Adhyaya 5

Verse 1

लोमश उवाच । विष्णौ गते तदा सर्वे देवाश्च ऋषिभिः सह । विनिर्जिता गणैः सर्वे ये च यज्ञोपजीविनः

ଲୋମଶ କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁ ଚାଲିଗଲାପରେ, ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପରାଜିତ ହେଲେ; ଯଜ୍ଞରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ ହେଲେ।

Verse 2

भृगुं च पातयामास स्मश्रूणां लुंचनं कृतम् । द्विजांश्चोत्पाटयामास पूष्णो विकृतविक्रियान्

ସେ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ପତିତ କରିଦେଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦାଢ଼ି ଉପାଡ଼ିଦେଲା। ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଟାଣି ଉଖାଡ଼ିଦେଲା; ପୂଷାଙ୍କ କ୍ରିୟାଶକ୍ତି ବିକୃତ ହୋଇଗଲା।

Verse 3

विडंबिता स्वधा तत्र ऋषयश्च विडंबिताः । ववृषुस्ते पुरीषेण वितानाग्नौ रुपान्विताः

ସେଠାରେ ସ୍ୱଧାକୁ ଉପହାସ କରାଗଲା, ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପମାନିତ ହେଲେ। ସେ ଗଣମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯଜ୍ଞବିତାନ ତଳେ ଥିବା ବେଦୀ-ଅଗ୍ନି ଉପରେ ମଳବର୍ଷା କଲେ।

Verse 4

अनिर्वाच्यं तदा चक्रुर्गणाः क्रोधसमन्विताः । अंतर्वेद्यंतरगतो दक्षो वै महतो भयात्

ତେବେ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣମାନେ ଅନିର୍ବାଚ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ମହାଭୟରୁ ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞବେଦୀର ଅନ୍ତର୍ଗତ ପ୍ରାଙ୍ଗଣକୁ ସରି ଲୁଚିଗଲା।

Verse 5

तं निलीनं समाज्ञाय आनिनायरुषान्वितः । कपोलेषु गृहीत्वा तं खड्गेनोपहतं शिरः

ସେ ଲୁଚିଥିବାକୁ ଜାଣି, (ବୀରଭଦ୍ର) କ୍ରୋଧରେ ତାକୁ ଟାଣି ଆଣିଲା। ତାଙ୍କ ଗାଲ ଧରି ଖଡ୍ଗଦ୍ୱାରା ମସ୍ତକରେ ପ୍ରହାର କଲା।

Verse 6

अभेद्यं तच्छिरो मत्वा वीरभद्रः प्रतापवान् । स्कंधं पद्भ्यां समाक्रम्य कधरेऽपीडयत्तदा

ସେ ଶିର ଅଭେଦ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି ପ୍ରତାପୀ ବୀରଭଦ୍ର କାନ୍ଧ ଉପରେ ପାଦ ରଖି ସେତେବେଳେ ଗଳାକୁ ଚାପିଦେଲେ।

Verse 7

गंधरात्पाट्यमानाच्च शिरश्छिन्नं दुरात्मनः । दक्षस्य च तदा तेन वीरभद्रेण धीमता । तच्छिरः सुहुतं कुंडे ज्वलि

ଗଳାରୁ ଟାଣାଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଦୁରାତ୍ମା ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶିର ତେବେ ଧୀମାନ ବୀରଭଦ୍ର ଛେଦିଦେଲେ; ସେ ଶିର ଜ୍ୱଳନ୍ତ କୁଣ୍ଡରେ ଆହୁତି ହେଲା।

Verse 8

ये चान्य ऋषयो देवाः पितरो यक्षराक्षसाः । गणैरुपद्रुताः सर्वे पलायनपरा ययुः

ଅନ୍ୟ ଋଷି, ଦେବ, ପିତୃ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସ—ଗଣମାନଙ୍କ ଉପଦ୍ରବରେ—ସମସ୍ତେ ପଳାୟନକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 9

चंद्रादित्यगणाः सर्वे ग्रहनक्षत्रतारकाः । सर्वे विचलिता ह्यासन्गणैस्तेपि ह्युपद्रुताः

ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗଣ—ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରା—ଗଣମାନଙ୍କ ଉପଦ୍ରବରେ ସମସ୍ତେ ବିଚଳିତ ହେଲେ।

Verse 10

सत्यलोकं गतो ब्रह्मा पुत्रशोकेन पीडितः । चिंतयामास चाव्यग्रः किं कार्यं कार्यमद्य वै

ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପୀଡିତ ବ୍ରହ୍ମା ସତ୍ୟଲୋକକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ଅବ୍ୟଗ୍ର ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଆଜି କ’ଣ କରିବା, ଏବେ କେଉଁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଶେଷ ଅଛି?

Verse 11

मनसा दूयमानेन शंन लेभे पितामहः । ज्ञात्वा सर्वं प्रयत्नेन दुष्कृतं तस्य पापिनः

ମନ ଦୁଃଖାଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଥିବାରୁ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଶାନ୍ତି ଲଭିଲେ ନାହିଁ; କାରଣ ସେ ପାପୀ ଦକ୍ଷର ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟକୁ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ନିଶ୍ଚୟରେ ଜାଣିଥିଲେ।

Verse 12

गमनाय मतिं चक्रे कैलासं पर्वतं प्रति । हंसारूढो महातेजाः सर्वदेवैः समन्वितः

ସେ କୈଲାସ ପର୍ବତ ପ୍ରତି ଯିବାକୁ ମନ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ; ହଂସାରୂଢ ମହାତେଜସ୍ବୀ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 13

प्रविष्टः पर्वतश्रेष्ठं स ददर्श सदाशिवम् । एकांतवासिनं रुद्रं शैलादेन समन्वितम्

ସେହି ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଏକାନ୍ତବାସୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ଶୈଲାଦ (ନନ୍ଦୀ) ସହିତ।

Verse 14

कपर्द्दिनं श्रिया युक्तं वेदांगानां च दुर्गमम् । तथाविधं समालोक्य ब्रह्म क्षोभपरोऽभवत्

ଜଟାଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ—ଦିବ୍ୟ ଶ୍ରୀରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ବେଦାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଗମ—ଏମିତି ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଅନ୍ତରେ କ୍ଷୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 15

दंडवत्पतितो भूमौक्षमापयितुमुद्यतः । संस्पृशं स्तत्पदाब्जं च चतुर्मुकुटकोटिभिः । स्तुतिं कर्तुं समारेभे शिवस्य परमात्मनः

ସେ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପତିତ ହୋଇ କ୍ଷମା ମାଗିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ; ନିଜ ଚତୁର୍ମୁଖର ଅସଂଖ୍ୟ ମୁକୁଟଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 16

ब्रह्मोवाच । नमो रुद्राय शांताय ब्रह्मणे परमात्मने । त्वं हि विश्वसृजां स्रष्टा धाता त्वं प्रपितामहः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଶାନ୍ତ ରୁଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମ ଓ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବିଶ୍ୱସୃଜକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣେ ସ୍ରଷ୍ଟା; ଆପଣେ ଧାତା, ଆପଣେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ।

Verse 17

नमो रुद्राय महते नीलकंठाय वेधसे । विश्वाय विश्वबीजाय जगदानंदहेतवे

ମହା ରୁଦ୍ର, ନୀଳକଣ୍ଠ, ବେଧସ୍‌ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବିଶ୍ୱସ୍ୱରୂପ, ବିଶ୍ୱବୀଜ ଓ ଜଗତ୍‌ର ଆନନ୍ଦର ହେତୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 18

ओंकारस्त्वं वषट्कारः सर्वारंभप्रवर्तकः । यज्ञोसि यज्ञकर्मासि यज्ञानां च प्रवर्तकः

ଆପଣ ଓଂକାର, ଆପଣ ବଷଟ୍କାର; ସମସ୍ତ ଆରମ୍ଭକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରୁଥିବା ଆପଣ। ଆପଣେ ଯଜ୍ଞ, ଆପଣେ ଯଜ୍ଞକର୍ମ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ମଧ୍ୟ ଆପଣେ।

Verse 19

सर्वेषां यज्ञकर्तॄणां त्वमेव प्रतिपालकः । शरण्योसि महादेव सर्वेषां प्राणिनां प्रभो । रक्ष रक्ष महादेव पुत्रशोकेन पीडितम्

ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ପ୍ରତିପାଳକ ଆପଣେ ମାତ୍ର। ହେ ମହାଦେବ, ଆପଣ ଶରଣଦାତା; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଅଧିପତି। ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର, ହେ ମହାଦେବ—ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପୀଡିତ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 20

महादेव उवाच । श्रृणुष्वावहितो भूत्वा मम वाक्यं पितामह । दक्षस्य यज्ञभंगोयं न कृतश्च मया क्वचित्

ମହାଦେବ କହିଲେ—ହେ ପିତାମହ, ସାବଧାନ ହୋଇ ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞଭଙ୍ଗ ଏହା କେବେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇନାହିଁ।

Verse 21

स्वीयेन कर्मणा दक्षो हतो ब्रह्मन्न संशयः

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ନିଜ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷଙ୍କ ବିନାଶ ହେଲା—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 22

परेषां क्लेशदं कर्म न कार्यं तत्कदाचन । परमेष्ठिन्परेषां यदात्मनस्तद्भविष्यति

ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କ୍ଲେଶ ଦେଇଥିବା କର୍ମ କେବେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହେ ପରମେଷ୍ଠିନ୍! ପରଙ୍କ ପ୍ରତି ଯାହା କରାଯାଏ, ସେହି ନିଜ ପାଇଁ ହୁଏ।

Verse 23

एवमुक्त्वा तदा रुद्रो ब्रह्मणा सहितः सुरैः । ययौ कनखलं तीर्थं यज्ञवाटं प्रजापतेः

ଏପରି କହି ସେତେବେଳେ ରୁଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ କନଖଳ ତୀର୍ଥକୁ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଯଜ୍ଞବାଟକୁ ଗଲେ।

Verse 24

रुद्रस्तदा ददर्शाय वीरभद्रेण यत्कृतम् । स्वाहा स्वधा तथा पूषा भृगुर्मतिमतां वरः

ତେବେ ରୁଦ୍ର ଦେଖିଲେ ବୀରଭଦ୍ର ଯାହା କରିଥିଲେ—ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ପୂଷା ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୃଗୁଙ୍କ ସହ ଯାହା ଘଟିଥିଲା।

Verse 25

तदान्य ऋषयः सर्वे पितरश्च तथाविधाः । येऽन्ये च बहवस्तत्र यक्षगंधर्वकिन्नराः

ତେବେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ସେହି ସଭାର ପିତୃମାନେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଥିବା ଅନେକ—ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନର—ମଧ୍ୟ (ସେହି ବିପତ୍ତିରେ) ପଡ଼ିଲେ।

Verse 26

त्रोटिता लुंचिताश्चैव मृताः केचिद्रणाजिरे

ସେଇ ରଣଭୂମିସଦୃଶ ସ୍ଥାନରେ କେହି ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲେ, କେହି ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହେଲେ, ଆଉ କେହି ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।

Verse 27

शंभुं समागतं दृष्ट्वा वीरभद्रो गणैः सह । दंडप्रणामसंयुक्तस्तस्थावग्रे सदाशिवम्

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ବୀରଭଦ୍ର ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ସଦାଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 28

दृष्ट्वा पुरः स्थितं रुद्रो वीरभद्रं महाबलम् । उपाच प्रहसन्वाक्यं किं कृतं वीर नन्विदम्

ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମହାବଳୀ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ରୁଦ୍ର ହସି କହିଲେ—“ହେ ବୀର, ଏହା କ’ଣ କରାଗଲା?”

Verse 29

दक्षमानय शीघ्रं भो येनेदं कृतमीदृशम् । यज्ञे विलक्षणं तात यस्येदं फलमीदृशम्

“ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ, ହେ! ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହା ଏପରି ହୋଇଛି। ତାତ, ଏହି ଯଜ୍ଞ ଅତି ବିଚିତ୍ର; ଯାହାର ଫଳ ଏପରି ହେଲା।”

Verse 30

एवमुक्तः शंकरेण वीरभद्रस्त्वरान्वितः । कबंधमानयित्वाथ शंभोरग्रे तदाक्षिपत्

ଶଙ୍କରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବୀରଭଦ୍ର ତ୍ୱରାସହିତ କବନ୍ଧ (ମୁଣ୍ଡହୀନ ଧଡ଼) ଆଣି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 31

तदोक्तः शंकरेणैव वीरभद्रो महामनाः । शिरः केना पनीतं च दक्षस्यास्य दुरात्मनः

ତେବେ ଶଙ୍କର ମହାମନା ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଏହି ଦୁରାତ୍ମା ଦକ୍ଷର ଶିର କିଏ ଅପହୃତ କଲା?”

Verse 32

दास्यामि जीवनं वीर कुटिलस्यापि चाधुना । एवमुक्तः शंकरेण वीरभद्रोऽब्रवीत्पुनः

ଶିବ କହିଲେ—“ହେ ବୀର, ଏବେ ଏହି କୁଟିଳକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଜୀବନ ଦେବି।” ଶଙ୍କରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବୀରଭଦ୍ର ପୁଣି କହିଲେ।

Verse 33

मया शिरो हुतं चाग्नौ तदानीमेव शंकर । अवशिष्टं शिरःशंभो पशोश्च विकृताननम्

ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ—“ହେ ଶଙ୍କର, ସେଇ ସମୟରେ ମୁଁ ସେ ଶିରକୁ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରିଦେଇଛି। ହେ ଶମ୍ଭୁ, ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି ତାହା ଯଜ୍ଞପଶୁର ବିକୃତମୁଖ ଶିର।”

Verse 34

इति ज्ञात्वा ततो रुद्रः कबंधोपरि चाक्षिपत् । शिरः पशोश्च विकृतं कूर्चयुक्तं भयावहम्

ଏହା ଜାଣି ରୁଦ୍ର ସେ କବନ୍ଧ ଉପରେ କୂର୍ଚ୍ଚଯୁକ୍ତ, ଭୟାବହ, ବିକୃତ ପଶୁ-ଶିରକୁ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 35

स दक्षो जीवितं लेभे प्रसादाच्छंकरस्य च । स दृष्ट्वाग्रे तदा रुद्रं दक्षो लज्जासमन्वितः । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा शंकरं लोकशंकरम्

ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ଦକ୍ଷ ଜୀବନ ଲାଭ କଲା। ସମ୍ମୁଖରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଦକ୍ଷ ଲଜ୍ଜାରେ ନତ ହୋଇ, ପ୍ରଣାମ କରି ଲୋକଶଙ୍କର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା।

Verse 36

दक्ष उवाच । नमामि देवं वरदं वरेण्यं नमामि देवेश्वरं सनातनम् । नमामि देवाधिपमीश्वरं हरं नमामि शंभुं जगदेकबंधुम्

ଦକ୍ଷ କହିଲେ— ବରଦାତା, ସର୍ବାଧିକ ବନ୍ଦନୀୟ ଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଦେବେଶ୍ୱର, ସନାତନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଦେବାଧିପତି, ଈଶ୍ୱର ହରଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ବନ୍ଧୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 37

नमामि विश्वेश्वरविश्वरूपं सनातनं ब्रह्म निजात्मरूपम् । नमामि सर्वं निजभावभावं वरं वरेण्यं नतोऽस्मि

ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ହିଁ ବିଶ୍ୱ— ସେ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଆତ୍ମା। ଯିଏ ସର୍ବ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭାବ-ଅବସ୍ଥାର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଆଧାର— ସେହି ପରମ, ବନ୍ଦନୀୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 38

लोमश उवाच । दक्षेण संस्तुतो रुद्रो बभाषे प्रहसन्रहः

ଲୋମଶ କହିଲେ— ଦକ୍ଷଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସିତ ରୁଦ୍ର ଏକାନ୍ତରେ ମୃଦୁ ହାସ ଓ ସୌମ୍ୟ ହସି ସହ କଥା କହିଲେ।

Verse 39

हर उवाच । चतुर्विधा भजंते मां जनाः सुकृतिनः सदा । आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च द्विजसत्तम

ହର କହିଲେ— ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଣ୍ୟବାନ ଲୋକେ ସଦା ଚାରି ପ୍ରକାରେ ମୋତେ ଭଜନ କରନ୍ତି: ଆର୍ତ୍ତ, ଜିଜ୍ଞାସୁ, ଅର୍ଥାର୍ଥୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ।

Verse 40

तस्मान्मे ज्ञानिनः सर्वे प्रियाः स्युर्नात्र संशयः । विना ज्ञानेन मां प्राप्तुं यतंते ते हि बालिशः

ଏହିହେତୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋ ପ୍ରିୟ— ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନ ବିନା ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଯେମାନେ ଯତ୍ନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ହିଁ ବାଳିଶ।

Verse 41

केवलं कर्मणा त्वं हि संसारात्तर्तुमिच्छसि

ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ କେବଳ କର୍ମମାତ୍ରରେ ସଂସାର-ସାଗର ପାର ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ।

Verse 42

न वेदैश्च न दानैश्च न यज्ञैस्तपसा क्वचित् । न शक्नुवंति मां प्राप्तुं मूढाः कर्म्मवशानराः

ନ ବେଦଦ୍ୱାରା, ନ ଦାନଦ୍ୱାରା, ନ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା, ନ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା—କେବେ ମଧ୍ୟ—କର୍ମବଶ ମୂଢ ଲୋକେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 43

तस्माज्ज्ञानपरो भूत्वा कुरु कर्म्म समाहितः । सुखदुःखसमो भूत्वा सुखी भव निरंतरम्

ଏହେତୁ ଜ୍ଞାନପର ହୋଇ, ମନକୁ ସମାହିତ କରି କର୍ମ କର। ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ସମ ହୋଇ, ନିରନ୍ତର ଅନ୍ତଃସୁଖରେ ଅବସ୍ଥିତ ରୁହ।

Verse 44

लोमश उवाच । उपदिष्टस्तदा तेन शंभुना परमेष्ठिना । दक्षं तत्रैव संस्थापाय ययो रुद्रः स्वपर्वतम्

ଲୋମଶ କହିଲେ: ସେତେବେଳେ ପରମେଷ୍ଠୀ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇ ରୁଦ୍ର ସେଠାରେଇ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ପରେ ନିଜ ପର୍ବତ-ଧାମକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 45

ब्रह्मणापि तथा सर्वे भृग्वाद्याश्च महर्षयः । आश्वासिता बोधिताश्च ज्ञानिनश्चाभवन्क्षणात्

ସେହିପରି ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଭୃଗୁ ଆଦି ସମସ୍ତ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଉପଦେଶ କଲେ; ଏବଂ ସେମାନେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ।

Verse 46

गतः पितामहो ब्रह्मा ततश्च सदनं स्वकम्

ତାପରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ସ୍ୱଧାମକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 47

दक्षोपि च स्वयं वाक्यात्परं बोधमुपागतः । शिवध्यानपरो भूत्वा तपस्तेपे महामनाः

ଦକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ସେହି ବାକ୍ୟଦ୍ୱାରା ପରମ ବୋଧ ପାଇଲେ। ଶିବଧ୍ୟାନପର ହୋଇ ସେ ମହାମନା ତପସ୍ୟା କଲେ।

Verse 48

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संक्षेव्यो भगवाञ्छिवः

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହ ସେବା ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 49

संमार्जनं च कुर्वंति नरा ये च शिवांगणे । ते वै शिवपुरं प्राप्य जगद्वंद्या भग्सि च

ଯେ ନରମାନେ ଶିବଙ୍କ ଆଙ୍ଗଣରେ ଝାଡୁ ଦେଇ ସଫା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିବପୁର ପାଇ ଜଗତରେ ବନ୍ଦନୀୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 50

ये शिवस्य प्रयच्छति दर्प्पणं सुमहाप्रभम् । भविष्यंति शिवस्याग्रे पार्षदत्वेन ते नराः

ଯେ ନରମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦର୍ପଣ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିବସମ୍ମୁଖେ ପାର୍ଷଦ ହେବେ।

Verse 51

चामराणि प्रयच्छंति देवदेवस्य शूलिनः । चामरैर्वीज्यपानास्ते भविष्यंति जगत्त्रय

ଯେ ଦେବଦେବ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ଚାମର ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତ୍ରିଲୋକରେ ଚାମରରେ ବୀଜିତ ହୋଇ ରାଜସେବାସଦୃଶ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି।

Verse 52

दीपदानं प्रयच्छंति महादेवालये नराः । तेजस्विनो भविष्यंति ते त्रैलोक्यप्रदीपका

ମହାଦେବଙ୍କ ମନ୍ଦିରେ ଦୀପଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକେ ତେଜସ୍ବୀ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ପ୍ରଦୀପ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 53

धूपं ये वै प्रयच्छन्ति शिवाय परमात्मने । यशस्विनो भविष्यंति उद्धरन्ति कुलद्वयम्

ଯେ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କୁ ଧୂପ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଶସ୍ବୀ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଦୁଇ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।

Verse 54

नैवेद्यं ये प्रयच्छंति भकया हरिहराग्रतः । सिक्थेसिक्थे क्रतुफलं प्राप्नुवंति हि ते नराः

ଭକ୍ତିସହିତ ହରି-ହରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରୁଥିବା ଲୋକେ, ପଦେ ପଦେ ଏବଂ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ମାତ୍ରାରେ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 55

भग्नं शिवालयं ये च प्रकुर्वंति नरोत्तमाः । प्राप्नुवति फल ते वै द्विगुणं नात्र संशयः

ଭଙ୍ଗା ଶିବାଳୟକୁ ପୁନଃ ନିର୍ମାଣ/ଜୀର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଧାର କରୁଥିବା ନରୋତ୍ତମମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 56

नूतनं ये प्रकृर्वंति इष्टकैरश्मनापि वा । स्वर्गे हि ते प्रमोदंते यावत्तिष्ठति निर्मलम् । यशो भूमौ द्विजश्रेष्ठा कार्या विचारणा

ଯେମାନେ ଇଟା କିମ୍ବା ପଥରରେ ମଧ୍ୟ ନୂତନ (ଶିବାଳୟ) ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି, ସେଇ ନିର୍ମଳ ଧାମ ଯେତେଦିନ ରହେ ସେତେଦିନ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କର ଯଶ ଅଟୁଟ ରହେ; ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଉପରେ ବିଚାର କର।

Verse 57

कारयंति च ये विप्राः प्रासादं बहुभूमिकम् । शिवस्याथ महाप्राज्ञाः प्राप्नुवंति परां गतिम्

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁତଳ ପ୍ରାସାଦସଦୃଶ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରାନ୍ତି, ସେଇ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ ପରମ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 58

शुद्धं धवलितं ये च कुर्वन्ति हरमंदिरम् । स्वीयं परकृतं चापि तेऽपि यांति परां गतिम्

ଯେମାନେ ହରମନ୍ଦିର (ଶିବାଳୟ) କୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି ଧବଳ କରନ୍ତି—ନିଜର ହେଉ କି ଅନ୍ୟେ ନିର୍ମିତ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଗତିକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 59

वितानं ये प्रयच्छति नराः सुकृतिनोपि हि । तारयति कुलं कृत्स्नं शिवलोकं गताः पुनः

ପୁଣ୍ୟବାନ ଲୋକେ ଯଦି ବିତାନ (ଛତ୍ର/ମଣ୍ଡପାବରଣ) ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମଗ୍ର କୁଳକୁ ତାରନ୍ତି; ଶିବଲୋକକୁ ଯାଇ ପୁନଃ ନିଜ କୁଳର ତ୍ରାତା ହୁଅନ୍ତି।

Verse 60

ये च नादमयीं घंटां निबध्नंति शिवालये । तेजस्विनः कीर्तिमंतो भविष्यंति जगत्त्रये

ଯେମାନେ ଶିବାଳୟରେ ନାଦମୟ (ଧ୍ୱନିମୟ) ଘଣ୍ଟା ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତ୍ରିଲୋକରେ ତେଜସ୍ବୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତିମାନ ହେବେ।

Verse 61

एककालं द्विकालं वा त्रिकालं चानुपश्यति । आढ्यो वापि दरिद्रो वा सुखं दुःखात्प्रचुच्यते

ଯେ ଏକଥର, ଦୁଇଥର କିମ୍ବା ତିନିଥର ଶିବଦର୍ଶନ କରେ—ସେ ଧନୀ ହେଉ କି ଗରିବ—ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସୁଖ-କଳ୍ୟାଣ ପାଏ।

Verse 62

श्रद्धावान्भजते यो वा शिवाय परमात्मने । कुलकोटिं समुद्धृत्य शिवेन सह मोदते

ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କୁ ଭଜେ, ସେ ନିଜ କୁଳର କୋଟି ଜନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ଶିବଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।

Verse 63

अत्रैवोदाहरंतीम मितिहासं पुरातनम् । ऐंद्रद्युम्नेश्च संवादं यमस्य च महात्मनः

ଏଠାରେ ଆମେ ଏକ ପୁରାତନ ପବିତ୍ର ଇତିହାସ ଉଦ୍ଧୃତ କରୁଛୁ—ଐନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ମହାତ୍ମା ଯମଙ୍କ ସଂବାଦ।

Verse 64

पुरा कृतयुगे ह्यसीदिन्द्रसेनो नराधिपः । प्रतिष्ठानाधिपो वीरो मृगयारसिकः सदा

ପୁରାତନ କୃତଯୁଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ଅଧିପତି ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ନାମକ ଏକ ନରାଧିପ ଥିଲେ। ସେ ବୀର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଦା ମୃଗୟାରସରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 65

अब्रह्मण्यः सदा क्रूरः केवलासुतृपः सदा । परप्राणौर्निजप्राणान्पुष्णाति स खलः सदा

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣବିରୋଧୀ, ସଦା କ୍ରୂର ଓ କେବେ ତୃପ୍ତ ନ ହେବାଳା ଥିଲା; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରାଣରେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଓ ଭୋଗ ପୋଷି ସେ ସଦା ଖଳ ହୋଇ ରହିଲା।

Verse 66

परस्त्रीलं पटोऽत्यंतं परद्रव्येषु लोलुपः । ब्राह्मणा घातितास्तेन सुरापश्च निरंतरम्

ସେ ପରସ୍ତ୍ରୀବିଷୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧୂର୍ତ୍ତ ଥିଲା ଏବଂ ପରଧନରେ ଲୋଭୀ ଥିଲା। ତାହାର ହାତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହତ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ନିରନ୍ତର ସୁରାପାନ କରୁଥିଲା।

Verse 67

गुरुलत्पगतोत्यर्थं सदा सौवर्णतस्करः । तथाभूतानुगाः सर्वे राज्ञस्तस्य दुरात्मनः

ସେ ଗୁରୁଜନ ଓ ଆଚାର୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୂରେ ପତିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସଦା ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଚୋର ଥିଲା। ସେହି ଦୁରାତ୍ମା ରାଜାର ସମସ୍ତ ଅନୁଗାମୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ଏମିତି ହେଲେ।

Verse 68

एवं बहुविधं राज्यं चकार स दुरात्मवान् । ततः कालेन महता पंचत्वं प्राप दुर्मतिः

ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ଦୁରାତ୍ମା ନାନା ପ୍ରକାର ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଇଲା। ପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସେ ଦୁର୍ମତି ପଞ୍ଚତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 69

तदा याम्यैश्च नीतोऽसाविंद्रसेनो दुरात्मवान् । यमान्तिकमनुप्राप्तस्तदा राजा सकल्मषः

ତେବେ ଦୁରାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରସେନକୁ ଯମଦୂତମାନେ ନେଇଗଲେ। ପାପକଳୁଷିତ ସେ ରାଜାକୁ ଯମଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆଣାଗଲା।

Verse 70

यमेन दृष्टस्तत्रासाविंद्रसेनोग्रतः स्थितः । अभ्युत्थानपरो भूत्वा ननाम शिरसा शिवम्

ସେଠାରେ ଯମ ତାକୁ ଦେଖିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା। ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଉଠି, ଶିର ନମାଇ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 71

दूतान्संभर्त्सयामास यमो धर्मभृतां वरः । पाशैर्बद्धं चंद्रसेनं मुक्त्वा प्रोवाच धर्मराट्

ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯମରାଜ ନିଜ ଦୂତମାନଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କଲେ। ପାଶବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ଚନ୍ଦ୍ରସେନକୁ ମୁକ୍ତ କରି ଧର୍ମରାଟ କହିଲେ।

Verse 72

गच्छ पुण्यतमांल्लोकान्भुंक्ष्व राजन्यसत्तम । यावदिंद्रश्च नाकेऽस्ति यावत्सूर्यो नभस्तले

ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମେ ପରମ ପୁଣ୍ୟଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯାଅ ଏବଂ ସେଠାର ଫଳ ଭୋଗ କର—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶତଳେ ଦୀପ୍ତ।

Verse 73

पंचभूतानि यावच्च तावत्त्वं च सुखी भव । सुकृती त्वं महाराज शिवभक्तोऽसि नित्यदा

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଞ୍ଚଭୂତ ଅବସ୍ଥିତ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ସୁଖୀ ହେଉ। ହେ ମହାରାଜ! ତୁମେ ସୁକୃତୀ, କାରଣ ତୁମେ ସଦା ଶିବଭକ୍ତ।

Verse 74

यमस्य वचनं श्रुत्वा इंद्रसेनोभ्यभाषत । अहं शिवं न जानामि मृगयारसिको ह्यहम्

ଯମଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଇନ୍ଦ୍ରସେନ କହିଲା—“ମୁଁ ଶିବଙ୍କୁ ଜାଣେନି; ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ମୃଗୟାରେ ରସିକ।”

Verse 75

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य यमो भाष्यमभाषत । आहर प्रहरस्वेति उक्तं चेदं सदा त्वया

ତାହାର କଥା ଶୁଣି ଯମରାଜ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସଦା ଏହି କଥାହିଁ କହୁଥିଲ—‘ଆଣ, ପ୍ରହାର କର!’”

Verse 76

तेन कर्मविपाकेन सदा पूतोसि मानद । तस्मात्त्वं गच्छ कैलासं पर्वतं शंकरं प्रति

ସେଇ କର୍ମବିପାକରେ, ହେ ମାନଦ, ତୁମେ ସଦା ପବିତ୍ର; ତେଣୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାଖକୁ କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ଯାଅ।

Verse 77

एवं संभाषमाणस्य यमस्य च महात्मनः । आगताः शिवद्वतास्ते वृषारूढा महाप्रभाः

ଏପରି ମହାତ୍ମା ଯମ ଯେତେବେଳେ କଥାହେଉଥିଲେ, ବୃଷଭାରୂଢ ମହାପ୍ରଭା ଶିବଦୂତମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 78

नीलकंठा दशभुजाः पंचवक्त्रास्त्रिलोचनाः । कपर्द्दिनः कुंडलिनः शशंकांकितमौलयः

ସେମାନେ ନୀଳକଣ୍ଠ, ଦଶଭୁଜ, ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର ଓ ତ୍ରିଲୋଚନ; ଜଟାଧାରୀ, କୁଣ୍ଡଳଧାରୀ, ମୌଳିରେ ଶଶାଙ୍କଚିହ୍ନାଙ୍କିତ ଥିଲେ।

Verse 79

तान्दृष्ट्वा सहसोत्थाय यमो धर्मभृतां वरः । पूजयामास तान्सर्वान्महेंद्रप्रतिमांस्तदा

ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯମ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ମହେନ୍ଦ୍ରସଦୃଶ ତେଜସ୍ବୀ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 80

त्वरीरेनैव ते सर्वे ऊचुर्वैवस्वतं यमम् । अत्रागतो महाभाग इंद्रसेनोऽमितद्युतिः । नाम्नाः प्रवर्त्तको नित्यं रुद्रस्य च महात्मनः

ତେବେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରାରେ ବୈବସ୍ୱତ ଯମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ମହାଭାଗ, ଅମିତ ଦ୍ୟୁତିମାନ ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ସେ ନିତ୍ୟ ମହାତ୍ମା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନାମକୁ ଜପରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରେ।”

Verse 81

श्रुत्वा च वचनं तेषां यमेन च पुरस्कृतः । इंद्रसेनो विमानस्थः प्रेषितो हि शिवालयम्

ତାଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି ଏବଂ ଯମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ବିମାନରେ ଆସୀନ ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବାଳୟକୁ ପ୍ରେରିତ ହେଲେ।

Verse 82

आनीतोयं तदा तैश्च पार्षदप्रवरोत्तमैः । शंभुना हि तदा दृष्ट इंद्रसेनोऽमितद्युतिः

ତେବେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋତ୍ତମ ପାର୍ଷଦମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଣିଲେ; ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ଅମିତ ଦ୍ୟୁତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କୁ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ଦେଖିଲେ।

Verse 83

अभ्युत्थायागतो रुद्रः परिष्वज्य तदा नृपम् । अर्द्धासनगतं कृत्वा इंद्रसेनं ततोऽब्रवीत्

ରୁଦ୍ର ଉଠି ଆଗକୁ ଆସିଲେ; ତେବେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କୁ ନିଜ ଅର୍ଧାସନରେ ବସାଇ, ପରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 84

किं दातव्यं नृपश्रेष्ठ प्रयच्छामि तवेप्सितम् । इति श्रुत्वा वचस्तस्य महेशस्य तदा नृपः । आनंदाश्रुकणान्मुंचन्प्रेम्णा नोवाच किंचन

“ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! କ’ଣ ଦେବାକୁ? ତୁମ ଅଭୀଷ୍ଟ ଯାହା, ମୁଁ ଦେଇଦେବି।” ମହେଶଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁ ଝରାଇ, ପ୍ରେମଭାବରେ କିଛିମାତ୍ର କହିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 85

तदा कृतो महेशेन पार्षदो हि महात्मना । चंडो नाम्नाच विख्यातोमुण्डस्य च सखा प्रियः

ତେବେ ମହାତ୍ମା ମହେଶ ତାଙ୍କୁ ପାର୍ଷଦ-ଗଣ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସେ ‘ଚଣ୍ଡ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସଖା ମଧ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 86

नामोच्चारणमात्रेण रुद्रस्य परमात्मनः । सिद्धिं प्राप्तो हि पापिष्ठ इद्रसेनो नराधिपः

ପରମାତ୍ମା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନାମ କେବଳ ଉଚ୍ଚାରଣମାତ୍ରେ, ଅତି ପାପୀ ରାଜା ଇଦ୍ରସେନ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 87

रहेहरेति वै नाम्ना शंभोश्चक्रधरस्य च । रक्षिता बहवो मर्त्याः शिवेन परमात्मना

ଶମ୍ଭୁ ଓ ଚକ୍ରଧର ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ‘ରହେ-ହରେ’ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣରେ, ପରମାତ୍ମା ଶିବ ଅନେକ ମର୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି।

Verse 88

महेशान्नापरो देवो दृश्यतेभुवनत्रये । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजनीयः सदाशिवः

ତିନି ଲୋକରେ ମହେଶଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଣସି ଦେବ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 89

पत्रैःपुष्पैः फलैर्वापि जलैर्वा विमलैः सदा । करवीरैः पूज्यमानः शंकरो वरदो भवेत्

ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ କିମ୍ବା ସଦା ନିର୍ମଳ ଜଳରେ—ବିଶେଷତଃ କରବୀର ପୁଷ୍ପରେ—ପୂଜିତ ହେଲେ ଶଙ୍କର ବରଦାତା ହୁଅନ୍ତି।

Verse 90

करवीराद्दशगुणमर्कपुष्पं विशिष्यते । विभूत्यादिकृतं सर्वं जगदेतच्चराचरम्

କରବୀର ପୁଷ୍ପଠାରୁ ଦଶଗୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍କପୁଷ୍ପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତ ତାଙ୍କର ବିଭୂତି ଆଦିରେ ଗଢ଼ା।

Verse 91

शिवस्यांगणलग्ना या तस्मात्तां धारयेत्सदा । ततस्त्रिपुंड्रे यत्पुम्यं तच्छृणुध्वं द्विजोत्तमाः

ଏହେତୁ ଶିବଦେହସଂଲଗ୍ନ ପବିତ୍ର ବିଭୂତିକୁ ସଦା ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରର ପୁଣ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 92

सर्वपापहरं पुण्यं तच्छृणुध्वं द्विजोत्तमाः । स्तेनः कोऽपि महापापो घातितो राजदूतकैः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ସର୍ବପାପହର ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଶୁଣ। ଜଣେ ମହାପାପୀ ଚୋରକୁ ରାଜଦୂତମାନେ ବଧ କଲେ।

Verse 93

तं खादितुं समायातः श्वाशिरस्युपरिस्थितः । नखांतरालसंलग्ना रक्षा तस्यैव पापिनः

ତାକୁ ଖାଇବାକୁ ଗୋଟିଏ କୁକୁର ଆସି ତାହାର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦାଁଡ଼ିଲା। ତେବେ ତାହାର ନଖମଧ୍ୟରେ ଲଗିଥିବା ରକ୍ଷାକବଚ ହିଁ ସେ ପାପୀର ରକ୍ଷା ହେଲା।

Verse 94

ललाटे पतिता तस्य त्रिपुंड्रांकिंतमुद्रया । चैतन्येन विना तस्य देहमात्रैकलग्नया

ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ମୁଦ୍ରାରେ ଅଙ୍କିତ ତାହା ତାହାର ଲଲାଟରେ ପଡ଼ିଲା; କିନ୍ତୁ ଚେତନ ଭକ୍ତି ବିନା, ସେ କେବଳ ଦେହଚିହ୍ନ ଭାବରେ ମାତ୍ର ଲଗି ରହିଲା।

Verse 95

कैलासं तस्करो नीतो रुद्रदूतैस्ततस्तदा । विभूतेर्महिमानं तु को विशेषितुर्महति

ସେହି ସମୟରେ ରୁଦ୍ରଦୂତମାନେ ସେ ଚୋରକୁ କୈଲାସକୁ ନେଇଗଲେ। ସତ୍ୟକଥା, ବିଭୂତିର ମହାନ୍ ମହିମାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ?

Verse 96

विभूत्वा मंडितांगानां नराणां पुण्यकर्मणाम् । मुखे पंचाक्षरो येषां रुद्रास्ते नात्र शंशयः

ଯେ ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀ ନରମାନଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ବିଭୂତିରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ମୁଖରେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ବସେ, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟରୂପୀ ରୁଦ୍ର; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 97

जटाकलापिनो ये च ये रुद्राक्षविभूषणाः । ते वै मनुष्यरूपेण रुद्रा नास्त्यत्र संशयः

ଯେମାନେ ଜଟାଜୁଟ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯେମାନେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷରେ ଭୂଷିତ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମନୁଷ୍ୟରୂପୀ ରୁଦ୍ର; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 98

तस्मात्सदाशिवः पुंभिः पूजनीयो हि नित्यशः । प्रातर्मध्याह्नकाले च सायं संध्या विशिष्यते

ଏହିହେତୁ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ଲୋକମାନେ ନିତ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷକରି ପ୍ରାତଃକାଳେ, ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ଏବଂ ସାୟଂ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳେ।

Verse 99

प्रातस्तु दर्शनाच्छंभोर्नैशमेनो व्यपोहति । मध्याह्ने दर्शनाच्छंभोः सप्तजन्मार्जितं नृणाम् । पापं प्रणाशमायाति निशायां नैव गण्यते

ପ୍ରାତଃ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ରାତ୍ରିର ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଶମ୍ଭୁଦର୍ଶନରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସାତ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ରାତ୍ରିକାଳର ଫଳ ତ ଅଗଣ୍ୟ।

Verse 100

शिवेति द्व्यक्षरं नाम महा पापप्रणाशनम् । येषां मुखोद्गतं नॄणां तैरिदं धार्यते जगत्

‘ଶିବ’—ଏହି ଦ୍ୱ୍ୟକ୍ଷର ନାମ—ମହାପାପନାଶକ। ଯାହାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହା ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ଧାରିତ ହୁଏ।

Verse 101

शिवांगणे तु या भेरी स्थापिता पुण्यकर्मभिः । तस्या नादेन पूता वै ये च पापरता जनाः । पाषंडिनोऽप्यसद्वादास्तेऽपि यांति परां गतिम्

ଶିବଙ୍କ ଆଙ୍ଗଣରେ ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀମାନେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା ଭେରୀର ନାଦରେ ପାପରତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି; ପାଷଣ୍ଡୀ ଓ ମିଥ୍ୟାବାଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 102

पशोर्यस्य च संबद्धा चर्मणा च शिवालये । नृभिर्या स्थापिता भेरी मृदंगमुरजादि च । स पशुः शिवसान्निध्यमाप्नोत्यत्र न संशयः

ଶିବାଳୟରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା ଭେରୀ, ମୃଦଙ୍ଗ, ମୁରଜ ଆଦି ବାଦ୍ୟରେ ଯେ ପଶୁର ଚର୍ମ ସଂବଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେ ପଶୁ ମଧ୍ୟ ଶିବ-ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 103

तस्मात्ततं च विततं घनं सुषिरमेव च । चामराणि महार्हाणि मंचकाः शयनानि च

ଏହେତୁ ତତ (ତନ୍ତୁବାଦ୍ୟ), ବିତତ (ଚର୍ମତାନ) ବାଦ୍ୟ, ଘନ ବାଦ୍ୟ ଓ ସୁଷିର ବାଦ୍ୟ—ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ବାଦ୍ୟ; ଏବଂ ମହାର୍ହ ଚାମର, ମଞ୍ଚକ ଓ ଶୟନ ମଧ୍ୟ (ଶିବସେବାରେ) ଅର୍ପଣ କରି ସଜାଇବା ଉଚିତ।

Verse 104

गाथाश्च इतिहासाश्च गायनं च यथाविधि । बहुरूपादिकं शंभोः प्रियान्येतानि कल्पयेत्

ଗାଥା ଓ ଇତିହାସର ପାଠ, ଏବଂ ଯଥାବିଧି ଗାୟନ; ନାନାପ୍ରକାର ସ୍ତବ-ଉତ୍ସବ—ଏସବୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ତେଣୁ ଏହାମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଆୟୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 105

कल्पयित्वा च गच्छंति शिवलोकं हि पापिनः । सुधर्माणो महात्मानः शिवपूजाविशारदाः

ଏଭଳି ଆଚରଣ କରି ପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି; ସେମାନେ ସୁଧର୍ମୀ, ମହାତ୍ମା ଓ ଶିବପୂଜାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 106

गुरोर्मुखाच्च संप्राप्तशिवपूजारताश्च ये । शिवरूपेण ये विश्वं पश्यंति कृतनिश्चयाः

ଯେମାନେ ଗୁରୁମୁଖରୁ ଉପଦେଶ ପାଇ ଶିବପୂଜାରେ ରତ, ସେହି ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟୀ ଜନ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଶିବସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।

Verse 107

सम्यग्बुद्ध्या समाचारा वर्णाश्रमयुता नराः । ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्वयाः शूद्राश्चान्ये तथा नराः

ସମ୍ୟକ୍ ବୁଦ୍ଧି ଓ ସଦାଚାରରେ ଅବସ୍ଥିତ, ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମଧର୍ମ ଅନୁସରଣକାରୀ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ—ଏହି ପଥରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

Verse 108

श्वपचोऽपि वरिष्ठः स शंभोः प्रियतरो भवेत् । शंभुनाधिष्ठितं सर्वं जगदेतच्चराचरम्

ଭକ୍ତ ହେଲେ ଶ୍ୱପଚ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇ ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ହୁଏ; କାରଣ ଏହି ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତ ଶମ୍ଭୁଦ୍ୱାରା ଅଧିଷ୍ଠିତ ଓ ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 109

तस्मात्सर्वं शिवमयं ज्ञातव्यं सुविशेषतः । वेदैः पुराणैः शास्त्रैश्च तथौपनिपदैरपि

ଏହେତୁ ବିଶେଷଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ ଯେ ସବୁକିଛି ଶିବମୟ; ଏହି କଥା ବେଦ, ପୁରାଣ, ଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଉପନିଷଦମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିଖାନ୍ତି।

Verse 110

आगमैर्विविधैः शंभुर्ज्ञातव्यो नात्र संशयः । निष्कामैश्च सकामैश्च पूजनीयः सदा शिवः

ବିଭିନ୍ନ ଆଗମ ଦ୍ୱାରା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ନିଷ୍କାମ ହେଉନ୍ତୁ କି ସକାମ, ଶିବଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 111

लोमश उवाच । कथयामि पुरावृत्तमितिहासं पुरातनम् । नंदी नाम पुरा वैश्यो ह्यवंतीपुरमावसत्

ଲୋମଶ କହିଲେ—ମୁଁ ପୁରାତନ କାଳର ଏକ ପୁରାଣ ଇତିହାସ କହୁଛି। ପୂର୍ବେ ଅବନ୍ତୀ (ଉଜ୍ଜୟିନୀ) ନଗରେ ନନ୍ଦୀ ନାମକ ଏକ ବୈଶ୍ୟ ବସୁଥିଲା।

Verse 112

शिवध्यानपरो भूत्वा शिवपूजां चकार सः । नित्यं तपोवनस्थं हि लिंगमेकं समर्चयत्

ଶିବଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ସେ ଶିବପୂଜା କଲା। ପ୍ରତିଦିନ ତପୋବନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକମାତ୍ର ଲିଙ୍ଗକୁ ଭକ୍ତିରେ ସମର୍ଚ୍ଚନ କରୁଥିଲା।

Verse 113

उषस्युषसि चोत्थाय प्रत्यहं शिववल्लभः । नंदीलिंगार्च्चनरतो बभूवातिशयेन हि

ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭକ୍ତ ସେ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ନନ୍ଦୀ-ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନରେ ଅତ୍ୟଧିକ ନିଷ୍ଠାବାନ ହେଲା।

Verse 114

लिंगं पंचामृतेनैव यथोक्तेनाभ्यषेचयत् । विप्रैः समावृतो नित्यं वेदवेदांगपारगैः

ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଭାବେ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ସେ ଲିଙ୍ଗକୁ ଅଭିଷେକ କରୁଥିଲା। ପୂଜାବେଳେ ପ୍ରତିଦିନ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ବିପ୍ରମାନେ ତାହାକୁ ଘେରି ରହୁଥିଲେ।

Verse 115

यथाशास्त्रेण विधिना लिंगार्चनपरोऽभवत् । स्नापयित्वा ततः पुष्पैर्नानश्चर्यसमन्वितैः

ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସେ ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିମଗ୍ନ ହେଲା। ସ୍ନାନ କରାଇ ପରେ ବିଭିନ୍ନ ଅଦ୍ଭୁତ ପୁଷ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଚ୍ଚନ କଲା।

Verse 116

मुक्ताफलैरिंद्रनीलैर्गोमेदैश्च निरंतरम् । वैडूर्यैश्चैव नीलैश्च माणिक्यैश्च तथार्चयत्

ସେ ନିରନ୍ତର ମୁକ୍ତାଫଳ, ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ, ଗୋମେଦକ, ବୈଡୂର୍ୟ (ଲହସୁନିଆ), ନୀଳରତ୍ନ ଓ ମାଣିକ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଭାବେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲା, ମୂଲ୍ୟବାନ ଉପହାରରେ ଅଲଙ୍କୃତ କରି।

Verse 117

एवं नंदी महाभागो बहून्यब्दानि चार्च्चयत् । विजनस्थं तदा लिंगं नानाभोगसमन्वितम्

ଏଭଳି ମହାଭାଗ ନନ୍ଦୀ ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ। ତେବେ ସେହି ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଲିଙ୍ଗଟି ନାନା ପ୍ରକାର ଉପହାର, ଭୋଗ ଓ ସେବାରେ ସମନ୍ୱିତ ହୋଇ ବିରାଜିତ ଥିଲା।

Verse 118

एकदा मृगयासक्तः किरातो भूतहिंसकः । अविवेकपरो भूत्वा मृगयारसिकः सदा

ଏକଦା ଶିକାରରେ ଆସକ୍ତ, ପ୍ରାଣୀହିଂସକ ସେ କିରାତ ଅବିବେକରେ ଲୀନ ହୋଇ, ସଦା ମୃଗୟାର ରସରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 119

पापी पापसमाचारो विचरन्गिरिकंदरे । अनेकश्वापदाकीर्णे हन्यमान इतस्ततः

ସେ ପାପୀ, ପାପାଚାରରେ ରତ, ପର୍ବତ-କନ୍ଦରମାନେ ଭିତରେ ଘୁରୁଥିଲା। ଅନେକ ହିଂସ୍ର ଶ୍ୱାପଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେ ଇତସ୍ତତଃ ଆଘାତ ପାଇ, ତାଡ଼ିତ ହୋଇ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲା।

Verse 120

एवं विचरमाणोऽसौ किरातो भूतहिंसकः । यदृच्छयागतस्तत्र यत्र लिंगं सुपूजितम्

ଏଭଳି ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସେ ପ୍ରାଣୀହିଂସକ କିରାତ ଯଦୃଚ୍ଛାବଶତଃ ସେଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା—ଯେଉଁଠାରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ସୁପୂଜିତ ଥିଲା।

Verse 121

उदकं वीक्ष्माणोऽसौ तृषया पीडितो भृशम् । ततो वने सरः शीघ्रं दृष्ट्वा तोये समाविशत्

ସେ ତୀବ୍ର ତୃଷ୍ଣାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହୋଇ ଜଳ ଖୋଜୁଥିଲା। ପରେ ବନରେ ଏକ ସରୋବର ଶୀଘ୍ର ଦେଖି ତାହାର ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 122

तीरे संस्थाप्य दुष्टात्मा तत्सर्वं मृगयादिकम् । गंडूषोत्सर्जनं कृत्वा पीत्वा तोयं च निर्गतः

ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ତଟରେ ନିଜ ଶିକାର-ସାମଗ୍ରୀ ଓ ପ୍ରାପ୍ତ ସବୁକିଛି ରଖିଦେଲା। ଗଣ୍ଡୂଷ କରି ଜଳ ତ୍ୟାଗ କରି, ପରେ ଜଳ ପିଇ ବାହାରିଲା।

Verse 123

शिवालयं ददर्शाग्रे अनेकाश्चर्यमंडितम् । दृष्टं सुपूजितं लिंगं नानारत्नैः पृथक्पृथक्

ସେ ଆଗରେ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ମଣ୍ଡିତ ଏକ ଶିବାଳୟ ଦେଖିଲା। ସେଠାରେ ନାନା ରତ୍ନରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ସଜ୍ଜିତ, ସୁପୂଜିତ ଲିଙ୍ଗର ଦର୍ଶନ କଲା।

Verse 124

तथा लिंगं समालक्ष्य यदा पूजां समाहरत् । रत्नानि सर्वभूतानि विधूतानि इतस्ततः

ତାପରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ସାବଧାନରେ ଦେଖି ସେ ଯେତେବେଳେ ପୂଜାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ ଲାଗିଲା, ସେତେବେଳେ ଏଠି-ସେଠି ଛିଟିଯାଇଥିବା ରତ୍ନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ପଣ ସବୁ ଦିଗରୁ ସଂଗ୍ରହ ହେଲା।

Verse 125

स्नपनं तस्य लिंगस्य कृतं गंडूषवारीणा । करेणैकेन पूजार्थं बिल्वपत्राणि सोऽर्पयत्

ସେ ମୁଖରେ ନିଆ ଜଳଦ୍ୱାରା ସେହି ଲିଙ୍ଗର ସ୍ନପନ (ଅଭିଷେକ) କଲା। ଏବଂ ଗୋଟିଏ ହାତରେ ପୂଜାର୍ଥେ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଅର୍ପଣ କଲା।

Verse 126

द्वितीयेन करेंणैव मृगमांसं समर्पयत् । दण्डप्रणामसंयुक्तः संकल्पं मनसाऽकरोत्

ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ହାତରେ ମୃଗମାଂସ ଅର୍ପଣ କଲା। ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ ସହ ମନେ ମନେ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲା।

Verse 127

अद्यप्रभृति पूजां वै करिष्यामि प्रयत्नतः । त्वं मे स्वामी च भक्तोहमद्यप्रभृति शंकर

ଆଜିଠାରୁ ମୁଁ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ନିଶ୍ଚୟ ପୂଜା କରିବି। ହେ ଶଙ୍କର, ଆପଣ ମୋର ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ—ଆଜିଠାରୁ।

Verse 128

एवं नैयमिको भूत्वा किरातो गृहमागतः । नन्दी ददर्श तत्सर्वं किरातेन इतस्ततः

ଏଭଳି ନିୟମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ସେ କିରାତ (ଶିକାରୀ) ଘରକୁ ଫେରିଲା। କିରାତ ଇତସ୍ତତଃ ଯାହା କରିଥିଲା, ସେ ସବୁ ନନ୍ଦୀ ଦେଖିଲେ।

Verse 129

चिंतायुक्तोऽभवन्नंदी जातं किं छिद्रमद्य मे । कथितानि च विघ्नानि शिवपूजारतस्य च । उपस्थितानि तान्येव मम भाग्यविपर्ययात्

ନନ୍ଦୀ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ—‘ଆଜି ମୋର କେଉଁ ଛିଦ୍ର/ଦୋଷ ଜନ୍ମିଲା? ଶିବପୂଜାରତଙ୍କ ପାଇଁ କୁହାଯାଇଥିବା ବିଘ୍ନଗୁଡ଼ିକ, ମୋର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରୁ ସେହିଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।’

Verse 130

एवं विमृश्य सुचिरं प्रक्षाल्य शिवमंदिरम् । यथागतेन मार्गेण नंदी स्वगृहमागतः

ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବିଚାର କରି ଶିବମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି, ନନ୍ଦୀ ଯେ ମାର୍ଗରେ ଆସିଥିଲେ ସେହି ମାର୍ଗରେ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଲେ।

Verse 131

ततो नंदिनमागत्य पुरोधा गतमानसम् । अब्रवोद्वचनं तं तु कस्मात्त्वं गतमानसः

ତେବେ ପୁରୋହିତ ନନ୍ଦୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ମନ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଦେଖି କହିଲେ— “ତୁମ ମନ କାହିଁକି ଏତେ ବ୍ୟାକୁଳ?”

Verse 132

पुरोहितं प्रति तदा नन्दी वचनमब्रवीत्

ତେବେ ନନ୍ଦୀ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କଥା କହିଲେ।

Verse 133

अद्य दृष्टं मया विप्र अमेध्यं शिवसंनिधौ । केनेदं कारितं तत्र न जानामि कथंचन

ନନ୍ଦୀ କହିଲେ— “ଆଜି, ହେ ବିପ୍ର, ଶିବସନ୍ନିଧିରେ ମୁଁ ଏକ ଅମେଧ୍ୟ (ଅପବିତ୍ର) ବିଷୟ ଦେଖିଲି। ସେଠାରେ ଏହା କିଏ କରାଇଲା, ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଜାଣେନି।”

Verse 134

ततः पुरोधा वचनं नन्दिनं चाब्रवीत्तदा । येन विस्खलितं तत्र रत्नादीनां प्रपूजनम् । सोऽपि मूढो न संदेहः कार्याकार्येषु मंदधीः

ତେବେ ପୁରୋହିତ ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଯିଏ ସେଠାରେ ରତ୍ନାଦି ଅର୍ପଣ ସହିତ ପୂଜାକୁ ବିଘ୍ନିତ କଲା, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୂଢ; କାର୍ଯ୍ୟ–ଅକାର୍ଯ୍ୟ ବିଚାରରେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି।”

Verse 135

तस्माच्चिंता न कर्तव्या त्वया अमुरपि प्रभो । प्रभाते च मया सार्द्धं गम्यतां तच्छिवालयम्

“ଏହେତୁ, ହେ ପ୍ରଭୋ, ତାହା ବିଷୟରେ ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପ୍ରଭାତେ ମୋ ସହିତ ସେଇ ଶିବାଳୟକୁ ଚଳ।”

Verse 136

निरीक्षणार्थं दुष्टस्य तत्कार्यं विदधाम्यहम् । एतच्छ्रुत्वा तु वचनं नन्दी तस्य पुरोधसः

ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ ଓ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟଟି କରିବି। ପୁରୋହିତଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ନନ୍ଦୀ…

Verse 137

आस्थितः स्वगृहे नक्तं दूयमानेन चेतसा । तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामाहूय च पुरोधसम्

ସେ ରାତି ସାରା ନିଜ ଘରେ ରହିଲା; ଦୁଃଖରେ ତାହାର ଚିତ୍ତ ଜଳୁଥିଲା। ସେଇ ରାତି ବିତିଗଲାପରେ ସେ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଡାକିଲା।

Verse 138

गतः शिवालयं नन्दी समं तेन महात्मना । ततो दृष्टं पूर्वदिने कृतंतेन दुरात्मना

ନନ୍ଦୀ ସେଇ ମହାତ୍ମା ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହ ଶିବାଳୟକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲା—ସେଇ ଦୁରାତ୍ମା ପୂର୍ବଦିନ କ’ଣ କରିଥିଲା।

Verse 139

सम्यक्प्रपूजनं कृत्वा नानारत्नपरिच्छदम् । पञ्चोपचारसंयुक्तं चैकादस्यन्वितं तथा

ନାନା ରତ୍ନ ଓ ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜନ କରି, ପଞ୍ଚୋପଚାରରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତକୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାବିଧି ପାଳନ କରି।

Verse 140

अनेकस्तुतिभिः स्तुत्वा गिरीशं ब्राह्मणैः सह । तदा यामद्वयं जातं स्तूयमानस्य नंदिनः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ଅନେକ ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ତବନ କରି, ନନ୍ଦୀ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ ସେତେବେଳେ ଦୁଇ ଯାମ (ପ୍ରହର) ବିତିଗଲା।

Verse 141

आयातो हि महाकालस्थारूपो महाबलः । कालरूपो महारौद्रो धनुष्पाणिः प्रतापवान्

ତେବେ ମହାକାଳସ୍ଥ ରୂପଧାରୀ ମହାବଳ, କାଳସ୍ୱରୂପ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୌଦ୍ର, ଧନୁଷ୍ୟଧାରୀ ପ୍ରତାପବାନ ସେଠାରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 142

तं दृष्ट्वा भयवित्रस्तो नन्दी स विललाप ह । पुरोधाश्चैव सहसा भयभीतस्तदाभवत्

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ନନ୍ଦୀ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ବିଳାପ କଲା; ଏବଂ ପୁରୋହିତ ମଧ୍ୟ ହଠାତ୍ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।

Verse 143

किरातेन कृतं तत्र यथापूर्वमविस्खलम् । तां पूजां प्रपदाहत्य बिल्वपत्रं समर्पयत्

ସେଠାରେ କିରାତ ଯଥାପୂର୍ବ ଅବିଘ୍ନରେ ସବୁ କଲା। ସେହି ପୂଜାକୁ ନିକଟେ ଯାଇ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଅର୍ପଣ କଲା।

Verse 144

स्नपनं तस्य कृत्वा च ततो गंडूषवारिणा । नैवेद्यं तत्पलं चैव किरातः शिवमर्पयत्

ତାହାର ସ୍ନପନ କରି, ପରେ ଗଣ୍ଡୂଷଜଳରେ, କିରାତ ଶିବଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ସେଇ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲା।

Verse 145

दण्डवत्पतितो भूमावुत्थाय स्वगृहं गतः । तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं चिंतयामास वै चिरम्

ସେ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ପଡ଼ିଲା; ପରେ ଉଠି ନିଜ ଘରକୁ ଗଲା। ସେଇ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଦେଖି ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କଲା।

Verse 146

पुरोधसा सह तदा नंदीव्याकुलचेतसा । तेन चाकारिता विप्रा बहवो वेदवादिनः

ତେବେ ବ୍ୟାକୁଳଚିତ୍ତ ନନ୍ଦୀ ନିଜ ପୁରୋହିତ ସହ ଅନେକ ବେଦବ୍ୟାଖ୍ୟାତା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକାଇଲେ।

Verse 147

निवेद्य तेषु तत्सर्वं किरातेन च यत्कृतम् । किं कार्यमथ भो विप्राः कथ्यतां च यथातथम्

କିରାତ ଯାହା କରିଥିଲା ସେ ସବୁ ତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି ସେ ପଚାରିଲା—“ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଏବେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।”

Verse 148

संप्रधार्य ततः सर्वे मिलित्वा धर्मशास्त्रतः । ऊचुः सर्वे तदा विप्रा नंदिनं चातिशंकिनम्

ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ବିଚାର କରି, ଅତ୍ୟଧିକ ଶଙ୍କିତ ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ।

Verse 149

इदं विघ्नं समुत्पन्नं दुर्निवार्यं सुरैरपि । तस्मादानय लिंगं त्वं स्वगृहं वैश्यसत्त्

“ଏହି ବିଘ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ନିବାରଣ କରିବା କଷ୍ଟକର। ତେଣୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଶ୍ୟ, ଲିଙ୍ଗକୁ ନିଜ ଘରକୁ ଆଣ।”

Verse 150

तथेति मत्वासौ नंदी शिवस्योत्पाटनं तदा । कृत्वा स्वगृह मानीय प्रतिष्ठाप्य यताविधि

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ଭାବି ନନ୍ଦୀ ସେତେବେଳେ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ସେଠାରୁ ଉଠାଇ, ନିଜ ଘରକୁ ଆଣି ବିଧିମତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 151

सुवर्णपीठिकां कृत्वा नवरत्नसुशोभिताम् । उपचारैरनेकैश्च पूजयामास वै तदा

ନବରତ୍ନରେ ସୁଶୋଭିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପୀଠିକା ତିଆରି କରି, ସେତେବେଳେ ଅନେକ ଉପଚାର ଓ ନିବେଦନରେ ଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ।

Verse 152

अथापरे द्युरायातः कितरातः शिवमंदिरम् । यावद्विलोक्यामास लिंगमैशं न दृष्टवान्

ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଦିନ କିରାତ ଶିବମନ୍ଦିରକୁ ଆସିଲା; ଚାରିଦିଗ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଈଶଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ଦେଖିଲା ନାହିଁ।

Verse 153

मौनं विहाय सहसा ह्याक्रोशन्निदमब्रवीत् । हे शंभो क्व गतोसि त्वं दर्शयात्मानमद्य वै

ମୌନ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ହଠାତ୍ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲା—“ହେ ଶମ୍ଭୋ! ତୁମେ କେଉଁଠି ଗଲ? ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦିଅ।”

Verse 154

न दृष्टोसि मया त्वं हि त्यजाम्यद्य कलेवरम् । हे शंभो हे जगन्नाथ त्रिपुरांतकर प्रभो

“ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିନାହିଁ; ତେଣୁ ଆଜି ଏହି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବି। ହେ ଶମ୍ଭୋ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ହେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ପ୍ରଭୋ!”

Verse 155

हे रुद्र हे महादेवदर्शयात्मानमात्मना

“ହେ ରୁଦ୍ର, ହେ ମହାଦେବ—ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ମୋତେ ପ୍ରକାଶ କର।”

Verse 156

एवं साक्षेपमधुरैर्वाक्यैः क्षिप्तः सदाशिवः । किरातेन ततो रंगैर्वीरोसौ जठरं स्वकम्

ଏଭଳି କିରାତଙ୍କ ମଧୁର କିନ୍ତୁ ବ୍ୟଙ୍ଗ୍ୟମିଶ୍ର ବାକ୍ୟରେ ଛେଡ଼ାଯାଇ ସଦାଶିବ; ତାପରେ କ୍ରୀଡାର ଛଳେ ସେ ବୀର କିରାତ ନିଜ ଉଦରକୁ ଆଘାତ କଲା।

Verse 157

विभेदाशु ततो बाहूनास्फोट्यैव रुषाब्रवीत् । हे शंभो दर्शयात्मानं कुतो मां त्यज्य यास्यसि

ତାପରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ଭୁଜା ଝାଡ଼ି କ୍ରୋଧରେ କହିଲା— “ହେ ଶମ୍ଭୋ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଦର୍ଶାଅ; ମୋତେ ଛାଡ଼ି ତୁମେ କେଉଁଠି ଯିବ?”

Verse 158

इति क्षित्वा ततोंत्राणि मांसमुकृत्त्य सर्वतः । तस्मिन्गर्ते करेणैव किरातः सहसाक्षिपत्

ଏହିପରି କହି ସେ ନିଜ ଆନ୍ତ୍ର ବାହାର କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମାଂସ କାଟିଦେଲା; ପରେ କିରାତ ନିଜ ହାତରେ ହଠାତ୍ ସେହି ଗର୍ତ୍ତରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା।

Verse 159

स्वस्थं च हृदयं कृत्वा सस्नौ तत्सरसि ध्रुवम् । तथैव जलमानीय बिल्वपत्त्रं त्वरान्वितः

ତାପରେ ହୃଦୟକୁ ସ୍ଥିର କରି ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସେହି ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କଲା; ଏବଂ ତ୍ୱରାରେ ଜଳ ଓ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଆଣିଲା।

Verse 160

पूजयित्वा यथान्यायं दंडवत्पतितो भुवि

ବିଧିମତେ ପୂଜା କରି ସେ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ପଡ଼ିଲା।

Verse 161

ध्यानस्थितस्ततस्तत्र किरातः शिवसंनिधौ । प्रादुर्भूतस्तदा रुद्रः प्रमथैः परिवारितः

ତେବେ ଶିବସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନନିଷ୍ଠ ଥିବା ସେ କିରାତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ପ୍ରମଥମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ରୁଦ୍ର ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 162

कर्पूरगौरोद्युतिमान्कपर्दी चंद्रशेखरः । तं गृहीत्वा करे रुद्र उवाच परिसांत्वयन्

କର୍ପୂର-ଗୌର ଦ୍ୟୁତିରେ ଦୀପ୍ତ, ଜଟାଧାରୀ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ।

Verse 163

भोभो वीर महाप्राज्ञ मद्भक्तोसि महामते । वरं वृणीष्वात्महितं यत्तेऽभिलषितं महत्

“ହେ ବୀର, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ମହାମତେ! ତୁମେ ମୋର ଭକ୍ତ। ନିଜ ପରମ ହିତ ପାଇଁ ତୁମର ଯେ ମହାନ ଅଭିଲାଷ, ସେହି ବର ଚୟନ କର।”

Verse 164

एवमुक्तः स रुद्रेण महाकालो मुदान्वितः । पपात दंडवद्भूमौ भक्त्या परमया युतः

ରୁଦ୍ର ଏପରି କହିବା ପରେ, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହାକାଳ ପରମ ଭକ୍ତିସହ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ି ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 165

ततो रुद्रं बभापे स वरं सम्प्रार्थयाम्यहम् । अहं दासोस्मि ते रुद्र त्वं मे स्वामी न संशयः

ତାପରେ ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ଗୋଟିଏ ବର ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି। ହେ ରୁଦ୍ର, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ; ଆପଣ ମୋର ସ୍ୱାମୀ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 166

एतद्बुद्धात्मनो भक्तिं देहि जन्मनिजन्मनि । त्वं माता च पिता त्वं च त्वं बंधुश्च सखा हि मे

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଏହି ଭାବରେ ନିଶ୍ଚଳ ମୋ ହୃଦୟକୁ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ଭକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣେ ମୋର ମାତା, ଆପଣେ ପିତା; ଆପଣେ ବନ୍ଧୁ ଓ ସତ୍ୟ ସଖା।

Verse 167

त्वं गुहुस्त्वं महामंत्रो मंत्रवेद्योऽसि सर्वदा । तस्मात्त्वदपरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु किंचन

ଆପଣେ ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ, ଆପଣେ ମହାମନ୍ତ୍ର, ଏବଂ ସଦା ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ। ତେଣୁ ତିନି ଲୋକରେ ଆପଣଠାରୁ ପରେ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 168

निष्कामं वाक्यमाकर्ण्य किरातस्य तदा भवः । ददौ पार्षदमुख्यत्वं द्वारपालत्वमेव च

କିରାତର ନିଷ୍କାମ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ତେବେ ଭବ (ଶିବ) ତାକୁ ନିଜ ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ପଦ ଏବଂ ଦ୍ୱାରପାଳ ପଦବୀ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।

Verse 169

तदा डमरुनादेन नादितं भुवनत्रयम् । भेरीभांकारशब्देन शंखानां निनदेन च

ତେବେ ଡମରୁର ନାଦ, ଭେରୀର ଭାଙ୍କାର ଶବ୍ଦ ଓ ଶଙ୍ଖମାନଙ୍କ ନିନାଦରେ ତିନି ଭୁବନ ଗଞ୍ଜି ଉଠିଲା।

Verse 170

तदा दुंदुबयो नेदुः पटहाश्चसहस्रशः । नंदी तं नादमाकर्ण्य विस्मयात्तवरीतो ययौ

ତେବେ ଦୁନ୍ଦୁଭିମାନେ ଗର୍ଜିଲେ ଏବଂ ସହସ୍ରେ ସହସ୍ରେ ପଟହ ବାଜିଲା। ସେହି କୋଳାହଳ ଶୁଣି ନନ୍ଦୀ ବିସ୍ମୟରେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଆଗେଇଗଲା।

Verse 171

तपोवनं यत्र शिवः स्थितः प्रमथसंवृतः । किरातो हि तथा दृष्टो नंदिना च तदा भृशम्

ଯେଉଁ ତପୋବନରେ ପ୍ରମଥଗଣେ ପରିବୃତ ଶିବ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ନନ୍ଦୀ ଆସି ସେଇ କିରାତଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଦେଖିଲେ।

Verse 172

उवाच प्रश्रितो वाक्यं स नंदी विस्मयान्वितः । किरातं स्तोतुकामऽसौ परमेण समाधिना

ବିସ୍ମୟରେ ଭରି ନନ୍ଦୀ ବିନୟପୂର୍ବକ ବଚନ କହିଲେ; କିରାତଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ତାଙ୍କ ମନ ପରମ ସମାଧିରେ ନିଶ୍ଚଳ ହେଲା।

Verse 173

इहानीतस्त्वया शंभुस्त्वं भक्तोसि परंतप । त्वं भक्तोऽहमिह प्राप्तो मां निवेदय शंकरे

“ତୁମେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଛ; ହେ ପରନ୍ତପ, ତୁମେ ଭକ୍ତ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି—ମୋତେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନିବେଦନ କର।”

Verse 174

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य किरातस्त्वरयान्वितः । नंदिनं च करे गृह्य शंकरं समुपागतः

ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି କିରାତ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହେଲେ; ନନ୍ଦୀଙ୍କ ହାତ ଧରି ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 175

प्रहस्य भगवान्रुद्रः किरातं वाक्यमब्रवीत् । कोऽयं त्वया समानीतो गणानामिह सन्निधौ

ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ହସି କିରାତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋ ଗଣମାନଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ତୁମେ କାହାକୁ ଏଠାକୁ ନେଇଆସିଛ?”

Verse 176

किरात उवाच । विज्ञप्तोऽसौ किरातेन शंकरो लोकशंकरः । तव भक्तः सदा देव तव पूजारतो ह्यसौ

କିରାତ କହିଲା—ହେ ଶଙ୍କର, ଲୋକଶଙ୍କର! ଏହି ପୁରୁଷ ବିଷୟରେ ଏକ କିରାତ ମୋତେ ଜଣାଇଛି। ହେ ଦେବ, ଏହିଜଣ ସଦା ତୁମ ଭକ୍ତ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ତୁମ ପୂଜାରେ ରତ।

Verse 177

प्रत्यहं रत्नमाणिक्यैः पुष्पैश्चोच्चावचैरपि । जीवितेन धनेनापि पूजितोऽसि न संशयः

ପ୍ରତିଦିନ ରତ୍ନ-ମାଣିକ୍ୟ, ନାନାପ୍ରକାର ପୁଷ୍ପ, ଏବଂ ନିଜ ଜୀବନ ଓ ଧନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ—ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ପୂଜା କରିଛି।

Verse 178

तस्माज्जानीहि मन्मित्रं नंदिनं भक्तवत्सल

ଏହେତୁ, ହେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ, ମୋର ମିତ୍ର ନନ୍ଦିନକୁ ଚିହ୍ନିବେ।

Verse 179

महादेव उवाच । न जानामि महाभाग नंदिनं वैश्यचर्चितम् । त्वं मे भक्तः सखा चेति महाकाल महामते

ମହାଦେବ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ, ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଏହି ନନ୍ଦିନକୁ ମୁଁ ଜାଣେନି। କିନ୍ତୁ ହେ ମହାକାଳ, ହେ ମହାମତେ, ତୁମେ ମୋର ଭକ୍ତ ଓ ସଖା ମଧ୍ୟ।

Verse 180

उपाधिरहिता च येऽपि चैव मनस्विनः । तेऽतीव मे प्रिया भक्तास्ते विशिष्टा नरोत्तमाः

ଯେମାନେ ଉପାଧି ଓ ଭେଦଚିହ୍ନରୁ ମୁକ୍ତ, ଏବଂ ମନରେ ଦୃଢ଼—ସେମାନେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଭକ୍ତ; ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ନରୋତ୍ତମ।

Verse 181

तव भक्तो ह्यहं तात स च मे प्रियकृत्तरः । तावुभौ स्वीकृतौ तेन पार्षदत्वेन शंभुना

ତାତ, ମୁଁ ତୁମର ଭକ୍ତ; ଏବଂ ସେ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାରେ ଆଉ ଅଧିକ ପ୍ରିୟସେବକ। ତେଣୁ ସେଇ ଶମ୍ଭୁ ଆମ ଦୁହଙ୍କୁ ପାର୍ଷଦପଦରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 182

ततो विमानानि बहूनि तत्र समागतान्येव महाप्रभाणि । किरातवर्येण स वैश्यवर्य उद्धारितस्तेन महाप्रभेण

ତାପରେ ସେଠାରେ ଅନେକ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିମାନ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା। ସେଇ ମହାପ୍ରଭୁ କିରାତଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୈଶ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଲେ।

Verse 183

कैलासं पर्वतं प्राप्तौ विमानैर्वेगवत्तरैः । सारूप्यमेव संप्राप्तावीश्वरेण महात्मना

ବେଗବାନ ବିମାନରେ ସେମାନେ କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ମହାତ୍ମା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ ସେମାନେ ସାରୂପ୍ୟ—ଦିବ୍ୟ ରୂପସାମ୍ୟ—ଲାଭ କଲେ।

Verse 184

नीराजितौ गिरिजया शिवेन सहितौ तदा । उवाचेदं ततो देवी प्रहस्य गजगामिनी

ତେବେ ଶିବଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ଗିରିଜା ସେ ଦୁହଙ୍କୁ ନୀରାଜନ କରି ଆରତି କଲେ। ପରେ ଗଜଗାମିନୀ ଦେବୀ ହସି ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 185

यथा त्वं हि महादेव तथा चैतौ न संशयः । स्वरूपेण च गत्या च हास्यभावैः सुपूजितौ

ହେ ମହାଦେବ, ଯେପରି ତୁମର ପୂଜା ହୋଇଛି, ସେପରି—ନିଶ୍ଚୟ—ଏହି ଦୁହେଁ ମଧ୍ୟ ସୁପୂଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ, ଗତିରେ ଏବଂ ହାସ୍ୟମୟ ଭାବରେ।

Verse 186

मया त्वमेक एवासीः सेवितो वै न संशयः । देव्यास्तद्वचनं श्रुत्वा किरातो वैश्य एव च

“ମୋ ଦ୍ୱାରା କେବଳ ତୁମେ ଏକା ହିଁ ସେବିତ ହୋଇଛ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଦେବୀଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି କିରାତ ଓ ବୈଶ୍ୟ (ତତ୍କ୍ଷଣେ) ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ।

Verse 187

सद्यः पराङ्मुखौ भूत्वा शंकरस्य च पश्यतः । भवावस्त्वनुकंप्यौ च भवता हि त्रिलोचन

ତତ୍କ୍ଷଣେ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ମୁହଁ ଫେରାଇ ପରାଙ୍ମୁଖ ହେଲେ; ଶଙ୍କର ତାହା ଦେଖୁଥିଲେ। (ଦେବୀ କହିଲେ) “ହେ ତ୍ରିଲୋଚନ! ଏହି ଦୁଇଜଣ ତୁମ କରୁଣାର ପାତ୍ର।”

Verse 188

तव द्वारि स्थितौ नित्यं भाववस्ते नमोनमः

“ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ତୁମ ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିବେ—ଏହି ତାଙ୍କର ଭାବ। ହେ ଭବ! ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।”

Verse 189

तयोर्भावं स भगवान्विदित्वा प्रहसन्भवः । उवाच परया भक्त्या भवतोरस्तु वांछितम्

ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଭାବ ଜାଣି ଭଗବାନ ଭବ ହସି କହିଲେ—“ତୁମମାନଙ୍କ ପରମ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ତୁମର ବାଞ୍ଛିତ କାମନା ସିଦ୍ଧ ହେଉ।”

Verse 190

तदा प्रभृति तावेतौ द्वारपालौ बभूवतुः । शिवद्वारि स्थितौ विप्रा मध्याह्ने शिवदर्शिनौ

ସେହି ଦିନଠାରୁ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଦ୍ୱାରପାଳ ହେଲେ। ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଶିବଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି ସେମାନେ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ଶିବଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ।

Verse 191

एको नंदी महाकालो द्वावेतौ शिववल्लभौ । ऊचतुस्तौ मुदायुक्तावेक एव सदाशिवः

ଜଣେ ନନ୍ଦୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମହାକାଳ ହେଲେ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ଶିବଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ । ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସେମାନେ କହିଲେ, "ସଦାଶିବ କେବଳ ଏକ ଅଟନ୍ତି ।"

Verse 192

एकांगुलिं समुद्धृत्य महादेवोभ्यभाषत । तथा नंदी उवाचेदमुद्धृत्य स्वांगुलिद्वयम्

ମହାଦେବ ଗୋଟିଏ ଅଙ୍ଗୁଳି ଉଠାଇ କହିଲେ । ତେବେ ନନ୍ଦୀ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଳି ଉଠାଇ ସେହିପରି କହିଲେ ।

Verse 193

एवं संज्ञान्वितौ द्वारि तिष्ठतस्तौ महात्मनः । शंकरस्य महाभागाः श्रृण्वंतु ऋषयो ह्यमी

ଏହିପରି ସଙ୍କେତ ପାଇ ସେହି ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ଦ୍ୱାର ଦେଶରେ ଛିଡ଼ା ହେଲେ । ହେ ମହାଭାଗ ଋଷିଗଣ! ଆପଣମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତୁ ।

Verse 194

शैलादेन पुरा प्रोक्तं शिवधर्ममनंतकम् । प्राणिनां कृपया विप्राः सर्वेषां दुष्कृतात्मनाम्

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଗଣ! ପୂର୍ବକାଳରେ ଶୈଲାଦ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଦୁରାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଦୟା କରି ଅନନ୍ତ ଶିବଧର୍ମର ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ।

Verse 195

ये पापिनोऽप्यधर्मिष्ठा अंधा मूकाश्च पंगवः । कुलहीना दुरात्मानः श्वपचा अपि मानवाः

ଯେଉଁମାନେ ପାପୀ, ଅଧର୍ମୀ, ଅନ୍ଧ, ମୂକ ଓ ପଙ୍ଗୁ ଅଟନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ କୁଳହୀନ, ଦୁରାତ୍ମା ଏବଂ ଚଣ୍ଡାଳ ମନୁଷ୍ୟ ଅଟନ୍ତି ।

Verse 196

यादृशास्तादृशाश्चान्ये शिवभक्तिपुरस्कृताः । तेऽपि गच्छंति सांनिध्यं देवदेवस्य शूलिनः

ଲୋକେ ଯେପରି ହେଉନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ପ୍ରକାରର ହେଉନାହିଁ—ଶିବଭକ୍ତିକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବଦେବ ଶୂଳଧାରୀ ମହାଦେବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 197

लिंगं सिकतामयं ये पूजयंति विपश्चितः । ते रुद्रलोकं गच्छंति नात्र कार्या विचारणा

ଯେ ବିବେକୀ ଭକ୍ତମାନେ ବାଲୁକାମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ କିମ୍ବା ବିଚାରଣାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।