Adhyaya 45

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु सूत महाबुद्धे यथा स्कंदेन भाषितम् । भविष्यं मम तस्याग्रे कुंभयोने महामते

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି ସୂତ, ସ୍କନ୍ଦ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି ସେପରି ଶୁଣ। ଏବଂ ସେହି ମହାମତି କୁମ୍ଭଯୋନି (ଅଗସ୍ତ୍ୟ) ସମ୍ମୁଖରେ ମୋ ବିଷୟରେ ଯେ ଭବିଷ୍ୟତ କହାଯାଇଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 2

स्कंद उवाच । निशामय महाभाग त्वं मैत्रावरुणे मुने । पाराशर्यो मुनिवरो यथा मोहमुपैष्यति

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ ମୈତ୍ରାବରୁଣ ମୁନି (ଅଗସ୍ତ୍ୟ), ସାବଧାନରେ ଶୁଣ। ମୁନିବର ପାରାଶର୍ୟ (ବ୍ୟାସ) କିପରି ମୋହକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ, ତାହା ଶୁଣ।

Verse 3

व्यस्य वेदान्महाबुद्धिर्नाना शाखा प्रभेदतः । अष्टादशपुराणानि सूतादीन्परिपाठ्य च

ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟାସ ନାନା ଶାଖା ଓ ବିଭାଗ ଅନୁସାରେ ବେଦମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କଲେ; ଏବଂ ସୂତ ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପଢ଼ାଇ ପରିପାଠ କରାଇଲେ।

Verse 4

श्रुतिस्मृतिपुराणानां रहस्यं यस्त्वचीकरत् । महाभारतसंज्ञं च सर्वलोकमनोहरम्

ଯିଏ ଶ୍ରୁତି, ସ୍ମୃତି ଓ ପୁରାଣମାନଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ରହସ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କଲେ—ସେଇ ‘ମହାଭାରତ’ ନାମକ, ସର୍ବଲୋକମନୋହର ମହାଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନା କଲେ।

Verse 5

सर्वपापप्रशमनं सर्वशांतिकरं परम् । यस्य श्रवणमात्रेण ब्रह्महत्या विनश्यति

ଏହା ପରମ ଉପାୟ—ସମସ୍ତ ପାପକୁ ପ୍ରଶମିତ କରେ ଓ ସର୍ବପ୍ରକାର ଶାନ୍ତି ଦାନ କରେ; ଯାହାର କେବଳ ଶ୍ରବଣମାତ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାପାପ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାଏ।

Verse 6

एकदा स मुनिः श्रीमान्पर्यटन्पृथिवीतले । संप्राप्तो नैमिषारण्यं यत्र संति मुनीश्वराः

ଏକଦା ସେ ଶ୍ରୀମାନ ମୁନି ପୃଥିବୀତଳେ ପର୍ଯ୍ୟଟନ କରୁଥିବାବେଳେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ବସନ୍ତି।

Verse 7

अष्टाशीतिसहस्राणि शौनकाद्यास्तपोधनाः । त्रिपुंड्रितमहाभाला लसद्रुद्राक्षमालिनः

ଶୌନକ ଆଦି ତପୋଧନ—ଅଷ୍ଟାଶୀ ହଜାର—ସେଠାରେ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଲଲାଟରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଚିହ୍ନ ଥିଲା ଏବଂ ଦୀପ୍ତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳା ଧାରଣ କରି ଶୋଭିତ ଥିଲେ।

Verse 8

विभूतिधारिणो भक्त्या रुद्रसूक्तजपप्रियान् । लिंगाराधनसंसक्ताञ्छिवनामकृतादरान्

ସେମାନେ ଭକ୍ତିରେ ବିଭୂତି ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ରୁଦ୍ରସୂକ୍ତ-ଜପରେ ପ୍ରୀତ ଥିଲେ; ଲିଙ୍ଗାରାଧନାରେ ଲୀନ ଓ ଶିବନାମ ପ୍ରତି ଆଦରଶୀଳ ଥିଲେ।

Verse 9

एक एव हि विश्वेशो मुक्तिदो नान्य एव हि । इति ब्रुवाणान्सततं परिनिश्चितमानसान्

“ବିଶ୍ୱେଶ ଏକମାତ୍ର ମୁକ୍ତିଦାତା—ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।” ଏହିପରି ସେମାନେ ସଦା କହୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ମନ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ସ୍ଥିର ଥିଲା।

Verse 10

विलोक्य स मुनिर्व्यासस्तासर्वान्गिरिशात्मनः । उत्क्षिप्य तर्जनीमुच्चैः प्रोवाचेदं वचः पुनः

ଗିରୀଶଙ୍କ ପ୍ରତି ନିବେଦିତ ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁନି ବ୍ୟାସ ତର୍ଜନୀକୁ ଉଚ୍ଚକୁ ଉଠାଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ପୁନଃ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 11

परिनिर्मथ्य वाग्जालं सुनिश्चित्यासकृद्बहु । इदमेकं परिज्ञातं सेव्यः सर्वेश्वरो हरिः

ବାକ୍ୟଜାଳକୁ ମଥି ଏବଂ ବହୁବାର ବହୁପ୍ରକାରେ ବିଚାର କରି, ଏହି ଏକ ନିଷ୍କର୍ଷ ଜଣାଗଲା—ସର୍ବେଶ୍ୱର ହରି ହିଁ ସେବ୍ୟ।

Verse 12

वेदे रामायणे चैव पुराणेषु च भारते । आदिमध्यावसानेषु हरिरेकोऽत्र नापरः

ବେଦରେ, ରାମାୟଣରେ, ପୁରାଣମାନେ ଓ ଭାରତରେ—ଆଦି, ମଧ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତରେ—ଏଠାରେ ହରି ଏକମାତ୍ର ପ୍ରତିପାଦିତ; ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।

Verse 13

सत्यं सत्यं त्रिसत्यं पुनः सत्यं न मृषा पुनः । न वेदादपरं शास्त्रं न देवोच्युततः परः

ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ତ୍ରିବାର ସତ୍ୟ; ପୁନଃ ମଧ୍ୟ ଏହା ସତ୍ୟ, କେବେ ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ। ବେଦଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ର ନାହିଁ, ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତ (ବିଷ୍ଣୁ)ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଦେବ ନାହିଁ।

Verse 14

लक्ष्मीशः सर्वदो नान्यो लक्ष्मीशोप्यपवर्गदः । एक एव हि लक्ष्मीशस्ततो ध्येयो न चापरः

ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ସର୍ବଫଳଦାତା ନୁହେଁ; ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ ମୋକ୍ଷଦାତା ମଧ୍ୟ। ପ୍ରକୃତରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ ଏକମାତ୍ର; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟକୁ ନୁହେଁ।

Verse 15

भुक्तेर्मुक्तेरिहान्यत्र नान्यो दाता जनार्दनात् । तस्माच्चतुर्भुजो नित्यं सेवनीयः सुखेप्सुभिः

ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଇହଲୋକେ ଓ ପରଲୋକେ—ଜନାର୍ଦନ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ଦାତା ନୁହେଁ। ତେଣୁ ସତ୍ୟ ଶ୍ରେୟସ୍ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

विहाय केशवादन्यं ये सेवंतेल्पमेधसः । संसारचक्रे गहने ते विशंति पुनःपुनः

କେଶବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯେ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ଅନ୍ୟଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଗହନ ସଂସାରଚକ୍ରରେ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।

Verse 17

एक एव हि सर्वेशो हृषीकेशः परात्परः । तं सेवमानः सततं सेव्यस्त्रिजगतां भवेत्

ସର୍ବେଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର—ପରାତ୍ପର ହୃଷୀକେଶ। ଯେ ସଦା ତାଙ୍କୁ ସେବନ କରେ, ସେ ତ୍ରିଜଗତରେ ସେବ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନନୀୟ ହୁଏ।

Verse 18

एको धर्मप्रदो विष्णुस्त्वेको बह्वर्थदो हरिः । एकः कामप्रदश्चक्री त्वेको मोक्षप्रदोच्युतः

ଧର୍ମ ଦାନ କରନ୍ତି ଏକମାତ୍ର ବିଷ୍ଣୁ; ବହୁ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି ଏକମାତ୍ର ହରି। ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି; ଅଚ୍ୟୁତ ମୋକ୍ଷଦାତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 19

शार्ङ्गिणं ये परित्यज्य देवमन्यमुपासते । ते सद्भिश्च बहिष्कार्या वेदहीना यथा द्विजाः

ଶାର୍ଙ୍ଗିଣ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟ ଦେବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଜନୀୟ—ବେଦହୀନ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପରି।

Verse 20

श्रुत्वेति वाक्यं व्यासस्य नैमिषारण्यवासिनः । प्रवेपमानहृदयाः परिप्रोचुरिदं वचः

ବ୍ୟାସଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ନୈମିଷାରଣ୍ୟବାସୀମାନେ—ହୃଦୟ କମ୍ପିତ ହୋଇ—ତାଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନବାଣୀ କହିଲେ।

Verse 21

ऋषय ऊचुः । पाराशर्य मुने मान्यस्त्वमस्माकं महामते । यतो वेदास्त्वया व्यस्ताः पुराणान्यपि वेत्ति यत्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ପାରାଶର୍ୟ ମୁନେ, ହେ ମହାମତେ! ଆପଣ ଆମ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ; କାରଣ ବେଦମାନଙ୍କୁ ଆପଣ ବିଭାଜନ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ପୁରାଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 22

यतश्च कर्ता त्वमसि महतो भारतस्य वै । धर्मार्थकाममोक्षाणां विनिश्चयकृतो ध्रुवम्

ଏବଂ ଆପଣ ମହାନ୍ ଭାରତର କର୍ତ୍ତା ଥିବାରୁ, ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ-ମୋକ୍ଷ ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 23

तत्त्वज्ञः कोपरश्चात्र त्वत्तः सत्यवतीसुत । भवता यत्प्रतिज्ञातं निश्चित्योक्षिप्यतर्जनीम्

ହେ ସତ୍ୟବତୀସୁତ (ବ୍ୟାସ)! ତୁମେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ; ଏଠାରେ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ କ୍ରୋଧୀ କିଏ? ତୁମେ କରିଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି ତର୍ଜନୀ ଉଠାଇ କଠୋର ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କଲା।

Verse 24

अस्मिन्माणवकास्तत्र परिश्रद्दधते नहि । प्रतिज्ञा तस्य वचसस्तव श्रद्धा भवेत्तदा

ଏହି ବିଷୟରେ ଏଠାର ମାଣବକମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖୁନାହାନ୍ତି। ତୁମ ବଚନରେ ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧା ତେବେ ହେବ, ଯେତେବେଳେ ସେ କଥା ପ୍ରତିଜ୍ଞାରୂପେ କର୍ମରେ ସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 25

यदाऽनंदवने शंभोः प्रतिजानासि वै वचः

ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କ ଆନନ୍ଦବନରେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ନିଜ ବଚନକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରୂପେ ଘୋଷଣା କରିବ…

Verse 26

गच्छ वाराणसीं व्यास यत्र विश्वेश्वरः स्वयम् । न तत्र युगधर्मोस्ति न च लग्ना वसुंधरा

ହେ ବ୍ୟାସ! ବାରାଣସୀକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ବିରାଜନ୍ତି। ସେଠାରେ ଯୁଗଧର୍ମର ବନ୍ଧନ ନାହିଁ, ଓ ବସୁନ୍ଧରା ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ସୀମାରେ ବନ୍ଧା ନୁହେଁ।

Verse 27

इति श्रुत्वा मुनिर्व्यासः किंचित्कुपितवद्धृदि । जगाम तूर्णं सहितः स्वशिष्यैरयुतोन्मितैः

ଏହା ଶୁଣି ମୁନି ବ୍ୟାସଙ୍କ ହୃଦୟ କିଛି କ୍ରୋଧିତ ହେଲା ପରି ଲାଗିଲା। ସେ ନିଜ ଅସଂଖ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 28

प्राप्य वाराणसीं व्यासः स्नात्वा पंचनदे ह्रदे । श्रीमन्माधवमभ्यर्च्य ययौ पादोदकं ततः

ବାରାଣସୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ବ୍ୟାସ ପଞ୍ଚନଦ-ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କଲେ। ପରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜି, ତଦନନ୍ତରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦୋଦକ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 29

तत्र स्नानादिकं कृत्वा दृष्ट्वा चैवादिकेशवम् । पंचरात्रं ततः कृत्वा वैष्णवैरभिनंदितः

ସେଠାରେ ସ୍ନାନାଦି ଆଚାର କରି ଆଦିକେଶବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ। ପରେ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ବ୍ରତ ପାଳନ କରି, ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 30

अग्रतः पृष्ठतः शंखैर्वाद्यमानैः प्रमोदितः । जयविष्णो हृषीकेश गोविंद मधुसूदन

ଆଗରେ ଓ ପଛରେ ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି ବାଜୁଥିବାରୁ ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଲୋକେ ଘୋଷ କଲେ—“ଜୟ ବିଷ୍ଣୁ! ହୃଷୀକେଶ, ଗୋବିନ୍ଦ, ମଧୁସୂଦନ!”

Verse 31

अच्युतानंतवैकुंठ माधवोपेंद्रकेशव । त्रिविक्रम गदापाणे शार्ङ्गपाणे जनार्दन

“ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ହେ ଅନନ୍ତ, ହେ ବୈକୁଣ୍ଠ; ହେ ମାଧବ, ଉପେନ୍ଦ୍ର, କେଶବ; ହେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ, ଗଦାପାଣି, ଶାରଙ୍ଗପାଣି, ଜନାର୍ଦନ!”

Verse 32

श्रीवत्सवक्षः श्रीकांत पीतांबर मुरांतक । कैटभारे बलिध्वंसिन्कंसारे केशिसूदन

“ହେ ଶ୍ରୀବତ୍ସଚିହ୍ନିତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳଧାରୀ, ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)କାନ୍ତ, ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ; ମୁରାନ୍ତକ; କୈଟଭାରି; ବଲିର ଗର୍ବଧ୍ୱଂସକ; କଂସାରି; କେଶିସୂଦନ!”

Verse 33

नारायणासुररिपो कृष्ण शौरे चतुर्भुज । देवकीहृदयानंद यशोदानंदवर्धन

ହେ ନାରାୟଣ, ଅସୁରରିପୁ; ହେ କୃଷ୍ଣ, ଶୌରି, ଚତୁର୍ଭୁଜ ପ୍ରଭୁ! ତୁମେ ଦେବକୀହୃଦୟର ଆନନ୍ଦ, ଯଶୋଦାର ହର୍ଷବର୍ଧକ।

Verse 34

पुंडरीकाक्ष दैत्यारे दामोदर बलप्रिय । बलारातिस्तुत हरे वासुदेव वसुप्रद

ହେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ଦୈତ୍ୟାରି; ହେ ଦାମୋଦର, ବଳରାମପ୍ରିୟ! ହେ ହରି, ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁତ; ହେ ବାସୁଦେବ, ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ମଙ୍ଗଳ ଆଶୀର୍ବାଦଦାତା।

Verse 35

विष्वक्चमूस्तार्क्ष्य रथवनमालिन्नरोत्तम । अधोक्षज क्षमाधार पद्मनाभ जलेशय

ହେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ସେନାଧର, ଗରୁଡରଥାରୂଢ; ହେ ବନମାଳାଧାରୀ, ପରମ ପୁରୁଷ! ହେ ଅଧୋକ୍ଷଜ, ପୃଥିବୀର ଆଧାର; ହେ ପଦ୍ମନାଭ, ଜଳଶାୟୀ ପ୍ରଭୁ!

Verse 36

नृसिंह यज्ञवाराह गोपगोपालवल्लभ । गोपीपते गुणातीत गरुडध्वज गोत्रभृत्

ହେ ନୃସିଂହ, ହେ ଯଜ୍ଞବରାହ! ହେ ଗୋପ-ଗୋପାଳଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଗୋରକ୍ଷକ! ହେ ଗୋପୀପତି, ଗୁଣାତୀତ; ହେ ଗରୁଡଧ୍ୱଜ, ଗୋବର୍ଧନଧାରୀ!

Verse 37

जय चाणूरमथन जय त्रैलोक्यरक्षण । जयानाद्य जयानंद जय नीलोत्पलद्युते

ଜୟ ଚାଣୂରମଥନ! ଜୟ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟରକ୍ଷକ! ଜୟ ଅନାଦି! ଜୟ ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ! ଜୟ ନୀଳୋତ୍ପଳ-ସଦୃଶ ଦ୍ୟୁତିମାନ!

Verse 38

कौस्तुभोद्भूषितोरस्क पूतनाधातुशोषण । रक्षरक्ष जगद्रक्षामणे नरकहारक

ହେ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଦ୍ୱାରା ବିଭୂଷିତ ବକ୍ଷ, ହେ ପୂତନାର ପ୍ରାଣ ହରଣକାରୀ! ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର! ହେ ଜଗତ ରକ୍ଷାମଣି, ହେ ନରକ ନାଶକାରୀ!

Verse 39

सहस्रशीर्षपुरुष पुरुहूत सुखप्रद । यद्भूतं यच्च भाव्यं वै तत्रैकः पुरुषो भवान्

ହେ ସହସ୍ର ମସ୍ତକ ବିଶିଷ୍ଟ ପୁରୁଷ, ହେ ବହୁ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆହୂତ, ସୁଖ ପ୍ରଦାନକାରୀ! ଯାହା ଅତୀତ ଏବଂ ଯାହା ଭବିଷ୍ୟତ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ପୁରୁଷ।

Verse 40

इत्यादि नाममालाभिः संस्तुवन्वनमालिनम् । स्वच्छंदलीलया गायन्नृत्यंश्च परया मुदा

ଏହିପରି ନାମମାଳା ଦ୍ୱାରା ବନମାଳୀଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରି, ସେ ପରମ ଆନନ୍ଦ ସହିତ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦ ଲୀଳାରେ ଗାୟନ ଓ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

Verse 41

व्यासो विश्वेशभवनं समायातः सुहृष्टवत् । ज्ञानवापी पुरोभागे महाभागवतैः सह

ବ୍ୟାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭବନକୁ ଆସିଲେ; ସେ ମହାଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସହିତ ଜ୍ଞାନବାପୀର ସମ୍ମୁଖ ଭାଗରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 42

विराजमानसत्कंठस्तुलसीवरदामभिः । स्वयं तालधरो जातः स्वयं जातः सुनर्तकः

ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର କଣ୍ଠ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୁଳସୀ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା ପାଉଥିଲା; ସେ ନିଜେ କରତାଳ ଧାରଣ କରି ସ୍ୱୟଂ ଜଣେ ସୁନ୍ଦର ନର୍ତ୍ତକ ପାଲଟିଗଲେ।

Verse 43

वेणुवादनतत्त्वज्ञः स्वयं श्रुतिधरोभवत् । नृत्यं परिसमाप्येत्थं व्यासः सत्यवतीसुतः

ଏହିପରି ବେଣୁବାଦନତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଓ ସ୍ୱୟଂ ଶ୍ରୁତିଧର ସତ୍ୟବତୀସୁତ ବ୍ୟାସ ନିଜ ନୃତ୍ୟକୁ ସମାପ୍ତ କଲେ।

Verse 44

पुनरूर्ध्वभुजं कृत्वा दक्षिणं शिष्यमध्यगः । पुनः पपाठ तानेव श्लोकान्गायन्निवोच्चकैः

ପୁନର୍ବାର ଭୁଜାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱର ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସେଇ ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଗୀତ ପରି ପୁନଃ ପଢ଼ିଲେ।

Verse 45

परिनिर्मथ्य वाग्जालं सुनिश्चित्यासकृद्बहु । इदमेकं परिज्ञातं सेव्यः सर्वेश्वरो हरिः

ବାକ୍ୟଜାଲକୁ ଭଲଭାବେ ମନ୍ଥନ କରି ଏବଂ ବହୁବାର ନିଶ୍ଚିତ କରି ଏକମାତ୍ର ନିଷ୍କର୍ଷ ଜଣାଗଲା—ସର୍ବେଶ୍ୱର ହରି ହିଁ ସେବ୍ୟ।

Verse 46

इत्यादि श्लोकसंघातं स्वप्रतिज्ञा प्रबोधकम् । यावत्पठति स व्यासः सव्यमुत्क्षिप्य वै भुजम्

ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ପ୍ରବୋଧିତ କରୁଥିବା ଏପରି ଶ୍ଲୋକସମୂହ ପଢ଼ୁଥିବାବେଳେ ବ୍ୟାସ ବାମ ଭୁଜାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଆଗକୁ ପଢ଼ିଚାଲିଲେ।

Verse 47

तस्तंभ तावत्तद्बाहुं स शैलादिः स्वलीलया । वाक्स्तंभश्चापि तस्यासीन्मुनेर्व्यासस्य सन्मुनेः

ତେବେ ଶୈଲାଦି ଭଗବାନ (ଶିବ) ନିଜ ଲୀଳାଶକ୍ତିରେ ସେହି ଭୁଜାକୁ ସ୍ତମ୍ଭିତ କରିଦେଲେ; ଏବଂ ସେହି ସନ୍ମୁନି ବ୍ୟାସଙ୍କ ବାଣୀ ମଧ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇଗଲା।

Verse 48

ततो गुप्तं समागम्य विष्णुर्व्यासमभाषत । अपराद्धं महच्चात्र भवता व्यास निश्चितम्

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଗୁପ୍ତରୂପେ ଆସି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ବ୍ୟାସ, ଏଠାରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମହା ଅପରାଧ କରିଛ।”

Verse 49

तवैतदपराधेन भीतिर्मेपि महत्तरा । एक एव हि विश्वेशो द्वितीयो नास्ति कश्चन

“ତୁମର ଏହି ଅପରାଧ ହେତୁ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଭୟ ହେଉଛି। କାରଣ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର; ଦ୍ୱିତୀୟ କେହି ନାହିଁ।”

Verse 50

तत्प्रसादादहं चक्री लक्ष्मीशस्तत्प्रभावतः । त्रैलोक्यरक्षासामर्थ्यं दत्तं तेनैव शंभुना

“ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ଚକ୍ରଧାରୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ହେଲି; ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ତ୍ରିଲୋକ ରକ୍ଷାର ସାମର୍ଥ୍ୟ—ସେଇ ଶମ୍ଭୁ ଦାନ କଲେ।”

Verse 51

तद्भक्त्या परमैश्वर्यं मया लब्धं वरात्ततः । इदानीं स्तुहि तं शंभुं यदि मे शुभमिच्छसि

“ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କ ବରରେ ମୁଁ ପରମ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଲାଭ କରିଛି। ଏବେ ସେଇ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର; ମୋ ଓ ତୁମ ଶୁଭ ଚାହିଲେ।”

Verse 52

अन्यदापि न वै कार्या भवता शेमुषीदृशी । पाराशर्य इति श्रुत्वा संज्ञया व्याजहार ह

“ଆଗକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ମନରେ ଏପରି ବୁଦ୍ଧି ଉଦ୍ଭବ ହେଉ ନାହିଁ। ‘ପାରାଶର୍ୟ!’ ଶୁଣି ସେ ସଂକେତରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।”

Verse 53

भुजस्तंभः कृतस्तेन नंदिना दृष्टिमात्रतः । वाक्स्तंभस्तद्भयाज्जातः स्पृश मे कंठकंदलीम्

ନନ୍ଦୀଙ୍କ ମାତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୋର ଭୁଜ ଷ୍ଟମ୍ଭିତ ହୋଇଗଲା, ତାଙ୍କ ଭୟରେ ମୋର ବାଣୀ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ଧ ହେଲା। ତେଣୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋ କଣ୍ଠର ଏହି କନ୍ଦଳୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ମୋତେ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।

Verse 54

यथा स्तोतुं भवानीश प्रभवाभि भवांतकम । संस्पृश्य विष्णुस्तत्कंठं गुप्तमेव जगाम ह

ହେ ଭବାନୀଶ, ହେ ଭବାନ୍ତକ! ସେ ଯେପରି ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ତୋତ୍ର କରିପାରେ, ସେଥିପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ ତାହାର କଣ୍ଠକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଏବଂ ପରେ ଗୁପ୍ତଭାବେ (ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ) ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 55

ततः सत्यवतीसूनुस्तथा स्तंभितदोर्लतः । प्रारब्धवान्महेशानं परितुष्टोतुमुदारधीः

ତାପରେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର—ଭୁଜ ଏପରି ଷ୍ଟମ୍ଭିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଉଦାର ମନୋଭାବରେ ମହେଶଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 57

यः क्षीराब्धेर्मंदराघातजातो ज्वालामाली कालकूटोति भीमः । तं सोढुं वा को परोऽभून्महेशाद्यत्कीलाभिः कृष्णतामाप विष्णुः

କ୍ଷୀରାବ୍ଧିରେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ଆଘାତରୁ ଜ୍ୱାଲାମାଳାବୃତ ଭୟଙ୍କର କାଳକୂଟ ବିଷ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ମହେଶ ବ୍ୟତୀତ ତାହା କିଏ ସହିପାରିବ? ତାହାର ଦାହକ କୀଳରେ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣତା ପାଇଲେ।

Verse 58

यद्वाणोभूच्छ्रीपतिर्यस्य यंता लोकेशो यत्स्यंदनं भूः समस्ता । वाहा वेदा यस्य येनेषुपाताद्दग्धा ग्रामास्त्रैपुरास्तत्समः कः

ଯାହାଙ୍କ ବାଣ ଥିଲେ ଶ୍ରୀପତି (ବିଷ୍ଣୁ), ଯାହାଙ୍କ ସାରଥି ଥିଲେ ଲୋକେଶ (ବ୍ରହ୍ମା), ଯାହାଙ୍କ ରଥ ଥିଲା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଅଶ୍ୱ ଥିଲେ ବେଦମାନେ—ଯାହାଙ୍କ ଇଷୁପାତରେ ତ୍ରିପୁରର ନଗରମାନେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ—ତାଙ୍କ ସମ କିଏ?

Verse 59

यं कदर्पो वीक्षमाणः समानं देवैरन्यैर्भस्मजातः स्वयं हि । पौष्पैर्बाणैः सर्वविश्वैकजेता को वा स्तुत्यः कामजेतुस्ततोन्यः

ଯାହାକୁ କାମଦେବ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ସମାନ ଭାବି ଦେଖିଲା, ସେ ନିଜେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା। ପୁଷ୍ପବାଣରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଜୟ କରୁଥିବା ସେଇ କାମଜେତା ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କିଏ ସ୍ତୁତ୍ୟ?

Verse 60

यं वै वेदो वेद नो नैव विष्णुर्नोवा वेधा नो मनो नैव वाणी । तं देवेशं मादृशः कोल्पमेधा याथात्म्याद्वै वेत्त्यहो विश्वनाथम्

ଯାହାକୁ ବେଦ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଅଂଶତଃ ଜାଣେ, ଏବଂ ଯାହାକୁ ନ ବିଷ୍ଣୁ, ନ ବ୍ରହ୍ମା, ନ ମନ, ନ ବାଣୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆବରଣ କରିପାରେ—ସେଇ ଦେବେଶ ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କୁ ମୋ ପରି ଅଳ୍ପମେଧା କିପରି ଯଥାର୍ଥରେ ଜାଣିବ?

Verse 61

यस्मिन्सर्वं यस्तु सर्वत्र सर्वो यो वै कर्ता योऽविता योऽपहर्ता । नो यस्यादिर्यः समस्तादिरेको नो यस्यांतो योंतकृत्तं नतोस्मि

ଯାହାରେ ସବୁକିଛି ଅବସ୍ଥିତ, ଯିଏ ସର୍ବତ୍ର ସର୍ବରୂପ; ଯିଏ କର୍ତ୍ତା, ରକ୍ଷକ ଓ ସଂହାରକ; ଯାହାର ଆଦି ନାହିଁ, ତଥାପି ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ଆଦି; ଯାହାର ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ତଥାପି ଯିଏ ଅନ୍ତମାନଙ୍କ କର୍ତ୍ତା—ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 62

यस्यैकाख्या वाजिमेधेन तुल्या यस्या न त्या चैकयाल्पेंद्रलक्ष्मीः । यस्य स्तुत्या लभ्यते सत्यलोको यस्यार्चातो मोक्षलक्ष्मीरदूरा

ଯାହାର ଏକମାତ୍ର ନାମୋଚ୍ଚାରଣ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ; ଯାହାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଳ୍ପ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ; ଯାହାଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ସତ୍ୟଲୋକ ଲଭ୍ୟ; ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ମୋକ୍ଷଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦୂର ନୁହେଁ।

Verse 63

नान्यं देवं वेद्म्यहं श्रीमहेशान्नान्यं देवं स्तौमि शंभोरृतेऽहम् । नान्यं देवं वा नमामि त्रिनेत्रात्सत्यं सत्यं सत्यमेतन्मृषा न

ଶ୍ରୀମହେଶ ବ୍ୟତୀତ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବଙ୍କୁ ଜାଣେନି; ଶମ୍ଭୁ ବ୍ୟତୀତ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେନି; ତ୍ରିନେତ୍ର ବ୍ୟତୀତ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେନି। ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ—ଏହିଁ ସତ୍ୟ; ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ।

Verse 64

इत्थं यावत्स्तौति शंभुं महर्षिस्तावन्नंदी शांभवाद्दृक्प्रसादात् । तद्दोः स्तंभं त्यक्तवांश्चाबभाषे स्मायंस्मायं ब्राह्मणेभ्यो नमो वः

ଏଭଳି ମହର୍ଷି ଯେତେବେଳେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିପ୍ରସାଦରେ ନନ୍ଦୀ ନିଜ ବାହୁର ଜଡତାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେ ପୁନଃପୁନଃ ହସି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆପଣମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।”

Verse 65

नंदिकेश्वर उवाच । इदं स्तवं महापुण्यं व्यास ते परिकीर्तितम् । यः पठिष्यति मेधावी तस्य तुष्यति शंकरः

ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ବ୍ୟାସ, ତୁମେ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ କରିଥିବା ଏହି ସ୍ତବ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ। ଯେ ମେଧାବୀ ଏହା ପଢ଼େ, ତାହାପ୍ରତି ଶଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 66

व्यासाष्टकमिदं प्रातः पठितव्यं प्रयत्नतः । दुःस्वप्नपापशमनं शिवसान्निध्यकारकम्

ଏହି ‘ବ୍ୟାସାଷ୍ଟକ’ ପ୍ରାତଃକାଳେ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ। ଏହା ଦୁଷ୍ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ପାପକୁ ଶମନ କରେ ଏବଂ ଶିବ-ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।

Verse 67

मातृहा पितृहा वापि गोघ्नो बालघ्र एव वा । सुरापी स्वर्णहृद्वापि निष्पापो स्याः स्तुतेर्जपात्

ମାତୃହନ୍ତା ହେଉ କି ପିତୃହନ୍ତା, ଗୋହନ୍ତା ହେଉ କି ବାଳହନ୍ତା; ସୁରାପୀ ହେଉ କି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣହାରକ—ଏହି ସ୍ତୁତିର ଜପରେ ସେ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ପାପ ହୁଏ।

Verse 68

स्कंद उवाच । पाराशर्यस्तदारभ्य शंभुभक्तिपरोभवत् । लिंगं व्यासेश्वरं स्थाप्य घंटाकर्ण ह्रदाग्रतः

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ସେଥିଠାରୁ ପାରାଶର୍ୟ (ବ୍ୟାସ) ଶମ୍ଭୁଭକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ। ସେ ଘଣ୍ଟାକର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦର ସମ୍ମୁଖଭାଗରେ ‘ବ୍ୟାସେଶ୍ୱର’ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 69

विभूतिभूषणो नित्यं नित्यरुद्राक्षभूषणः । रुद्रसूक्तपरो नित्यं नित्यं लिंगार्चकोभवत्

ସେ ସଦା ବିଭୂତିକୁ ଭୂଷଣରୂପେ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ନିତ୍ୟ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ। ରୁଦ୍ରସୂକ୍ତରେ ସଦା ପରାୟଣ ହୋଇ, ସେ ନିତ୍ୟ ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚକ ହେଲେ।

Verse 70

स कृत्वा क्षेत्रसंन्यासं त्यजेन्नाद्यापि काशिकाम् । तत्त्वं क्षेत्रस्य विज्ञाय निर्वाणपददायिनः

ସେ କ୍ଷେତ୍ର-ସନ୍ନ୍ୟାସ କରି ମଧ୍ୟ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଶିକାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ନାହିଁ; କାରଣ ମୋକ୍ଷପଦ ଦେଇଥିବା ସେହି କ୍ଷେତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ସେ ଜାଣିଥିଲେ।

Verse 71

घंटाकर्णह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा व्यासेश्वरं नरः । यत्रकुत्र मृतो वापि वाराणस्यां मृतो भवेत्

ଘଣ୍ଟାକର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ବ୍ୟାସେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ, ପରେ ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ, ସେ ବାରାଣସୀରେ ମୃତ ହେବାର ଫଳ ପାଏ।

Verse 72

काश्यां व्यासेश्वरं लिंगं पूजयित्वा नरोत्तमः । न ज्ञानाद्भ्रश्यते क्वापि पातकैर्नाभिभूयते

କାଶୀରେ ବ୍ୟାସେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିଥିବା ନରୋତ୍ତମ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନରୁ ଖସେ ନାହିଁ, ଓ ପାପ ତାକୁ କେବେ ଅଭିଭୂତ କରିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 73

व्यासेश्वरस्य ये भक्ता न तेषां कलिकालतः । न पापतो भयं क्वापि न च क्षेत्रोपसर्गतः

ଯେମାନେ ବ୍ୟାସେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କୁ କଳିକାଳରୁ ଭୟ ନାହିଁ; କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ଭୟ ନାହିଁ, ଓ କ୍ଷେତ୍ରସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଉପସର୍ଗରୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ନାହିଁ।

Verse 74

व्यासेश्वरः प्रयत्नेन द्रष्टव्यः काशिवासिभिः । घंटाकर्णकृतस्नानैः क्षेत्रपातकभीरुभिः

କାଶୀବାସୀମାନେ, କ୍ଷେତ୍ରପାପଭୟରେ ଘଣ୍ଟାକର୍ଣ୍ଣତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଭକ୍ତମାନେ, ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ବ୍ୟାସେଶ୍ୱର (ଲିଙ୍ଗ)ର ନିଶ୍ଚୟ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 95

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे व्यासभुजस्तंभोनाम पंचनवतितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗରେ, କାଶୀଖଣ୍ଡର ଉତ୍ତରାର୍ଧରେ ‘ବ୍ୟାସଭୁଜସ୍ତମ୍ଭ’ ନାମକ ପଞ୍ଚନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।