Adhyaya 44

Verse 1

स्कंद उवाच । अन्यान्यपि च लिंगानि कथयामि महामुने । अमृतेशमुखादीनि यन्नामाप्यमृतप्रदम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ମହାମୁନେ! ମୁଁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହୁଛି—ଅମୃତେଶ ଆଦି—ଯାହାଙ୍କ ନାମମାତ୍ରେ ଅମୃତସମ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ।

Verse 2

पुरा सनारु नामासीन्मुनिरत्र गृहाश्रमी । ब्रह्मयज्ञरतो नित्यं नित्यं चातिथिदैवतः

ପୂର୍ବେ ଏଠାରେ ସନାରୁ ନାମକ ଏକ ମୁନି ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମୀ ଥିଲେ; ସେ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞରେ ରତ ଥାଇ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ସଦା ଦେବତୁଲ୍ୟ ମାନୁଥିଲେ।

Verse 3

लिंगपूजारतो नित्यं नित्यं तीर्थाप्रतिग्रही । तस्यर्षेरभवत्पुत्रः सनारोरुपजंघनिः

ସେ ନିତ୍ୟ ଲିଙ୍ଗପୂଜାରେ ରତ ଥିଲେ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ତୀର୍ଥପ୍ରସାଦ (ତୀର୍ଥଜଳ) ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ; ସେଇ ମୁନି ସନାରୁଙ୍କ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା—ନାମ ଉପଜଂଘନି।

Verse 4

स कदाचिद्गतोरण्यं तत्र दष्टः पृदाकुना । अथ तत्स वयोभिश्च स आनीतः स्वमाश्रमम्

ସେ ଏକଦା ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲା; ସେଠାରେ ଏକ ବିଷଧର ସର୍ପ ତାକୁ ଦଂଶିଲା। ତେବେ ସହଚରମାନେ ତାକୁ ବୋହି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଆଣିଲେ।

Verse 5

सनारुणा समुच्छ्वस्य नीतः स उपजंघनिः । महाश्मशानभूभागं स्वर्गद्वारसमीपतः

ସନାରୁ କଷ୍ଟରେ ହାଫି ହାଫି ଉପଜଂଘନିକୁ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ସମୀପସ୍ଥ ମହାଶ୍ମଶାନ ଭୂଭାଗକୁ ନେଇଗଲା।

Verse 6

तत्रासीच्छ्रीफलाकारं लिंगमेकं सुगुप्तवत् । निधाय तत्र तं यावच्छवं संचिंतयेत्सुधीः

ସେଠାରେ ଶ୍ରୀଫଳ (ନଡ଼ିଆ) ଆକାରର ଏକମାତ୍ର ଲିଙ୍ଗ ଥିଲା, ଯେନେ ଭଲଭାବେ ଗୁପ୍ତ। ତାକୁ ସେଠାରେ ରଖି ସେ ସୁଧୀ ତାକୁ ଶବ ପରି ଭାବି ଚିନ୍ତନ କଲା।

Verse 7

सर्पदष्टस्य संस्कारः कथं भवति चेति वै । तावत्स जीवन्नुत्तस्थौ सुप्तवच्चौपजंघनिः

‘ସର୍ପଦଂଶିତଙ୍କର ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି-ସଂସ୍କାର କିପରି ହେବ?’ ଏମିତି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉପଜଂଘନି ଘୁମରୁ ଜାଗିଥିବା ପରି ଜୀବନ୍ତ ହୋଇ ଉଠିଲା।

Verse 8

अथ तं वीक्ष्य स मुनिः सनारुरुपजंघनिम् । पुनः प्राणितसंपन्नं विस्मयं प्राप्तवान्परम्

ତାପରେ ମୁନି ସନାରୁ ଉପଜଂଘନିକୁ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରାଣସମ୍ପନ୍ନ ଦେଖି ପରମ ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 9

प्राणितव्येऽत्र को हेतुर्मच्छिशोरुपजंघनेः । क्षेत्राद्बहिरहिर्यं हि दष्टा नैषीत्परासु ताम्

ମୋ ଶିଶୁର ଜଂଘାରେ ସର୍ପଦଂଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ପ୍ରାଣ ରହିବାର କାରଣ କଣ? ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ବାହାରେ ହେଲେ ସର୍ପଦଂଶ ନିଶ୍ଚୟ ତାକୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନେଇଯାଇଥାନ୍ତା।

Verse 10

इति यावत्स संधत्ते धियं तज्जीवितैकिकाम् । तावत्पिपीलिका त्वेका मृतं क्वापि पिपीलिकम्

ସେ ମନରେ କେବଳ ସେଇ ପ୍ରାଣର ଚିନ୍ତାରେ ଏକମାତ୍ର ଭାବ ଗଢ଼ୁଥିବା ସମୟରେ, ଏକ ପିପିଳିକା କେଉଁଠୁ ଗୋଟିଏ ମୃତ ପିପିଳିକାକୁ ନେଇଆସିଲା।

Verse 11

आनिनाय च तत्रैव सोप्य नन्निर्गतस्ततः । अथ विज्ञाय स मुनिस्तत्त्वं जीवितसूचितम्

ସେ ତାହାକୁ ସେଠାରେଇ ଆଣି ରଖିଲା, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରୁ ହଟିଲା ନାହିଁ। ତେବେ ମୁନି ଜୀବନରକ୍ଷା ସୂଚିତ କରୁଥିବା ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିଲେ।

Verse 12

मृदु हस्ततलेनैव यावत्खनति वै मुनिः । तावच्छ्रीफलमात्रं हि लिंगं तेन समीक्षितम्

ମୁନି ମୃଦୁ ହସ୍ତତଳରେ ଅଳ୍ପ ଖୋଦିବାମାତ୍ରେ, ବିଲ୍ୱଫଳ ପରିମାଣର ଗୋଟିଏ ଲିଙ୍ଗ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଲା।

Verse 13

सनारुणाथ तल्लिंगं तेन तत्र समर्चितम् । चिरकालीन लिंगस्य कृतं नामापि सान्वयम्

ତାପରେ ସେ ଅର୍ଘ୍ୟ, ଅରୁଣ ଆଦି ଉପଚାର ସହିତ ସେଠାରେ ସେଇ ଲିଙ୍ଗକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ। ଏବଂ ସେଇ ପ୍ରାଚୀନ ଲିଙ୍ଗର ନାମକୁ ମଧ୍ୟ ପରମ୍ପରା-ସହିତ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 14

अमृतेश्वरनामेदं लिंगमानंदकानने । एतल्लिंगस्य संस्पर्शादमृतत्वं लभेद्ध्रुवम्

ଆନନ୍ଦକାନନରେ ଏହି ଲିଙ୍ଗର ନାମ ‘ଅମୃତେଶ୍ୱର’। ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଅମୃତତ୍ୱ (ମୃତ୍ୟୁହୀନ ଅବସ୍ଥା) ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 15

अमृतेशं समभ्यर्च्य जीवत्पुत्रः स वै मुनिः । स्वास्पदं समनुप्राप्तो दृष्टआश्चर्यवज्जनैः

ଅମୃତେଶଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରି, ପୁତ୍ର ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଉଠିଥିବା ସେ ମୁନି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ; ଲୋକେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 16

तदाप्रभृति तल्लिंगममृतेशं मुनीश्वर । काश्यां सिद्धिप्रदं नृणां कलौ गुप्तं भवेत्पुनः

ସେହି ସମୟରୁ, ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, କାଶୀରେ ‘ଅମୃତେଶ’ ନାମକ ସେ ଲିଙ୍ଗ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରେ; କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ପୁନର୍ବାର ଗୁପ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

Verse 18

अमृतेश समं लिंगं नास्ति क्वापि महीतले । तल्लिंगं शंभुना तिष्ये कृतं गुप्तं प्रयत्नतः

ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଅମୃତେଶ ସମାନ ଲିଙ୍ଗ ନାହିଁ। ତିଷ୍ୟ (କଳି) ଯୁଗରେ ଶମ୍ଭୁ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ଗୁପ୍ତ କରିରଖିଛନ୍ତି।

Verse 19

अमृतेश्वर नामापि ये काश्यां परिगृह्णते । न तेषामुपसर्गोत्थं भयं क्वापि भविष्यति

କାଶୀରେ ଯେମାନେ କେବଳ ‘ଅମୃତେଶ୍ୱର’ ନାମକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଉପସର୍ଗଜନିତ ଭୟ କେବେ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 20

मुनेऽन्यच्च महालिंगं करुणेश्वरसंज्ञितम् । मोक्षद्वार समीपे तु मोक्षद्वारेश्वराग्रतः

ହେ ମୁନି! ‘କରୁଣେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ମହାଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ସେ ମୋକ୍ଷଦ୍ୱାର ସମୀପେ, ମୋକ୍ଷଦ୍ୱାରେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 21

दर्शनात्तस्य लिंगस्य महाकारुणिकस्य वै । न क्षेत्रान्निर्गमो जातु बहिर्भवति कस्यचित्

ସେଇ ମହାକରୁଣିକ ଲିଙ୍ଗର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ କାହାରି ମଧ୍ୟ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର (କାଶୀ) ଛାଡ଼ି ବାହାରକୁ ଯିବା କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 22

स्नातव्यं मणिकर्ण्यां च द्रष्टव्यः करुणेश्वरः । क्षेत्रोपसर्गजा भीतिर्हातव्या परया मुदा

ମଣିକର୍ଣୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ ଓ କରୁଣେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। କ୍ଷେତ୍ରର ଉପସର୍ଗଜନିତ ଭୟକୁ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 23

सोमवासरमासाद्य एकभक्तव्रतं चरेत् । यष्टव्यः करुणापुष्पैर्व्रतिना करुणेश्वरः

ସୋମବାର ଆସିଲେ ଏକଭକ୍ତ ବ୍ରତ (ଏକଥର ଭୋଜନ) ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରତୀ ‘କରୁଣା’ ପୁଷ୍ପରେ କରୁଣେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

तेन व्रतेन संतुष्टः करुणेशः कदाचन । न तं क्षेत्राद्बहिः कुर्यात्तस्मात्कार्यं व्रतं त्विदम्

ସେଇ ବ୍ରତରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କରୁଣେଶ କେବେ ମଧ୍ୟ ସେ ଭକ୍ତକୁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରୁ ବାହାରକୁ କରିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଏହି ବ୍ରତ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

तत्पत्रैस्तत्फलैर्वापि संपूज्यः करुणेश्वरः । यो न जानाति तल्लिंगं सम्यग्ज्ञानविवर्जितः

ତାହାର ପତ୍ର କିମ୍ବା ଫଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କରୁଣେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ, ସେ ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନରୁ ବଞ୍ଚିତ।

Verse 26

तेनार्च्यः करुणावृक्षो देवेशः प्रीयतामिति । यो वर्षं सोमवारस्य व्रतं कुर्यादिति द्विजः

ସେହି ଅର୍ପଣଦ୍ୱାରା କରୁଣାବୃକ୍ଷକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି—‘ଦେବେଶ୍ୱର ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିଜ କହନ୍ତି—ଯେ ଏକ ବର୍ଷ ସୋମବାର ବ୍ରତ କରେ…

Verse 27

प्रसन्नः करुणेशोत्र तस्य दास्यति वांछितम् । द्रष्टव्यः करुणेशोत्र काश्यां यत्नेन मानवैः

ଏଠାରେ କରୁଣେଶ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦିଅନ୍ତି। ତେଣୁ କାଶୀରେ ଲୋକମାନେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ କରୁଣେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

इति ते करुणेशस्य महिमोक्तो महत्तरः । यं श्रुत्वा नोपसर्गोत्थं भयं काश्यां भविष्यति

ଏପରି ତୁମକୁ କରୁଣେଶଙ୍କ ଅତିମହାନ ମହିମା କୁହାଗଲା। ଏହା ଶୁଣିଲେ କାଶୀରେ ଉପସର୍ଗଜନିତ ଭୟ ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 29

मोक्षद्वारेश्वरं चैव स्वर्गद्वोरेश्वरं तथा । उभौ काश्यां नरो दृष्ट्वा स्वर्गं मोक्षं च विंदति

ମୋକ୍ଷଦ୍ୱାରେଶ୍ୱର ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରେଶ୍ୱର—କାଶୀରେ ଏହି ଉଭୟଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ ନର ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହେଁ ପାଏ।

Verse 30

ज्योतीरूपेश्वरं लिंगं काश्यामन्यत्प्रकाशते । तस्य संपूजनाद्भक्ता ज्योतीरूपा भवंति हि

କାଶୀରେ ‘ଜ୍ୟୋତୀରୂପେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଅନନ୍ୟ ଦୀପ୍ତିରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ତାହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂଜନ କଲେ ଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଜ୍ୟୋତି-ସ୍ୱରୂପ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 31

चक्रपुष्करिणी तीरे ज्योतीरूपेश्वरं परम् । समभ्यर्च्याप्नुयान्मर्त्यो ज्योतीरूपं न संशयः

ଚକ୍ରପୁଷ୍କରିଣୀ ତଟରେ ପରମ ‘ଜ୍ୟୋତୀରୂପେଶ୍ୱର’ଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନ କଲେ ମର୍ତ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଜ୍ୟୋତି-ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 32

यदा भागीरथी गंगा तत्र प्राप्ता सरिद्वरा । तदारभ्यार्चयेन्नित्यं तल्लिंगं स्वर्धुनी मुदा

ଯେତେବେଳେ ସରିଦ୍ୱରା ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗା ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେହି ଦିନଠାରୁ ସ୍ୱର୍ଧୁନୀ ଆନନ୍ଦରେ ସେଇ ଲିଙ୍ଗକୁ ନିତ୍ୟ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି।

Verse 33

पुरा विष्णौ तपत्यत्र तल्लिंगं स्वयमेव हि । तत्राविरासीत्तेजस्वि तेन क्षेत्रमिदं शुभम्

ପୂର୍ବେ ବିଷ୍ଣୁ ଏଠାରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ ସେଇ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ତେଜସ୍ୱୀ ଭାବେ ସେଠାରେ ଆବିର୍ଭୂତ ହେବାରୁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଶୁଭମୟ।

Verse 34

चक्रपुष्करिणी तीरे ज्योतीरूपेश्वरं तदा । दूरस्थोपीह यो ध्यायेत्तस्य सिद्धिरदूरतः

ଚକ୍ରପୁଷ୍କରିଣୀ ତଟରେ ସେଇ ଜ୍ୟୋତୀରୂପେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯେ ଏଠାରେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ସିଦ୍ଧି ନିକଟରେ ହିଁ ମିଳେ।

Verse 35

एतेष्वपि च लिंगेषु चतुर्दशसु सत्तम । लिंगाष्टकं महावीर्यं कर्मबीजदवानलम्

ହେ ସତ୍ତମ! ଏହି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଲିଙ୍ଗାଷ୍ଟକ ମହାବୀର୍ୟଶାଳୀ—କର୍ମବୀଜକୁ ଦହାଇଦେଉଥିବା ଦାବାନଳ ସମ।

Verse 36

ओंकारादीनि लिंगानि यान्युक्तानि चतुर्दश । तथा दक्षेश्वरादीनि लिंगान्यष्टौ महांति च

ଓଂକାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବର୍ଣ୍ଣିତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ତଥା ଦକ୍ଷେଶ୍ୱରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆଠଟି ମହାନ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 37

अमृतेश्वर संस्पर्शान्मृता जीवंति तत्क्षणात् । अमृतत्वं भजंतेऽत्र जीवंतः स्पर्शमात्रतः

ଅମୃତେଶ୍ୱରଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ମୃତମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ କ୍ଷଣେ ଜୀବନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଜୀବନ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ଅମୃତତ୍ୱ ଲାଭ କରନ୍ତି।

Verse 38

षदत्रिंशत्तत्त्वरूपोसौ लिगेष्वेषु सदाशिवः । अस्मिन्क्षेत्रे वसन्नित्यं तारकं ज्ञानमादिशेत्

ଏହି ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କରେ ସଦାଶିବ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ ତତ୍ତ୍ୱରୂପେ ବିରାଜିତ; ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିତ୍ୟ ବସି ସେ ତାରକ ଜ୍ଞାନ—ଉଦ୍ଧାରକ ବିଦ୍ୟା—ଉପଦେଶ କରନ୍ତି।

Verse 39

क्षेत्रस्य तत्त्वमेतद्धि षट्त्रिंशल्लिंगरूप्यहो । एतेषां भजनात्पुंसां न भवेद्दुर्गतिः क्वचित्

ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଏହି—ଆହୋ! ଏହା ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ ଲିଙ୍ଗରୂପରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଗଠିତ। ଏମାନଙ୍କୁ ଭଜିଲେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଗତି ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 40

मुने रहस्यभूतानि र्लिगान्येतानि निश्चितम् । एतल्लिंगप्रभावाच्च मुक्तिरत्र सुनिश्चिता

ହେ ମୁନେ, ଏହି ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚୟ ରହସ୍ୟସ୍ୱରୂପ। ଏହି ଲିଙ୍ଗପ୍ରଭାବରେ କାଶୀରେ ଏଠାରେ ମୋକ୍ଷ ନିଃସନ୍ଦେହ ନିଶ୍ଚିତ।

Verse 41

मोक्षक्षेत्रमिंदं काशी लिंगैरेतैर्मेहामते । एतान्यन्यानि सिद्धानि संभवंति युगेयुगे

ହେ ମହାମତେ, ଏହି ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାଶୀ ମୋକ୍ଷକ୍ଷେତ୍ର। ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ପ୍ରକାଶମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ପୁନଃପୁନଃ ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 42

आनंदकाननं शंभोः क्षेत्रमेतदनादिमत् । अत्र संस्थितिमापन्ना मुक्ता एव न संशयः

ଏହା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଆନନ୍ଦକାନନ—ଅନାଦି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର। ଏଠାରେ ସ୍ଥିତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବାମାନେ ନିଃସନ୍ଦେହ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 43

योगसिद्धिरिहास्त्येव तपःसिद्धिरिहैव हि । व्रतसिद्धिर्मंत्रसिद्धिस्तीर्थसिद्धिः सुनिश्चितम्

ଏଠାରେ ହିଁ ଯୋଗସିଦ୍ଧି, ଏଠାରେ ହିଁ ତପଃସିଦ୍ଧି। ବ୍ରତସିଦ୍ଧି, ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧି ଓ ତୀର୍ଥଫଳ—ସବୁ ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ।

Verse 44

सिद्ध्यष्टकं तु यत्प्रोक्तमणिमादि महत्तरम् । तज्जन्मभूमिरेषैव शंभोरानंदवाटिका

ଅଣିମା ଆଦି ଯେ ମହତ୍ତର ଅଷ୍ଟସିଦ୍ଧି କଥିତ, ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ଏହିଠାରେ—ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଏହି ଆନନ୍ଦବାଟିକା।

Verse 45

निर्वाणलक्ष्म्याः सदनमेतदानंदकाननम् । एतत्प्राप्य न मोक्तव्यं पुण्यैः संसारभीरुणा

ଏହି ଆନନ୍ଦକାନନ ନିର୍ବାଣ-ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ନିବାସ। ଏହାକୁ ପାଇ ସଂସାରଭୀତ ଭକ୍ତ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପୁଣ୍ୟକର୍ମରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 46

अयमेव महालाभ इदमेव परं तपः । एतदेव महत्पुण्यं लब्धा वाराणसीह यत्

ଏହିଏ ମହାଲାଭ, ଏହିଏ ପରମ ତପ। ଏହିଏ ମହାପୁଣ୍ୟ—ଯେ ଏଠାରେ ବାରାଣସୀ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।

Verse 47

अवश्यं जन्मिनो मृत्युर्यत्र कुत्र भविष्यति । कर्मानुसारिणी लभ्या गतिः पश्चाच्छुभाशुभा

ଜନ୍ମିତଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ—ସେ କେଉଁଠି ନ କେଉଁଠି ଘଟିବ। ପରେ କର୍ମାନୁସାରେ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଗତି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 48

मृत्युं विज्ञाय नियतं गतिकर्मानुसारिणीम् । अवश्यं काशिका सेव्या सर्वकर्मनिवारिणी

ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ଏବଂ ଗତି କର୍ମାନୁସାରିଣୀ ବୋଲି ଜାଣି, ନିଶ୍ଚୟ କାଶିକାର ସେବା-ଶରଣ ନେବା ଉଚିତ; କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ କର୍ମବନ୍ଧନକୁ ନିବାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 49

मानुष्यं प्राप्य यं मूढा निमेषमितजीवितम् । न सेवंते पुरीं काशीं ते मुष्टा मंदबुद्धयः

ନିମେଷମାତ୍ର କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁର ଜୀବନ ଥିବା ମାନବଜନ୍ମ ପାଇ ମଧ୍ୟ ଯେ ମୂଢମାନେ କାଶୀପୁରୀର ସେବା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଦୟନୀୟ ଓ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି।

Verse 50

दुर्लभं जन्म मानुष्यं दुर्लभा काशिकापुरी । उभयोः संगमासाद्य मुक्ता एव न संशयः

ମାନବଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ, କାଶିକାପୁରୀ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ଉଭୟର ସଙ୍ଗମ ପାଇଲେ ମୋକ୍ଷ ନିଶ୍ଚିତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 51

क्व च तादृक्तपांसीह क्व तादृग्योग उत्तमः । यादृग्भिः प्राप्यते मुक्तिः काश्यां मोक्षोत्तमोत्तमः

ଏପରି ତପସ୍ୟା କେଉଁଠି, ଏପରି ଉତ୍ତମ ଯୋଗ କେଉଁଠି? ଯେପରି ଉପାୟରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ, କାଶୀରେ ସେହି ମୋକ୍ଷ ସର୍ବୋତ୍ତମୋତ୍ତମ ଭାବେ ଲଭ୍ୟ।

Verse 52

सत्यं सत्यं पुनः सत्यं सत्यपूर्वं पुनःपुनः । न काशी सदृशी मुक्त्यै भूमिरन्या महीतले

ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁନଃ ସତ୍ୟ—ସତ୍ୟକୁ ଆଗରେ ରଖି ପୁନଃପୁନଃ କହୁଛି: ପୃଥିବୀରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ କାଶୀ ସମ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭୂମି ନାହିଁ।

Verse 53

विश्वेशो मुक्तिदो नित्यं मुक्त्यै चोत्तरवाहिनी । आनंदकानने मुक्तिर्मुक्तिर्नान्यत्र कुत्रचित्

ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ସଦା ମୁକ୍ତିଦାତା, ଏବଂ ଉତ୍ତରବାହିନୀ (ଗଙ୍ଗା) ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ। ଆନନ୍ଦକାନନରେ ମାତ୍ର ମୁକ୍ତି—ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ନୁହେଁ।

Verse 54

एक एव हि विश्वेशो मुक्तिदो नान्य एव हि । स एव काशीं प्रापय्य मुक्तिं यच्छति नान्यतः

ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର ମୋକ୍ଷଦାତା; ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ। ସେଇ କାଶୀକୁ ପହଞ୍ଚାଇ ମୋକ୍ଷ ଦିଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟତଃ ନୁହେଁ।

Verse 55

सायुज्यमुक्तिरत्रैव सान्निध्यादिरथान्यतः । सुलभा सापि नो नूनं काश्यां मोक्षोस्ति हेलया

ଏଠିଏ ସାୟୁଜ୍ୟ-ମୁକ୍ତି (ଭଗବାନଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ୱ); ଅନ୍ୟତ୍ର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଆଦି ଫଳ। ସେ ସାୟୁଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ସହଜ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ କାଶୀରେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାୟ ଅନାୟାସେ ମିଳେ।

Verse 56

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महाभाग भविष्यं कथयाम्यहम् । कृष्णद्वैपायनो व्यासोऽकथयद्यन्महद्वचः । निश्चिकेतुमनाः पश्चाद्यत्करिष्यति तच्छृणु

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଶୁଣ; ମୁଁ ଭବିଷ୍ୟତ କହୁଛି। କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ଯେ ମହାବଚନ କହିଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣ; ପରେ ନିଶ୍ଚୟ କରିବାକୁ ମନ ଦେଇ ସେ ଯାହା କରିବେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 94

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धेऽमृतेशादिलिंगप्रादुर्भावोनाम चतुर्नवतितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସଂହିତାର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗରେ, କାଶୀଖଣ୍ଡର ଉତ୍ତରାର୍ଧର ‘ଅମୃତେଶାଦି ଲିଙ୍ଗପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ’ ନାମକ ଚତୁର୍ନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।