Adhyaya 38

Verse 1

अगस्त्य उवाच । शिवलोकं समासाद्य मुनिना ब्रह्मसूनुना । किं चक्रे ब्रूहि षड्वक्त्र कथां कौतुकशालिनीम्

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ଷଡ୍ବକ୍ତ୍ର ପ୍ରଭୁ! ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁନି ନାରଦ ଶିବଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ କ’ଣ କଲେ? ସେଇ କୌତୁକମୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଭରା କଥା କହନ୍ତୁ।

Verse 2

स्कंद उवाच । शृणु कुंभज वक्ष्यामि नारदेन महात्मना । यत्कृतं तत्र गत्वाशु कैलासं शंकरालयम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ କୁମ୍ଭଜ! ଶୁଣ; ମୁଁ କହୁଛି। ମହାତ୍ମା ନାରଦ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଯାଇ କୈଲାସରେ—ଶଙ୍କରଙ୍କ ଧାମରେ—ଯାହା କଲେ, ତାହା।

Verse 3

मुनिर्गगनमार्गेण प्राप्य तद्धाम शांभवम् । दृष्ट्वा शिवौ प्रणम्याथ शिवेन विहितादरः

ମୁନି ଗଗନମାର୍ଗେ ସେଇ ଶାମ୍ଭବ ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଶିବ-ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଣାମ କଲେ; ତାପରେ ଶିବ ଯଥୋଚିତ ଆଦରରେ ତାଙ୍କୁ ସତ୍କାର କଲେ।

Verse 4

तदुद्दिष्टासनं भेजे पश्यंस्तत्क्रीडनं परम् । क्रीडंतौ तौ तु चाक्षाभ्यां यदा न च विरमेतुः

ତାଙ୍କୁ ଯେ ଆସନ ଦର୍ଶାଯାଇଥିଲା, ସେଥିରେ ସେ ବସି ତାଙ୍କର ପରମ ଲୀଳା ଦେଖୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଇଜଣ ପାଶା ଖେଳି ଖେଳି କେବେ ମଧ୍ୟ ବିରତ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 5

तदौत्सुक्येन स मुनिः प्रेर्यमाण उवाच ह । नारद उवाच । देवदेव तव क्रीडाखिलं ब्रह्मांडगोलकम् । मासा द्वादश ये नाथ ते सारिफलके गृहाः

ସେଇ କୌତୁହଳରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ମୁନି କହିଲେ। ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ! ଏହି ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଗୋଳକ ତୁମର ଲୀଳା। ହେ ନାଥ! ଏହି ଖେଳରେ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ଯେନେ ଫଳକର ଘର (ଖଣ୍ଡ) ସମାନ।

Verse 6

कृष्णाः कृष्णेतरा या वै तिथयस्ताश्च सारिकाः । द्विपंचदशमासे यास्त्वक्षयुग्मं तथायने

କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଓ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ତିଥିମାନେ ହିଁ ଏହି କ୍ରୀଡାର ଗୋଟି। ମାସର ପନ୍ଦର–ପନ୍ଦର ଦିନର ଦୁଇ ଭାଗ ପରି ପାଶାର ଯୁଗଳ, ଏବଂ ସେପରି ଦୁଇ ଅୟନ ମଧ୍ୟ।

Verse 7

सृष्टिप्रलय संज्ञौ द्वौ ग्लहौ जयपराजयौ । देवीजये भवेत्सृष्टिरसृष्टिर्धूर्जटेर्जये

‘ସୃଷ୍ଟି’ ଓ ‘ପ୍ରଳୟ’ ନାମକ ଦୁଇ ପଣ ହିଁ ଜୟ–ପରାଜୟ। ଦେବୀ ଜିତିଲେ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକଟେ; ଧୂର୍ଜଟି (ଶିବ) ଜିତିଲେ ଅସୃଷ୍ଟି—ସଂହାର-ପ୍ରତ୍ୟାହାର ହୁଏ।

Verse 8

भवतोः खेलसमयो यः सा स्थितिरुदाहृता । इत्थं क्रीडैव सकलमेतद्ब्रह्मांडमीशयोः

ତୁମ ଉଭୟଙ୍କ କ୍ରୀଡା-ସମୟକୁ ହିଁ ‘ସ୍ଥିତି’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ଏ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଦୁଇ ଈଶଙ୍କର ଲୀଳାମାତ୍ର।

Verse 9

न देवी जेष्यति पतिं नेशः शक्तिं विजेष्यति । किंचिद्विज्ञप्तुकामोस्मि तन्मातरवधार्यताम्

ଦେବୀ ସତ୍ୟରେ ପତିଙ୍କୁ ଜିତିବେ ନାହିଁ, ନ ଈଶ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଜିତିବେ। ତଥାପି ମୋର ଏକ ଛୋଟ ନିବେଦନ ଅଛି—ହେ ମାତା, ଦୟାକରି ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 10

देवः सर्वज्ञनाथोपि न किंचिदवबुध्यति । मानापमानयोर्यस्मादसौ दूरे व्यवस्थितः

ପ୍ରଭୁ ସର୍ବଜ୍ଞ ନାଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ କିଛି ଅବବୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ ସେ ମାନ ଓ ଅପମାନ—ଉଭୟରୁ ଦୂରେ, ଅତୀତରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 11

लीलात्मा गुणवानेष विचारादतिनिर्गुणः । कुर्वन्नपि हि कर्माणि बाध्यते नैव कर्मभिः

ସେ ନିଜେ ଲୀଳାସ୍ୱରୂପ—ଗୁଣବାନ ପରି ଦିଶେ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ ବିଚାରେ ପରମ ନିର୍ଗୁଣ। କର୍ମ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କର୍ମବନ୍ଧନରେ କେବେ ବନ୍ଧା ହୁଏନି।

Verse 12

मध्यस्थोपि हि सर्वस्य माध्यस्थ्यमवलंबतै । सर्वत्रायं महेशानो मित्राऽमित्रसमानदृक्

ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ପେକ୍ଷତା ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସର୍ବତ୍ର ଏହି ମହେଶାନ ମିତ୍ର ଓ ଅମିତ୍ରକୁ ସମଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି।

Verse 13

त्वं शक्तिरस्य देवस्य सर्वेषां मान्यभूः परा । दक्षस्यापि त्वया मानो दत्तो पत्यनिमित्तकः

ତୁମେ ଏହି ଦେବଙ୍କର ପରମ ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟା। ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ—ପତିଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ—ମାନ ଦେଇଥିଲ।

Verse 14

परं त्वं सर्वजगतां जनयित्र्येकिका ध्रुवम् । त्वत्त आविर्भवंत्येव धातृकेशववासवाः

ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପରମ ଜନନୀ, ଏକା ଧ୍ରୁବା। ତୁମଠାରୁ ହିଁ ଧାତୃ (ବ୍ରହ୍ମା), କେଶବ (ବିଷ୍ଣୁ) ଓ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 15

त्वमात्मानं न जानासि त्र्यक्षमायाविमोहिता । अतएव हि मे चित्तं दुनोत्यतितरां सति

ତ୍ର୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣୁନାହ। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ସତୀ, ମୋ ଚିତ୍ତ ଆହୁରି ଅଧିକ କ୍ଳେଶିତ ହୁଏ।

Verse 16

अन्या अपि हि याः सत्यः पातिव्रत्यपरायणाः । ता भर्तृचरणौ हित्वा किंचिदन्यन्न मन्वते

ଅନ୍ୟ ସତୀ ପତିବ୍ରତା ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ପାତିବ୍ରତ୍ୟଧର୍ମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ ହୋଇ, ପତିଙ୍କ ଚରଣରେ ଶରଣ ନେଇ ପରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଭାବନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 17

अथवास्तामियं वार्ता प्रस्तुतं प्रब्रवीम्यहम् । अद्य नीलगिरेस्तस्माद्धरिद्वारसमीपतः

କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ରହୁ; ମୁଁ ଏବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପ୍ରସଙ୍ଗ କହୁଛି। ଆଜି ସେହି ନୀଳଗିରିରୁ, ହରିଦ୍ୱାର ସମୀପରୁ,

Verse 18

अपूर्वमिव संवीक्ष्य परिप्राप्तस्तवांतिकम् । अत्याश्चर्यविषादाभ्यां किचिद्वक्तुमिहोत्सुकः

ଅପୂର୍ବ କିଛି ଦେଖିଥିବା ପରି ଦେଖି, ସେ ତୁମ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସିଲା—ତୀବ୍ର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଷାଦରେ ଆବୃତ, ଏଠାରେ କିଛି କହିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ।

Verse 19

आश्चर्यहेतुरेवायं यत्पुंजातं त्रयीतले । तद्दृष्टं सकलत्रं च दक्षस्याध्वरमंडपे

ଏହିଟି ନିଶ୍ଚୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କାରଣ—ପୃଥିବୀରେ ଏହା ଘଟିଛି; ଏହି ସମଗ୍ର ଘଟଣା ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା।

Verse 20

सालंकारं समानं च सानंदमुखपंकजम् । विस्मृताखिलकार्यं च दक्षयज्ञप्रवर्तकम्

ସେ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଓ ସମସ୍ଥିତ ଥିଲା; ଆନନ୍ଦରେ ଫୁଟିଥିଲା ତାହାର ମୁଖକମଳ; ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଭୁଲି ସେଇ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ହେଲା।

Verse 21

विषादे कारणं चैतद्यतो जातमिदं जगत् । यस्मिन्प्रवर्तते यत्र लयमेष्यति च ध्रुवम्

ଏହି ବିଷାଦ ହିଁ କାରଣ—ଏହାଠାରୁ ଏହି ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହାରେ ଏହା ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ, ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଶେଷେ ଏହାରେ ଲୟ ପାଇବ।

Verse 22

तदेव तत्र नो दृष्टं भवद्वंद्वं भवापहम् । प्रायो विषादजनकं भवतोर्यददर्शनम्

ସେଠାରେ ଆମେ ତୁମମାନଙ୍କ ସେହି ପବିତ୍ର ଯୁଗଳ—ଭବବନ୍ଧନହର—ଦେଖିଲୁ ନାହିଁ; ପ୍ରାୟଃ ତୁମ ଉଭୟଙ୍କ ଦର୍ଶନାଭାବ ହିଁ ଏହି ବିଷାଦ ଜନ୍ମାଏ।

Verse 23

तदेव नाभवत्तत्र समभूदन्यदेव हि । तच्च वक्तुं न शक्येत तद्वक्ता दक्ष एव सः

ସେଠାରେ ସେହିଟି ହେଲା ନାହିଁ; ପ୍ରକୃତରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ହେଲା। ତାହା ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିହେବ ନାହିଁ; ତାହା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଦକ୍ଷ ନିଜେ।

Verse 24

तानि वाक्यानि चाकर्ण्य द्रुहिणेन ययेततः । महर्षिणा दधीचेन धिक्कृतो नितरां हि सः

ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଦ୍ରୁହିଣ (ବ୍ରହ୍ମା) ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; କାରଣ ମହର୍ଷି ଦଧୀଚି ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଭାବେ ଧିକ୍କାର କରିଥିଲେ।

Verse 25

शप्तश्च वीक्षमाणानां देवर्षीणां प्रजापतिः । मया च कर्णौ पिहितौ श्रुत्वा तद्गर्हणा गिरः

ଦେଖୁଥିବା ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରଜାପତି ମଧ୍ୟ ଶପ୍ତ ହେଲେ; ସେହି ନିନ୍ଦାବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମୁଁ ମୋ କାନ ଢାକିଦେଲି।

Verse 26

दधीचिना समं केचिद्दुर्वासः प्रमुखा द्विजाः । भवनिंदां समाकर्ण्य कियतोपि विनिर्ययुः

ଦଧୀଚିଙ୍କ ସହ ଦୁର୍ବାସା ପ୍ରମୁଖ କେତେକ ଦ୍ୱିଜ ଋଷି ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ନିନ୍ଦା ଶୁଣି କିଛି ସମୟ ପରେ ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 27

प्रावर्तत महायागो हृष्टपुष्टमहाजनः । तथा द्रष्टुं न शक्नोमि तत आगतवानिह

ମହାଯାଗ ଚାଲିରହିଲା; ବଡ଼ ଜନସମୂହ ହର୍ଷିତ ଓ ପୁଷ୍ଟ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାହା ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେଠାରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଲି।

Verse 28

भगिन्योपि च या देवि तव तत्र सभर्तृकाः । तासां गौरवमालोक्य न किंचिद्वक्तुमुत्सहे

ହେ ଦେବୀ, ସେଠାରେ ତୁମ ଭଗିନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ପତିଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଗୌରବ ଦେଖି ମୁଁ କିଛି କହିବାକୁ ସାହସ କରୁନି।

Verse 29

इति देवी समाकर्ण्य सती दक्षकुमारिका । करादक्षौ समुत्सृज्य दध्यौ किंचित्क्षणं हृदि

ଏହା ଶୁଣି ଦେବୀ ସତୀ, ଦକ୍ଷକୁମାରୀ, ହାତରୁ ଆଖି ହଟାଇ (ଖୋଲି) କିଛିକ୍ଷଣ ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ।

Verse 30

उवाच च भवत्वेवं शरणं भव एव मे । संप्रधार्येति मनसि सती दाक्षायणी ततः

ତାପରେ ସତୀ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି କହିଲେ—“ଏମିତି ହେଉ; ମୋର ଶରଣ ଭବ (ଶିବ) ଏକମାତ୍ର।”

Verse 31

द्रुतमेव समुत्तस्थौ प्रणनाम च शंकरम् । मौलावंजलिमाधाय देवी देवं व्यजिज्ञपत्

ତତ୍କ୍ଷଣେ ଦେବୀ ଶୀଘ୍ର ଉଠି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ମସ୍ତକରେ ଅଞ୍ଜଳି ଧରି ଦେବଙ୍କୁ ବିନୟରେ ନିବେଦନ କଲେ॥

Verse 32

देव्युवाच । विजयस्वांधकध्वंसिं त्र्यंबक त्रिपुरांतक । चरणौ शरणं ते मे देह्यनुज्ञा सदाशिव

ଦେବୀ କହିଲେ— ହେ ଅନ୍ଧକଧ୍ୱଂସୀ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ, ହେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ, ବିଜୟୀ ହେଉ। ତୁମ ଚରଣଦ୍ୱୟ ମୋର ଶରଣ; ହେ ସଦାଶିବ, ମୋତେ ଅନୁଜ୍ଞା ଦିଅ॥

Verse 33

मा निषेधीः प्रार्थयामि यास्यमि पितुरंतिकम् । उक्त्वेति मौलिमदधादंधकारि पदांबुजे

ମୋତେ ନିଷେଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ—ମୁଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି; ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଯିବି। ଏହିପରି କହି ଅନ୍ଧକଶତ୍ରୁ ଶିବଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ମସ୍ତକ ରଖିଲେ॥

Verse 34

अथोक्ता शंभुना देवी मृडान्युत्तिष्ठ भामिनि । किमपूर्णं तवास्त्यत्र वदसौ भाग्यसुंदरि

ତେବେ ଶମ୍ଭୁ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ— ହେ ମୃଡାନୀ, ହେ ଭାମିନୀ, ଉଠ। ଏଠାରେ ତୁମର କ’ଣ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି? ହେ ସୌଭାଗ୍ୟସୁନ୍ଦରୀ, କୁହ॥

Verse 35

लक्ष्म्या अपि च सौभाग्यं ब्रह्माण्यै कांतिरुत्तमा । शच्यै नित्यनवीनत्वं भवत्या दत्तमीश्वरि

ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସୌଭାଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ତମ କାନ୍ତି ମଧ୍ୟ, ଶଚୀଙ୍କ ନିତ୍ୟ-ନବୀନ ଯୌବନ ମଧ୍ୟ— ହେ ଈଶ୍ୱରୀ, ଏସବୁ ତୁମେଇ ଦାନ କରିଛ॥

Verse 36

त्वया च शक्तिमानस्मि महदैश्वर्यरक्षणे । त्वां च शक्तिं समासाद्य स्वलीलारूपधारिणीम्

ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମହା ଐଶ୍ୱର୍ୟର ରକ୍ଷାରେ ଶକ୍ତିମାନ ହୁଏ; ଏବଂ ସ୍ୱଲୀଳାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସ୍ୱୟଂ ଶକ୍ତି—ତୁମକୁ—ପ୍ରାପ୍ତ କରି।

Verse 37

एतत्सृजामि पाम्यद्मि त्वल्लीलाप्रेरितोंगने । कुतो मां हातुमिच्छेस्त्वं मम वामार्धधारिणि

ହେ ପ୍ରିୟେ! ତୁମ ଲୀଳାର ପ୍ରେରଣାରେ ମୁଁ ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ପାଳନ କରେ, ଏବଂ ସଂହାର କରେ। ତେବେ ମୋର ବାମାର୍ଧଧାରିଣୀ ତୁମେ ମୋତେ କିପରି ଛାଡ଼ିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବ?

Verse 38

शिवा शिवोदितं चेति श्रुत्वाप्याह महेश्वरम् । जीवितेश विहाय त्वां न क्वापि परियाम्यहम्

ଶିବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶିବା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ମୋ ଜୀବନେଶ୍ୱର! ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ କେଉଁଠିମଧ୍ୟ ଯିବି ନାହିଁ।

Verse 39

मनो मे चरणद्वंद्वे तव स्थास्यति निश्चलम् । क्रतुं द्रष्टुं पितुर्यामि नैक्षि यज्ञो मया क्वचित्

ମୋ ମନ ତୁମ ଚରଣଦ୍ୱୟରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହିବ। ମୁଁ କେବଳ କ୍ରତୁ/ଯଜ୍ଞ ଦେଖିବାକୁ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଉଛି; ମୁଁ ନିଜେ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଯାଉନି।

Verse 40

शंभुः कात्यायनीवाक्यामिति श्रुत्वा तदाब्रवीत् । क्रतुस्त्वया नेक्षितश्चेदाहरामि ततः क्रतुम्

କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ—ଯଦି ସେଇ କ୍ରତୁ ତୁମେ ଦେଖିପାର ନାହ, ତେବେ ମୁଁ ସେଇ ଯଜ୍ଞକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଦେବି।

Verse 41

मच्छक्ति धारिणी त्वं वा सृजैवान्यां क्रतुक्रियाम् । अन्यो यज्ञपुमानस्तु संत्वन्ये लोकपालकाः

ହେ ମୋ ଶକ୍ତିଧାରିଣୀ! ତୁମେ ନିଜେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରି ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଅ; କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଜଣେ ‘ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ’ (ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା) ହେଉ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ରହୁନ୍ତୁ।

Verse 42

अन्यानाशु विधेहि त्वमृषीनार्त्विज्यकर्मणि । पुनर्जगाद देवीति श्रुत्वा शंभोरुदीरितम्

ଯଜ୍ଞର ଋତ୍ୱିଜ୍ୟ କର୍ମରେ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କର। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦେବୀ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ।

Verse 43

पितुर्यज्ञोत्सवो नाथ द्रष्टव्योऽत्र मया ध्रुवम् । देह्यनुज्ञां गमिष्यामि मा मे कार्षीर्वचोन्यथा

ହେ ନାଥ! ମୋ ପିତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞୋତ୍ସବ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ହେବ। ଅନୁଜ୍ଞା ଦିଅ, ମୁଁ ଯିବି; ମୋ କଥାକୁ ଅନ୍ୟଥା କରିବେ ନାହିଁ।

Verse 44

कः प्रतीपयितुं शक्तश्चेतो वा जलमेव वा । निम्नायाभ्युद्यतं नाथ माद्य मां प्रतिषेधय

ମନକୁ କିମ୍ବା ଜଳକୁ କିଏ ପ୍ରତିକୂଳ ଦିଗକୁ ଫେରାଇପାରିବ? ହେ ନାଥ, ଢାଳ ଦିଗକୁ ଧାଉଥିବା ସ୍ରୋତ ପରି ମୁଁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ, ଏବେ ମୋତେ ରୋକନି।

Verse 45

निशम्येति पुनः प्राह सर्वज्ञो भूतनायकः । मा याहि देवि मां हित्वा गता च न मिलिष्यसि

ଏହା ଶୁଣି ସର୍ବଜ୍ଞ ଭୂତନାୟକ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଯାଅନି; ଏକଥର ଯାଇଗଲେ ପୁଣି ମୋ ସହ ତୁମର ମିଳନ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 46

अद्य प्राचीं यियासुं त्वां वारयेत्पंगुवासरः । नक्षत्रं च तथा ज्येष्ठा तिथिश्च नवमी प्रिये

ହେ ପ୍ରିୟେ, ଆଜି ତୁମେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, କିନ୍ତୁ ପଙ୍ଗୁବାସର (ଶନିବାର) ତୁମକୁ ବାରଣ କରୁଛି; ନକ୍ଷତ୍ର ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଏବଂ ତିଥି ନବମୀ ଅଟେ।

Verse 47

अद्य सप्तदशो योगो वियोगोद्य तनोऽशुभः । धनिष्ठार्ध समुत्पन्ने तव ताराद्य पंचमी

ଆଜି ସତରତମ ଯୋଗ 'ବିୟୋଗ' ଅଟେ ଯାହା ଶରୀର ପାଇଁ ଅଶୁଭ। ଧନିଷ୍ଠା ନକ୍ଷତ୍ରର ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗ ବିତିଥିବାରୁ ତୁମ ପାଇଁ ଏହା ପଞ୍ଚମ ତାରା ଅଟେ।

Verse 48

मा गा देवि गताद्य त्वं नहि द्रक्ष्यसि मां पुनः । पुनर्देवी बभाषे सा यदि नाम्नाप्यहं सती

"ହେ ଦେବୀ, ଯାଅ ନାହିଁ। ଯଦି ଆଜି ତୁମେ ଯାଅ, ତେବେ ମୋତେ ପୁନର୍ବାର ଦେଖିପାରିବ ନାହିଁ।" ତେବେ ଦେବୀ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ: "ଯଦି ନାମରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ 'ସତୀ' ଅଟେ..."

Verse 49

तदा तन्वंतरेणापि करिष्ये तव दासताम् । ततो भवः पुनः प्राह को वा वारयितुं प्रभुः

"...ତେବେ ଅନ୍ୟ ଶରୀରରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମର ଦାସତ୍ୱ କରିବି।" ତେବେ ଭବ (ଶିବ) ପୁନର୍ବାର କହିଲେ: "ବାରଣ କରିବାକୁ କିଏ ବା ସମର୍ଥ?"

Verse 50

परिक्षुब्धमनोवृत्तिं स्त्रियं वा पुरुषं तु वा । पुनर्न दर्शनं देवि मया सत्यं ब्रवीम्यहम्

"ହେ ଦେବୀ, ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷର ମନୋବୃତ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ତାଙ୍କର ପୁନଃ ଦର୍ଶନ ହୁଏ ନାହିଁ; ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଅଛି।"

Verse 51

परं न देवि गंतव्यं महामानधनेच्छुभिः । अनाहूत तया कांते मातापितृगृहानपि

ହେ ଦେବି, ମହାମାନ ଓ ଧନର ଲୋଭରେ ଦୂରକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ପ୍ରିୟ, ସେ ଡାକିନଥିଲେ ମାତାପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 52

यथा सिंधुगता सिंधुर्न पुनः परिवर्तते । तथाद्य गंत्र्या नो जातु तवागमनमिष्यते

ଯେପରି ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ନଦୀ ପୁଣି ଫେରେ ନାହିଁ, ସେପରି ତୁମେ ଆଜି ଯାଇଲେ ତୁମର ଫେରା କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକୃତ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 53

देव्युवाच । अवश्यं यद्यहं रक्ता तव पादाबुंजद्वये । तथा त्वमेव मे नाथो भविष्यसि भवांतरे

ଦେବୀ କହିଲେ—ଯଦି ନିଶ୍ଚିତ ଯେ ମୁଁ ତୁମ ଯୁଗଳ ପଦ୍ମଚରଣରେ ଅନୁରକ୍ତ, ତେବେ ଭବାନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ହିଁ ମୋ ନାଥ ହେବ।

Verse 54

इत्युक्त्वा निर्ययौ देवी कोपांधीकृतलोचना । यियासुभिश्च कार्यार्थं यत्कर्तव्यं न तत्कृतम्

ଏହିପରି କହି ଦେବୀ ବାହାରିଗଲେ; କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଯେନ ଅନ୍ଧ ହୋଇଗଲା। କାର୍ଯ୍ୟାର୍ଥେ ଶୀଘ୍ର ଯିବା ତାଡ଼ନାରେ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ ଥିଲା, ତାହା କରାଗଲା ନାହିଁ।

Verse 55

न ननाम महादेवं न च चक्रे प्रदक्षिणम् । अतएव हि सा देवी न गता पुनरागता

ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ନାହିଁ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ମଧ୍ୟ କଲେ ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ ଦେବୀ ଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପୁଣି ଫେରି ଆସିଲେ ନାହିଁ।

Verse 56

अप्रणम्य महेशानमकृत्वापि प्रदक्षिणम् । अद्यापि न निवर्तंते गताः प्राग्वासरा इव

ମହେଶାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ ନକରି ଏବଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ନକରି ଯେମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନଃ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ—ଯେପରି ଗତ ଦିନ ଫେରେ ନାହିଁ।

Verse 57

तया चरणचारिण्या राज्ञ्या त्रिभुवनेशितुः । अपि तत्पावनं वर्त्म मेनेति कठिनं बहु

ପାଦଚାରୀ ଭାବେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ସେଇ ରାଣୀ, ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ୱରଙ୍କର ସେହି ପାବନ ପଥକୁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ବୋଲି ମନେ କଲେ।

Verse 58

देवोपि तां सतीं यांतीं दृष्ट्वा चरणचारिणीम् । अतीव विव्यथे चित्ते गणांश्चाथ समाह्वयत्

ଦେବ ମଧ୍ୟ ସେଇ ସତୀଙ୍କୁ ପାଦଚାରୀ ଭାବେ ଯାଉଥିବା ଦେଖି ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟଥିତ ହେଲେ, ତାପରେ ଗଣମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।

Verse 59

गणा विमानं नयत मनःपवनचक्रिणम् । पंचास्यायुतसंयुक्तं रत्नसानुध्वजोच्छ्रितम्

“ହେ ଗଣମାନେ! ମନ ଓ ପବନର ବେଗରେ ଚାଲୁଥିବା ସେଇ ବିମାନଟି ଆଣ; ଯାହା ଦଶହଜାର ପଞ୍ଚାସ୍ୟ-ସମୂହରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଏବଂ ରତ୍ନମୟ ଶିଖରରେ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱଜ ଉତ୍ତୋଳିତ।”

Verse 60

महावातपताकं च महाबुद्ध्यक्षलक्षितम् । नर्मदालकनंदा च यत्रेषादंडतांगते

“(ସେଇ ବିମାନ) ପ୍ରବଳ ପବନରେ ଫଡ଼ଫଡ଼ାଉଥିବା ମହାପତାକାଯୁକ୍ତ, ମହାବୁଦ୍ଧିର ଲକ୍ଷଣରେ ଚିହ୍ନିତ; ଏବଂ ଯେଉଁଠି ନର୍ମଦା, ଅଲକନନ୍ଦା ଆଦି ନଦୀମାନେ ଦଣ୍ଡସଦୃଶ ଯୋଜନାରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ—ତାହା ଆଣ।”}]}

Verse 61

छत्रीभूतौ च यत्रस्तः सूर्याचंद्रमसावपि । यस्मिन्मकरतुंडं च वाराहीशक्तिरुत्तमा

ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧ୍ୟ ରାଜଛତ୍ର ହୋଇଥିବା ପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ଏବଂ ସେହି ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ମକରତୁଣ୍ଡ-ଚିହ୍ନଧାରିଣୀ ଉତ୍ତମ ବାରାହୀ-ଶକ୍ତି ସ୍ଥାପିତ ଥିଲେ।

Verse 62

धूः स्वयं चापि गायत्री रज्जवस्तक्षकादयः । सारथिः प्रणवो यत्र क्रेंकारः प्रणवध्वनिः

ସେଠାରେ ଧୂଃ ସ୍ୱୟଂ ଓ ଗାୟତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ରଜ୍ଜୁଗୁଡ଼ିକ ତକ୍ଷକ ଆଦି ନାଗ; ସାରଥି ଥିଲା ପ୍ରଣବ (ଓଁ), ଏବଂ ପ୍ରଣବଧ୍ୱନି ‘କ୍ରେଂ’ ମନ୍ତ୍ରରୂପେ ନିନାଦିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 63

अंगानि रक्षका यत्र वरूथश्छंदसां गणः । इत्याज्ञप्ता गणास्तूर्णं रथं निन्युर्हराज्ञया

ସେଠାରେ ବେଦାଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ରକ୍ଷକ ଥିଲେ, ଏବଂ ଛନ୍ଦମାନଙ୍କ ଗଣ ରକ୍ଷାବ୍ୟୂହ ହୋଇଥିଲା। ଏପରି ଆଜ୍ଞା ପାଇ ଗଣମାନେ ହରିଙ୍କ ଆଦେଶରେ ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଗେଇ ନେଲେ।

Verse 64

देव्या सनाथं तं कृत्वा विमानं पार्षदा दिवि । अनुजग्मुर्महादेवीं दिव्यां तेजोविजृंभिणीम्

ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ବିମାନକୁ ସୁସଜ୍ଜିତ କରି, ଦିବିରେ ଥିବା ପାର୍ଷଦମାନେ ମହାଦେବୀଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଗଲେ—ସେ ଦିବ୍ୟା ଓ ତେଜରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଉଥିଲେ।

Verse 65

सा क्षणं त्र्यक्षरमणी वीक्ष्य दक्षसभांगणम् । नभोंऽगणाद्विमानस्थानतो वेगादवातरत्

ତ୍ର୍ୟକ୍ଷରମଣୀ ଦେବୀ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଦକ୍ଷସଭାର ପ୍ରାଙ୍ଗଣକୁ ଦେଖିଲେ; ପରେ ବିମାନସ୍ଥ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଖୋଲା ନଭମଣ୍ଡଳ ମାର୍ଗେ ବେଗରେ ଅବତରି ତାହାଁରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 66

अविशद् यज्ञवाटं च चकितंरक्षि वीक्षिता । कृतमंगलनेपथ्यां प्रसूं दृष्ट्वा किरीटिनीम्

ସେ ଯଜ୍ଞବାଟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ପାହାରାଦାରମାନେ ଚକିତ ହୋଇ ଦେଖିଲେ। ମଙ୍ଗଳମୟ ଆଚାର-ବେଶରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଓ କିରୀଟଧାରିଣୀ ପ୍ରସୂକୁ ଦେଖି ସେ ଦୃଶ୍ୟଟିକୁ ଭଲଭାବେ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲା।

Verse 67

सभर्तृकाश्च भगिनीर्नवालंकृतिशालिनीः । साश्चर्याश्च सगर्वाश्च सानंदाश्च ससाध्वसाः

ତାଙ୍କର ଭଗିନୀମାନେ—ନିଜ ନିଜ ପତିଙ୍କ ସହିତ ଓ ନୂତନ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ—ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଗର୍ବ, ଆନନ୍ଦ ଏବଂ କିଛି ଭୟ-ସଙ୍କୋଚ ସହିତ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ।

Verse 68

अचिंतिता त्वनाहूता विमानाद्धरवल्लभा । कथमेषा परिप्राप्ता क्षणमित्थं प्रपश्यतीः

“ଅଚିନ୍ତିତ, ଅନାହୂତ—ତଥାପି ହରବଲ୍ଲଭା ବିମାନରୁ ଅବତରିଲା! ସେ ଏଠାକୁ କିପରି ପହଞ୍ଚିଲା?”—ଏଭଳି କହି ସେମାନେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ତେଣୁପରି ଦେଖି ରହିଲେ।

Verse 69

असंभाष्या पिताः सर्वा गता दक्षांतिकं सती । पित्रा पृष्टा तु मात्रापि भद्रं जातं त्वदागमे

ସମସ୍ତ ପିତୃବୃଦ୍ଧଙ୍କ ସହ କଥା ନ କହି ସତୀ ଦକ୍ଷଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା। ତେବେ ପିତା ପଚାରିଲେ, ମାତା ମଧ୍ୟ କହିଲେ—“ତୁମ ଆଗମନରେ ମଙ୍ଗଳ ହେଲା।”

Verse 70

सत्युवाच । यदि भद्रं जनेतर्मे समागमनतो भवेत् । कथं नाहं समाहूता यथैता मे सहोदराः

ସତୀ କହିଲା—“ହେ ଜନନୀ, ମୋ ଆଗମନରୁ ଯଦି ସତ୍ୟସତ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ, ତେବେ ମୋ ଏହି ସହୋଦରୀମାନଙ୍କ ପରି ମୋତେ କାହିଁକି ଡାକାଯାଇନି?”

Verse 71

दक्ष उवाच । अयि कन्ये महाधन्ये ह्यनन्ये सर्वमंगले । अयं ते न मनाग्दोषो दोष एष ममैव हि

ଦକ୍ଷ କହିଲେ—ହେ କନ୍ୟେ, ମହାଧନ୍ୟେ, ଅନନ୍ୟଭକ୍ତେ, ସର୍ବମଙ୍ଗଳମୟୀ! ଏଥିରେ ତୋର ଲେଶମାତ୍ର ଦୋଷ ନାହିଁ; ଏହି ଦୋଷ ସତ୍ୟରେ କେବଳ ମୋର।

Verse 72

तादृग्विधाय यत्पत्ये मया दत्ताज्ञबुद्धिना । यदहं तं समाज्ञास्यमीश्वरोसौ निरीश्वरः

ଅଜ୍ଞବୁଦ୍ଧିରେ ମୁଁ ତୋତେ ଏପରି ପତିଙ୍କୁ ଦେଇ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଇପାରିବି ବୋଲି ଭାବିଲି—ସେ ତ ଈଶ୍ୱର; ମୁଁ ତ ନିରୀଶ୍ୱର ମାତ୍ର।

Verse 73

तदा कथमदास्यं त्वां तस्मै मायास्वरूपिणं । अहं शिवाख्यया तुष्टो न जाने शिवरूपिणम्

ତେବେ ମୁଁ ତୋତେ ତାଙ୍କୁ କିପରି ଦେଇପାରିଥାନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କେବଳ ମାୟାରୂପେ ଦେଖିଥିଲି? ‘ଶିବ’ ନାମରେ ମାତ୍ର ମୁଁ ତୁଷ୍ଟ ହେଲି, କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଚିହ୍ନିଲି ନାହିଁ।

Verse 74

पितामहेन बहुधा वर्णितोसौ ममाग्रतः । शंकरोयमयं शभुरसौ पशुपतिः शिवः

ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ—‘ଏହି ଶଙ୍କର, ଏହି ଶମ୍ଭୁ; ସେହି ପଶୁପତି—ସ୍ୱୟଂ ଶିବ।’

Verse 75

श्रीकंठोसौ महेशोऽसौ सर्वज्ञोसौ वृषध्वजः । अस्मै कन्यां प्रयच्छ त्वं महादेवाय धन्विने

ସେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ, ସେ ମହେଶ, ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସେ ବୃଷଧ୍ୱଜ। ତାଙ୍କୁ ହିଁ କନ୍ୟା ଦିଅ—ଧନୁଧାରୀ ମହାଦେବଙ୍କୁ।

Verse 76

वाक्याच्छतधृतेस्तस्मात्तस्मै दत्ता मयानघे । न जाने तं विरूपाक्षमुक्षगं विषभक्षिणम्

ହେ ଅନଘେ! ଶତଧୃତି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ବାକ୍ୟରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଲି; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲି ନାହିଁ—ବିରୂପାକ୍ଷ, ବୃଷଭବାହନ, ବିଷଭକ୍ଷୀ।

Verse 77

पितृकाननसंवासं शूलिनं च कपालिनम् । द्विजिह्वसंगसुभगं जलाधारं कपर्दिनम्

ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲି ନାହିଁ—ଯିଏ ପିତୃକାନନରେ ବସନ୍ତି, ଶୂଳଧାରୀ ଓ କପାଳଧାରୀ; ଦ୍ୱିଜିହ୍ୱ (ସର୍ପ) ସଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ, ଗଙ୍ଗାଧର, ଜଟାଧାରୀ ପ୍ରଭୁ।

Verse 78

कलंकिकृतमौलिं च धूलिधूसरचर्चितम् । क्वचित्कौपीनवसनं नग्नं वातूलवत्क्वचित्

ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଲି ନାହିଁ—ଯାହାଙ୍କ ମୌଳି ବିଚିତ୍ର ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ, ଦେହ ଧୂଳିରେ ଧୂସର ଲେପିତ; କେବେ କୌପୀନଧାରୀ, କେବେ ନଗ୍ନ, କେବେ ବାତୂଳ ପରି।

Verse 79

क्वचिच्च चर्मवसनं क्वचिद्भिक्षाटनप्रियम् । विटंकभूतानुचरं स्थाणुमुग्रं तमोगुणम्

କେବେ ଚର୍ମବସନଧାରୀ, କେବେ ଭିକ୍ଷାଟନପ୍ରିୟ; ବିଚିତ୍ର ଭୂତଗଣଙ୍କ ଅନୁଚର ସହ—ସ୍ଥାଣୁ, ଉଗ୍ର, ଅଜ୍ଞଙ୍କୁ ତମୋଗୁଣମୟ ପରି ଲାଗୁଥିବା—ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଚିହ୍ନିଲି ନାହିଁ।

Verse 80

रुद्रं रौद्रपरीवारं महाकालवपुर्धरम् । नृकरोटीपरिकरं जातिगोत्रविवर्जितम्

ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲି ନାହିଁ—ରୁଦ୍ର, ରୌଦ୍ର ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ; ମହାକାଳ ରୂପ ଧାରଣକାରୀ; ନରକପାଳରେ ଭୂଷିତ, ଜାତି-ଗୋତ୍ରରୁ ଅତୀତ।

Verse 81

न सम्यग्वेत्ति तं कश्चिज्जानानोपि प्रतारितः । किं बहूक्तेन तनये समस्त नयशालिनि

ତାଙ୍କୁ କେହି ଯଥାର୍ଥରେ ଜାଣେ ନାହିଁ; ‘ଜାଣିଛୁ’ ବୋଲି ଭାବୁଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ। ଅଧିକ କହି କ’ଣ ଲାଭ, ହେ ସମସ୍ତ ନୟଶାଳିନୀ କନ୍ୟେ?

Verse 82

क्व पांसुलपटच्छन्नो महाशंखविभूषणः । प्रबद्धसर्पकेयूरः प्रलंबित जटासटः

ଧୂଳିମଲିନ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ, ମହାଶଙ୍ଖ-ଭୂଷଣରେ ବିଭୂଷିତ, ବନ୍ଧା ସର୍ପ-କେୟୂର ଧାରଣକାରୀ, ଲମ୍ବିତ ଜଟାସଟାଯୁକ୍ତ ସେ କେଉଁଠି?

Verse 83

डमड्डमरुकव्यग्र हस्ताग्रः खंडचंद्रभृत् । तांडवाडंबररुचिः सर्वामंगल चेष्टितः

ଡମରୁ ବାଜାଇବାରେ ତାଙ୍କ ହସ୍ତାଗ୍ର ତତ୍ପର; ସେ ଖଣ୍ଡଚନ୍ଦ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି। ତାଣ୍ଡବର ମହାଡମ୍ବର ରୁଚିରେ ଦୀପ୍ତ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚେଷ୍ଟା ସର୍ବମଙ୍ଗଳକାରୀ।

Verse 84

मृडानि सहरः क्वाऽयमध्वरो मंगलालयः । अतएव समाहूता नेह त्वं सर्वमंगले

ହେ ମୃଡାନି (ସୌମ୍ୟ ଦେବୀ), ଏହି ଭୟଙ୍କର, ରୋମାଞ୍ଚକାରୀ ରୁଦ୍ର କେଉଁଠି, ଏବଂ ମଙ୍ଗଳାଳୟ ଏହି ଯଜ୍ଞ କେଉଁଠି? ତେଣୁ ତୁମକୁ ଡାକାଯାଇଛି; ଏଠାରେ ତୁମେ ରହିବା ନୁହେଁ, ହେ ସର୍ବମଙ୍ଗଳେ।

Verse 85

दुकूलान्यनुकूलानि रत्नालंकृतयः शुभाः । प्रागेव धारितास्तेत्र पश्यागत्य गृहाण च

ସେଠାରେ ଅନୁକୂଳ, ମନୋହର, ଶୁଭ—ରତ୍ନାଳଙ୍କୃତ—ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିଛି। ଆସ, ଦେଖି ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 86

इह मंगलवेशेषु देवेंद्रेषु स शूलधृक् । कथमर्हो भवेच्चेति मंगले विषमेक्षणः

ଏଠାରେ ମଙ୍ଗଳବେଷଧାରୀ ଦେବେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶୂଳଧାରୀ କିପରି ଯୋଗ୍ୟ ହେବ?—ହେ ମଙ୍ଗଳା, ବିଷମଦୃଷ୍ଟି ଲୋକେ କୁଟିଳ ନ୍ୟାୟରେ ଏମିତି ଭାବିଲେ।

Verse 87

इत्याकर्ण्य सती साध्वी जनेतुरुदितं तदा । अत्यंतदूनहृदया वक्तुं समुपचक्रमे

ଏହା ଶୁଣି ସାଧ୍ବୀ ସତୀ ସେତେବେଳେ ପିତାଙ୍କ କଥାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 88

सत्युवाच । नाकर्णितं मया किंचित्त्वयि प्रब्रुवति प्रभो । पदद्वयीं समाकर्ण्य तां च ते कथयाम्यहम्

ସତୀ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୋ, ଆପଣଙ୍କ ବିରୋଧରେ କିଛିମାତ୍ର ମୁଁ ଶୁଣିନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଛି; ସେଗୁଡିକୁ ଆପଣଙ୍କୁ କହୁଛି।

Verse 89

न सम्यग्वेत्ति तं कश्चिज्जानानोपि प्रतारितः । एतत्सम्यक्त्वयाख्यायि कस्तं वेत्ति सदाशिवम्

ତାଙ୍କୁ କେହି ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଜାଣେନାହିଁ; ଜାଣେ ବୋଲି କହୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଠକାଯାଏ। ଏହା ତୁମେ ଠିକ୍ ଭାବେ କହିଛ—ସେ ସଦାଶିବଙ୍କୁ କିଏ ଜାଣିପାରିବ?

Verse 90

त्वं तु प्रतारितः पूर्वमधुनापि प्रतारितः । कृत्वा तेन च संबंधमसंबद्धप्रलापभाक्

କିନ୍ତୁ ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଠକାଯାଇଥିଲ, ଏବେ ମଧ୍ୟ ଠକାଯାଉଛ। ତାଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧ କରି ତୁମେ ଅସମ୍ବଦ୍ଧ, ଅର୍ଥହୀନ ପ୍ରଲାପ କରୁଥିବା ଲୋକ ହୋଇପଡ଼ିଛ।

Verse 91

यादृशं वक्षितं शंभुं तादृशं यद्यमन्यथाः । कुतो मामददास्तस्मै यं च कश्च न वेद न

ଯଦି ତୁମେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି ସେପରି ମାନୁଥିଲ, ତେବେ ଯାହାକୁ କେହି ଯଥାର୍ଥରେ ଜାଣେନାହିଁ ସେହିଜଣକୁ ମୋତେ କାହିଁକି ଦେଲ?

Verse 92

अथवा तेन संबंधे न हेतुर्भवतो मतिः । तत्र हेतुरभूत्तात मम पुण्यैकगौरवम्

କିମ୍ବା ସେଇ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତୁମ ମତି ହିଁ କାରଣ ନୁହେଁ; ତାତ, ସେଠାରେ କାରଣ ଥିଲା ମୋ ନିଜ ପୁଣ୍ୟର ଏକମାତ୍ର ଗୌରବ-ଭାର।

Verse 93

अथोक्त्वैवं बहुतरं त्वं जनेतास्य वर्ष्मणः । श्रुतानेन च देहेन पत्युः परिविगर्हणा

ଏଭଳି ଅଧିକ କଥା କହି ତୁମେ ଏବେ ତାଙ୍କର ମହିମାମୟ ବୈଭବର ମହତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବ; ଏହି ଦେହରେ ହିଁ ତୁମେ ନିଜ ପତିଙ୍କ ନିନ୍ଦା ଶୁଣିବ।

Verse 94

पुरश्चरणमेवैतद्यदस्यैव विसर्जनम् । सुश्लाघ्यजन्मया तावत्प्राणितव्यं सुयोषिता । यावज्जीवितनाथस्याश्रवणीया विगर्हणा

ଏହିଟି ହିଁ ସତ୍ୟ ପୁରଶ୍ଚରଣ—ଏହି ଦେହର ବିସର୍ଜନ। ସୁକୁଳଜାତ ସତୀ ନାରୀ ନିଜ ନାଥ ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ନିନ୍ଦା ଶୁଣିବାକୁ ନ ପଡ଼େ ଯାଏଁ ମାତ୍ର ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 95

इत्युक्त्वा क्रोधदीप्ताग्नौ महादेवस्वरूपिणि । जुहाव देहसमिधं प्राणरोधविधानतः

ଏହିପରି କହି, କ୍ରୋଧରେ ଦୀପ୍ତ—ମହାଦେବ-ସ୍ୱରୂପ—ଅଗ୍ନିରେ, ପ୍ରାଣରୋଧ ବିଧାନାନୁସାରେ ନିଜ ଦେହକୁ ସମିଧା କରି ଆହୁତି ଦେଲା।

Verse 96

ततो विवर्णतां प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । नाग्निर्जज्वाल च तथा यथाज्याहुतिभिः पुरा

ତେବେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିବର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ଏବଂ ଘୃତାହୁତିରେ ପୂର୍ବବତ୍ ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳୁଥିଲା, ସେପରି ଆଉ ଜ୍ୱଳିଲା ନାହିଁ।

Verse 97

मंत्राः कुंठितसामर्थ्यास्तत्क्षणादेव चाभवन् । अहो महानिष्टतरं किमेतत्समुपस्थितम्

ସେଇ କ୍ଷଣରେ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ସାମର୍ଥ୍ୟ କୁଂଠିତ ହୋଇଗଲା। ହାୟ! ଏହା କିପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହା ଅନିଷ୍ଟ ଏବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା?

Verse 98

केचिदूचुर्द्विजवरा मिथः परियियासवः । महाझंझानिलः प्राप्तः पर्वतांदोलनक्षमः

କେତେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ପରସ୍ପର ଘୁରୁଥିବାବେଳେ କହିଲେ—“ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ଡୋଳାଇପାରୁଥିବା ମହା ଝଞ୍ଝାବାତ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି।”

Verse 99

मखमंडप भूस्तेन क्षणतः स्थपुटीकृता । अकांडं तडिदापातो जातोभूद्भूप्रकपनः

ସେହି ପବନରେ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପର ଭୂମି କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଫାଟି ଉଖଳିଗଲା; ଅକାଣ୍ଡେ ବିଜୁଳି ପଡ଼ିଲା ଓ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା।

Verse 100

दिवश्चोल्काः प्रपतिताः पिशाचा नृत्यमादधुः । आतापिगृध्रैरुपरि गगने मंडलायितम्

ଆକାଶରୁ ଉଲ୍କାପାତ ହେଲା; ପିଶାଚମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ; ଏବଂ ଉପରେ ଗଗନରେ ତାପିତ ଗୃଧ୍ରମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ ମଣ୍ଡଳାକାରେ ଘୂରିଲା।

Verse 106

दक्षोपि वदनग्लानिमवाप्य सपरिच्छदः । पुनर्यथाकथंचिच्च यज्ञं प्रावर्तयन्द्विजाः

ଦକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ସପରିଚ୍ଛଦ ସହିତ ମୁଖମ୍ଲାନତା ଓ ଲଜ୍ଜାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ତଥାପି ଦ୍ୱିଜ ଯାଜକମାନେ କିପରି ନା କିପରି ପୁନଃ ଯଜ୍ଞକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କଲେ।