Adhyaya 15

Verse 1

वरांग्युवाच । नाशितास्म्यपविद्धास्मि त्रासिता पीडितास्मि च । रौद्रोण देवनाथेन नष्टनाथेन भूरिशः

ବରାଙ୍ଗୀ କହିଲେ: 'ମୁଁ ବିନାଶ ହୋଇଛି, ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହୋଇଛି, ଭୟଭୀତ ହୋଇଛି ଏବଂ ଯାହାର ନାଥ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେହି କ୍ରୂର ଦେବରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଛି।'

Verse 2

दुःखपारमपश्यंती प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिता । पुत्रं मे घोरदुःखस्य तारकं देहि चेत्कृपा

ଏହି ଦୁଃଖର କୌଣସି ଅନ୍ତ ନ ଦେଖି ମୁଁ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି। ଯଦି ଆପଣଙ୍କର କୃପା ଅଛି, ତେବେ ମୋତେ ଏହି ଘୋର ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା ଏକ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ।

Verse 3

एवमुक्तस्तु दैत्येंद्रो दुःखितोऽचिंतयद्धृदि । आसुरेष्वपि भावेषु स्पृहा यद्यपि नास्ति मे

ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ, ଦୈତ୍ୟରାଜ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ଯଦ୍ୟପି ମୋର ଆସୁରିକ ଭାବରେ କୌଣସି ଆଗ୍ରହ ନାହିଁ...'

Verse 4

तथापि मन्ये शास्त्रैभ्यस्त्वनुकंप्या प्रियेति यत् । सर्वाश्रमानुपादाय स्वाश्रमेण कलत्रवान्

'ତଥାପି ମୁଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ମନେକରେ ଯେ ପତ୍ନୀ ଦୟାର ପାତ୍ର ଅଟନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ରହି ମନୁଷ୍ୟ ପତ୍ନୀଙ୍କର ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍।'

Verse 5

व्यसनार्णवमत्येति जलयानैरिवार्णवम् । यामाश्रित्येंद्रियारातीन्दुर्जयानितराश्रयैः

ଯେପରି ନୌକାର ସାହାଯ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ର ପାର ହୁଏ, ସେପରି ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ ବିପଦର ସାଗର ଅତିକ୍ରମ ହୁଏ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ରୂପ ଦୁର୍ଜୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତାଯାନ୍ତି।

Verse 6

गेहिनो हेलया जिग्युर्दस्यून्दूर्ग पतिर्यथा । न केऽपि प्रभवस्तां चाप्यनुकर्तुं गृहेश्वरीम्

ଯେପରି ଦୁର୍ଗପତି ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରେ, ସେପରି ଗୃହସ୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ କ୍ଲେଶ ଜୟ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଗୃହେଶ୍ୱରୀ—ପୋଷଣକର୍ତ୍ରୀ—ତାଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଅନୁକରଣ କରିବାକୁ କାହାରି ସାମର୍ଥ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 7

अथायुषा वा कार्त्स्न्येन धर्मे दित्सुर्यथैव च । यस्यां भवति चात्मैव ततो जाया निगद्यते

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁଷ୍ୟ ଯାଏଁ ସହଚରୀ ହୋଇ ରହୁ କିମ୍ବା ଧର୍ମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିବେଦିତ ହେଉ—ଯାହାରେ ନିଜ ଆତ୍ମା ମିଳେ, ସେହିପାଇଁ ସେ ‘ଜାୟା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 8

भर्तव्या एव यस्माच्च तस्माद्भार्येति सा स्मृता । सा एव गृहमुक्तं च गृहीणी सा ततः स्मृता

ଯେହେତୁ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭରଣ-ପୋଷଣଯୋଗ୍ୟା, ସେହିପାଇଁ ସେ ‘ଭାର୍ଯ୍ୟା’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଏବଂ ସେଇ ‘ଗୃହ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତେଣୁ ସେ ‘ଗୃହିଣୀ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 9

संसारकल्मषात्त्रात्री कलत्रमिति सा ततः । एवंविधां प्रियां को वै नानुकंपितुमर्हति

ସଂସାରର କଲ୍ମଷରୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବାରୁ ସେ ‘କଲତ୍ର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏପରି ପ୍ରିୟା ପ୍ରତି କରୁଣା ନ କରିବ—ଏମିତି କିଏ ଅଛି?

Verse 10

त्रीणि ज्योतींषि पुरुष इति वै देवलोऽब्रवीत् । भार्या कर्म च विद्या च संसाध्यं यत्नतस्त्रयम्

ଦେବଲ କହିଲେ—“ପୁରୁଷର ତିନି ଜ୍ୟୋତି ଅଛି: ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଧର୍ମକର୍ମ ଓ ବିଦ୍ୟା। ଏ ତିନିଟିକୁ ଯତ୍ନରେ ସାଧନ କରିବା ଉଚିତ।”

Verse 11

तदेनां पीडितां चेद्यः पतिर्भूत्वा न पालये । ततो यास्ये शास्त्रवादान्नरकांतं न संशयः

ଯେ କେହି ପତି ହୋଇ ପୀଡିତା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ରକ୍ଷା ନ କରେ, ଶାସ୍ତ୍ରବାଦ ଅନୁସାରେ ସେ ନରକାନ୍ତକୁ ଯିବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 12

अह मप्येनमिंद्रं वै शक्तो जेतुं यथाऽनृणाम् । पुनः कामं करिष्येऽस्या दास्ये पुत्रऊं महाबलम्

ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଜିତିବାରେ ସମର୍ଥ, ଯେପରି ଆଶ୍ରୟହୀନ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଜିତାଯାଏ। ପୁନଃ ମୁଁ ତାହାର କାମନା ପୂରଣ କରିବି; ମହାବଳୀ ପୁତ୍ର ଦେବି।

Verse 13

इति संचिंत्य वज्रांगः कोपव्याकुललोचनः । प्रतिकर्तुं महेंद्राय तपो भूयो व्यवस्यत

ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି ବଜ୍ରାଙ୍ଗ—କ୍ରୋଧରେ ବ୍ୟାକୁଳ ନୟନଯୁକ୍ତ—ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରତିକାର କରିବା ପାଇଁ ପୁନଃ ତପ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲା।

Verse 14

ज्ञात्वा तु तस्य संकल्पं ब्रह्मा क्रूरतरं पुनः । आजगाम त्वरायुक्तो यत्राऽसौ दितिनंदनः

ତାହାର ସଙ୍କଳ୍ପ—ଏବେ ଆହୁରି କ୍ରୂର—ଜାଣି ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ୱରାସହିତ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦିତିଙ୍କ ସେହି ପୁତ୍ର ଥିଲା।

Verse 15

उवाचैनं स भगवान्प्रभुर्मधुरया गिरा

ତେବେ ସେ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରଭୁ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ମଧୁର ବାଣୀରେ ତାହାକୁ କହିଲେ।

Verse 16

ब्रह्मोवाच । किमर्थं भूय एव त्वं नियमं क्रूरमिच्छसि । आहाराभिमुखो दैत्य तन्मे ब्रूहि महाव्रतः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତୁମେ ପୁଣି କାହିଁକି କଠୋର ନିୟମ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? ହେ ଦୈତ୍ୟ, ଏବେ ତୁମେ ଆହାର ପ୍ରତି ଅଭିମୁଖ; ହେ ମହାବ୍ରତୀ, ତାହା ମୋତେ କୁହ।

Verse 17

यावदब्दसहस्रेण निराहारेण वै फलम् । त्यजता प्राप्तमाहारं लब्धं ते क्षणमात्रतः

ହଜାର ବର୍ଷ ନିରାହାର ରହିଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ପ୍ରାପ୍ତ ଆହାରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ତୁମେ ସେଇ ଫଳ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ପାଇଲ।

Verse 18

त्यागो ह्यप्राप्तकामानां न तथा च गुरुः स्मृतः । यथा प्राप्तं परित्यज्य कामं कमललोचन । श्रुत्वैतद्ब्रह्मणो वाक्यं दैत्यः प्रांजलिरब्रवीत्

ଯେମାନେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ପାଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ ତେତେ କଠିନ ନୁହେଁ, ନ ତାହା ବଡ଼ ଗୁଣ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ହେ କମଳଲୋଚନ, ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ କାମନାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା—ଏହି ହେଉଛି ସତ୍ୟ ତ୍ୟାଗ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଦୈତ୍ୟ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି କହିଲା।

Verse 19

दैत्य उवाच । पत्न्यर्थेऽहं करिष्यामि तपो घोरं पितामह । पुत्रार्थमुद्यतश्चाहं यः स्याद्गीर्वाणदर्पहा

ଦୈତ୍ୟ କହିଲା—ହେ ପିତାମହ, ପତ୍ନୀର ନିମିତ୍ତେ ମୁଁ ଘୋର ତପ କରିବି। ଏବଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦୃଢ଼ସଙ୍କଳ୍ପ—ଯେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦର୍ପକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବ।

Verse 20

एतच्छ्रुत्वा वचो देवः पद्मगर्भोद्भवस्तदा । उवाच दैत्यराजानं प्रसन्नश्चतुराननः

ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ପଦ୍ମଗର୍ଭୋଦ୍ଭବ ଚତୁରାନନ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ତେବେ ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ।

Verse 21

ब्रह्मोवाच । अलं ते तपसा वत्स मा क्लेशे विस्तरे विश । पुत्रस्ते तारकोनाम भविष्यति महाबलः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ବତ୍ସ, ତୋର ତପସ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ଦୀର୍ଘ କ୍ଲେଶରେ ଆଉ ପ୍ରବେଶ କରନି। ‘ତାରକ’ ନାମରେ ତୋର ଏକ ମହାବଳୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ।

Verse 22

देवसीमंतिनीकाम्यधम्मिल्लकविमोक्षणः । इत्युक्तो दैत्यराजस्तु प्रणम्य प्रपितामहम्

ଦେବୀ-ସୀମନ୍ତିନୀର କାମନା ପୂରଣ ଓ ତାଙ୍କ ବାନ୍ଧା କେଶ ମୋଚନର ବର ପାଇ, ଦୈତ୍ୟରାଜ ଆଦ୍ୟ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 23

विसृज्य गत्वा महिषीं नंदया मास तां मुदा । तौ दंपती कृतार्थौ च जग्मतुश्चाश्रमं तदा

ତାପରେ ସେଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ସେ ନିଜ ମହିଷୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲା। ତାହାପରେ କୃତାର୍ଥ ଦମ୍ପତି ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 24

आहितं च ततो गर्भं वरांगी वरवर्णिनी । पूर्णं वर्षसहस्रं तु दधारोदर एव हि

ତାପରେ ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗୀ ଓ ମନୋହର ବର୍ଣ୍ଣବତୀ ସେ ନାରୀ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲା। ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ଭକୁ ନିଜ ଉଦରରେ ଧାରଣ କଲା।

Verse 25

ततो वर्षसहस्रांते वरांगी समसूयत । जायमाने तु दैत्येंद्रे तस्मिंल्लोकभयंकरे

ତେବେ ସହସ୍ର ବର୍ଷର ଶେଷରେ ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗୀ ସ୍ତ୍ରୀ ପୁତ୍ରକୁ ପ୍ରସବ କଲେ। ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭୟଦାୟକ ସେଇ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଜନ୍ମ ନେଉଥିବାବେଳେ…

Verse 26

चचाल सकला पृथ्वी प्रोद्धूताश्च महार्णवा । चेलुर्धराधराश्चापि ववुर्वाता विभीषणाः

ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ କମ୍ପି ଉଠିଲା; ମହାସମୁଦ୍ରମାନେ ଉଥଳପାଥଳ ହେଲେ। ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ଡୋଳିଲେ, ଭୟଙ୍କର ପବନ ବହିଲା।

Verse 27

जेपुर्जप्यं मुनिवरा व्याधविद्धा मृगा इव । जहुः कांतिं च सूर्याद्या नीहाराश्छांदयन्दिशः

ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଶିକାରୀର ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହରିଣ ପରି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଜପ କରିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟାଦି ଜ୍ୟୋତିମାନେ କାନ୍ତି ହରାଇଲେ, କୁହୁଡ଼ି ଦିଗମାନଙ୍କୁ ଢାଙ୍କିଦେଲା।

Verse 28

जाते महासुरे तस्मिन्सर्व एव महासुराः । आजग्मुर्हर्षितास्तत्र तथा चासुरयोषितः

ସେଇ ମହାସୁର ଜନ୍ମ ନେବା ସହିତ ସମସ୍ତ ମହାସୁର ଏବଂ ଅସୁର-ୟୋଷିତମାନେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 29

जगुर्हर्षसमाविष्टा ननृतुश्चासुरांगनाः । ततो महोत्सवे जाते दानवानां पृथासुत

ହର୍ଷରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ସେମାନେ ଗାଇଲେ, ଅସୁରକନ୍ୟାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ତାପରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହୋତ୍ସବ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ହେ ପୃଥାପୁତ୍ର!

Verse 30

विषण्णमनसो देवाः समहेंद्रास्तदाभवन् । जातामात्रस्तु दैत्येंद्रस्तारकश्चंडविक्रमः

ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ରସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିଷଣ୍ଣମନ ହେଲେ; କାରଣ ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ଚଣ୍ଡବିକ୍ରମୀ ତାରକ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ହୋଇଯାଇଥିଲା।

Verse 31

अभिषिक्तोऽसुरो दैत्यैः कुरंगमहिषादिभिः । सर्वासुरमहाराज्ये युतः सर्वैर्महासुरैः

କୁରଙ୍ଗ, ମହିଷ ଆଦି ଦୈତ୍ୟମାନେ ସେଇ ଅସୁରଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ କଲେ; ସମସ୍ତ ମହାସୁରଙ୍କ ସହାୟତାରେ ତାଙ୍କୁ ସମଗ୍ର ଅସୁରମହାରାଜ୍ୟର ଅଧିପତି କରି ସ୍ଥାପିତ କଲେ।

Verse 32

स तु प्राप्तमहाराज्यस्तारकः पांडुसत्तम । उवाच दानवश्रेष्ठान्युक्तियुक्तमिदं वचः

ସେଇ ମହାରାଜ୍ୟ ପାଇ ତାରକ—ହେ ପାଣ୍ଡୁଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ନୀତିଯୁକ୍ତ ଓ ଯୁକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ବଚନ କହିଲା।

Verse 33

श्रृणुध्वमसुराः सर्वे वाक्यं मम महाबलाः । श्रुत्वा वः स्थेयसी बुद्धिः क्रियतां वचने मम

“ହେ ମହାବଳୀ ଅସୁରମାନେ, ମୋ କଥା ସମସ୍ତେ ଶୁଣ। ଶୁଣିଲେ ତୁମମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଦୃଢ଼ ହେଉ, ଏବଂ ମୋ ପରାମର୍ଶ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର।”

Verse 34

अस्माकं जातिधर्मेण विरूढं वैरमक्षयम् । करिष्याम्यहं तद्वैरं तेषां च विजयाय च

“ଆମ ଜାତିଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଅକ୍ଷୟ ବୈର ବଢ଼ିଉଠିଛି। ସେଇ ବୈରକୁ ମୁଁ ଆଗେଇ ନେବି—ତାଙ୍କର ପରାଜୟ ପାଇଁ ଓ ଆମର ବିଜୟ ପାଇଁ।”

Verse 35

किं तु तत्तपसा साध्यं मन्येहं सुरसंगमम् । तस्मादादौ करिष्यामि तपो घोरं दनोः सुताः

କିନ୍ତୁ ମୁଁ ମନେ କରେ ଯେ ଦେବସଙ୍ଗମ ତପସ୍ୟାରେ ହିଁ ସାଧ୍ୟ। ତେଣୁ, ହେ ଦନୁପୁତ୍ରମାନେ, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଘୋର ତପ କରିବି।

Verse 36

ततः सुरान्विजेष्यामो भोक्ष्यामोऽथ जगत्त्रयम् । युक्तोपायोऽहि पुरुषः स्थिरश्रीरेव जायते

ତାପରେ ଆମେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି, ପଛରେ ତ୍ରିଜଗତ୍‌କୁ ଭୋଗ କରିବୁ। କାରଣ ଯେ ପୁରୁଷ ଯୁକ୍ତ ଉପାୟ ଅବଲମ୍ବନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଷ୍ଠିର ଶ୍ରୀ ପାଏ।

Verse 37

अयुक्तश्चपलः प्राप्तामपि रक्षितुमक्षमः । तच्छ्रुत्वा दानवाः सर्वे वाक्यं तस्यासुरस्य तु

କିନ୍ତୁ ଯେ ଅଯୁକ୍ତ ଓ ଚଞ୍ଚଳ, ସେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିପାରେ ନାହିଁ। ସେଇ ଅସୁରର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦାନବ (ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ)।

Verse 38

साधुसाध्वित्यथोचुस्ते वचनं तस्य विस्मिताः । सोऽगच्छत्पारियात्रस्य गिरेः कंदरमुत्तमम्

ତାଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ସେମାନେ “ସାଧୁ, ସାଧୁ!” ବୋଲି କହିଲେ। ତାପରେ ସେ ପାରିୟାତ୍ର ପର୍ବତର ଉତ୍ତମ କନ୍ଦରାକୁ ଗଲା।

Verse 39

सर्वर्तुकुसुमाकीर्णनानौषधिविदिपितम् । नानाधातुरसस्राविचित्रनानागृहाश्रयम्

ସେଠା ସର୍ବ ଋତୁର ପୁଷ୍ପରେ ଆକୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ନାନା ଔଷଧିରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା। ନାନା ଧାତୁରସର ଧାରାରେ ବିଚିତ୍ର, ଅନେକ ଗୁହା ଓ ଶିଳାଗୃହର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଥିଲା।

Verse 40

अनेकाकारबहुलं पृथक्पक्षिकुलाकुलम् । नानाप्रस्रवणोपेतं नानाविधजलाशयम्

ସେ ସ୍ଥାନ ନାନା ଆକାରର ଜୀବଜନ୍ତୁରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀକୁଳର ଝୁଣ୍ଡରେ କୋଳାହଳମୟ ଥିଲା; ଅନେକ ଝରଣା-ପ୍ରପାତରେ ଶୋଭିତ ଓ ନାନାପ୍ରକାର ସରୋବର ଏବଂ ଜଳାଶୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 41

प्राप्य तत्कंदरं दैत्यश्चकार विपुलं तपः । वहन्पाशुपतीं दीक्षां पंच मंत्राञ्जजाप सः

ସେ ଗୁହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଦୈତ୍ୟ ଅପାର ତପ କଲା। ପାଶୁପତ ଦୀକ୍ଷା ଧାରଣ କରି ସେ ନିରନ୍ତର ପଞ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରର ଜପ କରୁଥିଲା।

Verse 42

निराहारः पंचतपा वर्षायुतमभूत्किल । ततः स्वदेहादुत्कृत्त्य कर्षंकर्षं दिनेदिने

ସେ ନିରାହାର ରହି ‘ପଞ୍ଚତପା’ ତପସ୍ୟା ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଲା। ତାପରେ ଦିନେଦିନେ ନିଜ ଦେହରୁ ଏକେକ କର୍ଷ ପରିମାଣ ଅଂଶ କାଟି ଅଲଗା କରୁଥିଲା।

Verse 43

मांसस्याग्नौ जुहावैव ततो निर्मांसतां गतः । ततो निर्मांसदेहः स तपोराशिरजायत

ସେ ନିଜ ମାଂସକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଭାବେ ଅର୍ପଣ କଲା, ତେଣୁ ସେ ମାଂସହୀନ ହେଲା। ପରେ ମାଂସହୀନ ଦେହରେ ସେ ତପସ୍ୟାର ମୂର୍ତ୍ତ ରାଶି—ତପୋରାଶି—ହୋଇଉଠିଲା।

Verse 44

जज्वलुः सर्वभूतानि तेजसा तस्य सर्वतः । उद्विग्नाश्च सुराः सर्वे तपसा तस्य भीषिताः

ତାହାର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସର୍ବଭୂତ ଯେନ ଦହିଯାଉଥିଲେ। ତାହାର ତପସ୍ୟାର ଭୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ଓ ଭୀତ ହେଲେ।

Verse 45

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा परमं तोषमागतः । तारकस्य वरं दातुं जगाम शिखरं गिरेः

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ତାରକକୁ ବର ଦେବା ପାଇଁ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ଗଲେ।

Verse 46

प्राप्य तं शैलराजानं हंसस्यंदनमास्थितः । उवाच तारकं देवो गिरा मधुरया तदा

ଶୈଳରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ହଂସ-ରଥରେ ଆସୀନ ଦେବ ବ୍ରହ୍ମା ସେତେବେଳେ ମଧୁର ବାଣୀରେ ତାରକକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 47

ब्रह्मोवाच । उत्तिष्ठ पुत्र तपसो नास्त्यसाध्यं तवाधुना । वरं वृणीष्वाभिमतं यत्ते मनसि वर्तते

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ଉଠ, ପୁତ୍ର! ତୋର ତପସ୍ୟାରେ ଏବେ ତୋ ପାଇଁ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ତୋ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଇ ଇଚ୍ଛିତ ବର ବାଛ।”

Verse 48

इत्युक्तस्तारको दैत्यः प्रांजलिः प्राह तं विभुम्

ଏପରି କୁହାଯାଇ, ଦୈତ୍ୟ ତାରକ ହାତ ଯୋଡି ସେଇ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 49

तारक उवाच । वयं प्रभो जातिधर्माः कृतवैराः सहमरैः । तैश्च निःशेषिता दैत्याः कृताः क्रूरैनृशं सवत्

ତାରକ କହିଲା—“ହେ ପ୍ରଭୋ! ଆମ ଜାତିଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଆମର ବୈର ଅଛି। ସେମାନେ ଆମ ଦୈତ୍ୟଦଳକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଃଶେଷ କରି, କ୍ରୂର ଓ ନିର୍ଦୟ ଭାବେ ଦମନ କରିଛନ୍ତି।”

Verse 50

तेषामहं समुद्धर्ता भवेयमिति मे मतिः । अवध्यः सर्वभूतानामस्त्राणां च महौजसाम्

ମୋର ସଙ୍କଳ୍ପ—ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଧାରକ ହେବି। ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ, ଏବଂ ମହାବଳୀମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଅବଧ୍ୟ ହେଉ।

Verse 51

स्यामहं चामरैश्चैष वरो मम हृदिस्थितः । एतन्मे देहि देवेश नान्यं वै रोचये वरम्

ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅବଧ୍ୟ ହେଉ—ଏହି ବର ମୋ ହୃଦୟରେ ନିଶ୍ଚିତ। ହେ ଦେବେଶ, ଏହିଟି ମୋତେ ଦିଅ; ଅନ୍ୟ ବର ମୁଁ ଚାହେଁନି।

Verse 52

तमुवाच ततो दैत्यं विरंचोऽमरनायकः । न युज्यते विना मृत्युं देहिनो देहधारणम् । जातस्य हि ध्रुवो मृत्युः सत्यमेतच्छ्रुतीरितम्

ତେବେ ଅମରମାନଙ୍କ ନାୟକ ବିରଞ୍ଚ (ବ୍ରହ୍ମା) ସେହି ଦୈତ୍ୟକୁ କହିଲେ—ମୃତ୍ୟୁ ବିନା ଦେହଧାରୀର ଦେହଧାରଣ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ନୁହେଁ। ଯେ ଜନ୍ମିଛି, ତାହାର ମୃତ୍ୟୁ ଧ୍ରୁବ; ଏହା ଶ୍ରୁତିଘୋଷିତ ସତ୍ୟ।

Verse 53

इति संचिंत्य वरय वरं यस्मान्न शंकसे । ततः संचिंत्य दैत्येंद्रः शिशुतः सप्तवासरात्

ଏହେତୁ ଯାହା ବିଷୟରେ ତୁମର ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ସେହି ବରକୁ ଚିନ୍ତା କରି ବାଛ। ତାପରେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ମନନ କରି ସାତ ଦିନର ଶିଶୁ ସମ୍ବନ୍ଧରେ (ଏକ ଶର୍ତ୍ତ) ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲା।

Verse 54

तारक उवाच । वासराणां च सप्तानां वर्जयित्वा तु बालकम् । देवानामप्यवध्योऽहं भूयासं तेन याचितः

ତାରକ କହିଲା—ସାତ ଦିନର ଶିଶୁକୁ ବାଦ ଦେଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅବଧ୍ୟ ହେଉ; ଏହି ବରକୁ ମୁଁ ଯାଚୁଛି।

Verse 55

वव्रे महासुरो मृत्युं ब्रह्माणं मानमोहितः । ब्रह्मा प्रोचे ततस्तं च तथेति हरवाक्यतः

ଅହଙ୍କାରରେ ମୋହିତ ସେଇ ମହାସୁର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁସମ୍ବନ୍ଧୀ ବର ମାଗିଲା। ହରଙ୍କ ବାକ୍ୟାନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ।”

Verse 56

जगाम त्रिदिवं देवो दैत्योऽपि स्वकमालयम् । उत्तीर्णं तपसस्तं च दैत्यं दैत्येश्वरास्तदा

ଦେବତା ତ୍ରିଦିବ (ସ୍ୱର୍ଗ) କୁ ଫେରିଗଲେ, ଦୈତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିବାସକୁ ଗଲା। ତାପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଦୈତ୍ୟକୁ ଘେରି ଦୈତ୍ୟେଶ୍ୱରମାନେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 57

परिवव्रुः फलाकीर्णं वृक्षं शकुनयो यथा । तस्मिन्महति राज्यस्थे तारके दितिनंदने

ଫଳଭରା ବୃକ୍ଷକୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେପରି ଘେରି ରହନ୍ତି, ସେପରି ସେମାନେ ତାକୁ ଘେରିଲେ—ଦିତିନନ୍ଦନ ମହା ତାରକ ରାଜ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବା ପରେ।

Verse 58

ब्रह्मणाभिहि तस्थाने महार्णवतटोत्तरे । तरवो जज्ञिरे पार्थ तत्र सर्वर्तवः शुभाः

ହେ ପାର୍ଥ! ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ, ମହାସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତର ତଟରେ, ବୃକ୍ଷମାନେ ଉଦ୍ଭବିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଋତୁ ଶୁଭମୟ ହେଲା।

Verse 59

कांतिर्द्युतिर्धृतिर्मेधा श्रीरखंडा च दानवम् । परिवव्रुर्गुणा कीर्णं निश्छिद्राः सर्व एव हि

କାନ୍ତି, ଦ୍ୟୁତି, ଧୃତି, ମେଧା ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଶ୍ରୀ—ଏସବୁ ସେଇ ଦାନବକୁ ଘେରି ରହିଲା। ସେ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସର୍ବଥା ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 60

कालागरुविलिप्तांगं महामुकुटमंडितम् । रुचिरांगदसन्नद्धं महासिंहासने स्थितम्

ତାଙ୍କ ସର୍ବାଙ୍ଗ କାଳା ଅଗରୁ-ଲେପରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲା; ସେ ମହାମୁକୁଟରେ ଭୂଷିତ, ରୁଚିର ଅଙ୍ଗଦରେ ସଜ୍ଜିତ, ଏବଂ ମହାସିଂହାସନରେ ଆସୀନ ଥିଲେ।

Verse 61

नृत्यंत्यप्सरसः श्रेष्ठा गन्धर्वा गाययंति च । चन्द्रार्कौ दीपमार्गेषु व्यजनेषु च मारुतः । ग्रहा अग्रेसरास्तस्य जीवादेशप्रभाषिणः

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗାନ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପଥରେ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୀପ ପରି ଆଲୋକ ଦେଉଥିଲେ; ପବନ ବ୍ୟଜନଧାରୀ ହେଲା; ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ରେ ଯାଇ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଘୋଷଣା କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ।

Verse 62

एवं स्वकाद्बाहुबलात्स दैत्यः संप्राप्य राज्यं परिमोदमानः । कदाचिदाभाष्य जगाद मंत्रिणः प्रोद्धृत्तसर्वांगबलेन दर्पितः

ଏଭଳି ନିଜ ବାହୁବଳରେ ସେ ଦୈତ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ପରମ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ପରେ ବୃଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ତ ସର୍ବାଙ୍ଗବଳରେ ଦର୍ପିତ ହୋଇ, ଏକଦା ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲା।