Adhyaya 48

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु सूत महाभाग यथा स्कंदेन भाषितः । महामहोत्सवः शंभोः पृच्छते कुंभसंभवे

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ ସୂତ! ଶୁଣ; ସ୍କନ୍ଦ ଯେପରି କହିଥିଲେ। କୁମ୍ଭସମ୍ଭବ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମହାମହୋତ୍ସବ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଗଲା।

Verse 2

स्कंद उवाच । निशामय महाप्राज्ञ शंभु प्रावेशिकीं कथाम् । त्रैलोक्यानंदजननीं महापातकतंकिनीम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ! ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ପ୍ରବେଶକଥା ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ। ଏହା ତ୍ରିଲୋକକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥାଏ ଓ ମହାପାପକୁ ଭୟଭୀତ କରେ।

Verse 3

मंदरादागतः शंभुश्चैत्रे दमनपर्वणि । प्राप्याप्यानंदगहनमितश्चेतश्चचार ह

ମନ୍ଦରରୁ ଆଗତ ଶମ୍ଭୁ ଚୈତ୍ରମାସର ଦମନପର୍ବ ଦିନେ, ଆନନ୍ଦରେ ଘନ ଉପବନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଏଠି-ସେଠି ବିହାର କଲେ।

Verse 4

मोक्षलक्ष्मीविलासेथ प्रासादे सिद्धिमागते । देवो विरजसः पीठादंतर्गेहं विवेश ह

ତାପରେ ‘ମୋକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ବିଲାସ’ ନାମକ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ, ସେହି ପ୍ରାସାଦରେ ପ୍ରଭୁ ବିରଜା-ପୀଠରୁ ଅନ୍ତର୍ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 5

ऊर्जशुक्लप्रतिपदि बुधराधासमायुजि । चंद्रे सप्तमराशिस्थे शेषेषूच्चग्रहेषु च

ଊର୍ଜ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପ୍ରତିପଦାରେ ବୁଧ ରାଧା-ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ; ଚନ୍ଦ୍ର ସପ୍ତମ ରାଶିରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ଥିତିରେ ଥିଲେ।

Verse 6

वाद्यमानेषु वाद्येषु प्रसन्नासु हरित्सु च । ब्राह्मणानां श्रुतिरव न्यक्कृतान्यरवांतरे

ବାଦ୍ୟ ବାଜୁଥିବାବେଳେ ଓ ହରିତ ଉପବନ ପ୍ରସନ୍ନ ଥିବାବେଳେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ବେଦୀୟ ଶ୍ରୁତି-ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା; ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦମାନଙ୍କୁ ସେ ଦମନ କଲା।

Verse 7

प्रतिशब्दित भूर्लोक भुवर्लोकांतराध्वनि । सर्वं प्रमुदितं चासीच्छंभोः प्रावेशिकोत्सवे

ଭୂର୍ଲୋକ ଓ ଭୁବର୍ଲୋକ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ପଥରେ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା; ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ ପ୍ରବେଶୋତ୍ସବରେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରମୁଦିତ ହେଲେ।

Verse 8

चारणास्तु स्तुतिं कुर्युर्जर्हृषुर्देवतागणाः

ଚାରଣମାନେ ସ୍ତୁତିଗାନ କଲେ, ଏବଂ ଦେବତାଗଣ ହର୍ଷରେ ପୁଲକିତ ହେଲେ।

Verse 9

ववुर्गंधवहा वाता ववृषुः कुसुमैर्घनाः । सर्वे मंगलनेपथ्याः सर्वे मंगलभाषिणः

ସୁଗନ୍ଧବାହୀ ପବନ ବହିଲା, ଏବଂ ମେଘମାନେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ। ସମସ୍ତେ ମଙ୍ଗଳ ନେପଥ୍ୟରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ସମସ୍ତେ ମଙ୍ଗଳ ଆଶୀର୍ବାଦବାଣୀ କହୁଥିଲେ।

Verse 10

स्थावरा जंगमाः सर्वे जाता आनंदमेदुराः । सुरासुरेषु सर्वेषु गंधर्वेषूरगेषु च

ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆନନ୍ଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବ-ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ହର୍ଷ ବ୍ୟାପିଲା।

Verse 11

विद्याधरेषु साध्येषु किन्नरेषु नरेषु च । स्त्रीपुंजातेषु सर्वेषु रेजुश्चत्वार एव च

ବିଦ୍ୟାଧର, ସାଧ୍ୟ, କିନ୍ନର ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ—ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୁଷ ସମସ୍ତ ସମୁଦାୟରେ—ସର୍ବତ୍ର, ସର୍ବପ୍ରକାରେ, ତେଜ ଓ ଶୋଭା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।

Verse 12

निष्प्रत्यूहं च नितरां पुरुषार्थाः पदेपदे । धूपधूमभरैर्व्योम यद्रक्तं तु तदा मुने

ହେ ମୁନେ, ସେତେବେଳେ ପଦେପଦେ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ପୁରୁଷାର୍ଥମାନେ ସିଦ୍ଧ ହେଉଥିଲେ; ଘନ ଧୂପଧୂମର ଭାରେ ଆକାଶ ତଦା ରକ୍ତିମ ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 13

नाद्यापि नीलिमानंतं परित्यजति कर्हिचित् । नीराजनाय ये दीपास्तदा सर्वे प्रबोधिताः

ତଥାପି ସେ ଗାଢ଼ ନୀଳିମା କେବେ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ; ନୀରାଜନ (ଆରତି) ପାଇଁ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦୀପ ସେତେବେଳେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ।

Verse 14

तेषां ज्योतींषि खेद्यापि राजंते तारकाच्छलात् । प्रतिसौधं पताकाश्च नानाकारा विचित्रिताः

ସେମାନଙ୍କ ଜ୍ୟୋତି ତାରାମାନଙ୍କ ଛଳରେ ଯେନ ଅତି ଶୋଭାୟମାନ ହେଉଥିଲା; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୌଧରେ ନାନାକାର ଚିତ୍ରବିଚିତ୍ର ପତାକା ଉତ୍ତୋଳିତ ହେଲା।

Verse 15

रम्यध्वजप्रभाधौता रेजुः प्रति शिवालयम् । क्वचिद्गायंति गीतज्ञाः क्वचिन्नृत्यंति नर्तकाः

ରମ୍ୟ ଧ୍ୱଜର ପ୍ରଭାରେ ଧୋଇଦିଆଯାଇଥିବା ପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିବାଳୟକୁ ଯାଉଥିବା ପଥ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା; କେଉଁଠି ଗୀତଜ୍ଞମାନେ ଗାଇଲେ, କେଉଁଠି ନର୍ତ୍ତକମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

Verse 16

चतुर्विधानि वाद्यानि वाद्यंते च क्वचित्क्वचित् । प्रत्यध्वं चंदनरसच्छटा पिच्छिलभूमयः

କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଚାରି ପ୍ରକାର ବାଦ୍ୟ ବାଜୁଥିଲା; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଥରେ ଚନ୍ଦନରସର ଛିଟାରେ ଭୂମି ମସୃଣ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଅଳ୍ପ ପିଚ୍ଛିଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା।

Verse 17

हरित श्वेत मांजिष्ठ नील पीत बहुप्रभाः । प्रत्यंगणं शुभाकारा रंगमालाश्चकाशिरे

ହରିତ, ଶ୍ୱେତ, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠ-ରକ୍ତ, ନୀଳ ଓ ପୀତ ଆଦି ବହୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଙ୍ଗର ଶୁଭାକାର ମାଳାମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଙ୍ଗଣ ଓ ଅନ୍ତଃପ୍ରାଙ୍ଗଣକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରି ଝଲମଲ କଲେ।

Verse 18

रत्नकुट्टिमभूभागा गोपुराग्रेषु रेजिरे । सुधोज्ज्वला हर्म्यमालाः सौधनामप्रपेदिरे

ରତ୍ନଖଚିତ କୁଟ୍ଟିମ ଭୂମି ଗୋପୁରଶିଖରରେ ଝଲମଲ କଲା; ସୁଧା-ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶ୍ୱେତ ଲେପରେ ଦୀପ୍ତ ହର୍ମ୍ୟମାଳାମାନେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ‘ସୌଧ’ ନାମକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 19

अचेतनान्यपि तदा चेतनानीव संबभुः । यानि कानीह कीर्त्यंते मंगलानि घटोद्भव

ହେ ଘଟୋଦ୍ଭବ! ସେତେବେଳେ ଏଠାରେ କୀର୍ତ୍ତିତ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳଲକ୍ଷଣ ଏତେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲା ଯେ ଜଡ ବସ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଚେତନବତ୍ ପ୍ରତୀତ ହେଲେ।

Verse 20

तेषामेव हि सर्वेषां तत्तु जन्मदिवाभवत् । आगत्य देवदेवोथ मुक्तिमंडपमाविशत्

ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଦିନଟି ଯେନେ ଜନ୍ମଦିନ ହେଲା; ତାପରେ ଦେବଦେବ ଆସି ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 21

अथाभिषिक्तश्चतुराननेन महर्षिवृंदैः सह देवदेवः । शुभासनस्थः सहितो भवान्या कुमारवृंदैः परितो वृतश्च

ତଦନନ୍ତରେ ଚତୁରାନନ ବ୍ରହ୍ମା ମହର୍ଷିବୃନ୍ଦ ସହିତ ଦେବଦେବଙ୍କ ଅଭିଷେକ କଲେ। ସେ ଶୁଭାସନରେ ଭବାନୀସହିତ ବିରାଜିତ ଥିଲେ ଏବଂ ଚାରିଦିଗରେ କୁମାରବୃନ୍ଦଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ଥିଲେ।

Verse 22

रत्नैरसंख्यैर्बहुभिर्दुकूलैर्माल्यैर्विचित्रैर्लसदिष्टगंधैः । अपूपुजन्देवगणा महेशं तदा मुदाते च महोरग्रेंद्राः

ଅସଂଖ୍ୟ ରତ୍ନ, ପ୍ରଚୁର ଉତ୍ତମ ଦୂକୂଳ ବସ୍ତ୍ର ଓ ମଧୁର ସୁଗନ୍ଧିରେ ଦୀପ୍ତ ବିଚିତ୍ର ମାଳାଦ୍ୱାରା ଦେବଗଣ ସେତେବେଳେ ମହେଶଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ; ମହୋରଗେନ୍ଦ୍ର ନାଗରାଜମାନେ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 23

रत्नाकरैश्चापि गिरींद्रव्यैर्यथा स्वमन्यैरपि पुण्यधीभिः । संपूजितः कुंभज तत्र शंभुर्नीराजितो मातृगणैरथेशः

ହେ କୁମ୍ଭଜ! ସେଠାରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ରତ୍ନସାଗରର ନିଧି, ଗିରିରାଜମାନଙ୍କ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟବୁଦ୍ଧି ଲୋକମାନେ ଆଣିଥିବା ଅନ୍ୟ ଅର୍ଘ୍ୟଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପୂଜନ କରାଗଲା। ପରେ ମାତୃଗଣ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନୀରାଜନ-ଆରତି କଲେ।

Verse 24

संतोष्य सर्वान्प्रथमं मुनींद्रान्स्वैस्वैर्हृदिस्थैश्च चिराभिलाषैः । ब्रह्माणमाभाष्य शिवोथ विष्णुं जगाद सर्वामरवृंदवंद्यः

ପ୍ରଥମେ ଶିବ ସମସ୍ତ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟସ୍ଥ ଚିରକାଳୀନ ଅଭିଲାଷ ପୂରଣ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ। ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ସମସ୍ତ ଅମରବୃନ୍ଦଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 25

इतो निषीदेति समानपूर्वं त्वं मे समस्तप्रभुतैकहेतुः । दूरेपि तिष्ठन्निकटस्त्वमेव त्वत्तो न कश्चिन्मम कार्यकर्ता

“ଏଠାରେ, ତୁମକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ବସ। ମୋର ସମସ୍ତ ପ୍ରଭୁତ୍ୱର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ତୁମେ ହିଁ। ତୁମେ ଦୂରେ ଦାଁଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତରେ ନିକଟ; ତୁମ ବିନା ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନକାରୀ କେହି ନାହିଁ।”

Verse 26

त्वया दिवोदास नरेंद्रवर्यः सदूपदेशैश्च तथोपदिष्टः । यथा स सिद्धिं परमामवाप समीहितं मे निखिलं च सिद्धम्

“ତୁମ ଦ୍ୱାରା ନରେନ୍ଦ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବୋଦାସ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଶିକ୍ଷିତ ହେଲେ; ତେଣୁ ସେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଲେ। ସେହିପରି ମୋର ଅଭିପ୍ରେତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି।”

Verse 27

विष्णो वरं ब्रूहि य ईप्सितस्ते नादेयमत्रास्ति किमप्यहो ते । इदं मयाऽनंदवनं यदाप्तं हेतुस्तु तत्रत्वमसौ गणेशः

ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ତୁମେ ଯେଉଁ ବର ଇଚ୍ଛା କର, ସେହି ବର କୁହ; ଏଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ଅଦେୟ କିଛି ନାହିଁ। ମୁଁ ଯେ ଆନନ୍ଦବନ ପାଇଛି, ତାହାର କାରଣ ତୁମେ ସେଠାରେ ଥିବା ଏବଂ ସେ ଗଣେଶ ମଧ୍ୟ।

Verse 28

जगुर्गंधर्वनिकरा ननृतुश्चाप्सरोगणाः

ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦଳ ଗାଇଲେ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗଣ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

Verse 29

श्रुत्वेति वाक्यं जगदीशितुश्च प्रोवाच विष्णुर्वरदं महेशम् । यदि प्रसन्नोसि पिनाकपाणे तदा पदाद्दूरमहं न ते स्याम्

ଜଗଦୀଶ୍ୱରଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ବରଦାତା ମହେଶଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ପିନାକପାଣେ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଦରୁ କେବେ ଦୂରେ ନ ହେଉ।”

Verse 30

श्रुत्वेति वाक्यं मधुसूदनस्य जगाद तुष्टो नितरां पुरारिः । सदा मुरारे मम सन्निधौ त्वं तिष्ठस्व निर्वाणरमाश्रयेत्र

ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ପୁରାରି ଶିବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ—“ହେ ମୁରାରି! ସଦା ମୋ ସନ୍ନିଧିରେ ରୁହ; ଏଠାରେ ନିର୍ବାଣ-ରମାର ଆଶ୍ରୟ ଅଛି।”

Verse 31

आदावनाराध्य भवंतमत्र यो मां भजिष्यत्यपि भक्तियुक्तः । समीहितं तस्य न सेत्स्यति ध्रुवं परात्परान्मेंबुज चक्रपाणे

ହେ ପରାତ୍ପର, ପଦ୍ମ-ଚକ୍ରପାଣେ ପ୍ରଭୁ! ଏଠାରେ ପ୍ରଥମେ ତୁମ ଆରାଧନା ନ କରି, ଭକ୍ତିସହିତ ମଧ୍ୟ ଯେ ମୋତେ ଭଜିବ, ତାହାର ଇଚ୍ଛିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 32

सर्वत्र सौख्यं मम मुक्तिमंडपे संतिष्ठमानस्य भवेदिहाच्युत । न तत्तु कैलासगिरौ सुनिर्मले न भक्तचेतस्यपि निश्चलश्रियि

ହେ ଅଚ୍ୟୁତ! ଯେ ମୋର ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପରେ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହେ, ତାହାର ସର୍ବତ୍ର ସୁଖ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ସେ ଫଳ ନିର୍ମଳ କୈଲାସଗିରିରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ସ୍ଥିର ଭକ୍ତଚିତ୍ତ ଓ ଅଚଳ ଶ୍ରୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 33

निमेषमात्रं स्थिरचित्तवृत्तयस्तिष्ठंति ये दक्षिणमंडपेत्र मे । अनन्यभावा अपि गाढमानसा न ते पुनर्गर्भदशामुपासते

ଯେମାନେ ଏଠାରେ ମୋର ଦକ୍ଷିଣମଣ୍ଡପରେ ସ୍ଥିର ଚିତ୍ତବୃତ୍ତି ସହ ନିମେଷମାତ୍ର ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହନ୍ତି—ଅନନ୍ୟଭାବୀ ଓ ଗାଢ଼ମନା—ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ଗର୍ଭଦଶା (ପୁନର୍ଜନ୍ମ) କୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 34

संस्नाय ये चक्रसरस्यगाधे समस्ततीर्थैक शिरोविभूषणे । क्षणं विशंतीह निरीहमानसा निरेनसस्ते मम पार्षदा हि

ଯେମାନେ ଚକ୍ରସରସର ଗଭୀର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି—ଯାହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ଶିରୋଭୂଷଣ—ଏବଂ ପରେ ଏଠାରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ନିରୀହମନା ହୋଇ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପରହିତ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ପାର୍ଷଦ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 35

स्मरंति ये मामपवर्गमंडपे किंचिद्यथाशक्ति ददत्यपि स्वम् । शृण्वंति पुण्याश्च कथाः क्षणं स्थिरास्ते कोटिगोदानफलं भजंति

ଯେମାନେ ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପରେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ଯଥାଶକ୍ତି ନିଜରୁ କିଛିମାତ୍ର ଦାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ କ୍ଷଣମାତ୍ର ସ୍ଥିର ହୋଇ ପୁଣ୍ୟକଥା ଶୁଣନ୍ତି—ସେମାନେ କୋଟି ଗୋଦାନର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 36

उपेंद्रतप्तानि तपांसि तैश्चिरं स्नाता हि ते चाखिलतीर्थसार्थकैः । स्नात्वेह ये वै मणिकर्णिका ह्रदे समासते मुक्तिजनाश्रयेक्षणम्

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପେନ୍ଦ୍ର ସମ ତପସ୍ୟା ଯେନ ଦୀର୍ଘକାଳ ତପିତ ହୋଇଥାଏ; ଏବଂ ସେମାନେ ଯେନ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସଂଯୁକ୍ତ ପ୍ରଭାବରେ ସ୍ନାନ କରିଥାନ୍ତି। ଯେମାନେ ଏଠାରେ ମଣିକର୍ଣିକା ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି, ମୁକ୍ତିଜନ-ଆଶ୍ରୟରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି ପୁଣ୍ୟପ୍ରଭାବ ପାଆନ୍ତି।

Verse 37

तीर्थानि संतीह पदेपदे हरे तुला क्व तेषां मणिकर्णिकायाः । कतीहनो संति शुभाश्च मंडपाः परंपरोमुक्तिरमाश्रयोयम्

ହେ ହରି! ଏହି କାଶୀରେ ପଦେପଦେ ତୀର୍ଥ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ମଣିକର୍ଣିକା ସହ କାହାର ତୁଳନା? ଏଠାରେ କେତେ ଶୁଭ ମଣ୍ଡପ ଅଛି; ଏହି ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଆଶ୍ରୟ।

Verse 38

कैवल्यमंडपस्यास्य भविष्ये द्वापरे हरे । लोके ख्यातिर्भवित्रीयमेष कुक्कुटमंडपः

ହେ ହରି! ଭବିଷ୍ୟତରେ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଏହି କୈବଲ୍ୟ-ମଣ୍ଡପ ଲୋକେ ‘କୁକ୍କୁଟ-ମଣ୍ଡପ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 39

हरिरुवाच । भालनेत्रसमाख्याहि कथं निर्वाणमंडपः । तथा ख्यातिमसौ गंता यथा देवेन भाषितम्

ହରି କହିଲେ— ‘ନିର୍ବାଣ-ମଣ୍ଡପ “ଭାଲନେତ୍ର” ନାମରେ କିପରି ପରିଚିତ? ଏବଂ ଦେବ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ସେହିପରି ଖ୍ୟାତି ଏହା କିପରି ପାଇବ?’

Verse 40

देवदेव उवाच । महानंदो द्विजो नाम भविष्योत्र चतुर्भुज । अग्रवेदीसमाचारस्त्यक्ततीर्थप्रतिग्रहः

ଦେବଦେବ କହିଲେ— ‘ହେ ଚତୁର୍ଭୁଜ! ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏଠାରେ ମହାନନ୍ଦ ନାମର ଏକ ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ହେବ; ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଦିକ ଆଚାର ଅନୁସରିବ ଏବଂ ତୀର୍ଥ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦାନ-ପ୍ରତିଗ୍ରହ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବ।

Verse 41

अदांभिकोऽक्रूरमनाः सदैवातिथिवल्लभः । अथ यौवनमासाद्य पितर्युपरते स हि

ସେ ଦମ୍ଭହୀନ, ମୃଦୁମନା, ଏବଂ ସଦା ଅତିଥି-ସତ୍କାରରେ ପ୍ରୀତ ଥିଲା। ପରେ ସେ ଯୌବନକୁ ପହଞ୍ଚି, ପିତା ପରଲୋକଗତ ହେଲେ, ତେବେ…

Verse 42

विषमेषु शरैस्तीव्रैः कारितस्त्वपदे पदम् । जहार कस्यचिद्भार्या मैत्रीं कृत्वा तु तेन वै

ବିପଦଜନକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ଆହତ ହୋଇ ସେ ପଦେ ପଦେ ଭୁଲରେ ଠେଲାଯାଇଲା। ପରେ ଜଣେ ପୁରୁଷ ସହ ମୈତ୍ରୀ କରି ତାହାର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଅପହରଣ କଲା।

Verse 43

तया च प्रेरितोऽपेयं पपौ चापि विमोहितः । अभक्ष्यभक्षणरुचिरभून्मदनमोहितः

ତାହାର ପ୍ରେରଣାରେ ସେ ପାନଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ଏମିତି ପଦାର୍ଥ ପିଲା; ମୋହିତ ହୋଇ ଖୋଲାମେଳା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ତାହା କଲା। କାମମୋହରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଭକ୍ଷଣରେ ରୁଚି ହେଲା।

Verse 44

वैष्णवान्धनिनो दृष्ट्वा क्षणं वैष्णववेषभृत् । शैवान्निंदति मूढात्मा नरकत्राणकारणम्

ଧନୀ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ବୈଷ୍ଣବ ବେଶ ଧାରଣ କଲା; କିନ୍ତୁ ସେଇ ମୂଢାତ୍ମା ଶୈବମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲା—ଏଭଳି ନରକକୁ ହିଁ ଯେନେ ‘ତ୍ରାଣର କାରଣ’ କରିନେଲା।

Verse 45

शिवभक्तान्समालोक्य किंचिच्च परिदित्सुकान् । गर्हयेद्वैष्णवान्सर्वाञ्शैवलिंगोपजीवकः

ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦେଖି—ଯେମାନେ ଅଳ୍ପ ସହାୟତା ମଧ୍ୟ ଚାହୁଁଥିଲେ—ସେ, ଶିବଲିଙ୍ଗ ସେବାରେ ଜୀବିକା ଚାଲାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କୁ ଗର୍ହା କରୁଥିଲା।

Verse 46

इति पाखंडधर्मज्ञः संध्यास्नानपराङ्मुखः । विशालतिलकः स्रग्वी शुद्धधौतांबरोज्वलः

ଏଭଳି ପାଖଣ୍ଡଧର୍ମରେ ନିପୁଣ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନକର୍ମରୁ ପରାଙ୍ମୁଖ ଥିଲା। ତଥାପି ତାହାର କପାଳେ ବିଶାଳ ତିଳକ, ଗଳାରେ ମାଳା, ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଧୋଇଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବସ୍ତ୍ରରେ ସେ ଜ୍ଵଳମାନ ଥିଲା।

Verse 47

शिखी चोपग्रहकरः सर्वेभ्योऽसत्प्रतिग्रही । तस्यापत्यद्वयं जातमुन्मत्तपथवर्तिनः

ଶିଖୀ ମଧ୍ୟ ଛୋଟଛୋଟ ଲାଭରେ ଜୀବିକା କରୁଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଅନୁଚିତ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲା। ତାହାର ଦୁଇ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେମାନେ ଉନ୍ମତ୍ତ ଓ ମୋହାନ୍ଧ ପଥରେ ଚାଲୁଥିଲେ।

Verse 48

एवं तस्य प्रवृत्तस्य कश्चित्पर्वतदेशतः । समागमिष्यति धनी तीर्थयात्रार्थसिद्धये

ସେ ଏଭଳି ପ୍ରବୃତ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ପର୍ବତଦେଶରୁ ଜଣେ ଧନୀ ପୁରୁଷ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଆସିବ।

Verse 49

स्नात्वा स चक्रसरसि कथयिष्यति चेति वै । अहमस्ति धनोदित्सुर्जात्या चांडालसत्तमः

ସେ ଚକ୍ରସରସୀରେ ସ୍ନାନ କରି କହିବ— ‘ମୋ ପାଖରେ ଧନ ଅଛି, ମୁଁ ଦାନ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ; କିନ୍ତୁ ଜନ୍ମରୁ ମୁଁ ଚାଣ୍ଡାଳ।’

Verse 50

अस्ति कश्चित्प्रतिग्राही यस्मै दद्यामहं धनम् । इति तस्य वचः श्रुत्वा कैश्चिच्चांगुलिसंज्ञया

‘କିଏ ଏମିତି ପ୍ରତିଗ୍ରାହୀ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଏହି ଧନ ଦେଇପାରିବି?’ ତାହାର କଥା ଶୁଣି କେତେକେ ଆଙ୍ଗୁଳି ସଙ୍କେତରେ (ଜଣେକୁ) ଦେଖାଇଲେ।

Verse 51

उद्दिष्ट उपविष्टोसौ यो जपेद्ध्यानमुद्रया । एष प्रतिग्रहं त्वत्तो ग्रहीष्यति न चेतरः

‘ଆମେ ଯାହାକୁ ଦେଖାଉଛୁ ସେଇ ତାହାଁ ବସିଥିବା, ଧ୍ୟାନମୁଦ୍ରାରେ ଜପ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି—ସେଇ ତୁମଠାରୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବ; ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।’

Verse 52

इति तेषां वचः श्रुत्वा स गत्वा तत्समीपतः । दंडवत्प्रणिपत्याथ तं बभाषे तदांत्यजः

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ତାହାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା। ପରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ତାଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 53

मामुद्धर महाविप्र तीर्थं मे सफलीकुरु । किंचिद्वस्त्वस्ति मे तत्त्वं गृहाणानुग्रहं कुरु

ହେ ମହାବିପ୍ର! ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ, ମୋର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ସଫଳ କରନ୍ତୁ। ମୋ ପାଖରେ କିଛି ଧନ ଅଛି—ତାହା ଗ୍ରହଣ କରି ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ।

Verse 54

अथाक्षमालिकां कर्णे कृत्वा ध्यानं विसृज्य च । कियद्धनं तवास्तीह पप्रच्छ करसंज्ञया

ତାପରେ ଜପମାଳାକୁ କାନରେ ରଖି ଧ୍ୟାନ ଛାଡ଼ି, ହାତର ସଙ୍କେତରେ ପଚାରିଲେ—‘ଏଠାରେ ତୋର କେତେ ଧନ ଅଛି?’

Verse 55

तस्य संज्ञां स वै बुद्ध्वा प्रोवाचाति प्रहृष्टवत् । संतृप्तिर्यावता ते स्यात्तावद्दास्यामि नान्यथा

ତାହାର ସଙ୍କେତ ବୁଝି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହୋଇ କହିଲା—‘ଆପଣଙ୍କୁ ଯେତେରେ ସନ୍ତୋଷ ହେବ, ସେତେ ଦେବି; ତାହାଠାରୁ କମ୍ ନୁହେଁ।’

Verse 56

इति तद्वचनं श्रुत्वा त्यक्त्वा मौनमुवाच ह । सानंदः स महानंदो निःस्पृहोस्मि प्रतिग्रहे

ସେହି କଥା ଶୁଣି ସେ ମୌନ ତ୍ୟାଗ କରି କହିଲେ—‘ମୁଁ ଆନନ୍ଦିତ, ସତ୍ୟରେ ମହାନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ପ୍ରତିଗ୍ରହ ବିଷୟରେ ମୁଁ ନିଃସ୍ପୃହ।’

Verse 57

परं तेऽनुग्रहार्थं तु करिष्यामि प्रतिग्रहम् । किंच मे वचनं त्वं चेत्करिष्यस्युत्तमोत्तम

ତୁମପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ ମାତ୍ର ମୁଁ ଏହି ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବି। କିନ୍ତୁ ହେ ଉତ୍ତମୋତ୍ତମ, ତୁମେ ମୋର ବଚନ ପାଳନ କଲେ ମାତ୍ର ଏହା ଯୁକ୍ତ ହେବ।

Verse 58

यावदस्त्यखिलं वित्तं तन्मध्ये न्यस्य कस्यचित् । न स्तोकमपि दातव्यं तदाऽदास्यामि नान्यथा

ତୁମ ପାଖରେ ଯେତେ ସମସ୍ତ ଧନ ଅଛି, ସେସବୁକୁ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ର ରଖ। ତାହାରୁ ଅଳ୍ପମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତେବେ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିବି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 59

चांडाल उवाच । यावदस्ति मयानीतं विश्वेशप्रीतये वसु । तावत्तुभ्यं प्रदास्यामि विश्वेशस्त्वं यतो मम

ଚାଣ୍ଡାଳ କହିଲା— ‘ବିଶ୍ୱେଶଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ମୁଁ ଯେତେ ଧନ ଆଣିଛି, ସେତେ ସବୁ ତୁମକୁ ଦେବି; କାରଣ ତୁମେ ହିଁ ମୋର ବିଶ୍ୱେଶ, ମୋ ପ୍ରଭୁ।’

Verse 60

ये वसंतीह विश्वेश राजधान्यां द्विजोत्तम । क्षुद्राक्षुद्रा जंतुमात्रा विश्वेशां शास्त एव हि

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱେଶଙ୍କ ରାଜଧାନୀରେ ଯେ କେହି ବସନ୍ତି—ନୀଚ ହେଉ କି ଅନୀଚ, ଯେକୌଣସି ପ୍ରାଣୀ—ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଓ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ବିଶ୍ୱେଶ ନିଜେ ହିଁ।

Verse 61

परोद्धरणशीला ये ये परेच्छाप्रपूरकाः । परोपकृतिशीला ये विश्वेशां शास्त एव हि

ଯେମାନେ ପରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାରେ ଶୀଳବାନ, ଯେମାନେ ପରଙ୍କ ଧର୍ମସମ୍ମତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ପରୋପକାରରେ ନିଷ୍ଠାବାନ—ସେମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଓ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ବିଶ୍ୱେଶ ନିଜେ ହିଁ।

Verse 62

इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रहृष्टेंद्रियमानसः । उवाच पार्वतीयं तं सोऽग्रजन्मांत्यजं तदा

ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ତାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ହେଲା। ତେବେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ପାର୍ବତୀ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ସେଇ ଅନ୍ତ୍ୟଜଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 64

विश्वेशः प्रीयतां चेति प्रोच्य यातो यथागतः । स च द्विजो द्विजैरन्यैर्धिक्कृतोपि वसन्निह

‘ବିଶ୍ୱେଶ ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି ସେ ଯେପରି ଆସିଥିଲା ସେପରି ଚାଲିଗଲା। କିନ୍ତୁ ସେ ଦ୍ୱିଜ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଧିକ୍କାର ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ (କାଶୀରେ) ବସି ରହିଲା।

Verse 65

बहिर्निर्गतमात्रस्तु बहुभिः परिभूयते । चांडालब्राह्मणश्चैष चांडालात्त धनस्त्वसौ

କିନ୍ତୁ ବାହାରକୁ ବାହାରିବାମାତ୍ରେ ଅନେକେ ତାକୁ ଅପମାନ କଲେ—‘ଏ ଚାଣ୍ଡାଳ-ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଆଉ ସେ ଲୋକଟି ଚାଣ୍ଡାଳ ଦ୍ୱାରା ଧନୀ ହୋଇଛି!’

Verse 66

असावेव हि चांडालः सर्वलोकबहिष्कृतः । इत्थं तमनुधावंति थूत्कुर्वंतः परितो हरे

‘ଏହି ଲୋକଟି ନିଶ୍ଚୟ ଚାଣ୍ଡାଳ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହିଷ୍କୃତ!’ ଏମିତି କହି, ହେ ହରି, ଚାରିଦିଗରେ ଥୁ ଥୁ କରି ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଧାଇଲେ।

Verse 67

स च तद्भयतो गेहात्काकभीतदिवांधवत् । न निःसरेत्क्वचिदपि लज्जाकृति नतास्यकः

ସେମାନଙ୍କ ଭୟରୁ ସେ ଘରୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ବାହାରୁନଥିଲା—କାଉଁଆକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ଅନ୍ଧ ପରି; ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇ ରହୁଥିଲା।

Verse 68

स एकदा संप्रधार्य गृहिण्या लोकदूषितः । जगाम कीकटान्देशांस्त्यक्त्वा वाराणसीं पुरीम्

ଥରେ, ଲୋକନିନ୍ଦାରେ ଦୂଷିତ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସହ ବିଚାର ବିମର୍ଶ କରି ବାରଣାସୀ ପୁରୀ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ କୀକଟ ଦେଶକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 69

मध्ये मार्गं स गच्छन्वै लक्षितस्तु सकांचनः । अपि कार्पटिकांतस्थः स रुद्धो मार्गरोधिभिः

ରାସ୍ତାରେ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ସୁନା ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଗଲା; ଯଦିଓ ସେ ଜଣେ ଭିକ୍ଷୁକଙ୍କ ନିବାସ ନିକଟରେ ଥିଲେ, ତଥାପି ଲୁଟେରାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ।

Verse 70

नीत्वा ते तमरण्यानीं तस्कराः सपरिच्छदम् । उल्लुंठ्य धनमादाय समालोच्य परस्परम्

ସେହି ଚୋରମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ନେଇଗଲେ; ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଧନ ଲୁଟିନେବା ପରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା କଲେ।

Verse 71

प्रोचुर्भूरिधनं चैतज्जीर्यत्यस्मिन्न जीवति । असौ धनी प्रयत्नेन वध्यः सपरिचारकः

ସେମାନେ କହିଲେ, "ଏହା ପ୍ରଚୁର ଧନ ଅଟେ; ଯଦି ସେ ବଞ୍ଚିରୁହେ ତେବେ ଏହା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ। ତେଣୁ ଏହି ଧନୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସେବକ ସହିତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ହତ୍ୟା କରାଯିବା ଉଚିତ୍।"

Verse 72

संप्रधार्येति तेप्राहुः स्मर्तव्यं स्मर पांथिक । त्वां वयं घातयिष्यामो निश्चितं सपरिच्छदम्

ଏପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ ସେମାନେ କହିଲେ, "ହେ ପଥିକ! ତୁମେ ଯାହା ସ୍ମରଣ କରିବା କଥା ସ୍ମରଣ କର। ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତୁମକୁ ତୁମର ପରିବାର ସହିତ ହତ୍ୟା କରିବୁ।"

Verse 73

निशम्येति मनस्येव कथयामास स द्विजः । अहो प्रतिगृहीतं मे यदर्थं वसु भूरिशः

ଏହା ଶୁଣି ସେ ଦ୍ୱିଜ ମନେମନେ କହିଲେ— “ହାୟ! ମୁଁ ଏତେ ପ୍ରଚୁର ଧନ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଗ୍ରହଣ କଲି?”

Verse 74

कुटुंबमपि तन्नष्टं नष्टश्चापि प्रतिग्रहः । जीवितं चापि मे नष्टं नष्टा काशीपुरीस्थितिः

“ମୋ କୁଟୁମ୍ବ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ଗ୍ରହଣ କରା ଦାନ ମଧ୍ୟ ହାରାଇଗଲା; ମୋ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ—ଏବଂ କାଶୀପୁରୀରେ ମୋର ବାସ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲା।”

Verse 75

युगपत्सर्वमेवाशु नष्टं दुर्बुद्धिचेष्टया । न काश्यां मरणं प्राप्तं तस्माद्दुष्टप्रतिग्रहात्

“ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର ଏକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସବୁକିଛି ଏକାସାଥି ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଲା; ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରତିଗ୍ରହ ହେତୁ ମୋତେ କାଶୀରେ ମରଣ ମଧ୍ୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ।”

Verse 76

प्रांते कुटुंबस्मरणात्तथाकाशीस्मृतेरपि । चोरैर्हतोपि स तदा कीकटे कुक्कुटोऽभवत्

ଶେଷକାଳେ କୁଟୁମ୍ବସ୍ମରଣ ଓ କାଶୀସ୍ମୃତି ହେବା ସହ—ଚୋରମାନଙ୍କ ହାତରେ ହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତେବେ କୀକଟ ଦେଶରେ କୁକୁଟ ହେଲା।

Verse 77

सा कुक्कुटी सुतौ तौ तु ताम्रचूडत्वमापतुः । प्रांते काशीस्मरणतो जाता जातिस्मृतिः परा

ସେ ସ୍ତ୍ରୀ କୁକୁଟୀ ହେଲା, ଏବଂ ସେଇ ଦୁଇ ପୁଅ ତାମ୍ରଚୂଡ (କଳଗୀଧାରୀ) କୁକୁଟ ହେଲେ; ଶେଷରେ କାଶୀସ୍ମରଣରୁ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଜାତିସ୍ମୃତି (ପୂର୍ବଜନ୍ମସ୍ମରଣ) ଜାଗ୍ରତ ହେଲା।

Verse 78

इत्थं बहुतिथेकाले गते कार्पटिकोत्तमाः । तस्मिन्नेवाध्वनि प्राप्ताश्चत्वारो यत्र कुक्कुटाः

ଏଭଳି ଅନେକ ଦିନ ଅତିବାହିତ ହେଲାପରେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ପଟିକ ତପସ୍ବୀମାନେ ସେହି ପଥରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚାରିଟି କୁକ୍କୁଟ ଥିଲେ।

Verse 79

वाराणस्याः कथां प्रोच्चैः कुर्वंतोऽन्योन्यमेव हि । काशीकथां समाकर्ण्य तदा ते चरणायुधाः

ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ବାରାଣସୀର କଥା କହୁଥିଲେ; କାଶୀକଥା ଶୁଣି ସେଇ ‘ଚରଣାୟୁଧ’ କୁକ୍କୁଟମାନେ ତେବେ ଅନ୍ତରେ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 80

जातिस्मृतिप्रभावेण तत्संगेन तु निर्गताः । तैश्च कार्पटिकश्रेष्ठेः पथि दृष्ट्वा कृपालुभिः

ପୂର୍ବଜନ୍ମସ୍ମୃତିର ପ୍ରଭାବରେ ଓ ସେହି ସଙ୍ଗରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେମାନେ ବାହାରିଲେ; କୃପାଳୁ କୁକ୍କୁଟମାନେ ପଥରେ କାର୍ପଟିକ-ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି ସ୍ନେହରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ।

Verse 81

तंदुलादिपरिक्षेपैः प्रापिताः क्षेत्रमुत्तमम् । ते तु क्षेत्रं समासाद्य चत्वारश्चरणायुधाः

ଚାଉଳ ଆଦି ଦାନା ଛିଟାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ସେଇ ଉତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚାଯାଇଲା; ସେହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି ସେଇ ଚାରି ‘ଚରଣାୟୁଧ’ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 82

चरिष्यंतोऽत्र परितो मुक्तिमंडपमुत्तमम् । जिताहारान्सनियमान्कामक्रोधपराङ्मुखान्

ସେମାନେ ଏଠାରେ ଉତ୍ତମ ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପର ଚାରିପାଖେ ବିଚରଣ କରି ନିବାସ କରୁଥିଲେ—ଆହାରରେ ସଂଯମୀ, ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠ, ଏବଂ କାମ-କ୍ରୋଧରୁ ପରାଙ୍ମୁଖ।

Verse 84

मन्नामोच्चारणपरान्मत्कथार्पितसुश्रुतीन् । मद्दत्तचित्तसद्वृत्तीन्दृष्ट्वा क्षेत्रनिवासिनः

ତାଙ୍କୁ—ମୋ ନାମୋଚ୍ଚାରଣରେ ନିରତ, ମୋ କଥାଶ୍ରବଣକୁ ଅର୍ପିତ ସାବଧାନ ଶ୍ରୁତିସହ, ଏବଂ ମୋତେ ଅର୍ପିତ ଚିତ୍ତ ଓ ସଦ୍ବୃତ୍ତିଯୁକ୍ତ—ଦେଖି କ୍ଷେତ୍ରନିବାସୀମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ।

Verse 85

मानयामासुरथ तान्कुक्कुटान्साधुवर्त्मनः । प्राक्तनां वासनायोगात्संप्रधार्य परस्परम् । क्रमेणाहारमाकुंच्य प्राणांस्त्यक्ष्यंति चात्र वै

ତାପରେ ସାଧୁମାର୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେହି କୁକ୍କୁଟମାନଙ୍କୁ ସେମାନେ ସମ୍ମାନ କଲେ। ପୂର୍ବବାସନାର ଯୋଗରୁ ପରସ୍ପରକୁ ବୁଝି, ସେମାନେ କ୍ରମେ ଆହାର କମାଇ, ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବେ।

Verse 86

पश्यतां सर्वलोकानां विष्णो ते मदनुग्रहात् । विमानमधिरुह्याशु कैलासं प्राप्य मत्पदम्

ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ମୋ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି କୈଲାସ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ମୋ ପଦକୁ ଲଭିବେ।

Verse 87

निर्विश्य सुचिरं कालं दिव्यान्भोगाननुत्तमान् । ततोऽत्र ज्ञानिनो भूत्वा मुक्तिं प्राप्स्यंति शाश्वतीम्

ସେମାନେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅନୁତ୍ତମ ଦିବ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ଶାଶ୍ୱତ ମୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।

Verse 88

ततो लोकास्तददारभ्य कथयिष्यंति सर्वतः । मुक्तिमंडपनामैतदेष कुक्कुटमंडपः

ତାହାପରେ ସମସ୍ତଦିଗରେ ଲୋକେ କହିବେ—‘ଏହାର ନାମ ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପ; ଏହିଏ କୁକ୍କୁଟମଣ୍ଡପ।’

Verse 89

चरित्रमपि वै तेषां ये स्मरिष्यंति मानवाः । मुक्तिमंडपमासाद्य श्रेयः प्राप्स्यंति तेपि हि

ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସେଇ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ର ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ପରମ ଶ୍ରେୟ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସିଦ୍ଧି ଲଭନ୍ତି।

Verse 90

इति यावत्कथां शंभुर्भविष्यामग्रतो हरेः । अकरोत्तुमुलो नादो घंटानां तावदुद्गतः

ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶମ୍ଭୁ ଏହି କଥା କହୁଥିବା ସମୟରେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଘଣ୍ଟାମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର କୋଳାହଳମୟ ନାଦ ଉଦ୍ଗତ ହେଲା।

Verse 91

अथनंदिनमाहूय देवदेव उमाधवः । प्रोवाच नंदिन्विज्ञायागत्य ब्रूहि कुतो रवः

ତେବେ ଦେବଦେବ, ଉମାଧବ ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ—“ନନ୍ଦୀ, ଯାଇ ଜାଣି ଆସ; ଆସି କହ, ଏହି ରବ କେଉଁଠୁ ଉଠୁଛି?”

Verse 92

अथ नंदी समागत्य प्रोवाच वृषभध्वजम् । नमस्कृत्य प्रहृष्टास्यः प्रबद्धकरसंपुटः

ତାପରେ ନନ୍ଦୀ ଆସି ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ। ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରସନ୍ନ ମୁଖରେ, କରଯୋଡି ସେ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 93

प्रहासान्मत्कथालापांल्लाभमोहविवर्जितान् । स्वर्धुनीस्नानसंक्लिन्न सुनिर्मलशिरोरुहान्

“ସେମାନେ ପ୍ରହର୍ଷିତ, ମୋ କଥା-ଆଲାପରେ ଲୀନ, ଲାଭ ଓ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ; ସ୍ୱର୍ଧୁନୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଭିଜିଥିବା ସେମାନଙ୍କ କେଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ହୋଇଛି।”

Verse 94

अथ स्मित्वाब्रवीच्छंभुः सिद्धं नस्तु समीहितम् । उत्थाय देवदेवेशः सह देव्या सुमंगलः

ତେବେ ଶମ୍ଭୁ ହସି କହିଲେ—“ଆମ ଅଭୀଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଉ।” ପରେ ଦେବଦେବେଶ, ପରମ ମଙ୍ଗଳମୟ, ଦେବୀ ସହ ଉଠି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 95

ब्रह्मणा हरिणा सार्धं ततोऽगाद्रंगमंडपम् । स्कंद उवाच । श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं परमानंदकारणम् । नरः परां मुदं प्राप्य कैलासं प्राप्स्यति ध्रुवम्

ତାପରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ହରିଙ୍କ ସହ ରଙ୍ଗମଣ୍ଡପକୁ ଗଲେ। ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ପରମାନନ୍ଦର କାରଣ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପରମ ହର୍ଷ ପାଏ ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ କୈଲାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 98

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे मुक्तिमंडपगमनं नामाष्टनवतितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗର କାଶୀଖଣ୍ଡ ଉତ୍ତରାର୍ଧରେ ‘ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପଗମନ’ ନାମକ ଅଷ୍ଟନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।