Adhyaya 106

Verse 1

ऋषय ऊचुः । भूपृष्ठे पांसुभिस्तस्मिन्प्रेतैस्तैः परिपूरिते । यानि तीर्थानि लुप्तानि लिङ्गानि च वदस्व नः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ସେଠାରେ ଭୂପୃଷ୍ଠ ଧୂଳି ଓ ସେହି ପ୍ରେତମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲାବେଳେ, ଯେ ତୀର୍ଥମାନେ ଓ ଯେ ଲିଙ୍ଗମାନେ ଲୁପ୍ତ ହେଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

सूत उवाच । असंख्यातानि तीर्थानि तथा लिंगानि च द्विजाः । लोपं गतानि वक्ष्यामि प्राधान्येन प्रबोधत

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ତୀର୍ଥ ଓ ଲିଙ୍ଗ ଅସଂଖ୍ୟ। ଯେଗୁଡ଼ିକ ଲୋପ ପାଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ କହିବି; ସାବଧାନରେ ଶୁଣ।

Verse 3

तत्र लोपं गतं तीर्थं चक्रतीर्थमिति स्मृतम् । यत्र चक्रं पुरा न्यस्तं विष्णुना प्रभविष्णुना

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୋପ ପାଇଥିବା ଏକ ତୀର୍ଥ ‘ଚକ୍ରତୀର୍ଥ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ—ଯେଉଁଠାରେ ପୁରାତନକାଳେ ପ୍ରଭବିଷ୍ଣୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଚକ୍ର ନ୍ୟସ୍ତ କରିଥିଲେ।

Verse 4

मातृतीर्थं तथैवान्यत्सर्वकामप्रदं नृणाम् । यत्र ता मातरो दिव्याः कार्तिकेयप्रतिष्ठिताः

ତଥା ଅନ୍ୟ ଏକ ‘ମାତୃତୀର୍ଥ’ ଅଛି, ଯାହା ନରମାନଙ୍କୁ ସର୍ବକାମ ପ୍ରଦାନ କରେ—ଯେଉଁଠାରେ ଦିବ୍ୟ ମାତୃଗଣ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 5

मुचुकुन्दस्य राजर्षेस्तथान्यल्लिंग मुत्तमम् । तत्र लोपं गतं विप्राः सगरस्य तु भूपतेः

ରାଜର୍ଷି ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ ଏବଂ ରାଜା ସଗରଙ୍କ (ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ)—ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ସେଠାରେ ଲୋପ ପାଇଗଲା।

Verse 6

इक्ष्वाकोर्वसुषेणस्य ककुत्स्थस्य महात्मनः । ऐलस्य चन्द्रदेवस्य काशिराजस्य सन्मतेः

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ବସୁଷେଣ, ମହାତ୍ମା କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଐଲ, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ, ଏବଂ ସନ୍ମତି କାଶୀରାଜ—ଏମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଲୋପ ପାଇଗଲା।

Verse 7

अग्निवेशस्य रैभ्यस्य च्यवनस्य भृगोस्तथा । आश्रमो याज्ञवल्क्यस्य तत्र लोपं समाययौ

ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିବେଶ, ରୈଭ୍ୟ, ଚ୍ୟବନ ଓ ଭୃଗୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଏବଂ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ—ସବୁ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଲୁପ୍ତ ହୋଇଗଲା।

Verse 8

हारीतस्य महर्षेश्च हर्यश्वस्य महात्मनः । कुत्सस्य च वसिष्ठस्य नारदस्य त्रितस्य च

ଏଠାରେ ମହର୍ଷି ହାରୀତ, ମହାତ୍ମା ହର୍ୟଶ୍ୱ, ଏବଂ କୁତ୍ସ, ବସିଷ୍ଠ, ନାରଦ ଓ ତ୍ରିତଙ୍କ ପବିତ୍ର ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଅଛି।

Verse 9

तथैव ऋषिपत्नीनां तत्र लिंगानि भूरिशः । कात्यायन्याश्च शांडिल्या मैत्रेय्याश्च तथा पुरा

ସେହିପରି ସେଠାରେ ଋଷିପତ୍ନୀମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ବହୁ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି—କାତ୍ୟାୟନୀ, ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟା ଏବଂ ପୂର୍ବକାଳର ମୈତ୍ରେୟୀଙ୍କର ମଧ୍ୟ।

Verse 10

अन्यासां मुनिपत्नीनां यासां संख्या न विद्यते । तत्राश्चर्यमभूदन्यत्पूर्यमाणे महीतले

ଅନ୍ୟ ମୁନିପତ୍ନୀମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ—ଯାହାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଗଣନାତୀତ—ସେଠାରେ ଭୂମି ପୂରଣ ହେଉଥିବାବେଳେ ଆଉ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଲା।

Verse 11

दृष्ट्वा पांसुमयीं वृष्टिं मुक्तां प्रेतैः समंततः । मातृवर्गेण तेनाथ प्रमुक्तः प्रचुरोऽनिलः

ଚାରିଦିଗରୁ ପ୍ରେତମାନେ ଛାଡ଼ିଥିବା ଧୂଳିବର୍ଷା ଦେଖି, ତେବେ ମାତୃଗଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ପବନକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 13

तेन पांसुकृता वृष्टिः समंतान्मथिता बहिः । तस्या भूमेः पतत्येव न किंचित्तत्र पूर्यते

ସେହି ବାୟୁଦ୍ୱାରା ପାଂସୁରୁ ହୋଇଥିବା ବୃଷ୍ଟି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମଥିତ ହୋଇ ବାହାରକୁ ହଂକାଯାଇଲା। ତାହା ସେଇ ଭୂମିରେ ପଡୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ପୂରିଲା ନାହିଁ।

Verse 14

ततस्ते व्यंतराः खिन्ना निराशास्तस्य पूरणे । भूतास्तस्य पुरो गत्वा चुक्रुशुः कुशभूपतेः

ତାପରେ ସେଇ ବ୍ୟନ୍ତରମାନେ ତାହା ପୂରଣ କରିବାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ନିରାଶ ହେଲେ। ସେମାନେ ଭୂତଗଣ ହୋଇ ରାଜା କୁଶଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇ ଆର୍ତ୍ତରେ କାନ୍ଦିଲେ।

Verse 16

स त्वं तासां विघातार्थमुपायं भूप चिंतय । येन तां पांसुभिर्भूमिं पूरयामः समंततः

ଏହେ ରାଜନ୍, ସେଇ (ମାତୃକାମାନଙ୍କ) ବିଘ୍ନ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଏକ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସେଇ ଭୂମିକୁ ପାଂସୁରେ ପୂରିପାରିବୁ।

Verse 17

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ततः कुशमहीपतिः । रुद्रमाराधयामास तत्क्षेत्रं प्राप्य सद्द्विजाः

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା କୁଶ ସେଇ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି—ହେ ସଦ୍ଦ୍ୱିଜମାନେ—ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆରାଧନା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 19

अस्माभिर्विहिता तत्र पांसुवृष्टिर्महीपते । नीयते शतधाऽन्यत्र मातृमुक्तेन वायुना

ହେ ମହୀପତେ, ସେଠାରେ ଆମେ ବିଧାନ କରିଥିବା ପାଂସୁବୃଷ୍ଟି ମାତୃକାମାନେ ମୁକ୍ତ କରିଥିବା ବାୟୁଦ୍ୱାରା ଶତଧା ହୋଇ ଅନ୍ୟତ୍ର ନିଆଯାଉଛି।

Verse 20

मया प्रेतगणादेव निर्दिष्टास्तस्य पूरणे । मातृसंरक्ष्यमाणं तच्छक्यं चैतन्न पूरितुम्

ମୁଁ ନିଜେ ତାହା ପୂରଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରେତଗଣଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ମାତୃଗଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ସେ ସ୍ଥାନ କେବେ ମଧ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 21

तत्र राक्षसजैर्मंत्रैः संति लिंगानि च प्रभो । प्रतिष्ठितानि तत्स्पर्शाद्दर्शनात्स्याज्जनक्षयः

ହେ ପ୍ରଭୋ, ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସ-ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ସେଗୁଡ଼ିକୁ କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ—କିମ୍ବା ଦେଖିଲେ ମାତ୍ରେ—ଜନକ୍ଷୟ ହେବ।

Verse 22

अचलत्वात्तथा देव लिंगानां शास्त्रसद्भयात् । अन्यदुत्पाटनाद्यं च नैव कुर्मः कथंचन

ହେ ଦେବ, ସେ ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଅଚଳ; ଏବଂ ଲିଙ୍ଗ-ବିଷୟକ ଶାସ୍ତ୍ରର ଧର୍ମଭୟରୁ ମଧ୍ୟ, ଉତ୍ପାଟନ ଆଦି ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଆମେ କେବେ ମଧ୍ୟ କରୁନାହୁଁ।

Verse 23

तस्माल्लिंगकृतो नाशो ब्राह्मणानां तपस्विनाम् । यथा न स्यात्सुरश्रेष्ठ तथा नीतिर्विधीयताम्

ଏହେତୁ, ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କର ନାଶ ଯେପରି ନ ହେଉ, ସେପରି ଯଥୋଚିତ ନୀତି/ଉପାୟ ବିଧାନ କରନ୍ତୁ।

Verse 24

ततश्च भगवान्रुद्रस्ताः समाहूय मातरः । प्रोवाच त्यज्यतां स्थानं भवत्यो यत्र संस्थिताः

ତାପରେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ସେହି ମାତୃଗଣଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ—“ହେ ଦେବୀମାନେ, ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ତୁମେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ସ୍ଥାନ ତ୍ୟାଗ କର।”

Verse 25

तत्र पांसुभिरव्यग्राः करिष्यंति दिवानिशम् । प्रेताः कुशसमादेशाद्वृष्टिं लोकहिताय च

ସେଠାରେ ପ୍ରେତମାନେ ଧୂଳି ସହ ଅବ୍ୟଗ୍ର ହୋଇ ଦିନରାତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ; ଏବଂ କୁଶତୃଣର ଆଦେଶରେ ଲୋକହିତାର୍ଥେ ବୃଷ୍ଟି ଘଟାଇବେ।

Verse 26

मातर ऊचुः । त्यक्ष्यामश्च तवादेशात्तत्स्थानं वृषभध्वज । परं दर्शय चास्माकं किंचिदन्यत्तथाविधम्

ମାତୃମାନେ କହିଲେ—ହେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ! ତୁମ ଆଦେଶରେ ଆମେ ସେ ସ୍ଥାନ ତ୍ୟାଗ କରିବୁ; କିନ୍ତୁ ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ଆମକୁ ଦର୍ଶାଅ।

Verse 27

क्षेत्रेऽत्रैव निवत्स्यामो येन स्कन्दकृते वयम् । तेन संस्थापिताश्चात्र प्रोक्ताः स्थेयं सदा ततः

ଆମେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ହିଁ ବସିବୁ, କାରଣ ଆମେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହ ଜଡିତ। ସେ ଆମକୁ ଏଠାରେ ସ୍ଥାପିତ କରି ‘ସଦା ଏଠାରେ ରୁହ’ ବୋଲି କହିଥିଲେ।

Verse 28

ततः प्रोवाच भगवांस्तस्मात्स्थानान्महत्तरम् । स्थानं दास्यामि सर्वासां पृथक्त्वेन शुभावहम्

ତାପରେ ଭଗବାନ କହିଲେ—ସେ ସ୍ଥାନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମହତ୍ତର ସ୍ଥାନ ମୁଁ ଦେବି। ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଶୁଭଦାୟକ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ପ୍ରଦାନ କରିବି।

Verse 29

अष्टषष्टिस्तु क्षेत्राणां मदीयानां समंततः । संस्थितास्ति महाभागा येषु मत्संस्थितिः सदा

ହେ ମହାଭାଗମାନେ, ମୋର ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି କ୍ଷେତ୍ର ସମସ୍ତଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ; ସେଗୁଡ଼ିକରେ ମୋର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ସଦା ବିରାଜିତ।

Verse 30

अष्टषष्टिविभागेन भूत्वा सर्वाः पृथक्पृथक् । तेषु तिष्ठथ मद्वाक्यात्पूजामग्र्यामवाप्स्यथ

ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ସମସ୍ତ ମାତୃକା ଅଲଗା ଅଲଗା ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅ। ମୋର ବାକ୍ୟରେ ସେହି କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ବାସ କର; ତେବେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂଜା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 31

तस्य देवस्य तच्छ्रुत्वा वाक्यं ता मातरस्तदा । प्रहृष्टास्तत्परित्यज्य स्थानं स्कन्दविनिर्मितम्

ସେହି ଦେବଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେଇ ମାତୃଦେବୀମାନେ ସେତେବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରହର୍ଷିତ ହେଲେ। ପରେ ସ୍କନ୍ଦ ନିର୍ମିତ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 32

अष्टषष्टिविभागेन भूत्वा रूपैः पृथग्विधैः । अष्टषष्टिषु क्षेत्रेषु तस्य ताः संस्थिताः सदा

ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେଇ ମାତୃକାମାନେ ତାଙ୍କର ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଦା ସଂସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।

Verse 33

ततस्ताभिर्विनिर्मुक्तं तत्सर्वं भूमिमण्डलम् । पांसुभिः पूरितं प्रेतैर्दिवारात्रमतंद्रितैः

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ସେହି ସମଗ୍ର ଭୂମିମଣ୍ଡଳ, ଦିନରାତି ଅକ୍ଲାନ୍ତ ଶ୍ରମ କରୁଥିବା ପ୍ରେତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧୂଳିରେ ପୂରିତ ହୋଇଗଲା।

Verse 34

एवं तस्य वरं दत्त्वा भगवान्वृषवाहनः । जगामादर्शनं पश्चात्सार्धं सवर्गैणैर्द्विजाः

ଏହିପରି ତାହାକୁ ବର ଦେଇ, ବୃଷଭବାହନ ଭଗବାନ (ଶିବ) ପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଦେବଗଣଙ୍କ ସହିତ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।

Verse 35

कुतोऽपि ब्राह्मणैः सर्वेस्तापसैश्च प्रशंसितः । लब्धाशी प्रययौ तस्मादयोध्यानगरीं प्रति

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ତପସ୍ବୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଆହାର ପାଇ ସେ ସେଠାରୁ ଅଯୋଧ୍ୟା-ନଗରୀ ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 106

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये लुप्ततीर्थमाहात्म्यकथनंनाम षडुत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଲୁପ୍ତତୀର୍ଥ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ-କଥନ’ ନାମକ ଏକଶ ଛଅତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 198

ततस्तस्य गतस्तुष्टिं वर्षांते भगवान्हरः । प्रोवाच प्रार्थयाभीष्टं यत्ते मनसि वांछितम्

ତାପରେ ବର୍ଷା ଶେଷେ ଭଗବାନ୍ ହର ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ—“ତୋର ଅଭୀଷ୍ଟ ବର ମାଗ; ତୋ ମନରେ ଯାହା ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ, ସେହିଟି ଅନୁରୋଧ କର।”