Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 62

Devanagari script

एवं स्वकाद्बाहुबलात्स दैत्यः संप्राप्य राज्यं परिमोदमानः । कदाचिदाभाष्य जगाद मंत्रिणः प्रोद्धृत्तसर्वांगबलेन दर्पितः

Transliteration

evaṃ svakādbāhubalātsa daityaḥ saṃprāpya rājyaṃ parimodamānaḥ | kadācidābhāṣya jagāda maṃtriṇaḥ proddhṛttasarvāṃgabalena darpitaḥ

Translation

ଏଭଳି ନିଜ ବାହୁବଳରେ ସେ ଦୈତ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ପରମ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ପରେ ବୃଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ତ ସର୍ବାଙ୍ଗବଳରେ ଦର୍ପିତ ହୋଇ, ଏକଦା ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲା।

Word by Word

• evaṃ: thus
• evaṃ: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: evaṃ (अव्यय)
• Form: रीति/प्रकार-अव्यय (adverb of manner)

• svakāt: from his own (side/resources)
• svakāt: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: svaka (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन

• bāhu-balāt: from the strength of his arms
• bāhu-balāt: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: bāhu (प्रातिपदिक) + bala (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (बाहोः बलम्)

• saḥ: he
• saḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• daityaḥ: the demon
• daityaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: daitya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• saṃprāpya: having obtained
• saṃprāpya: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √āp (धातु; आप्नोति) with सम्-उपसर्ग; ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्यय-भाव (gerund/absolutive); सम्+√āp → संप्राप्य

• rājyam: kingdom, sovereignty
• rājyam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: rājya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• parimodamānaḥ: rejoicing greatly
• parimodamānaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √mud (धातु; हर्षे) with परि-उपसर्ग; शानच्-प्रत्यय (वर्तमान कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानकाले शानच् (present active participle)

• kadācit: once, at some time
• kadācit: Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: kadācit (अव्यय)
• Form: काल-अव्यय (adverb of time)

• ābhāṣya: having addressed/spoken to
• ābhāṣya: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √bhāṣ (धातु; भाषणे) with आ-उपसर्ग; ल्यप् (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त अव्यय-भाव (gerund); आ+√bhāṣ → आभाष्य

• jagāda: said
• jagāda: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √gad (धातु; वदने)
• Form: लिट्-लकार (परोक्ष/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• maṃtriṇaḥ: ministers, counselors
• maṃtriṇaḥ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: maṃtrin (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन

• proddhṛtta-sarva-aṅga-balena: by (his) fully aroused bodily strength
• proddhṛtta-sarva-aṅga-balena: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: proddhṛtta (कृदन्त; √dhṛ धारणे/उद्धरणे, प्र+उद्+क्त) + sarva (प्रातिपदिक) + aṅga (प्रातिपदिक) + bala (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सर्वाङ्गबलम्; तेन प्रोद्धृत्तेन/उत्कटेन)

• darpitaḥ: arrogant, puffed up
• darpitaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: darpita (कृदन्त; √dṛp गर्वे, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम् (daityaḥ)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), implied

Visual Art Cues

Scene: The daitya, newly enthroned, leans forward with confident posture, addressing ministers in council; his body language shows swollen pride and restless energy.

Characters & Entities

• Daitya
• Ministers (Mantriṇaḥ)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Power gained by force often matures into arrogance; the Purāṇic ethic warns that pride (darpa) precedes collapse when dharma is ignored.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is referenced in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.