Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 90

Devanagari script

ततः शिरस्सु देवानां शिलाः पेतुर्महाजवाः । दारयंत्यश्च वसुधां चतुरंगबलं च तत्

Transliteration

tataḥ śirassu devānāṃ śilāḥ peturmahājavāḥ | dārayaṃtyaśca vasudhāṃ caturaṃgabalaṃ ca tat

Translation

ତାପରେ ମହାବେଗରେ ଶିଳାମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ଶିରୋପରି ପଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଦାରଣ କରି, ସେହି ଚତୁରଙ୍ଗ ସେନାକୁ ମଧ୍ୟ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କଲେ।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रमवाचक-अव्यय (then)

• शिरःसु: on (their) heads
• शिरःसु: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन

• शिलाः: stones
• शिलाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• पेतुः: fell
• पेतुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद

• महाजवाः: of great speed
• महाजवाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + जव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय (महान् जवः येषाम्) विशेषण (शिलाः)

• दारयन्त्यः: splitting/tearing
• दारयन्त्यः: Kriya (Concurrent action/सहक्रिया)
• Type: Adjective
• Root: दृ (धातु) (दारयति) + शतृ (प्रत्यय) → दारयन्त् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकाले कर्तरि शतृ-प्रत्यय (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (शिलाः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• वसुधाम्: the earth
• वसुधाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वसुधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• चतुरङ्गबलम्: the fourfold army
• चतुरङ्गबलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चतुर् + अङ्ग + बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (चत्वारि अङ्गानि यस्य तत्) ‘fourfold army’

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• तत्: that (army)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Characters & Entities

• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly power and armies are fragile; in Purāṇic warfare, overwhelming force can arise suddenly, urging humility and reliance on dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is explicitly praised in this verse; it is a battlefield narration within the Kaumārikākhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None—this verse is purely narrative, describing the assault on the devas’ forces.