Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 31

Devanagari script

चक्रपुष्करिणी तीरे ज्योतीरूपेश्वरं परम् । समभ्यर्च्याप्नुयान्मर्त्यो ज्योतीरूपं न संशयः

Transliteration

cakrapuṣkariṇī tīre jyotīrūpeśvaraṃ param | samabhyarcyāpnuyānmartyo jyotīrūpaṃ na saṃśayaḥ

Translation

ଚକ୍ରପୁଷ୍କରିଣୀ ତଟରେ ପରମ ‘ଜ୍ୟୋତୀରୂପେଶ୍ୱର’ଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନ କଲେ ମର୍ତ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଜ୍ୟୋତି-ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Word by Word

• चक्रपुष्करिणी: Cakrapuṣkariṇī (the tank named ‘Cakra’)
• चक्रपुष्करिणी: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक) + पुष्करिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुष-समासः (चक्रस्य पुष्करिणी); प्रातिपदिक-रूपेण (स्थाननाम)

• तीरे: on the bank
• तीरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन (तीरे)

• ज्योतीरूपेश्वरम्: Jyotirūpeśvara
• ज्योतीरूपेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्योतिर् (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः

• परम्: supreme
• परम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (ज्योतीरूपेश्वरम्)

• समभ्यर्च्य: having duly worshipped
• समभ्यर्च्य: Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + अभि + अर्च् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); पूर्वक्रिया

• आप्नुयात्: would attain
• आप्नुयात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• मर्त्यः: a mortal
• मर्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ज्योतीरूपम्: the form of light
• ज्योतीरूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्योतिर् (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः

• न: no, not
• न: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; वाक्ये ‘न संशयः’ इति नास्त्यर्थे

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa context, typically Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakrapuṣkariṇī (bank) with Jyotīrūpeśvara

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A serene sacred tank (puṣkariṇī) with lotus blooms; on its bank stands a small shrine with the radiant liṅga; a worshipper offers flowers and lamp, reflected light shimmering on water.

Characters & Entities

• Cakrapuṣkariṇī
• Jyotīrūpeśvara
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Place-specific worship in Kāśī grants swift spiritual uplift—described as attaining a luminous, purified state.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakrapuṣkariṇī and the Jyotīrūpeśvara shrine situated on its bank.

What ritualistic prescription is mentioned?

Samabhyarcana—proper worship/archana of the Jyotīrūpeśvara Liṅga at the tīrtha.