Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 64

Devanagari script

ततस्तान्ब्राह्मणानाह प्रासादः क्रियतामिति । गोत्रंगोत्रं पुरस्कृत्य स्थाप्यं लिंगमनुत्तमम् । येन संक्रमणं तेषु मम संजायतेद्विजाः

Transliteration

tatastānbrāhmaṇānāha prāsādaḥ kriyatāmiti | gotraṃgotraṃ puraskṛtya sthāpyaṃ liṃgamanuttamam | yena saṃkramaṇaṃ teṣu mama saṃjāyatedvijāḥ

Translation

ତାପରେ ସେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ପ୍ରାସାଦ (ମନ୍ଦିର) ନିର୍ମାଣ କର।” ଗୋତ୍ରେ ଗୋତ୍ରେ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଅନୁତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋର କୃପାମୟ ସଂକ୍ରମଣ (ଉଦ୍ଧାର-ସମ୍ବନ୍ଧ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: काल/अनन्तरार्थक-अव्यय (adverb: “then/thereupon”)

• तान्: those (men)
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Accusative, Plural)

• ब्राह्मणान्: brahmins
• ब्राह्मणान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Accusative, Plural)

• आह: said
• आह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अह्/ब्रू (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (Perfect, 3rd person, Singular)

• प्रासादः: a temple/palace
• प्रासादः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रासाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

• क्रियताम्: let (it) be made
• क्रियताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद, कर्मणि प्रयोग (Passive imperative: “let it be made”)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्यसमाप्ति-सूचक (quotative particle)

• गोत्रम्: clan, lineage
• गोत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाववत् पुनरुक्ति (Neuter, Accusative, Singular; in distributive repetition)

• गोत्रम्: (each) clan
• गोत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति (distributive: “each clan”)

• पुरस्कृत्य: having given precedence to
• पुरस्कृत्य: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: पुरस्-कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund): “having placed in front/honoured”

• स्थाप्यम्: to be installed
• स्थाप्यम्: Vidhi (Obligation/विधि)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/future passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Neuter, Nom., Singular): “to be established”

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• अनुत्तमम्: unsurpassed, excellent
• अनुत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Instrumental Singular: “by which”)

• संक्रमणम्: transference, passage (of merit/presence)
• संक्रमणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संक्रमण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• तेषु: in them, among them
• तेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन (Locative Plural: “among/in them”)

• मम: of me, my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Genitive Singular: “of me”)

• संजायते: arises, comes into being
• संजायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (Present, 3rd person, Singular, Ātmanepada)

• द्विजाः: O brahmins (twice-born)
• द्विजाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Nominative, Plural)

Speaker

Śiva (deduced from command and Trilocana context)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A leader/authority addresses an assembly of brāhmaṇas, pointing to a chosen plot. Artisans measure ground; a central pedestal awaits an ‘anuttama’ liṅga. Scrolls list gotras in order, indicating ceremonial precedence.

Characters & Entities

• Śiva
• brāhmaṇas
• liṅga
• prāsāda (temple)
• gotra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Building a shrine and establishing a Śiva-liṅga with proper social-ritual order (gotra honor) becomes a channel for divine grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage is within Nāgarakhaṇḍa’s tīrtha narrative; the precise toponym is not present in this verse alone.

What ritualistic prescription is mentioned?

Construct a prāsāda (temple) and install anuttama liṅgas, honoring each gotra appropriately.