ୟାଗ କରି ପରେ ଯୋଗର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଅ। ତେଣୁ ମୋତେ ତୁମ ନିଜ ମୁହଁ ଦେଖାଅ; ତୁମ ମୁହଁଦର୍ଶନରେ ପିତୃଲୋକର ଋଣରୁ ମୁଁ ଋଣମୁକ୍ତ ହେବି।

Verse 30

गर्भ उवाच । वासुदेवं प्रतिभुवं यदि मे त्वं प्रयच्छसि । इदानीं यत्स्वयं तन्मे जन्म स्यान्नान्यथा द्विज

ଗର୍ଭ କହିଲା—ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ହିଁ ପ୍ରତିଭୂ (ଜାମିନ/ରକ୍ଷକ) ଭାବେ ଦେଉଛ, ତେବେ ଏବେ ଯେପରି ତାଙ୍କର ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅଛି ସେପରି ମୋର ଜନ୍ମ ହେଉ; ନହେଲେ ନୁହେଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।

Verse 31

सूत उवाच । ततो व्यासो द्रुतं गत्वा द्वारकां प्रति दुःखितः । कथयामास वृत्तांतं विस्तराच्चक्रपाणिने

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ଦୁଃଖିତ ବ୍ୟାସ ଶୀଘ୍ର ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଚକ୍ରପାଣି ଭଗବାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ବିସ୍ତାରରେ କହିଲେ।

Verse 32

तेनैव सहितः पश्चात्स्वगृहं पुनरागतः । व्यासः प्रतिभुवं तस्मै दातुं विष्णुं निरंजनम्

ତାପରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ବ୍ୟାସ ପୁନର୍ବାର ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଲେ; ସେହି ସତ୍ତାକୁ ପ୍ରତିଭୂ ଦେବା ପାଇଁ ନିରଞ୍ଜନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ।

Verse 33

श्रीकृष्ण उवाच । प्रतिभूरस्मि नाशाय मायायास्तव निर्गमे । मद्वाक्यान्निष्क्रमं कृत्वा गच्छ मोक्षमनुत्तमम्

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ତୁମ ନିର୍ଗମ ସମୟରେ ମାୟାନାଶ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତିଭୂ। ମୋ ବାକ୍ୟ ଅନୁସାରେ ବାହାରି ଆସି, ଅନୁତ୍ତମ ମୋକ୍ଷକୁ ଯାଅ।

Verse 34

ततो द्रुतं विनिष्क्रांतो विष्णुवाक्येन स द्विजाः । द्वादशाब्दप्रमाणस्तु यौवनस्य समीपगः

ତେବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେ ଶୀଘ୍ର ବାହାରିଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ବୟସ ମାତ୍ର ବାରୋ ବର୍ଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଯୌବନର ସମୀପ, ପରିପକ୍ୱ ପରି ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 35

ततः प्रणम्य दैत्यारिं व्यासं च जननीं तथा । प्रस्थितो वनवासाय तत्क्षणाद्व्यासनंदनः

ତାପରେ ଦୈତ୍ୟାରି ଭଗବାନଙ୍କୁ, ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଏବଂ ନିଜ ଜନନୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ବ୍ୟାସନନ୍ଦନ ସେହି କ୍ଷଣେ ବନବାସ—ବୈରାଗ୍ୟମୟ ଜୀବନ—ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 36

अथ तं स मुनिः प्राह तिष्ठ पुत्रात्ममंदिरे । संस्काराञ्जातकाद्यांश्च येन ते प्रकरोम्यहम्

ତେବେ ମୁନି ତାକୁ କହିଲେ—“ପୁତ୍ର, ମୋ ଆଶ୍ରମ-ଗୃହରେ ରୁହ; ଯେପରି ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ ଜାତକାଦି ସଂସ୍କାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର କରିପାରିବି।”

Verse 37

शिशुरुवाच । संस्काराः शतशो जाता मम जन्मनिजन्मनि । भवार्णवे परिक्षिप्तो यैरहं बन्धनात्मकैः

ଶିଶୁ କହିଲା—“ମୋର ଜନ୍ମେଜନ୍ମେ ଶତଶଃ ସଂସ୍କାର ହୋଇଛି; ବନ୍ଧନରୂପ ସେହି ସଂସ୍କାରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଭବସାଗରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଛି।”

Verse 38

श्रीभगवानुवाच । शुकवज्जल्पते यस्मात्तवायं पुत्रको मुने । तस्माच्छुकोऽयं नाम्नास्तु योगविद्याविचक्षणः

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—“ହେ ମୁନେ, ତୋର ଏହି ପୁତ୍ର ଶୁକ ପରି କଥା କହୁଛି; ତେଣୁ ଏହାର ନାମ ‘ଶୁକ’ ହେଉ। ସେ ଯୋଗବିଦ୍ୟାରେ ବିଚକ୍ଷଣ ହେବ।”

Verse 39

नायं स्थास्यति हर्म्ये स्वे मोहमायाविवर्जितः । तस्माद्गच्छतु मा स्नेहं त्वं कुरुष्वास्य संभवम्

ଏହିଜଣ ନିଜ ପ୍ରାସାଦ-ଗୃହରେ ରହିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ମୋହ ଓ ମାୟାରୁ ମୁକ୍ତ। ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ଦିଅ; ଆସକ୍ତି କରନି—ତାଙ୍କ ଜନ୍ମସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କର।

Verse 40

अहं गृहं प्रयास्यामि त्वं मुक्तः पैतृकादृणात् । दर्शनादेव पुत्रस्य सत्यमेतन्मयोदितम्

ମୁଁ ମୋ ଧାମକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିବି। ତୁମେ ପିତୃଋଣରୁ ମୁକ୍ତ; ପୁତ୍ରଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଏହା ସିଦ୍ଧ—ଏହା ମୋର କଥିତ ସତ୍ୟ।

Verse 41

एवमुक्त्वा हृषीकेशो व्यासमामंत्र्य सत्वरम् । विहगाधिपमारूढः प्रययौ द्वारकां प्रति

ଏପରି କହି ହୃଷୀକେଶ ଶୀଘ୍ରେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ; ବିହଗାଧିପତି ଉପରେ ଆରୋହଣ କରି ଦ୍ୱାରକା ପ୍ରତି ପ୍ରୟାଣ କଲେ।

Verse 42

ततो गते हृषीकेशे व्यासः पुत्रमुवाच ह । प्रस्थितं वनवासाय निःस्पृहं स्वगृहं प्रति

ହୃଷୀକେଶ ଯାଇସାରିବା ପରେ ବ୍ୟାସ ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—ଯିଏ ବନବାସ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ନିଜ ଘର ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ନିରାସକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 43

व्यास उवाच । गृहस्थधर्मरिक्तानां पितृवाक्यं प्रणश्यति । पितृवाक्यं तु यो मोहान्नैव सम्यक्समाचरेत् । स याति नरकं तस्मान्मद्वाक्यात्पुत्र मा व्रज

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମରୁ ଶୂନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପିତୃବାକ୍ୟର ବନ୍ଧନ ଶିଥିଳ ହୋଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ମୋହବଶତଃ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପାଳନ କରେନାହିଁ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏ; ତେଣୁ, ପୁତ୍ର, ମୋ ବାକ୍ୟ ବିରୋଧରେ ଯାଅ ନାହିଁ।

Verse 44

शुक उवाच । यथाद्याहं त्वया जातो मया त्वं चान्यजन्मनि । संजातोऽसि मुनिश्रेष्ठ तथाहमपि ते पिता

ଶୁକ କହିଲେ—ଯେପରି ଆଜି ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଜନ୍ମିଛି, ସେପରି ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ତୁମେ ମୋଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଭଳି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପିତା ଥିଲି।

Verse 45

तस्माद्वाक्यं त्वया कार्यं यद्येषा धर्मसंस्थितिः । नाहं निषेधनीयस्तु व्रजमानस्तपोवनम्

ଏହେତୁ ଯଦି ଏହା ଧର୍ମର ସ୍ଥାପିତ ପଥ, ତେବେ ତୁମେ ମୋ କଥା କରିବା ଉଚିତ। ମୋତେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନି; ମୁଁ ତପୋବନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛି।

Verse 46

व्यास उवाच । ब्राह्मणस्य गृहे जन्म पुण्यैः संप्राप्यते नृभिः । संस्कारान्यत्र संप्राप्य वेदोक्तान्मुनिराप्यते

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ପୁଣ୍ୟସଞ୍ଚୟରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୃହରେ ଜନ୍ମ ପାଆନ୍ତି। ସେଠାରେ ବେଦୋକ୍ତ ସଂସ୍କାର ପାଇ ମୁନିପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 47

शुक उवाच । संस्कारैराप्यते मुक्तिर्यदि कर्म शुभं विना । पाखंडिनोऽपि यास्यंति तन्मुक्तिं व्रतधारिणः

ଶୁକ କହିଲେ—ଯଦି ଶୁଭକର୍ମ ବିନା କେବଳ ସଂସ୍କାରରେ ମୁକ୍ତି ମିଳିଯାଏ, ତେବେ ବାହ୍ୟ ଭାବେ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପାଖଣ୍ଡୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ମୁକ୍ତିକୁ ପାଇଯାନ୍ତେ।

Verse 48

व्यास उवाच । ब्रह्मचारी भवेत्पूर्वं गृहस्थश्च ततः परम् । वानप्रस्थो यतिश्चैव ततो मोक्षमवाप्नुयात्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହେବ, ପରେ ଗୃହସ୍ଥ। ତାପରେ ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ପଛେ ଯତି (ସନ୍ନ୍ୟାସୀ) ହେବ; ଏହି କ୍ରମରେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 49

शुक उवाच । ब्रह्मचर्येण चेन्मोक्षस्तत्षण्ढानां सदा भवेत् । गृहस्थाश्रमिणां चेत्स्यात्तत्सर्वं मुच्यते जगत्

ଶୁକ କହିଲେ—ଯଦି କେବଳ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳୁଥାନ୍ତା, ତେବେ ସେ ନିତ୍ୟ ନପୁଂସକମାନଙ୍କର ହୋଇଥାନ୍ତା। ଆଉ ଯଦି କେବଳ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳୁଥାନ୍ତା, ତେବେ ସମଗ୍ର ଜଗତ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

Verse 50

अथवा वनरक्तानां तन्मृगाणां प्रजायते

ନହେଲେ ସେ (ମୋକ୍ଷ) ବନରେ ଆସକ୍ତ ହରିଣ ଓ ଅନ୍ୟ ମୃଗପଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହିଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତା।

Verse 51

अथवा यतिधर्माणां यदि मोक्षो भवेन्नृणाम् । दरिद्राणां च सर्वेषां तन्मुक्तिः प्रथमा भवेत्

ପୁନଶ୍ଚ, ଯଦି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ କେବଳ ଯତିଧର୍ମ (ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ନିୟମ) ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ମିଳୁଥାନ୍ତା, ତେବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମେ ଦରିଦ୍ରମାନେ ହିଁ ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତେ।

Verse 52

व्यास उवाच । गृहस्थधर्मरक्तानां नृणां सन्मार्गगामिनाम् । इह लोकः परश्चैव मनुना संप्रकीर्तितः

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ସନ୍ମାର୍ଗରେ ଚାଲୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ମନୁ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁର ସିଦ୍ଧି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି।

Verse 53

श्रीशुक उवाच । गृहगुप्तौ सुगुप्तानां बंधानां बंधुबंधनैः । मोहरागसमावेशात्सन्मार्ग गमनं कुतः

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ଘର ନାମକ ସୁରକ୍ଷିତ ଦୁର୍ଗରେ ଭଲଭାବେ ଲୁଚି, ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବଙ୍କ ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା, ମୋହ ଓ ରାଗରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ—ସନ୍ମାର୍ଗକୁ ଗମନ କେମିତି ସମ୍ଭବ?

Verse 54

व्यास उवाच । कष्टं वने निवसतोऽत्र सदा नरस्य नो केवलं निजतनुप्रभवं भवेच्च । दैवं च पित्र्यमखिलं न विभाति कृत्यं तस्माद्गृहे निवसतात्महितं प्रचिन्त्यम्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଯେ ନର ସଦା ବନରେ ବସେ, ତାହାର କଷ୍ଟ ହୁଏ; ସେ କେବଳ ନିଜ ଦେହଜ ନୁହେଁ। ଦେବ ଓ ପିତୃଙ୍କ ପ୍ରତି ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଯଥାବିଧି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଅର୍ଥାତ୍ ଠିକ୍‌ଭାବେ ପାଳନ ହୁଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଗୃହେ ବସି ଆତ୍ମହିତକୁ ବିଚାର କରି ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 55

श्रीशुकदेव उवाच । भावेन भावितमहातपसां मुनीनां तिष्ठन्ति तावदखिलानि तपःफलानि । यत्ते निकाशशरणाः पुरुषा न जातु पश्यंत्यसज्जनमुखानि सुखं तदेव

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ—ମହାତପସ୍ବୀ ମୁନିମାନେ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ଭାବିତ ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ତପଃଫଳ ସମସ୍ତେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହେ। ଏବଂ ତୁମ ସୁଖ ଏହିଟି—ଯେ ପୁରୁଷମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ବିବେକର ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 56

व्यास उवाच । गृहं परिग्रहः पुंसां गृहस्थाश्रमधर्मिणाम् । इहलोके परे चैव सुखं यच्छति शाश्वतम्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୃହ ଓ ଯଥୋଚିତ ପରିଗ୍ରହ (ସମ୍ପତ୍ତି) ଆଧାର; ଏହା ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠାରେ ଶାଶ୍ୱତ ସୁଖ ଦିଏ।

Verse 57

श्रीशुक उवाच । शीतं हुताशादपि दैवयोगात्सञ्जायते चन्द्रमसोऽपि तापः । परिग्रहात्सौख्यसमुद्भवोऽत्र भूतोऽभवद्भावि न मर्त्यलोके

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ଦୈବଯୋଗରେ ଅଗ୍ନିରୁ ମଧ୍ୟ ଶୀତଳତା ଜନ୍ମିପାରେ, ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ମଧ୍ୟ ତାପ ଉଦ୍ଭବିପାରେ। ସେପରି ଏହି ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ପରିଗ୍ରହଜନିତ ସୁଖ କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ନୁହେଁ—ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ କିମ୍ବା ଭବିଷ୍ୟତ କୌଣସି କାଳରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 58

व्यास उवाच । सुपुण्यैर्लभ्यते कृच्छ्रान्मानुष्यं भुवि दुर्लभम् । तस्मिंल्लब्धे न किं लब्धं यदि स्याद्गृहधर्मवित्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ମହାପୁଣ୍ୟରେ ଓ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ପ୍ରୟାସରେ ଭୂମିରେ ଦୁର୍ଲଭ ମାନବଜନ୍ମ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ତାହା ଲଭିଲେ, ଯଦି କେହି ଗୃହଧର୍ମକୁ ଜାଣେ, ତେବେ ଆଉ କ’ଣ ଅଲଭ୍ୟ ରହିଯାଏ?

Verse 59

श्रीशुकदेव उवाच । यदि स्याज्ज्ञानसंयुक्तो जन्मकालेत्र मानवः । निजावस्थां समालोक्य तज्ज्ञानं हि विलीयते

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ—ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମକାଳରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ନିଜ ଅବସ୍ଥା ଓ ସୀମା ଦେଖି ସେ ଜ୍ଞାନ ନିଶ୍ଚୟ ଲୟ ପାଏ।

Verse 60

व्यास उवाच । मुदितस्यापि पुत्रस्य गर्दभस्यार्भकस्य च । भस्मलोलस्य लोकस्य शब्दोऽपि रटतो मुदे

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ, ସେ ଗଧାର ଛୁଆ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭସ୍ମଲୋଲୁପ ଏହି ଲୋକ ଆନନ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କରି ଶବ୍ଦ କରେ।

Verse 61

श्रीशुक उवाच । रसता सर्पता धूलि लोके त्वशुचिना चिरम् । मुनेऽत्र शिशुना लोकस्तुष्टिं याति स बालिशः

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ଏହି ଲୋକରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅଶୁଚି ଧୂଳି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ସରି ସରି ରହେ; ହେ ମୁନି, କେବଳ ଶିଶୁ ଦେଖି ଲୋକ ତୁଷ୍ଟି ପାଏ—ଏହା ବାଳିଶ ଲୋକ।

Verse 62

व्यास उवाच । पुंनामास्ति महारौद्रो नरको यममन्दिरे । पुत्रहीनो व्रजेत्तत्र तेन पुत्रः प्रशस्यते

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଯମମନ୍ଦିରରେ ‘ପୁଂନାମ’ ନାମକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ନରକ ଅଛି; ପୁତ୍ରହୀନ ଲୋକ ସେଠାକୁ ଯାଏ, ତେଣୁ ପୁତ୍ର ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 63

श्रीशुक उवाच । यदि स्यात्पुत्रतः स्वर्गः सर्वेषां स्यान्महामुने । शूकराणां शुनां चैव शलभानां विशेषतः

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ହେ ମହାମୁନି, ଯଦି କେବଳ ପୁତ୍ର ଥିବାରୁ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ, ତେବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳିଯାଏ—ବିଶେଷକରି ଶୂକର, କୁକୁର ଓ ପତଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ।

Verse 64

व्यास उवाच । पितॄणामनृणो मर्त्यो जायते पुत्रदर्शनात् । पौत्रस्यापि च देवानां प्रपौत्रस्य दिवाश्रयः

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ପୁତ୍ରଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମର୍ତ୍ୟ ପିତୃଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ପୌତ୍ରରେ ଦେବମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରପୌତ୍ରରେ ଯେନ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ଆଶ୍ରୟ ମିଳେ।

Verse 65

शुक उवाच । चिरायुर्ज्जायते गृध्रः संततिं पश्यते निजाम् । क्रमेण संततं किं न स मोक्षं प्रतिपद्यते

ଶୁକ କହିଲେ—ଗୃଧ୍ର ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୋଇ ଜନ୍ମେ ଏବଂ ନିଜ ସନ୍ତତିକୁ ଚାଲିଥିବା ଦେଖେ। ଯଦି ସେ କ୍ରମେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ବଂଶପରମ୍ପରା ଦେଖିପାରେ, ତେବେ ସେ ମୋକ୍ଷ କାହିଁକି ନ ପାଇବ?

Verse 66

सूत उवाच । एवमुक्त्वा परित्यज्य पितरं स वनं गतः । मातरं च सुदुःखार्तां प्रलपन्तीमनेकधा

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେ ପିତାଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ବନକୁ ଗଲା। ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ନାନାପ୍ରକାରେ ବିଲାପ କରୁଥିବା ମାତାକୁ ମଧ୍ୟ ପଛେ ଛାଡ଼ିଦେଲା।

Verse 67

तं दृष्ट्वा दुःखितो व्यासो निराशः पुत्रदर्शने । पुत्रशोकाभिसंतप्तो भार्यया सहितोऽभवत्

ତାହା ଦେଖି ବ୍ୟାସ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ପୁତ୍ରଦର୍ଶନରେ ନିରାଶ ହେଲେ। ପୁତ୍ରଶୋକର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସେ ପତ୍ନୀ ସହିତ ସେଠାରେ ରହିଲେ।