Adhyaya 107

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अष्टषष्टिरियं प्रोक्ता या त्वया सूतनन्दन । क्षेत्राणां देवदेवस्य कथं सा तत्र संस्थिता । एतत्सर्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—“ହେ ସୂତନନ୍ଦନ! ତୁମେ ଦେବଦେବଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ଏହି ‘ଛଅଷଠି’ ସଂଖ୍ୟା କହିଛ। ସେଗୁଡ଼ିକ ସେଠାରେ କିପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା? ସମସ୍ତ କଥା କହ; ଆମର ପରମ କୌତୂହଳ ଅଛି।”

Verse 2

सूत उवाच । प्रश्नभारो महानेष यो भवद्भिः प्रकीर्तितः । तथापि कीर्तयिष्यामि नमस्कृत्वा पिनाकिनम्

ସୂତ କହିଲେ—“ଆପଣମାନେ ଉଠାଇଥିବା ପ୍ରଶ୍ନମାନଙ୍କ ଭାର ମହାନ; ତଥାପି ପିନାକି (ଶିବ)ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ମୁଁ ଏହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।”

Verse 3

चमत्कारपुरेऽवासीत्पूर्वं ब्राह्मणसत्तमः । वत्सस्यान्वयसंभूतश्चित्रशर्मा महायशाः

ପୂର୍ବେ ଚମତ୍କାରପୁରରେ ବତ୍ସବଂଶଜ ମହାୟଶସ୍ବୀ ଚିତ୍ରଶର୍ମା ନାମକ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସୁଥିଲେ।

Verse 4

तस्य बुद्धिरियं जाता पाताले हाटकेश्वरम् । अत्रानीय ततो भक्त्या पूजयामि दिवानिशम्

ତେବେ ତାହାର ମନରେ ଏହି ସଙ୍କଳ୍ପ ଜନ୍ମିଲା—“ପାତାଳରୁ ହାଟକେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣି, ମୁଁ ଦିନରାତି ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବି।”

Verse 5

एवं स निश्चयं कृत्वा तपश्चके ततः परम् । नियतो नियताहारः परां निष्ठां समाश्रितः

ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ପରେ ତପସ୍ୟା କଲେ। ସଂୟମୀ ଓ ନିୟତ ଆହାରୀ ହୋଇ ପରମ ନିଷ୍ଠାକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।

Verse 6

तस्यापि भगवाञ्छंभुः कालेन महता ततः । संतुष्टो ब्राह्मण श्रेष्ठास्ततः प्रोवाच सादरम्

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ତାହାର ତପସ୍ୟାରେ ଭଗବାନ ଶମ୍ଭୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ତାପରେ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସାଦରେ କହିଲେ।

Verse 7

वरं प्रार्थय विप्रेन्द्र यत्ते मनसि वर्तते । अपि त्रैलोक्यराज्यं ते तुष्टो दास्याम्यसंशयम्

“ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେହି ବର ମାଗ। ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ତ୍ରିଲୋକର ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେବି।”

Verse 8

तस्मात्प्रार्थय ते नित्यं यत्र चित्ते व्यवस्थितम् । दुर्लभं सर्वदेवानां मनुष्याणां विशेषतः

ଏହେତୁ ତୁମ ଚିତ୍ତରେ ଯାହା ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥିର, ସେହି ପାଇଁ ନିତ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥନା କର; ତାହା ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ ଅଧିକ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 9

चित्रशर्मोवाच । यदि तुष्टोसि मे देव वरं चेन्मे प्रयच्छसि । तदत्रागच्छ पातालाल्लिंगरूपी सुरेश्वर

ଚିତ୍ରଶର୍ମା କହିଲେ— ହେ ଦେବ! ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବେ, ତେବେ ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ପାତାଳରୁ ଏଠାକୁ ଲିଙ୍ଗରୂପେ ଆସନ୍ତୁ।

Verse 10

यत्पाताले स्थितं लिंगं ब्रह्मणा संप्रतिष्ठितम् । हाटकेश्वरसंज्ञं तु तदिहायातु सत्व रम्

ପାତାଳରେ ଯେ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥିତ, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ‘ହାଟକେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ସେହି ଲିଙ୍ଗ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆସୁ।

Verse 11

श्रीभगवानुवाच । अचलं सर्वलिंगं स्यात्सर्वत्रापि द्विजोत्तम । कि पुनः प्रथमं यच्च ब्रह्मणा निर्मितं स्वयम्

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସର୍ବତ୍ର ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ଅଚଳ ହୁଏ; ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବା ସେଇ ଆଦ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ କେତେ ଅଧିକ ଅଚଳ ହେବ!

Verse 12

तस्मात्थापय लिंगं तद्धाटकेन द्विजोत्तम । हाटकेश्वरसंज्ञं तु लोके ख्यातं भविष्यति

ଏହେତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ହାଟକ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ) ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପନ କର; ତାହା ‘ହାଟକେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଲୋକେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 15

चित्रशर्माऽपि कृत्वाथ प्रासादं सुमनोहरम् । तत्र हेममयं लिंगं स्थापयामास भक्तितः

ତାପରେ ଚିତ୍ରଶର୍ମା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ପ୍ରାସାଦ (ମନ୍ଦିର) ନିର୍ମାଣ କରି, ସେଠାରେ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 16

शास्त्रोक्तेन विधानेन पूजां चक्रे च नित्यशः । ततस्त्रैलोक्य विख्यातं तल्लिंगं तत्र वै द्विजाः

ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ସେ ନିତ୍ୟ ପୂଜା କଲେ; ତାହାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେଇ ଲିଙ୍ଗ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲା।

Verse 17

दूरादभ्येत्य लोकाश्च पूजयंति ततः परम् । अथ तत्र द्विजा येऽन्ये संस्थिता गुणवत्तराः

ଦୂରଦୂରାନ୍ତରୁ ଲୋକମାନେ ଆସି ତାହାକୁ ଅଧିକ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଲେ; ପରେ ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ବସୁଥିଲେ—ଅଧିକ ଗୁଣବାନ।

Verse 18

तेषां स्पर्धा ततो जाता दृष्ट्वा तस्य विचेष्टितम् । एकस्थानप्रसूतानां सर्वेषां गुणशालिनाम्

ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଦେଖି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ପର୍ଧା ଜନ୍ମିଲା—ଏକେ ସ୍ଥାନ ଓ ଏକେ କୁଳସମୁଦାୟରେ ଜନ୍ମିତ, ସମସ୍ତେ ଗୁଣଶାଳୀ।

Verse 19

अयं गुणविहीनोऽपि प्रख्यातो भुवनत्रये । हराराधनमासाद्य यस्मात्तस्माद्वयं हरम् । तदर्थे तोषयिष्यामः साम्यं येन प्रजायते

‘ଏ ଗୁଣହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିଭୁବନରେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ହୋଇଛି, କାରଣ ହରାରାଧନା ପାଇଛି। ତେଣୁ ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ହରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସାମ୍ୟ ଜନ୍ମିବ।’

Verse 20

अष्टषष्टिः स्मृता लोके क्षेत्राणां शूलपाणिनः । यत्र सान्निध्यमभ्येति त्रिकालं परमेश्वरः

ଲୋକେ ଶୂଳପାଣିଙ୍କ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ସ୍ମରଣୀୟ; ଯେଉଁଠାରେ ପରମେଶ୍ୱର ତ୍ରିକାଳେ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 22

अष्टषष्टिश्च गोत्राणामस्माकं चात्र संस्थिता । एतेन मूढमनसा सार्धं सामान्यलक्षणा

ଆମର ମଧ୍ୟ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ଗୋତ୍ର ଏଠାରେ ସ୍ଥାପିତ; ଏହି ମୂଢମନ ବ୍ୟକ୍ତି ସହ ସେମାନେ ସମାନ ବାହ୍ୟଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 23

तथा सर्वैश्च सर्वाणि क्षेत्रलिंगानि कृत्स्नशः । आनेतव्यानि चाराध्य तपःशक्त्या महेश्वरम्

ଏହେତୁ ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରଲିଙ୍ଗକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଏକତ୍ର ଆଣିବା ଉଚିତ; ତପଃଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

एतेषां सर्वगोत्राणामानेष्यति च शंकरः । यद्गोत्रं क्षेत्रसंयुक्तं यच्चान्यद्वा भविष्यति

ଏହି ସମସ୍ତ ଗୋତ୍ରକୁ ଶଙ୍କର ଏକତ୍ର କରି ଆଣିବେ—କ୍ଷେତ୍ରସଂଯୁକ୍ତ ଯେକୌଣସି ଗୋତ୍ର ହେଉ, କିମ୍ବା ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବା ଅନ୍ୟ ଗୋତ୍ର ହେଉ।

Verse 25

ततस्ते शर्मसंयुक्ताः सर्व एव द्विजोत्तमाः । चक्रुस्तपःक्रियां सर्वे दुष्करां सर्वजन्तुभिः

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଶୁଭଧୈର୍ୟ-ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଷ୍କର ତପଃକ୍ରିୟାକୁ ସମସ୍ତେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।

Verse 26

जपैर्होमोपवासैश्च नियमैश्च पृथग्विधैः । बलिपूजोपहारैश्च स्नानदानादिभिस्तथा

ଜପ, ହୋମ, ଉପବାସ ଓ ନାନାପ୍ରକାର ନିୟମରେ; ବଳି, ପୂଜା, ଉପହାର ଏବଂ ସ୍ନାନ‑ଦାନ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ—ସେମାନେ ନିଜ ବ୍ରତ‑ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।

Verse 27

लिंगं संस्थाप्य देवस्य नाम्ना ख्यातं द्विजेश्वरम् । मनोहरतरे प्रोच्चे प्रासादे पर्वतोपमे

ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଦିବ୍ୟ ନାମରେ ତାହା ‘ଦ୍ୱିଜେଶ୍ୱର’ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ ହେଲା; ଏବଂ ପର୍ବତସମ ଭବ୍ୟ, ଅତିମନୋହର ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାସାଦରେ ତାହାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 28

त्यक्त्वा गृहक्रियाः सर्वास्तथा यज्ञसमुद्भवाः । अन्याश्च लोकयात्रोत्थास्तोषयंति महेश्वरम्

ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଗୃହକ୍ରିୟା, ଯଜ୍ଞଜନିତ ବିଧି, ଏବଂ ଲୋକଜୀବନଯାତ୍ରାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, କେବଳ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

Verse 29

एवमाराध्यमानोऽपि सन्तोषं परमेश्वरः । नाभ्यगच्छत्परां तुष्टिं कथंचिदपि स द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଏଭଳି ଆରାଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱର ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲେ ନାହିଁ; କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ପରମ ତୁଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 30

ततो वर्षसहस्रांते समाराध्य महेश्वरम् । न च किञ्चित्फलं प्राप्ता यावत्क्रुद्धास्ततोऽखिलाः

ତାପରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଯଥାବିଧି ଆରାଧନା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ କିଛି ଫଳ ପାଇଲେ ନାହିଁ; ଫଳସ୍ୱରୂପ ଶେଷରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 31

अस्य मूर्खतमस्याऽपि त्वं शूलिंश्चित्रशर्मणः । सुस्तोकेनाऽपि कालेन सन्तोषं परमं गतः

ଏହି ପରମ ମୂର୍ଖ ଲୋକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ହେ ଶୂଲିନ, ତୁମେ ଚିତ୍ରଶର୍ମା ପ୍ରତି ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ହିଁ ପରମ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲ।

Verse 32

वयं वार्धक्यमापन्ना बाल्यात्प्रभृति शंकरम् । पूजयन्तोऽपि नो दृष्टस्तथाऽपि परमेश्वर

ଆମେ ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି କରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ; ତଥାପି, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆମେ ତୁମ ଦର୍ଶନ ପାଇନାହୁଁ।

Verse 33

तस्मात्सर्वे प्रकर्तव्यं हव्यवाहप्रवेशनम् । अस्माभिर्निश्चयो ह्येष तवाग्रे सांप्रतं कृतः

ଏହେତୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଆମେ ଏମାତ୍ର ତୁମ ସାମ୍ନାରେ କରିଛୁ।

Verse 34

ततश्चाहृत्य काष्ठानि सर्वे ते द्विजसत्तमाः । ईश्वरं मनसि ध्यात्वा चिताश्चक्रुः पृथग्विधाः

ତାପରେ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ କାଠ ଆଣି, ମନରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଅଲଗା ଅଲଗା ଚିତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।

Verse 35

तथा सर्वं क्रियाकल्पं स्नानदानादिकं च यत् । कृत्वा ते ब्राह्मणाः सर्वे सुसमिद्धहुताशनम्

ସେହିପରି ସ୍ନାନ, ଦାନ ଆଦି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ସେହି ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁତାଶନକୁ ଭଲଭାବେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କଲେ; ଶିଖା ପ୍ରଚଣ୍ଡ ହେଲା।

Verse 36

यावत्कृत्वा सुतैः सार्धं प्रविशंति समाहिताः । तावत्स भगवांस्तुष्टस्तेषां संदर्शनं ययौ

ସେମାନେ ପୁଅମାନଙ୍କ ସହ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସେଇ କ୍ଷଣେ ପ୍ରସନ୍ନ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଲେ।

Verse 37

अब्रवीच्च विहस्योच्चैर्मेघगम्भीरया गिरा । सर्वांस्तान्ब्राह्मणश्रेष्ठान्मृतान्संजीवयन्निव

ତାପରେ ସେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ହସି, ମେଘଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ କହିଲେ—ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଯେନେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଜୀବନ୍ତ ହେଲେ।

Verse 38

भो भो ब्राह्मणशार्दूला मा मैवं साहसं महत् । यूयं कुरुत मद्वाक्यात्संतुष्टस्य विशेषतः

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶାର୍ଦୂଳମାନେ! ଏଭଳି ମହା ସାହସ କରନି। ମୋ ବାକ୍ୟାନୁସାରେ ହିଁ କର—ବିଶେଷକରି ଏବେ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ।

Verse 39

तस्माद्वदत यच्चित्ते युष्माकं चैव संस्थितम् । येन दत्त्वा प्रगच्छामि स्वमेव भुवनं पुनः

ଏହେତୁ ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି ତାହା କହ; ସେହି ଦାନ କରି ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ମୋ ନିଜ ଲୋକକୁ ଯିବି।

Verse 40

ब्राह्मणा ऊचुः । अस्मिन्क्षेत्रे सुरश्रेष्ठ पुरस्यास्य च संनिधौ । क्षेत्राणामष्टषष्टिर्या धन्या संकीर्त्यते जनैः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଏହି ନଗରର ସନ୍ନିଧିରେ, ଲୋକେ କୀର୍ତ୍ତନ କରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ଧନ୍ୟ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର ଅଛି।

Verse 41

सदाभ्यैतु समं लिंगैस्तैराद्यैः सुरसत्तम । येनामर्षप्रशांतिर्नः सर्वेषामिह जायते

ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ଆଦ୍ୟ ଲିଙ୍ଗମାନେ ସଦା ଏଠାରେ ଏକସାଥି ସମଭାବେ ବିରାଜିତ ହେଉନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଶାନ୍ତ ହେବ।

Verse 42

एष संस्पर्धतेऽस्माभिः सर्वैर्गुणविवर्जितः । त्वल्लिंगस्य प्रभावेन तस्मादेतत्समाचर

ଏହି ଲୋକ ଗୁଣହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରୁଛି; ତେଣୁ ତୁମ ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ବିବାଦ-ଶମନ ଉପାୟକୁ ସମ୍ପାଦନ କର।

Verse 43

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे विप्रो ज्ञात्वा तं वरदं हरम् । उवाच स्पर्धया युक्तश्चित्रशर्मा महेश्वरम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ମଧ୍ୟରେ ବିପ୍ର ଚିତ୍ରଶର୍ମା, ହରଙ୍କୁ ବରଦାତା ବୋଲି ଜାଣି, ସ୍ପର୍ଧାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 44

चित्रशर्मोवाच । एतैः प्राणपरित्यागमारभ्य तदनतरम् । तुष्टिं नीतोऽसि देवश कृत्वा च सुमहत्तपः

ଚିତ୍ରଶର୍ମା କହିଲା—ହେ ଦେବେଶ, ଏମାନେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ସହସା, ତାହା ପରେ ତୁମେ ଅତି ମହାନ ତପ କରି ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଲ।

Verse 46

मया स्पर्द्धमानैश्च केवलं गुणगर्वितैः । तस्मादेषो न दातव्यत्वं त्वया किंचित्सुरेश्वर

ସେମାନେ କେବଳ ନିଜ ଗୁଣର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ମୋ ସହ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରୁଛନ୍ତି; ତେଣୁ ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ସେମାନଙ୍କୁ କିଛିମଧ୍ୟ ଦିଅ ନାହିଁ।

Verse 47

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भगवाञ्छशिशेखरः । चिन्तयामास चित्तेन किमत्र सुकृतं भवेत्

ସୂତ କହିଲେ—ତାହାର ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଭଗବାନ୍ ଶଶିଶେଖର ହୃଦୟେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏଠାରେ କେଉଁ କର୍ମ ସତ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ୍ୟ ହେବ?”

Verse 48

एते ब्राह्मणशार्दूला विनाशं यांति मत्कृते । एषोऽपि सर्वसंसिद्धो गणतुल्यो द्विजोत्तमः

“ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଶାର୍ଦୂଳମାନେ ମୋ ହେତୁ ବିନାଶକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ମଧ୍ୟ—ସର୍ବସିଦ୍ଧ—ଶିବଗଣତୁଲ୍ୟ ହୋଇଛି।”

Verse 49

तस्माद्द्वाभ्यां मया कार्यं क्षेत्रे सौख्यं यथा भवेत् । ब्राह्मणानां विशेषेण तथा चात्र निवासिनाम्

“ଏହେତୁ ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏପରି କରିବି, ଯେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସୁଖ-କଳ୍ୟାଣ ହେଉ—ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର, ଏବଂ ଏଠାରେ ବସୁଥିବାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ।”

Verse 50

ममापि सर्वदा चित्ते कृत्यमेतद्धि वर्तते । एक स्थाने करोम्येव सर्वक्षेत्राणि यानि मे

“ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସଦା ମୋ ଚିତ୍ତରେ ରହେ। ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ର କରିଦେବି।”

Verse 51

भविष्यति तथा कालो रौद्रः कलिसमुद्भवः । तत्र क्षेत्राणि तीर्थानि नाशं यास्यंति भूतले

“କଳିରୁ ଉଦ୍ଭବ ଏକ ରୌଦ୍ର କାଳ ଆସିବ; ସେତେବେଳେ ଭୂତଳରେ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ତୀର୍ଥମାନେ କ୍ଷୟ ଓ ବିନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।”

Verse 52

सत्तीर्थैस्तद्भयात्सर्वैः क्षेत्रमेतत्समाश्रितम् । आनयिष्याम्यहमपि स्वानि क्षेत्राणि कृत्स्नशः

ଏହିପରି ସେହି (କଳିଜନ୍ୟ) ଭୟରୁ ସମସ୍ତ ସତ୍ତୀର୍ଥ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୋର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଏଠାକୁ ଆଣିବି।

Verse 53

ततस्तं चित्रशर्माणं प्राह चेदं महेश्वरः । शृणु मद्वचनं कृत्स्नं कुरुष्व तदनंतरम्

ତାପରେ ମହେଶ୍ୱର ସେହି ଚିତ୍ରଶର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ— ‘ମୋର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଚନ ଶୁଣ; ତାହା ପରେ ସତ୍ୱର ତଦନୁସାରେ କର।’

Verse 54

अत्र क्षेत्राणि सर्वाणि मदीयानि द्विजोत्तम । समागच्छंतु विप्राश्च प्रभवंतु प्रहर्षिताः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୋର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଏଠାରେ ସମାଗମ କରୁ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସି ଆନନ୍ଦରେ ଉନ୍ନତି କରୁନ୍ତୁ।

Verse 55

तवापि योग्यतां श्रेष्ठां करिष्यामि महामते । यदि मे वर्तसे वाक्ये मुक्त्वा स्पर्द्धां द्विजोद्भवाम्

ହେ ମହାମତେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ୍ୟତା ଓ ଅଧିକାର ଦେବି—ଯଦି ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଗର୍ବଜନ୍ୟ ସ୍ପର୍ଧାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମୋ ବଚନାନୁସାରେ ଚଳ।

Verse 56

तुरीयमपि ते गोत्रं वेदोक्तेन क्रमेण च । आद्यतां चापि ते सर्वे कीर्तयिष्यंति ते द्विजाः

ବେଦୋକ୍ତ କ୍ରମାନୁସାରେ ତୁମ ପାଇଁ ଚତୁର୍ଥ ଗୋତ୍ର ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହେବ; ଏବଂ ସେହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ତୁମର ଆଦ୍ୟତା (ପ୍ରଥମତ୍ୱ)କୁ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବେ।

Verse 57

तथान्यदपि सन्मानं तव यच्छामि च द्विज । आचन्द्रार्कमसंदिग्धं पुत्रपौत्रादिकं च यत्

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକ ସନ୍ମାନ ଦେଉଛି—ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବେ ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଚ୍ୟୁତ—ଏବଂ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରାଦି ସନ୍ତାନର ନିଶ୍ଚିତ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହ।

Verse 58

त्वदन्वये भविष्यंति पुत्रपौत्रास्तथा परे । कृत्ये श्राद्धे तर्पणे वा क्रियमाणे विधानतः

ତୁମ ବଂଶରେ ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର ଏବଂ ଆଗାମୀ ସନ୍ତାନ ନିଶ୍ଚୟ ହେବେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ତର୍ପଣ ଆଦି କ୍ରିୟା ବିଧିମତେ କରାଗଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଯଥାବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ ହେବ।

Verse 59

आद्यस्य वत्ससंज्ञस्य नाम उच्चार्य गोत्रजम् । ततो नामानि चाप्येवं कीर्तयिष्यंति भक्तितः

ପ୍ରଥମେ ‘ବତ୍ସ’ ସଂଜ୍ଞାର ଆଦ୍ୟ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ନାମକୁ ଗୋତ୍ର ସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ। ପରେ ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ନାମମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବେ।

Verse 60

ततः संतर्पयिष्यंति पितॄनथ पितामहान् । तथान्यानपि बंधूंश्च सुहृत्संबंधिबांधवान्

ତାପରେ ସେମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ପିତାମହମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବେ; ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ବନ୍ଧୁ, ସୁହୃଦ, ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଓ କୁଟୁମ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 61

त्वदन्वये विना नाम्ना त्वदीयेन विमोहिताः । ये पितॄंस्तर्पयिष्यंति तेषां व्यर्थं भविष्यति

କିନ୍ତୁ ତୁମ ବଂଶରେ ଯେମାନେ ମୋହବଶତଃ ତୁମ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କର ସେହି ତର୍ପଣ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ।

Verse 62

श्राद्धं वा यदि वा दानं तर्पणं वा त्वदुद्भवम् । तस्मादहंकृतिं मुक्त्वा मामाराधय केवलम्

ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହେଉ କି ଦାନ, କିମ୍ବା ତର୍ପଣ—ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ—ତେଣୁ ଅହଂକାର ତ୍ୟାଗ କରି କେବଳ ମୋତେ ଆରାଧନା କର।

Verse 63

येन सिद्धोऽपि संसिद्धिं परामाप्नोषि शाश्वतीम् । एवं संबोध्य तं विप्रं कृत्वाद्यमपि पश्चिमम्

ଏହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧି ପାଉଛ। ଏଭଳି ସେହି ବିପ୍ରଙ୍କୁ ବୋଧ କରାଇ, ଆରମ୍ଭକୁ ମଧ୍ୟ ଶେଷ କରି ବିଷୟ ସମାପ୍ତ କଲେ।

Verse 64

ततस्तान्ब्राह्मणानाह प्रासादः क्रियतामिति । गोत्रंगोत्रं पुरस्कृत्य स्थाप्यं लिंगमनुत्तमम् । येन संक्रमणं तेषु मम संजायतेद्विजाः

ତାପରେ ସେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ପ୍ରାସାଦ (ମନ୍ଦିର) ନିର୍ମାଣ କର।” ଗୋତ୍ରେ ଗୋତ୍ରେ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଅନୁତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋର କୃପାମୟ ସଂକ୍ରମଣ (ଉଦ୍ଧାର-ସମ୍ବନ୍ଧ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ।

Verse 65

अथ ते ब्राह्मणास्तत्र भूमिभागान्मनोहरान् । दृष्ट्वादृष्ट्वा प्रचक्रुश्च प्रासादान्हर्षसंयुताः

ତାପରେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେଠାର ମନୋହର ଭୂମିଭାଗଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଦେଖି, ହର୍ଷରେ ଭରି ପ୍ରାସାଦ (ମନ୍ଦିର) ନିର୍ମାଣରେ ଲାଗିଗଲେ।

Verse 66

अष्टषष्टिमितान्दिव्यान्कैलासशिखरोपमान् । तेषु संस्थापयामासु लिङ्गानि विविधानि च । क्षेत्रेक्षत्रे च यन्नाम तत्तत्संज्ञां प्रचक्रिरे

ସେମାନେ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି (68) ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ କଲେ, ଯାହା କୈଲାସ ଶିଖର ସଦୃଶ ଥିଲା। ସେଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ସ୍ଥାନରେ ଯେ ନାମ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା, ସେହି ନାମକୁ ହିଁ (ଲିଙ୍ଗ/ଧାମର) ସଂଜ୍ଞା କରିଦେଲେ।

Verse 67

अथ तेषां पुनर्दृष्टिं गत्वा देवस्त्रिलोचनः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं कस्मिंश्चित्कालपर्यये । आराधितस्तपःशक्त्या लिंगसंस्थापनादनु

ତାପରେ କିଛି କାଳ ବିତିଗଲା ପରେ ତ୍ରିନେତ୍ର ଦେବ ପୁନର୍ବାର ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୋଇ ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲେ—ତପଶକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପରେ।

Verse 68

श्रीभगवानुवाच । परितुष्टोऽस्मि विप्रेंद्रा युष्माकमहमद्य वै । एतन्मम कृतं कृत्यं भवद्भिरखिलं ततः

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ! ଆଜି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋର ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।

Verse 69

अस्मदीयानि लिंगानि क्षेत्राणि च कलेर्भयात् । ततो मान्याश्च मे यूयं नान्यैरेतद्भविष्यति

କଳିର ଭୟରୁ ମୋର ଲିଙ୍ଗମାନେ ଓ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରମାନେ ତୁମମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବେ। ତେଣୁ ତୁମେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମାନ୍ୟ ଓ ପୂଜ୍ୟ ହେବ; ଏହି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅନ୍ୟ କାହାରୁ ମିଳିବ ନାହିଁ।

Verse 70

तस्माच्चित्तस्थितं शीघ्रं प्रार्थयंतु द्विजोत्तमाः । संप्रयच्छामि येनाशु यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ଏହେତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ତୁମ ଚିତ୍ତରେ ଯାହା ଅଛି, ଶୀଘ୍ର ପ୍ରାର୍ଥନା କର। ଯଦିଓ ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ମୁଁ ତାହା ତୁରନ୍ତ ଦେଇଦେବି।

Verse 71

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि देव प्रसन्नस्त्वमस्माकं च सुरेश्वर । पश्चिमश्चित्रशर्मा च यथाद्यो भवता कृतः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ଯଦି ଆପଣ ଆମ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ପୂର୍ବେ ଆପଣ ଯେପରି ଚିତ୍ରଶର୍ମାଙ୍କୁ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ତଦ୍ରୂପ କରନ୍ତୁ।

Verse 72

अस्मदीयं सदा नाम कीर्तनीयमसंशयम् । श्राद्धकृत्येषु सर्वेषु यथा तेन समा वयम् । भवामस्त्वत्प्रसादेन सांप्रतं चित्रशर्मणा

ଆମର ନାମ ମଧ୍ୟ ସଦା, ନିଃସନ୍ଦେହ, କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଉ। ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଆମେ ଏବେ ଚିତ୍ରଶର୍ମାଙ୍କ ସମାନ ହେଉ।

Verse 73

श्रीभगवानुवाच । युष्माकमपि ये केचिद्वशं यास्यंति मानवाः । युवानः शास्त्रसंयुक्ता वेदविद्याविशारदाः

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ମାନବ ତୁମ ଅନୁଶାସନର ଅଧୀନକୁ ଆସିବେ, ସେମାନେ ଯୁବକ, ଶାସ୍ତ୍ରସଂଯୁକ୍ତ ଏବଂ ବେଦବିଦ୍ୟାରେ ବିଶାରଦ ହେବେ।

Verse 74

आनयिष्यथ तान्यूयमामुष्यायणसंज्ञितान् । नित्यं स्थिताश्च ते क्षेत्रे श्राद्धस्याक्षय्यकारकाः

ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ—‘ଆମୁଷ୍ୟାୟଣ’ ନାମରେ ପରିଚିତ—ଆଣିବ। ସେମାନେ ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ ରହି ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଫଳକୁ ଅକ୍ଷୟ କରିବେ।

Verse 75

एवमुक्त्वाथ देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । तेऽपि विप्राः सुसंतुष्टास्तत्र स्थाने व्यवस्थिताः

ଏପରି କହି ଦେବେଶ୍ୱର ପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 76

एवं तत्र समस्तानि क्षेत्राण्यायतनानि च । कलिभीतानि विप्रेंद्रा निवसंति सदैव हि

ଏହିପରି ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର ଓ ଦେବାୟତନ କଳିର ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ସଦା ସର୍ବଦା ବସବାସ କରନ୍ତି।

Verse 77

एवं ते ब्राह्मणाः प्राप्य सिद्धिं चेश्वरपूजनात् । ख्याताः सर्वत्र भुवने श्राद्धस्याक्षय्यकारकाः

ଏହିପରି ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଈଶ୍ୱରପୂଜାରୁ ସିଦ୍ଧି ପାଇ, ସମଗ୍ର ଭୁବନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଫଳକୁ ଅକ୍ଷୟ କରୁଥିବା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 107

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये ब्राह्मणचित्रशर्मलिंगस्थापनवृत्तांतवर्णनंनाम सप्तोत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚିତ୍ରଶର୍ମାଙ୍କ ଶିବଲିଙ୍ଗ-ସ୍ଥାପନ ବୃତ୍ତାନ୍ତବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶ ସାତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।