Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 192

Devanagari script

यं न स्पृशंति न विदुर्मनोबुद्धींद्रियासवः । अंतर्बहिश्च विततं व्योमवत्प्रणतोऽस्म्यहम्

Transliteration

yaṃ na spṛśaṃti na vidurmanobuddhīṃdriyāsavaḥ | aṃtarbahiśca vitataṃ vyomavatpraṇato'smyaham

Translation

ଯାହାକୁ ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରାଣ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯଥାର୍ଥ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯିଏ ଆକାଶ ପରି ଅନ୍ତରେ ଓ ବାହାରେ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ—ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Word by Word

• यम्: whom
• यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; सर्वनाम

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)

• स्पृशन्ति: touch
• स्पृशन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्पृश् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd), बहुवचनम्

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)

• विदुः: know
• विदुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd), बहुवचनम्

• मनः: mind
• मनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• बुद्धि: intellect
• बुद्धि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• इन्द्रिय: senses
• इन्द्रिय: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम् (समूहवाचक-प्रयोगः)

• आसवः: vital currents/impulses
• आसवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आसव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम्

• अन्तः: within
• अन्तः: Desha-adhikarana (Locative sense)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-क्रियाविशेषणम् (adverb: inside)

• बहिः: without/outside
• बहिः: Desha-adhikarana (Locative sense)
• Type: Indeclinable
• Root: बहिः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-क्रियाविशेषणम् (adverb: outside)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• विततम्: spread/pervading
• विततम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वि + तन् (धातु) → वितत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृत्-क्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; विशेषणम् (to यम्)

• व्योमवत्: like the sky
• व्योमवत्: Sambandha (Comparison)
• Type: Indeclinable
• Root: व्योमन् (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
• Form: उपमानार्थे अव्ययीभाव-प्रायः; अव्ययवत्-प्रयोगः (like the sky)

• प्रणतः: bowed down
• प्रणतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र + नम् (धातु) → प्रणत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त (past passive participle) used adjectivally; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; अहम्-विशेषणम्

• अस्मि: am
• अस्मि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, उत्तम-पुरुषः (1st), एकवचनम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; सर्वनाम

Speaker

Aitareya

Visual Art Cues

Scene: A devotee bows to an invisible, space-like presence; the scene shows inner and outer space merging—body silhouette with starry expanse inside, and the same expanse outside.

Characters & Entities

• Brahman/Paramātman

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Divine exceeds sensory and mental reach while pervading all; the right response is reverent surrender.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

No tīrtha is specified; the verse is a metaphysical bow to the all-pervading Lord.

What ritualistic prescription is mentioned?

Praṇāma (bowing) as the embodied expression of humility before the transcendent-pervading Reality.