Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 32

Devanagari script

अष्टषष्टिविभागेन भूत्वा रूपैः पृथग्विधैः । अष्टषष्टिषु क्षेत्रेषु तस्य ताः संस्थिताः सदा

Transliteration

aṣṭaṣaṣṭivibhāgena bhūtvā rūpaiḥ pṛthagvidhaiḥ | aṣṭaṣaṣṭiṣu kṣetreṣu tasya tāḥ saṃsthitāḥ sadā

Translation

ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେଇ ମାତୃକାମାନେ ତାଙ୍କର ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଦା ସଂସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।

Word by Word

• अष्टषष्टि-विभागेन: by the division into sixty-eight parts
• अष्टषष्टि-विभागेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अष्टषष्टि (प्रातिपदिक) + विभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Kriya (Adverbial participle/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• रूपैः: with forms
• रूपैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• पृथक्-विधैः: of different kinds, distinct
• पृथक्-विधैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पृथक् (अव्यय-प्रातिपदिकवत्) + विध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (रूपैः); समासः कर्मधारयः (पृथग्विधाः = पृथक् विधाः)

• अष्टषष्टिषु: in the sixty-eight
• अष्टषष्टिषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अष्टषष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन (संख्याशब्दः); अधिकरणे

• क्षेत्रेषु: in the sacred fields/regions
• क्षेत्रेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• ताः: they (fem.)
• ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• संस्थिताः: were stationed/settled
• संस्थिताः: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तरि/स्थितिवाचक (ताः)

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb)

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ṣaṭ-ṣaṣṭi Mātṛ-kṣetra-maṇḍala (66-fold Mātṛ seats)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The Mothers divide and assume distinct forms, each enthroned in her own kṣetra, forming a sacred mandala of sixty-six seats.

Characters & Entities

• Mātaraḥ (Mātṛkās)
• Kṣetra (sacred fields)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred power is not confined to one spot; divine energies manifest in many forms across a network of holy places, sustaining dharma everywhere.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse praises the kṣetra-network (sixty-six kṣetras) within the Hāṭakeśvara/Luptatīrtha māhātmya setting of Nāgarakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the focus is on the theological geography of the kṣetras.