Adhyaya 134

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यदा दक्षेण क्रुद्धेन पुरा शप्तो हिमद्युतिः । तत्सर्वं भवता प्रोक्तं सोमनाथकथानकम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଦକ୍ଷ ହିମଦ୍ୟୁତିମାନ ସୋମଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ସୋମନାଥ କଥାନକ ଆପଣ କହିଦେଲେ।

Verse 2

सांप्रतं वद कामस्य यथा कुष्ठोऽभवत्पुरा । येन दोषेण शापश्च केन तस्य नियोजितः

ଏବେ ଆମକୁ କୁହ—ପୂର୍ବକାଳରେ କାମଦେବ କିପରି କୁଷ୍ଠରୋଗରେ ପୀଡିତ ହେଲେ? କେଉଁ ଦୋଷରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଶାପ ପଡ଼ିଲା, ଏବଂ ସେ ଶାପ କିଏ ଦେଲେ?

Verse 3

शिलाखंडा च या देवी तथा सौभाग्यकूपिका । यथा तत्र समुत्पन्ना तथाऽस्माकं प्रकीर्तय

ଏବଂ ଦେବୀ ଶିଲାଖଣ୍ଡା ଓ ‘ସୌଭାଗ୍ୟ-କୂପିକା’ ନାମକ କୂଆ ସେଠାରେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେପରି ଆମକୁ କହିବା।

Verse 4

सूत उवाच । पुरासीद्ब्राह्मणो नाम हारीत इति विश्रुतः । स तपस्तत्र संतेपे वानप्रस्थाश्रमे वसन्

ସୂତ କହିଲେ—ପୁରାତନ କାଳରେ ‘ହାରୀତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ସେ ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ବସି ସେଠାରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।

Verse 5

तस्य भार्याऽभवत्साध्वी रूपौदार्यसमन्विता । त्रैलोक्यसुन्दरी साक्षाल्लक्ष्मीरिव मधुद्विषः

ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସାଧ୍ବୀ ଥିଲେ, ରୂପ ଓ ଔଦାର୍ଯ୍ୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ। ସେ ତ୍ରିଲୋକର ସୁନ୍ଦରୀ—ମଧୁଦ୍ୱିଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଖରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପରି।

Verse 6

ख्याता पूणकलानाम सर्वैः समुदितागुणैः । तां दृष्ट्वा पद्मजोऽप्याशु कामस्य वशगोऽभवत्

ସେ ‘ପୂଣକଲା’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ସମୃଦ୍ଧ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର କାମଙ୍କ ବଶରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

Verse 7

कदाचिदपि स प्राप्तस्तस्मिन्क्षेत्रे मनोभवः । सह रत्या तथा प्रीत्या कामेश्वरदिदृक्षया

ଏକଦା ମନୋଭବ (କାମଦେବ) ସେହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ରତି ଓ ପ୍ରୀତି ସହ, କାମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଇଚ୍ଛାରେ ଆସିଲେ।

Verse 8

एतस्मिन्नंतरे सापि स्नानार्थं तत्र चागता । कृत्वा वस्त्रपरित्यागं विवेश जलाशयम्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ସେଠାକୁ ଆସିଲା; ବସ୍ତ୍ର ଖୋଲି ରଖି, ଜଳାଶୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 9

अथ तां कामदेवोपि समालोक्य शुभाननाम् । आत्मीयैरपि निर्विद्धो हृदये पुष्पसायकैः

ତାପରେ କାମଦେବ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଶୁଭମୁଖ ଦେଖି, ନିଜ ପୁଷ୍ପବାଣରେ ହୃଦୟରେ ବିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 10

ततो रतिं परित्यक्त्वा प्रीतिं च शरपीडितः । विजनं कंचिदासाद्य प्रसुप्तः स तरोरधः

ତେବେ ଶରପୀଡିତ ସେ ରତି ଓ ପ୍ରୀତିକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏକ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି ଗଛତଳେ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ।

Verse 11

गात्रैः पुलकितैः सर्वैर्निःश्वासान्निःश्वसन्मुहुः । अग्निवर्णान्सुदीर्घांश्च बाष्प पूर्णविलोचनः

ତାହାର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା; ସେ ପୁନଃପୁନଃ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲା, ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଏବଂ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ତପ୍ତ ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ବାହାର କରୁଥିଲା।

Verse 12

तिष्ठन्स दर्शने तस्या एकदृष्ट्या व्यलोकयत् । योगीव सुसमाधिस्थो ध्यायंस्तद्ब्रह्म संस्थितम्

ତାହାର ଦର୍ଶନସୀମାରେ ଦାଁଡ଼ି ସେ ନିମେଷହୀନ ଏକଦୃଷ୍ଟିରେ ତାକୁ ନିହାରିଲା। ହୃଦୟେ ସ୍ଥିତ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ଗାଢ଼ ସମାଧିସ୍ଥ ଯୋଗୀ ପରି ଥିଲା।

Verse 13

सापि कामं समालोक्य सानुरागं पुरः स्थितम् । जृंभाभंगकृतास्यं च वेपमानशरीरकम्

ସେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ଅନୁରାଗମୟ କାମକୁ ଦେଖିଲା; ତାହାର ମୁଖ ଯେନ ଜମ୍ଭା ମଧ୍ୟରେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ବିକୃତ, ଏବଂ ଶରୀର କମ୍ପିତ ଥିଲା।

Verse 14

सापि तद्बाणनिर्भिन्ना साभिलाषा बभूव ह । कामं प्रति विशेषेण तस्य रूपेण मोहिता

ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ବିଶେଷତଃ କାମ ପ୍ରତି, ତାହାର ରୂପରେ ମୋହିତ ହେଲା।

Verse 15

अथ तस्माज्जलात्कृच्छ्राद्विनिष्क्रम्य शुचिस्मिता । तीरोपांतं समासाद्य स्थिता तद्दृष्टिगोचरे

ତାପରେ ସେ କଷ୍ଟକରି ସେହି ଜଳରୁ ବାହାରିଲା; ମୃଦୁ, ପବିତ୍ର ହସ ସହିତ ତୀର ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାହାର ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚରରେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲା।

Verse 16

ततः कामः समुत्थाय शनैस्तदंतिकं ययौ । कृतांजलिपुटो भूत्वा ततः प्रोवाच सादरम्

ତେବେ କାମ ଉଠି ଧୀରେ ଧୀରେ ତାହାର ନିକଟକୁ ଗଲା; ଅଞ୍ଜଳିବଦ୍ଧ ହାତରେ ପ୍ରଣାମମୁଦ୍ରା ଧରି, ସାଦରରେ ତାହାକୁ କହିଲା।

Verse 17

का त्वमत्र विशालाक्षि प्राप्ता स्नातुं जलाशये । मम नाशाय चार्वंगि तस्माच्छृणु वचो मम

ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି! ତୁମେ କିଏ, ଏଠାରେ ଏହି ଜଳାଶୟରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସିଛ? ହେ ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗି! ତୁମେ ମୋ ନାଶର କାରଣ ହୋଇଛ; ତେଣୁ ମୋ କଥା ଶୁଣ।

Verse 18

अहं पुष्पशरो लोके प्रसिद्धश्चारुहासिनि । विडंबनां मया नीता देवा अपि निजैः शरैः

ହେ ମଧୁରହାସିନୀ! ମୁଁ ଲୋକେ ‘ପୁଷ୍ପଶର’ (କାମଦେବ) ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମୋର ନିଜ ବାଣରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପହାସ ଓ ମୋହରେ ପତିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 19

मद्बाणेनाहतो रुद्रः स्वशरीरे नितंबिनीम् । अर्द्धेन धारयामास त्यक्त्वा लज्जां सुदूरतः

ମୋ ବାଣରେ ଆହତ ରୁଦ୍ର ସୁନିତମ୍ବିନୀକୁ ନିଜ ଶରୀରରେ ଅର୍ଧଭାଗରୂପେ ଧାରଣ କଲେ; ଲଜ୍ଜାକୁ ଦୂରେ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 20

ब्रह्मा मच्छरनिर्भिन्नः स्वसुतां चकमे ततः । जनयामास तान्विप्रान्वालखिल्यांस्तथाविधान्

ମୋ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମା ତେବେ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କଲେ; ପରେ ବାଲଖିଲ୍ୟ ଆଦି ସେହି ପ୍ରକାର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

Verse 21

अहिल्यां चकमे शक्रो गौतमस्य प्रियां सतीम् । मद्बाणैः पीडितोऽतीव स्वर्गादेत्य धरातलम्

ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଗୌତମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପତିବ୍ରତା ଅହଲ୍ୟାକୁ କାମନା କଲେ। ମୋ ବାଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଅବତରି ଧରାତଳକୁ ଆସିଲେ।

Verse 22

एवं देवा अपि क्षुण्णा मच्छरैर्ये महत्तराः । किं पुनर्मानवाः सुभ्रूः कृमिप्रायाः सुचंचलाः

ଏଭଳି ମୋର ଶରବାଣରେ ମହତ୍ତର ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାପି ପଡ଼ନ୍ତି; ତେବେ ହେ ସୁଭ୍ରୂ, କୃମିସଦୃଶ ଓ ଅତିଚଞ୍ଚଳ ସ୍ୱଭାବର ମାନବମାନେ କେତେ ଅଳ୍ପ!

Verse 23

आकीटांतं जगत्सर्वमाब्रह्मांतं तथैव च । विडंबनां परां प्राप्तं मच्छरैश्चारुहासिनि

ହେ ଚାରୁହାସିନୀ, କୀଟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବ୍ରହ୍ମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ମୋର ଶରବାଣରେ ପରମ ବିଡ଼ମ୍ବନାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।

Verse 24

अहं पुनस्त्वया भीरु नीतोऽवस्थामिमां शुभे

କିନ୍ତୁ ହେ ଭୀରୁ, ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇଆସିଛ।

Verse 25

तस्माद्देहि महाभागे ममाद्य रतदक्षिणाम् । यावन्न यांति संत्यज्य मम प्राणाः कलेवरात्

ଏହେତୁ ହେ ମହାଭାଗେ, ମୋର ପ୍ରାଣ ଏହି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଯିବା ପୂର୍ବରୁ, ଆଜି ମୋତେ ରତିଦକ୍ଷିଣା ଦିଅ।

Verse 26

सूत उवाच । सापि तद्वचनं श्रुत्वा पतिव्रतपरायणा । हन्यमाना विशेषेण तद्बाणैर्हृदये भृशम्

ସୂତ କହିଲେ—ତାହାର କଥା ଶୁଣି, ପତିବ୍ରତଧର୍ମରେ ପରାୟଣା ସେ ନାରୀ, ସେହି ବାଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷକରି ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆହତ ହେଲା।

Verse 27

अनभिज्ञा च सा साध्वी कामधर्मस्य केवलम् । तापसैः सह संवृद्धा नान्यं जानाति किंचन

ସେ ସାଧ୍ବୀ ନାରୀ କାମଧର୍ମର ରୀତିନୀତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଜ୍ଞା ଥିଲା; ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ସହ ବଢ଼ିଥିବାରୁ ସେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଜାଣୁନଥିଲା।

Verse 28

वक्तुं तद्विषये यच्च प्रोच्यते कामपीडितैः । अधोमुखाऽलिखद्भूमिमंगुष्ठेन स्थिता चिरम्

କାମପୀଡିତମାନେ ସେ ବିଷୟରେ ଯାହା କିଛି କହୁଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣି ସେ ମୁହଁ ନମାଇ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦାଁଡ଼ି ରହି, ଅଙ୍ଗୁଠାରେ ଭୂମିରେ ରେଖା ଆଙ୍କୁଥିଲା।

Verse 29

एतस्मिन्नन्तरे भानुः प्राप्तश्चास्तं गिरिं प्रति । विहारसमये प्राप्त आहिताग्निर्निवेशने

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଭାନୁ ଅସ୍ତଗିରି ପ୍ରତି ପହଞ୍ଚିଲା; ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟା ବିହାର-ବିଶ୍ରାମ ସମୟରେ ଆହିତାଗ୍ନି ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ ନିବାସକୁ ଆସିଲେ।

Verse 30

हारीतोऽपि चिरं वीक्ष्य तन्मार्गं चाकृताशनः । ततः स चिंतयामास कस्मात्सा चात्र नागता

ହାରୀତ ମଧ୍ୟ ସେହି ପଥକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦେଖି, ଭୋଜନ ନ କରି ରହିଲେ; ତାପରେ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ସେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିନାହିଁ?”

Verse 31

स्नात्वा तीर्थवरे तस्मिन्दृष्ट्वा तां चन्द्रकूपिकाम् । कामेश्वरं च देवेशं कामदं सुखदं नृणाम्

ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୂପିକାକୁ ଦେଖି, ସେ ଦେବେଶ କାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ—ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇ ସୁଖ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 32

ततः शिष्यसमायुक्तो वीक्षमाण इतस्ततः । तं देशं समनुप्राप्तो यत्र तौ द्वावपि स्थितौ

ତା’ପରେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଏଣେତେଣେ ଦେଖି ସେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଦୁହେଁ ଥିଲେ।

Verse 33

आलपन्बहुधा कामो हन्यमानो निजैः शरैः । सापि चैव विशेषेण व्रीडयाऽधोमुखी स्थिता

ନିଜ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ କାମଦେବ ଅନେକ ପ୍ରକାର କଥା କହିଲେ; ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ତଳକୁ କରି ଛିଡା ହୋଇ ରହିଲେ।

Verse 34

स गुल्मांतरितः सर्वं तच्छ्रुत्वा कामजल्पितम् । तस्याश्च तद्गतं भावं ततः कोपादुवाच सः

ବୁଦା ଆଢୁଆଳରେ ରହି ସେ କାମଦେବଙ୍କ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର (ପତ୍ନୀଙ୍କ) ଭାବ ଦେଖି କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ।

Verse 35

यस्मात्पाप त्वया पत्नी ममैवं शरपीडिता । अनभिज्ञा तथा साध्वी पतिधर्मपरायणा । कुष्ठव्याधिसमायुक्तस्तस्माद्विप्रियदर्शनः

ହେ ପାପୀ! ଯେହେତୁ ତୁମେ ମୋର ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ସାଧ୍ୱୀ ଏବଂ ପତିବ୍ରତା ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ କୁଷ୍ଠ ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ କଦାକାର ହୋଇଯିବ।

Verse 36

त्वं भविष्यसि पापात्मन्मुक्तो दारैः स्वकैरपि । साऽपि चैव विशेषेण व्रीडयाऽधोमुखी स्थिता

ହେ ପାପାତ୍ମା! ତୁମେ ନିଜ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବ। ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ତଳକୁ କରି ଛିଡା ହୋଇ ରହିଲେ।

Verse 37

एषापि च शिलाप्राया भविष्यति विचेतना । त्वां दृष्ट्वा या सरागाऽभून्निजधर्मबहिष्कृता

ସେ ମଧ୍ୟ ଶିଳାସଦୃଶ ପ୍ରାୟ ଜଡ, ଚେତନାହୀନ ହେବ; ତୁମକୁ ଦେଖି ରାଗବତୀ ହୋଇ ସ୍ୱଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲା।

Verse 38

ततः प्रसादयामास तं कामः प्रणिपत्य च । न ज्ञातेयं मया विप्र तव भार्येति सुन्दरी

ତେବେ କାମଦେବ ପ୍ରଣାମ କରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି କହିଲେ—“ହେ ବିପ୍ର, ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବୋଲି ମୋତେ ଜଣା ନଥିଲା।”

Verse 39

तेन प्रोक्ता विरुद्धानि वाक्यानि विविधानि च । एतस्या नास्ति दोषोऽत्र मद्बाणैः पीडिता भृशम्

ମୋ ଦ୍ୱାରା ନାନା ପ୍ରକାର ବିରୁଦ୍ଧ ଓ ଅନୁଚିତ ବାକ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ତାହାର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ମୋ ବାଣରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୀଡିତ ହୋଇଛି।

Verse 40

सानुरागा परं जाता नोक्तं किंचिद्वचो मुने । तस्मान्नार्हसि शापं त्वं दातुमस्याः कथंचन

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନୁରାଗବତୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମୁନି, ଏକଟି ମଧ୍ୟ କଥା କହିଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ତାକୁ ଶାପ ଦେବା ଆପଣଙ୍କୁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 41

ममास्त्येषो ऽपराधोऽत्र तस्मान्मे निग्रहं कुरु । भूयोऽपि ब्राह्मणश्रेष्ठ अस्याः शापसमुद्भवम्

ଏଠାରେ ଅପରାଧ ମୋର ଅଟେ; ତେଣୁ ମୋତେ ନିଗ୍ରହ କରି ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତୁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହାର ଶାପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଫଳ ମଧ୍ୟ ମୋ ଉପରେ ହିଁ ପଡ଼ୁ।

Verse 42

अपि रुद्रादयो देवा मद्बाणेभ्यो द्विजोत्तम । सोढुं शक्ता न ते यस्मात्तत्कथं स्यादियं शिला

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ରୁଦ୍ରାଦି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ବାଣ ସହି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ତେବେ ଏହି ନାରୀ କିପରି କେବଳ ଶିଳା ହେବ?

Verse 43

तथात्र त्रिविधं पापं प्रवदंति मनीषिणः । मानसं वाचिकं चैव कर्मजं च तृतीयकम् । तदस्माकं द्विधा जातमेकं चास्या मुनीश्वर

ଏଠାରେ ମନୀଷୀମାନେ ପାପକୁ ତ୍ରିବିଧ କହନ୍ତି—ମାନସିକ, ବାଚିକ ଏବଂ ତୃତୀୟ କର୍ମଜ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଟି ମୋ ଭିତରେ ଜନ୍ମିଛି, ଏବଂ ତାହାରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ, ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର।

Verse 44

भार्यायास्ते सुरूपायास्तस्मात्संपूर्णनिग्रहम् । करिष्यसि न ते भीतिः काचिदस्ति परत्रजा

ଏହେତୁ ତୁମେ ତୁମ ସୁରୂପା ଭାର୍ଯ୍ୟା ସମ୍ବନ୍ଧରେ (ଶାପବଳକୁ) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଗ୍ରହ କରିବ; ପରଲୋକରେ ତୁମର କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ—ଏଥିରୁ କୌଣସି ଅପାୟ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 45

मनस्तापाद्व्रजेत्पापं मानसं वाचिकं च यत् । तस्य प्रसादनेनैव यस्योपरि विजल्पितम्

ମନର ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରୁ ମାନସିକ ଓ ବାଚିକ ପାପ ଦୂର ହୁଏ; ଯାହାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅନୁଚିତ କଥା କହାଯାଇଛି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ ମାତ୍ର ସେହି ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 46

प्रायश्चित्तैर्यथोक्तैश्च कर्मजं पातकं व्रजेत् । धर्मशास्त्रैः परिप्रोक्तं यतः सर्वैर्महामुने

କିନ୍ତୁ କର୍ମଜ ପାତକ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୁଏ; କାରଣ ସମସ୍ତ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହା ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଉପଦେଶିତ, ହେ ମହାମୁନେ।

Verse 47

हारीत उवाच । अन्यत्र विषये तस्याः पातकं कामदेवते । एतस्य तव धर्मस्य प्राधान्यं मनसः स्मृतम्

ହାରୀତ କହିଲେ—ହେ କାମଦେବ! ଅନ୍ୟ ବିଷୟରେ ତାହାର ପକ୍ଷରେ ପାପଦୋଷ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ କହିଥିବା ଏହି ଧର୍ମରେ ମନର ପ୍ରାଧାନ୍ୟକୁ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ।

Verse 48

तस्मादेवंविधा चेयं सदा स्थास्यति चाधम । किं पुनः कुरु यत्कृत्यं नाहं वक्ष्यामि किंचन

ଏହେତୁ, ହେ ଅଧମ! ସେ ସଦା ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିବ। ଆଉ କ’ଣ କରିବା? ଯାହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ତାହା କର; ମୁଁ ଆଉ କିଛି କହିବି ନାହିଁ।

Verse 49

प्रथमं मनसा सर्वं चिंत्यते तदनंतरम् । ततः प्रजल्पते वाचा क्रियते कर्मणा ततः

ପ୍ରଥମେ ସବୁକିଛି ମନରେ ଚିନ୍ତା ହୁଏ; ତାପରେ ବାଣୀରେ କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ତା’ପରେ କର୍ମଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ।

Verse 50

प्रमाणं हि मनस्तस्मात्सर्वकृत्येषु सर्वदा । एतस्मात्कारणात्पूर्णो मयाऽस्या निग्रहः कृतः

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଦା ମନହିଁ ପ୍ରମାଣ (ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ)। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତା’ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଗ୍ରହ ଲାଗୁ କରିଛି।

Verse 51

सूत उवाच । एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो हारीतः स्वाश्रमं ययौ । सापि पूर्णकला जाता शिलारूपा च तत्क्षणात्

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାରୀତ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି କ୍ଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣକଳା ହୋଇ ଶିଳାରୂପ ଧାରଣ କଲା।

Verse 52

कामदेवोऽपि कुष्ठेन ग्रस्तो रौद्रेण च द्विजाः । शीर्णनासांघ्रिपाणिश्च नेत्राणामप्रियोऽभवत्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! କାମଦେବ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର କୁଷ୍ଠରୋଗରେ ଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ନାକ, ପାଦ ଓ ହାତ କ୍ଷୟ ପାଇଲା, ଏବଂ ସେ ଦେଖିବାକୁ ଅପ୍ରିୟ ହେଲେ।

Verse 53

अथ कामे निरुत्साहे संजाते द्विजसत्तमाः । व्याधिग्रस्ते जगत्यस्मिन्सृष्टिरोधो व्यजायत

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! କାମ (ଇଚ୍ଛା) ନିରୁତ୍ସାହ ଓ ନିର୍ବଳ ହେଲାପରେ, ଏହି ଜଗତ ରୋଗଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ସୃଷ୍ଟିର ଗତି ରୁଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 54

केवलं क्षीयते लोको नैव वृद्धिं प्रगच्छति । स्वेदजा येऽपि जीवाः स्युस्तेपि याताः परिक्षयम्

ଲୋକ କେବଳ କ୍ଷୟ ହେଉଥିଲା; କିଛିମାତ୍ରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉନଥିଲା। ସ୍ୱେଦଜ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 55

एतस्मिन्नंतरे देवाः सर्वे चिंतासमाकुलाः । किमिदं क्षीयते लोको जलस्थैः स्थलजैः सह

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚିନ୍ତାରେ ଆକୁଳ ହୋଇ (କହିଲେ)—‘ଜଳସ୍ଥ ଓ ସ୍ଥଳଜ ସହିତ ଏହି ଲୋକ କାହିଁକି ଏଭଳି କ୍ଷୟ ହେଉଛି?’

Verse 56

न दृश्यते क्वचिद्बालः कोऽपि कश्चित्कथंचन । न च गर्भवती नारी कच्चित्क्षेमं स्मरस्य च

କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଶିଶୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। କୌଣସି ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଗର୍ଭବତୀ ନୁହେଁ। ସ୍ମର (କାମଦେବ) କୁଶଳ ତୋ?

Verse 57

ततस्तं व्याधिना ग्रस्तं ज्ञात्वात्र क्षेत्रसंश्रयम् । आजग्मुस्त्वरिताः सर्वे व्याकुलेनांतरात्मना

ତାପରେ ସେ ବ୍ୟାଧିରେ ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, ସମସ୍ତେ ଅନ୍ତରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 58

कामेश्वरपुरस्थं च तं दृष्ट्वा कुसुमायुधम् । अत्यंतविकृताकारं चिंतयानं महेश्वरम्

କାମେଶ୍ୱରପୁରରେ ଥିବା କୁସୁମାୟୁଧ (କାମ)କୁ ଦେଖି, ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିକୃତ ଆକାରରେ ଚିନ୍ତାମଗ୍ନ ଦେଖି, ସେମାନେ ଶୋକ ଓ ବିସ୍ମୟରେ ଆବୃତ ହେଲେ।

Verse 59

ततः प्रोचुः सुदुःखार्ताः किमिदं कुसुमायुध । निरुत्साहः समुत्पन्नः कुष्ठव्याधिसमाकुलः

ତାପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେମାନେ କହିଲେ—“ହେ କୁସୁମାୟୁଧ! ଏହା କ’ଣ? ତୋର ଉତ୍ସାହ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ଏବଂ ତୁ କୁଷ୍ଠବ୍ୟାଧିରେ ବ୍ୟାକୁଳ।”

Verse 60

ततश्चाधोमुखो जातो लज्जया परया वृतः । प्रोवाच शापजं सर्वं हारीतस्य विचेष्टितम्

ତେବେ ସେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଗଭୀର ଲଜ୍ଜାରେ ଆବୃତ ହୋଇ କହିଲା—“ଏ ସବୁ ଶାପଜନ୍ୟ; ହାରୀତ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ ଏହା ଘଟିଛି।”

Verse 61

तत्तस्याराधनात्सर्वं संक्षयं यात्यसंशयम्

ସେହି (ଦିବ୍ୟ ସନ୍ନିଧି/ରୂପ)ର ଆରାଧନାରେ ଏ ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ନଶିଯାଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 62

तस्मादेतां शिलारूपां त्वमाराधय चित्तज । येन कुष्ठः क्षयं याति ततस्तेजोऽभिवर्धते

ଏହେତୁ, ହେ ଚିତ୍ତଜ (କାମଦେବ), ଶିଳାରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଆରାଧନା କର; ତାହାରେ କୁଷ୍ଠ ନଶିବ ଏବଂ ପରେ ତୋର ତେଜ ପୁନଃ ବଢ଼ିବ।

Verse 63

जगति स्यान्महासृष्टिर्देवकृत्यं कृतं भवेत् । न तेऽस्ति कायजं पापं यतो मुक्त्वा प्रवाचिकम्

ତେବେ ଜଗତରେ ମହାସୃଷ୍ଟି (ମହୋତ୍ପତ୍ତି) ହେବ ଏବଂ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବ। ତୋର ଦେହଜ ପାପ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁ ଵାକ୍ଜ ଦୋଷକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛୁ।

Verse 64

अत्र कुण्डे त्वदीयेऽन्यो यः स्नात्वा श्रद्धयान्वितः । एनां पापविनिर्मुक्तां शिलां वै मानवः स्पृशेत्

ତୋର ଏହି କୁଣ୍ଡରେ ଯେ କେହି ଅନ୍ୟ ମଣିଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ସ୍ନାନ କରି, ପାପବିମୁକ୍ତ ଏହି ଶିଳାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ—

Verse 65

कुष्ठव्याधिसमोपेतः कायोत्थेनापि कर्मणा । सोऽपि व्याधिविनिर्मुक्तो भविष्यति गतज्वरः

—ଦେହଜ କର୍ମର ଫଳରେ କୁଷ୍ଠବ୍ୟାଧିରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମଧ୍ୟ ରୋଗମୁକ୍ତ ହେବ ଏବଂ ତାହାର ଜ୍ୱର ଦୂର ହେବ।

Verse 66

एतत्सौभाग्यकूपं च लोके ख्यातं जलाशयम् । भविष्यति न संदेहः सर्वरोगक्षयावहम्

ଏହି ଜଳାଶୟ ଲୋକେ ‘ସୌଭାଗ୍ୟ-କୂପ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେବ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏହା ସର୍ବ ରୋଗର କ୍ଷୟ କରାଏ।

Verse 67

दद्रूणि दुर्विभूतानि तथान्याश्च विचर्चिकाः । अत्र स्नातस्य यास्यंति दृष्ट्वैतां सद्य एव हि

ଦାଦ ଓ ହଠିଳା ଚର୍ମ-ଫୋଡାଫୁସି ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚର୍ମରୋଗମାନେ ମଧ୍ୟ—ଯେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ଏହି ତୀର୍ଥ/ଦେବୀରୂପକୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦୂର ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 68

एवमुक्त्वाथ ते देवाः प्रजग्मुस्त्रिदशालयम् । कामदेवोऽपि तत्रस्थस्तस्याः पूजामथ व्यधात्

ଏପରି କହି ସେ ଦେବମାନେ ତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶମାନଙ୍କ ଧାମକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ କାମଦେବ ମଧ୍ୟ ତାହାପରେ ତାଙ୍କର (ଦେବୀଙ୍କ) ପୂଜା କଲେ।

Verse 69

ततश्च समतिक्रांते मासमात्रे द्विजोत्तमाः । तादृग्रूपः स संजातो यादृगासीत्पुरा स्मरः

ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, କେବଳ ଏକ ମାସ ଅତିକ୍ରମ ହେବା ପରେ ସେ ପୂର୍ବକାଳର ସ୍ମର (କାମଦେବ) ଯେପରି ଥିଲେ, ସେହିପରି ରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 70

ततश्चायतनं तस्याः कृत्वा श्रद्धासमन्वितः । जगाम वांछितं देशं सृष्ट्यर्थं यत्नमास्थितः

ତାପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସେ ତାଙ୍କର ଏକ ଆୟତନ/ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପନ କଲା ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟର ହେତୁ ପ୍ରୟାସ ଗ୍ରହଣ କରି ଇଚ୍ଛିତ ଦେଶକୁ ଗଲା।

Verse 71

सापि नम्रमुखी तादृक्तेन शप्ता तथैव च । संजाता खण्डकाकारा तेन खण्डशिला स्मृता

ସେ ମଧ୍ୟ—ନମ୍ରମୁଖୀ ହୋଇ—ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେହିପରି ଶପ୍ତ ହେଲା; ଏବଂ ଖଣ୍ଡିତ ଆକାରରେ ପରିଣତ ହେଲା। ତେଣୁ ସେ ‘ଖଣ୍ଡଶିଳା’ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 72

यस्तां पूजयते भक्त्या त्रयोदश्यां तथैव च । नापवादो भवेत्तस्य परदारसमुद्भवः

ଯେ କେହି ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ, ବିଶେଷକରି ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ, ପୂଜା କରେ—ତାହାର ପରସ୍ତ୍ରୀ/ପରପୁରୁଷ ସମ୍ବନ୍ଧଜନିତ କୌଣସି ଅପବାଦ କିମ୍ବା କଳଙ୍କ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 73

कामिन्याश्च विशेषेण प्राहैतच्छंकरात्मजः । कार्तिकेयो द्विजश्रेष्ठाः सत्यमेतन्मयोदितम्

ଏହି କଥା ବିଶେଷକରି କାମାକୁଳା ନାରୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶଙ୍କରପୁତ୍ର କାର୍ତ୍ତିକେୟ କହିଥିଲେ। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ ଯାହା କହିଛି ତାହା ସତ୍ୟ ଅଟେ।

Verse 74

तथा कामेश्वरं देवं कामदेवप्रतिष्ठितम् । त्रयोदश्यां समाराध्य सर्वान्कामानवाप्नुयात्

ସେହିପରି କାମଦେବ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଭଗବାନ କାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 75

रतिप्रीतिसमायुक्तः स्थितस्तत्र स्मरस्तथा । मूर्तो ब्राह्मणशार्दूलाः श्रेष्ठं प्रासादमाश्रितः

ସେଠାରେ ସ୍ମର (କାମଦେବ) ରତି ଓ ପ୍ରୀତି ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶାର୍ଦୂଳମାନେ, ସେ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ହୋଇ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାସାଦ-ମନ୍ଦିରରେ ନିବାସ କରୁଥିଲେ।

Verse 76

विरूपो दुर्भगो यो वा त्रयोदश्यां समाहितः । यस्तं कुंकुमजैः पुष्पैः संपूजयति मानवः

ମନୁଷ୍ୟ ବିରୂପ ହେଉ କି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟପୀଡ଼ିତ—ଯଦି ସେ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ହୋଇ କୁଙ୍କୁମ-ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରେ,

Verse 77

स सौभाग्यसमायुक्तो रूपवांश्च प्रजायते । या नारी पतिना त्यक्ता सपत्नीजनसंवृता

ସେ ସୌଭାଗ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ଓ ରୂପବାନ୍ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଏବଂ ଯେ ନାରୀ ପତିଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତା, ସପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ—

Verse 78

तं देवं सुकलत्राढ्यं तथैव परिपूजयेत् । त्रयोदश्यां द्विजश्रेष्ठाः केसरैः कुंकुमोद्भवैः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସୁକଲତ୍ରସହିତ ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; କେଶର ଓ କୁଙ୍କୁମଜନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧିତ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ପଣ କରି।

Verse 79

सा सौभाग्यवती विप्रा जायते च प्रजावती । धनधान्यसमृद्धा च दुःखशोकविवर्जिता । दोषैः सर्वैर्विनिर्मुक्ता शंसिता धरणीतले

ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ ହୁଏ ଏବଂ ସନ୍ତାନବତୀ ମଧ୍ୟ ହୁଏ। ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଦୁଃଖ-ଶୋକରହିତ, ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ।

Verse 134

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये खंडशिलासौभाग्यकूपिकोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशदुत्तरशततमोध्यायः

ଏହିପରି ପବିତ୍ର ସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ଶ୍ରୀହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟାନ୍ତର୍ଗତ ‘ଖଣ୍ଡଶିଳା ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ-କୂପିକା ଉତ୍ପତ୍ତି-ମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ 134ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।