Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 30

Devanagari script

सर्वसंधिगतश्चैव श्लेष्मणः श्लेष्मकृत्तथा । उरःस्थः सर्वगात्राणि स वै ह्यालंबकः स्थितः

Transliteration

sarvasaṃdhigataścaiva śleṣmaṇaḥ śleṣmakṛttathā | uraḥsthaḥ sarvagātrāṇi sa vai hyālaṃbakaḥ sthitaḥ

Translation

ଯେ ସମସ୍ତ ସନ୍ଧିରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ଶ୍ଲେଷ୍ମ (କଫ) ଉତ୍ପାଦନ କରେ, ସେ ‘ଆଲମ୍ବକ’ ଉରସ୍ଥ ହୋଇ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ଧାରଣ ଓ ସ୍ଥିର କରେ।

Word by Word

• सर्वसन्धिगतः: gone to/located in all joints
• सर्वसन्धिगतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + सन्धि (प्रातिपदिक) + गत (गम्-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) विशेषणरूपेण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक निपात (emphatic particle)

• श्लेष्मणः: of phlegm
• श्लेष्मणः: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: श्लेष्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (genitive singular)

• श्लेष्मकृत्: producing phlegm
• श्लेष्मकृत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: श्लेष्मन् (प्रातिपदिक) + कृत् (कृ-धातु, क्विप्/कृत्-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कृत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (agent noun) विशेषण

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (adverb: 'thus/also')

• उरःस्थः: situated in the chest
• उरःस्थः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उरस् (प्रातिपदिक) + स्थ (स्था-धातु, क-प्रत्यय/कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'उरसि स्थितः' इति अर्थे कृदन्त-विशेषण

• सर्वगात्राणि: all limbs
• सर्वगात्राणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + गात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन (accusative plural)

• सः: he/that (one)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (pronoun)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक निपात (assertive particle)

• हि: certainly/for
• हि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: हेतौ/निश्चये निपात (particle: for/indeed)

• आलम्बकः: the supporting one (Ālambaka)
• आलम्बकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आलम्बक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• स्थितः: is situated/stands
• स्थितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) विधेय-विशेषण (predicate participle: 'is situated')

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative convention)

Visual Art Cues

Scene: A calm teaching scene: a sage explains subtle bodily supports; the chest region is highlighted as the seat of ‘Ālambaka’ that steadies limbs, with joints subtly indicated.

Characters & Entities

• Ālambaka
• Śleṣman
• Uras (chest)
• Sandhi (joints)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The body’s stability is portrayed as a sacred support-system; dharma honors this order through moderation and self-care.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; this is an internal ‘body-as-cosmos’ teaching rather than a pilgrimage praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly.