Adhyaya 29

Verse 1

स्कंद उवाच । आनंदबाष्पसलिलरुद्धकंठं विलोक्य तम् । मृडः पस्पर्श पाणिभ्यां सौधाभ्यां तु सुधांबुधिः

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁରେ ରୁଦ୍ଧକଣ୍ଠ ସେହି ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅମୃତର ସାଗର ଭଗବାନ ଶିବ ନିଜର ଶୀତଳ ହସ୍ତଦ୍ୱୟରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।

Verse 2

अथ तत्स्पर्शसौख्येन धर्मराजो महातपाः । पुनरंकुरयामास तपोग्नि ज्वलितां तनुम्

ତତ୍ପରେ ସେହି ସ୍ପର୍ଶ ସୁଖରେ ମହାତପସ୍ୱୀ ଧର୍ମରାଜ ତପାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ନିଜ ଶରୀରକୁ ପୁନର୍ବାର ସଞ୍ଜୀବିତ କଲେ।

Verse 3

ततः प्रोवाच स ब्राध्निर्देव देवमुमापतिम् । प्रसन्नवदनं शांतं शांतपारिषदावृतम्

ତତଃ ସେଇ ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ରାଧ୍ନି ଦେବଦେବ ଉମାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ—ଯାହାଙ୍କ ମୁଖ ପ୍ରସନ୍ନ, ସ୍ୱଭାବ ଶାନ୍ତ, ଏବଂ ଶାନ୍ତ ପାରିଷଦମାନେ ଘେରିଥିଲେ।

Verse 4

प्रसन्नोसि यदीशान सर्वज्ञ करुणानिधे । किमन्येन वरेणात्र यत्त्वं साक्षात्कृतो मया

ହେ ଈଶାନ, ସର୍ବଜ୍ଞ, କରୁଣାନିଧେ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ବର କାହିଁକି—ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦର୍ଶନ କରିଛି।

Verse 5

यं न वेदा विदुः सम्यङ्न च तौ वेदपूरुषौ । ततोपि वरयोग्योस्मि तन्नाथ प्रार्थयाम्यहम्

ଯାହାକୁ ବେଦମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ୟକ୍ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ‘ବେଦପୁରୁଷ’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ତଥାପି ମୁଁ ବର ପ୍ରାର୍ଥନାର ଯୋଗ୍ୟ; ତେଣୁ ହେ ନାଥ, ମୁଁ ନିବେଦନ କରୁଛି।

Verse 6

श्रीकंठांडज डिंभानाममीषां मधुरब्रुवाम् । मत्तपश्चिरसाक्षीणां मत्पुरः प्राप्तजन्मनाम्

ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କ ଅଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏହି ଛୋଟମାନଙ୍କ—ମଧୁରବାକ୍ୟ କହୁଥିବାମାନଙ୍କ—ଯେମାନେ ଦୀର୍ଘକାଳ ମୋ ତପସ୍ୟାର ସାକ୍ଷୀ ଏବଂ ମୋ ନଗରରେ ଜନ୍ମ ପାଇଛନ୍ତି—

Verse 7

पितृभ्यां परिहीनानामितिहास कथाविदाम् । त्यक्ताहारविहाराणां कीराणां वरदो भव

ପିତାମାତାହୀନ, ଇତିହାସ-କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଆହାର-ବିହାର ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଏହି କୀରମାନଙ୍କୁ (ଟିଆମାନଙ୍କୁ) ଆପଣ ବରଦାତା ହୁଅନ୍ତୁ।

Verse 8

एतत्प्रसूतिसमये आमयेन प्रपीडिता । शुकी पंचत्वमापन्ना शुकः श्येनेन भक्षितः

ପ୍ରସବକାଳେ ରୋଗେ ପୀଡିତା ସେଇ ଶୁକୀ ପଞ୍ଚତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ଶୁକଶାବକକୁ ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ଭକ୍ଷଣ କଲା।

Verse 9

रक्षितानामनाथानां सदा मन्मुखदर्शिनाम् । अनाथनाथ भवता ह्यायुःशेषस्वरूपिणा

ଆମେ ରକ୍ଷିତ ଅନାଥମାନେ, ସଦା ଆପଣଙ୍କ ମୁଖଦର୍ଶନକୁ ଚାହୁଁ—ହେ ଅନାଥନାଥ! ଆପଣ ହିଁ ଆମ ଶେଷ ଆୟୁର ସ୍ୱରୂପ।

Verse 10

इति धर्मवचः श्रुत्वा परोपकृतिनिर्मलम् । तानाहूय मुने शंभुर्विनयावनताननान्

ପରୋପକାରରେ ନିର୍ମଳ ଧର୍ମବଚନ ଶୁଣି, ହେ ମୁନି, ଶମ୍ଭୁ ବିନୟରେ ନତମୁଖ ଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।

Verse 11

उवाच धर्मेति प्रीतः शुकशावानिदं वचः । अयि पत्त्ररथा ब्रूत साधवो धर्मसंगताः

ପ୍ରୀତ ହୋଇ (ଶିବ) ‘ଧର୍ମ!’ ବୋଲି ଶୁକଶାବକମାନଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ—“ହେ ପତ୍ରରଥମାନେ, କହ; ହେ ସାଧୁମାନେ, ଧର୍ମସଙ୍ଗତ!”

Verse 12

को वरो भवता देयो धर्मेश परिचारिणाम् । साधुसंसर्गसंक्षीण जन्मांतरमहैनसाम्

“ହେ ଧର୍ମେଶ! ଆପଣଙ୍କ ପରିଚାରକମାନଙ୍କୁ କେଉଁ ବର ଦେବା ଉଚିତ—ସାଧୁସଙ୍ଗରେ ଯାହାଙ୍କ ଜନ୍ମାନ୍ତରର ମହାପାପ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛି?”

Verse 13

इति श्रुत्वा महेशस्य वचनं ते पतत्त्रिणः । प्रोचुः प्रणम्य देवेशं नमस्ते भवनाशन

ମହେଶଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେହି ପକ୍ଷୀମାନେ ଦେବେଶଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—“ହେ ଭବନାଶକ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।”

Verse 14

पक्षिण ऊचुः । अनाथनाथ सर्वज्ञ को वरो नः समीहितः । इतोपि त्र्यक्ष यत्साक्षात्तिर्यक्त्वेपि समीक्षिताः

ପକ୍ଷୀମାନେ କହିଲେ—“ହେ ଅନାଥନାଥ, ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ! ଆମେ କେଉଁ ବର ଚାହିବୁ? ହେ ତ୍ର୍ୟକ୍ଷ, ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କ’ଣ—ଆମେ ତିର୍ୟକ୍ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଆମକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିଲେ।”

Verse 15

लाभाः संतूद्यमवतां गिरीशेह परः शताः । परं परोयं लाभोत्र यत्त्वं दृग्गोचरी भवेः

ହେ ଗିରୀଶ, ଏଠାରେ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଶତଶତ ଲାଭ ମିଳୁ; କିନ୍ତୁ ସେସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମ ଲାଭ ଏହି—ଆପଣ ଆମ ଚକ୍ଷୁଗୋଚର ହେବା।

Verse 16

यदेतद्दृश्यते नाथ तत्सर्वं क्षणभंगुरम् । अभंगुरो भवानेकस्त्वत्सपर्याप्यभंगुरा

ହେ ନାଥ, ଯାହା କିଛି ଦେଖାଯାଏ ସେ ସବୁ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁର। ଆପଣ ଏକମାତ୍ର ଅଭଙ୍ଗ; ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ସେବା-ଆରାଧନା ମଧ୍ୟ ଅଭଙ୍ଗ।

Verse 17

विचित्रजन्मकोटीनां स्मृतिर्नोत्र परिस्फुरेत् । एतत्तपस्विरचितलिंगपूजा विलोकनात्

ଏଠାରେ ଆମ ଅସଂଖ୍ୟ ବିଚିତ୍ର ଜନ୍ମକୋଟିର ସ୍ମୃତି ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ନାହିଁ—ତପସ୍ବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଏହି ଲିଙ୍ଗପୂଜାର ଦର୍ଶନ ହେଉଥିବାରୁ।

Verse 18

देवयोनिरपि प्राप्ता चिरमस्माभिरीशितः । दिव्यांगना सहस्राणि तत्र भुक्त्वा स्वलीलया

ହେ ଈଶ୍ୱର! ଆମେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଦେବଯୋନିକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛୁ; ସେଠାରେ ନିଜ କ୍ରୀଡାମୟ କର୍ମରେ ସହସ୍ର ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାଙ୍କୁ ଉପଭୋଗ କରିଛୁ।

Verse 19

आसुरी दानवी नागी नैरृती चापि कैन्नरी । विद्याधरी च गांधर्वी योनिरस्माभिरर्जिता

ଆମେ ଆସୁରୀ, ଦାନବୀ, ନାଗୀ, ନୈଋତୀ ଓ କିନ୍ନରୀ; ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଧରୀ ଓ ଗାନ୍ଧର୍ବୀ—ଏହି ଯୋନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିଛୁ।

Verse 20

नरत्वे भूपतित्वं च परिप्राप्तमनेकशः । जले जलचरत्वं च स्थले च स्थलचारिता

ମନୁଷ୍ୟଜନ୍ମରେ ଆମେ ଅନେକଥର ରାଜତ୍ୱ ପାଇଛୁ; ଜଳରେ ଜଳଚର ହୋଇଛୁ, ଏବଂ ଭୂମିରେ ସ୍ଥଳଚର ଭାବେ ଚଳାଚଳ କରିଛୁ।

Verse 21

वने वनौकसो जाता ग्रामेषु ग्रामवासिनः । दातारो याचितारश्च रक्षितारश्च घातुकाः

ବନରେ ଆମେ ବନବାସୀ ହୋଇଛୁ, ଗ୍ରାମରେ ଗ୍ରାମବାସୀ; କେବେ ଦାତା, କେବେ ଯାଚକ, କେବେ ରକ୍ଷକ, ଆଉ କେବେ ଘାତକ ମଧ୍ୟ ହୋଇଛୁ।

Verse 22

सुखिनोपि वयं जाता दुःखिनो वयमास्म च । जेतारश्च वयं जाताः पराजेतार एव च

ଆମେ ସୁଖୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଛୁ ଏବଂ ଦୁଃଖୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ରହିଛୁ; ଆମେ ଜୟୀ ମଧ୍ୟ ହୋଇଛୁ ଏବଂ ପରାଜିତ ମଧ୍ୟ ହୋଇଛୁ।

Verse 23

अधीतिनोपि मूर्खाश्च स्वामिनः सेवका अपि । चतुर्षु भूतग्रामेषु उत्तमाधममध्यमाः

ଆମେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୂର୍ଖ ହେଲୁ; କେବେ ସ୍ୱାମୀ, କେବେ ସେବକ। ଚାରି ଭୂତସମୁଦାୟରେ ଉତ୍ତମ, ଅଧମ, ମଧ୍ୟମ ଭାବେ ଆମେ ଭ୍ରମଣ କଲୁ।

Verse 24

अभूम भूरिशः शंभो न क्वापि स्थैर्यमागताः । इतोयोनेस्ततो योनौ ततो योनेस्ततोन्यतः

ହେ ଶମ୍ଭୋ! ଆମେ ଅସଂଖ୍ୟ ଭାବରେ ଥିଲୁ, ତଥାପି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିରତା ପାଇଲୁ ନାହିଁ। ଏକ ଯୋନିରୁ ଅନ୍ୟ ଯୋନିକୁ, ପୁଣି ସେଠାରୁ ଆଉ ଅନ୍ୟତ୍ର ଭ୍ରମଣ କଲୁ।

Verse 25

पिनाकिन्क्वापि न प्रापि सुखलेशो मनागपि । इदानीं पुण्यसंभारैर्धर्मेश्वरविलोकनात्

ହେ ପିନାକିନ୍! କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆମେ ସୁଖର ଅତିସାନ ଲେଶ ମଧ୍ୟ ପାଇଲୁ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏବେ ପୁଣ୍ୟସଂଚୟରେ, ଧର୍ମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନରୁ, ଆମ ମନେ ନୂତନ ଭାବ ଉଦିତ ହେଲା।

Verse 26

तापनेःसुतपो वह्निज्वालाप्रज्वलितैनसः । संवीक्ष्य त्र्यक्ष साक्षात्त्वां कृतकृत्या बभूविम

ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଆମେ ଘୋର ତପ କଲୁ। ହେ ତ୍ର୍ୟକ୍ଷ! ତୁମକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖି ଆମେ କୃତକୃତ୍ୟ ହେଲୁ—ଆମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 27

तथापि चेद्वरो देयस्तिर्यक्ष्वस्मासु धूर्जटे । कृपणेष्वपि शोच्येषु ज्ञानं सर्वज्ञ देहि तत्

ତଥାପି, ହେ ଧୂର୍ଜଟେ! ଆମେ ତିର୍ୟକ୍‌ଗତିରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ନୀଚ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ବର ଦେବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ ଏହି ଦୀନ ଓ ଶୋଚନୀୟ ଆମକୁ ମଧ୍ୟ, ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ମୋକ୍ଷଦାୟୀ ସେହି ଜ୍ଞାନ ଦିଅ।

Verse 28

येन ज्ञानेन मुक्ताः स्मोऽमुष्मात्संसारबंधनात् । यंत्रिताः प्राकृतैः पाशैरदुर्भेद्यैश्च मादृशैः

ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଆମ୍ଭେମାନେ ଏହି ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଅଛୁ, ଯଦିଓ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ପରି ଜୀବମାନେ ପ୍ରକୃତିର ଅଭେଦ୍ୟ ପାଶରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଥାନ୍ତି।

Verse 29

ऐंद्रं पदं न वांछामो न चांद्रं नान्यदेव हि । वाञ्छामः केवलं मृत्युं काश्यां शंभोऽपुनर्भवम्

ହେ ଶମ୍ଭୁ! ଆମ୍ଭେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ଚାହୁଁନାହୁଁ, ଚନ୍ଦ୍ର ପଦ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବ ପଦ ଚାହୁଁନାହୁଁ। ଆମ୍ଭେମାନେ କେବଳ କାଶୀରେ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହୁଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 30

त्वत्सान्निध्याद्विजानीमः सर्वज्ञ सकलं वयम् । यथा चंदनसंसर्गात्सर्वे सुरभयो द्रुमाः

ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ! ଚନ୍ଦନ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷ ଯେପରି ସୁଗନ୍ଧିତ ହୋଇଯାଆନ୍ତି, ସେହିପରି ତୁମ୍ଭ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରୁ ଆମ୍ଭେମାନେ ସବୁକିଛି ଜାଣିପାରୁଛୁ।

Verse 31

एतदेव परं ज्ञानं संसारोच्छित्तिकारणम् । वपुर्विसर्जनं काले यत्तवानंदकानने

ଏହା ହିଁ ପରମ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ସଂସାର ବନ୍ଧନ ନାଶର କାରଣ ଅଟେ: ଯେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ତୁମ୍ଭର ଆନନ୍ଦବନ (କାଶୀ) ରେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିବା।

Verse 32

निर्मथ्य विष्वग्वाग्जालं सारभूतमिदं परम् । ब्रह्मणोदीरितं पूर्वं काश्यां मुक्तिस्तनुत्यजाम्

ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ବାକ୍ୟକୁ ମନ୍ଥନ କରି ଏହି ପରମ ସାର ବାହାର କରାଯାଇଛି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା କହିଥିଲେ: କାଶୀରେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 33

यद्वाच्यं बहुभिर्ग्रंथैस्तदष्टाभिरिहाक्षरैः । हरिणोक्तं रविपुरः कैवल्यं काशिसंस्थितौ

ଅସଂଖ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ଯାହା କହିବାକୁ ଚାହେ, ତାହା ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରରେ କୁହାଗଲା—ରବିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହରି କହିଲେ: ‘କାଶୀରେ ଅବସ୍ଥିତ ଜନଙ୍କୁ କୈବଲ୍ୟ ମିଳେ।’

Verse 34

याज्ञवल्क्यो मुनिवरः प्रोक्तवान्मुनिसंसदि । रवेरधीत्य निगमान्काश्यामंते परं पदम्

ମୁନିସଭାରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ—‘ରବିଙ୍କ ନିକଟରୁ ନିଗମ (ବେଦ) ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ଶେଷେ କାଶୀରେ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।’

Verse 35

स्वामिनापि जगद्धात्री पुरतो मंदराचले । इदमेव पुरा प्रोक्तं काशीनिर्वाणजन्मभूः

ସ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମନ୍ଦରାଚଳରେ ପୂର୍ବେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ—‘କାଶୀ ନିର୍ବାଣର ଜନ୍ମଭୂମି।’

Verse 36

कृष्णद्वैपायनोप्येवं शंभो वक्ष्यति नान्यथा । यत्रविश्वेश्वरः साक्षान्मुक्तिस्तत्र पदेपदे

ହେ ଶମ୍ଭୋ, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ) ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହିଁ କହିବେ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ—ଯେଉଁଠି ସାକ୍ଷାତ୍ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ପଦେପଦେ ମୁକ୍ତି।

Verse 37

वदंत्यन्येपि मुनयस्तीर्थसंन्यासकारिणः । चिरंतना लोमशाद्याः काशिका मुक्तिकाशिका

ତୀର୍ଥ ଓ ସନ୍ନ୍ୟାସର ପରମ୍ପରା ସ୍ଥାପନ କରିଥିବା ଲୋମଶାଦି ପ୍ରାଚୀନ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି—‘କାଶିକା ହିଁ ମୁକ୍ତିକାଶିକା, ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ କାଶୀ।’

Verse 38

वयमप्येवं जानीमो यत्र स्वर्गतरंगिणी । आनंदकानने शंर्भोमोक्षस्तत्रैव निश्चितम्

ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଜାଣୁ—ଯେଉଁଠି ସ୍ୱର୍ଗ-ସରିତା ପ୍ରବାହିତ; ହେ ଶମ୍ଭୁ, ଆନନ୍ଦକାନନରେ ହିଁ ମୋକ୍ଷ ନିଃସନ୍ଦେହ ନିଶ୍ଚିତ।

Verse 39

भूतं भावि भविष्यं यत्स्वर्गे मर्त्ये रसातले । तत्सर्वमेव जानीमो धर्मेशानुग्रहात्परात्

ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ—ସ୍ୱର୍ଗରେ, ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ କିମ୍ବା ରସାତଳରେ—ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେ ସବୁକୁ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପରମ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣୁ।

Verse 40

अतो हिरण्यगर्भोक्तं हरिप्रोक्तं मुनीरितम् । भवतोक्तं च निखिलं शंभो जानीमहे वयम्

ଏହିହେତୁ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ (ବ୍ରହ୍ମା) କହିଥିବା, ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) କହିଥିବା, ମୁନିମାନେ ଉଚ୍ଚାରିଥିବା, ଏବଂ ଆପଣ କହୁଥିବା ସମସ୍ତ—ହେ ଶମ୍ଭୁ—ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣୁ।

Verse 41

करामलकवत्सर्वमेतद्ब्रह्मांडगोलकम् । अस्मद्वाग्गोचरेऽस्त्येव धर्मपीठनिषेवणात्

ଏହି ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ଗୋଳକ ଆମ ପାଇଁ କରତଳର ଆମଳକ ଫଳ ପରି—ବାଣୀ ଓ ବୋଧର ଗୋଚରରେ—ଧର୍ମପୀଠ ସେବନରୁ ହିଁ ଅଛି।

Verse 42

धर्मराजस्य तपसा तिर्यञ्चोपि वयं विभो । जाताः स्म निर्विकल्पं हि सर्वज्ञानस्य भाजनम्

ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ—ଆମେ ପକ୍ଷୀମାତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବିଭୋ—ନିଃସନ୍ଦେହ ସର୍ବଜ୍ଞାନର ପାତ୍ର ହୋଇଛୁ।

Verse 43

मधुरं मृदुलं सत्यं स्वप्रमाणं सुसंस्कृतम् । हितं मितं सदृष्टांतं श्रुत्वा पक्षिसुभाषितम्

ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସୁଭାଷିତ ବାକ୍ୟ—ମଧୁର, ମୃଦୁ, ସତ୍ୟ, ସ୍ୱପ୍ରମାଣ, ସୁସଂସ୍କୃତ; ହିତକର, ମିତ ଏବଂ ଯଥାଯଥ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତସହିତ ସମର୍ଥିତ—ଶୁଣି (ସେ) ଅନ୍ତରେ ଗଭୀରଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲା।

Verse 44

देवोतिविस्मयापन्नो ऽवर्णयत्पीठगौरवम् । त्रैलोक्यनगरे चात्र काशीराजगृहं मम

ଅତ୍ୟଧିକ ବିସ୍ମୟରେ ଆବିଷ୍ଟ ଦେବ ତାହିଁ ପବିତ୍ର ପୀଠର ଗୌରବ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ; ଏବଂ ଏଠାରେ, ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ-ନଗର ସଦୃଶ ଏହି ନଗରୀରେ, କାଶୀରେ ଥିବା ମୋର ରାଜଗୃହ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 45

तत्रापि भोगभवनमनर्घ्यमणिनिर्मितम् । मोक्षलक्ष्मीविलासाख्यः प्रासादो मेति शर्मभूः

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଅନର୍ଘ୍ୟ ମଣିରେ ନିର୍ମିତ ଏକ ଭୋଗଭବନ ଥିଲା—‘ମୋକ୍ଷଲକ୍ଷ୍ମୀବିଲାସ’ ନାମକ ମୋର ପ୍ରାସାଦ, ଯାହା ମୋ ପାଇଁ ପରମ ଆନନ୍ଦର ହେତୁ ଥିଲା।

Verse 46

पतत्त्रिणो पिमुच्यंते यं कुर्वाणाः प्रदक्षिणम् । स्वेच्छया विचरंतः खे खेचरा अपि देवताः

ଯାହାକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିଲେ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ଆକାଶରେ ବିଚରୁଥିବା ଖେଚର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବିହାର କରନ୍ତି।

Verse 47

मोक्षलक्ष्मीविलासाख्य प्रासादस्य विलोकनात् । शरीराद्दूरतो याति ब्रह्महत्यापि नान्यथा

‘ମୋକ୍ଷଲକ୍ଷ୍ମୀବିଲାସ’ ନାମକ ପ୍ରାସାଦକୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମାତ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପାପ ମଧ୍ୟ ଶରୀରରୁ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଏ—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 48

मोक्षलक्ष्मीविलासस्य कलशो यैर्निरीक्षतः । निधानकलशास्तांस्तु न मुंचंति पदेपदे

ଯେମାନେ ମୋକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ୍ମୀର ବିଲାସ-ଭବନର କଳଶଶିଖର ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧିର ନିଧି-କଳଶ ପଦେ ପଦେ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରେ ନାହିଁ।

Verse 49

दूरतोपि पताकापि मम प्रासादमूर्धगा । नेत्रातिथी कृता यैस्तु नित्यं तेऽतिथयो मम

ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଯେମାନେ ମୋ ପ୍ରାସାଦଶିଖରର ପତାକାକୁ ନେତ୍ରର ଅତିଥି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ମୋର ଅତିଥି ହୁଅନ୍ତି।

Verse 50

भूमिं भित्त्वा स्वयं जातस्तत्प्रासादमिषेण हि । आनंदाख्यस्य कंदस्य कोप्येष परमोंकुरः

ଏହା ଭୂମିକୁ ଭେଦି ସ୍ୱୟଂ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇଛି—ସେଇ ପ୍ରାସାଦର ନିମିତ୍ତରେ; ‘ଆନନ୍ଦ’ ନାମକ କନ୍ଦର ଏହା ପରମ ଅଙ୍କୁର ପରି।

Verse 51

ब्रह्मादिस्थावरांतानि यत्र रूपण्यनेकशः । मामेवोपासते नित्यं चित्रं चित्रगतान्यपि

ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସ୍ଥାବର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନାନାରୂପେ ସମସ୍ତେ ନିତ୍ୟ ମୋତେ ମାତ୍ର ଉପାସନା କରନ୍ତି; ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ସେଠାରେ ଚିତ୍ରମଧ୍ୟର ଆକୃତିମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି।

Verse 52

ससौधो मेखिले लोके स्थानं परमनिर्वृतेः । रतिशाला स मे रम्या स मे विश्वासभूमिका

ଏହି ପରିବେଷ୍ଟିତ ଲୋକରେ ସେଇ ସୌଧ ମୋର ପରମ ନିର୍ବୃତି-ଆନନ୍ଦର ଆସନ; ସେଇ ରମ୍ୟ ଶାଳା ମୋର ରତିଶାଳା, ସେଇ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଆଶ୍ୱାସର ଭୂମିକା।

Verse 53

मम सर्वगतस्यापि प्रासादोयं परास्पदम् । परं ब्रह्म यदाम्नातं परमोपनिषद्गिरा । अमूर्तं तदहं मूर्तो भूयां भक्तकृपावशात्

ମୁଁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରାସାଦ ମୋର ପରମ ଆସନ। ଉପନିଷଦର ପରମ ବାଣୀ ଯେ ପରବ୍ରହ୍ମକୁ ଘୋଷେ, ସେଇ ମୁଁ; ଅମୂର୍ତ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତକୃପାବଶେ ମୁଁ ମୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ।

Verse 54

नैःश्रेयस्याः श्रियो धाम तद्याम्यां मंडपोस्ति मे । तत्राहं सततं तिष्ठे तत्सदोमंडपं मम

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମୋର ଏକ ମଣ୍ଡପ ଅଛି, ଯାହା ନୈଃଶ୍ରେୟସ-ଶ୍ରୀର ଧାମ। ସେଠାରେ ମୁଁ ସଦା ବସିଥାଏ; ସେଇ ମୋର ସଭା-ମଣ୍ଡପ।

Verse 55

निमेषार्धप्रमाणं च कालं तिष्ठति निश्चलः । तत्र यस्तेन वै योगः समभ्यस्तः समाः शतम्

ଯେ ସେଠାରେ ଅର୍ଧ ନିମେଷ ପରିମାଣ ସମୟ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚଳ ରହେ, ସେହିମାତ୍ରେ ସେଠାରେ କୃତ ଯୋଗାଭ୍ୟାସ ଅନ୍ୟତ୍ର ଶତବର୍ଷର ସାଧନା ସମାନ ହୁଏ।

Verse 56

निर्वाणमंडपं नाम तत्स्थानं जगतीतले । तत्रर्चं संजपन्नेकां लभेत्सर्वश्रुतेः फलम्

ପୃଥିବୀତଳେ ସେଇ ସ୍ଥାନ ‘ନିର୍ବାଣ-ମଣ୍ଡପ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ଅର୍ଚ୍ଚାମୂର୍ତ୍ତି ସମ୍ମୁଖେ ଏକମାତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୁତିର ଫଳ ମିଳେ।

Verse 57

प्राणायामं तु यः कुर्यादप्येकं मुक्तिमंडपे । तेनाष्टांगः समभ्यस्तो योगोऽन्यत्रायुतं समाः

‘ମୁକ୍ତି-ମଣ୍ଡପ’ରେ ଯେ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରାଣାୟାମ ମଧ୍ୟ କରେ, ସେହିଦ୍ୱାରା ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗଯୋଗାଭ୍ୟାସ ଅନ୍ୟତ୍ର ଦଶହଜାର ବର୍ଷର ସାଧନା ସମାନ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।

Verse 58

निर्वाणमंडपे यस्तु जपेदेकं षडक्षरम् । कोटिरुद्रेण जप्तेन यत्फलं तस्य तद्भवेत्

ନିର୍ବାଣମଣ୍ଡପରେ ଯେ କେହି ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଜପ କରେ, ସେ କୋଟିରୁଦ୍ର-ଜପର ସମାନ ଫଳ ପାଏ।

Verse 59

शुचिर्गंगांभसि स्नातो यो जपेच्छतरुद्रियम् । निर्वाणमंडपे ज्ञेयः स रुद्रो द्विजवेषभृत्

ଯେ ଶୁଚି ହୋଇ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ଜପ କରେ, ନିର୍ବାଣମଣ୍ଡପରେ ତାକୁ ଦ୍ୱିଜବେଷଧାରୀ ସ୍ୱୟଂ ରୁଦ୍ର ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 60

ब्रह्मयज्ञसकृत्कृत्वा मम दक्षिणमंडपे । ब्रह्मलोकमवाप्याथ परं ब्रह्माधिगच्छति

ମୋ ଦକ୍ଷିଣମଣ୍ଡପରେ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ ଏକଥର କରିଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ ପରେ ପରବ୍ରହ୍ମକୁ ଅଧିଗମ କରେ।

Verse 61

धर्मशास्त्रं पुराणानि सेतिहासानि तत्र यः । पठेन्निरभिलाषुः सन्स वसेन्मम वेश्मनि

ସେଠାରେ ଯେ ନିରଭିଲାଷ ହୋଇ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର, ପୁରାଣ ଓ ଇତିହାସଗ୍ରନ୍ଥ ପଢ଼େ, ସେ ମୋ ନିଜ ଧାମରେ ବସେ।

Verse 62

तिष्ठेदिंद्रियचापल्यं यो निवार्य क्षणं कृती । निर्वाणमंडपेन्यत्र तेन तप्तं महत्तपः

ନିର୍ବାଣମଣ୍ଡପରେ ସମର୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି କ୍ଷଣମାତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଚାପଳ୍ୟକୁ ନିବାରି ସ୍ଥିର ରହେ, ତେଣୁ ତାହା ମହାତପ ତପ୍ତ ହୋଇଥାଏ।

Verse 63

वायुभक्षणतोन्यत्र यत्पुण्यं शरदां शतम् । तत्पुण्यं घटिकार्धेन मौनं दक्षिणमंडपे

ଅନ୍ୟତ୍ର ବାୟୁଭକ୍ଷଣ (ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଉପବାସ) କରି ଶତ ଶରଦରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ ମଣ୍ଡପରେ ଅର୍ଧ ଘଟିକା ମୌନ ରଖିଲେ ମିଳେ।

Verse 64

मितं कृष्णलकेनापि योदद्यान्मुक्तिमंडपे । स्वर्णं सौवर्णयानेन स तु संचरते दिवि

ମୁକ୍ତି ମଣ୍ଡପରେ ମାପି କେବଳ ଗୋଟିଏ କୃଷ୍ଣଲକ ପରିମାଣ ମଧ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କଲେ, ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯାନରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିଚରଣ କରେ।

Verse 65

तत्रैकं जागरं कुर्याद्यस्मिन्कस्मिन्दिनेपि यः । उपोषितोर्चयेल्लिंगं स सर्वव्रतपुण्यभाक्

ସେଠାରେ ଯେ କେହି ଯେକୌଣସି ଦିନ ଗୋଟିଏ ରାତି ଜାଗରଣ କରି, ଉପବାସ ରଖି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 66

तत्र दत्त्वा महादानं तत्र कृत्वा महाव्रतम् । तत्राधीत्याखिलं वेदं च्यवते न नरो दिवः

ସେଠାରେ ମହାଦାନ ଦେଇ, ସେଠାରେ ମହାବ୍ରତ କରି, ସେଠାରେ ସମଗ୍ର ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି—ଏମିତି ନର ସ୍ୱର୍ଗରୁ କେବେ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 67

प्रयाणं कुर्वते यस्य प्राणा मे मुक्तिमंडपे । समामनुप्रविष्टोत्र तिष्ठेद्यावदहं खलु

ଯାହାର ପ୍ରାଣ ମୋର ମୁକ୍ତି ମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରୟାଣ କରେ, ତାହା ସହିତ ମୁଁ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୁଁ ଯେତେଦିନ ଇଚ୍ଛା କରେ ସେତେଦିନ ସେଠାରେ ରହେ।

Verse 68

जलक्रीडां सदा कुर्यां ज्ञानवाप्यां सहोमया । यदंबुपानमात्रेण ज्ञानं जायेत निमर्लम्

ମୁଁ ସଦା ଉମାଙ୍କ ସହ ଜ୍ଞାନବାପୀରେ ଜଳକ୍ରୀଡା କରେ। ସେଇ ଜଳ ମାତ୍ର ପାନ କଲେ ନିର୍ମଳ ଜ୍ଞାନ ଜନ୍ମେ।

Verse 69

तज्जलक्रीडनस्थानं मम प्रीतिकरं महत् । अमुष्मिन्राजसदने जाड्यहृज्जलपूरितम्

ସେଇ ଜଳକ୍ରୀଡାସ୍ଥାନ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିକର। ସେ ରାଜସଦନରେ ହୃଦୟର ଜଡତା ହରିବା ଜଳ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି।

Verse 70

तत्प्रासादपुरोभागे मम शृंगारमंडपः श्री । पीठं तद्धि विज्ञेयं निःश्रीकश्रीसमर्पणम्

ସେ ପ୍ରାସାଦର ପୁରୋଭାଗରେ ମୋର ଶୁଭ ଶ୍ରୀ-ଶୃଙ୍ଗାରମଣ୍ଡପ ଅଛି। ଏହା ପବିତ୍ର ପୀଠ; ନିଃଶ୍ରୀକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀ ଦାନ କରେ।

Verse 71

मदर्थं तत्र यो दद्याद्दुकूलानि शुचीन्यहो । माल्यानि सुविचित्राणि यक्षकर्दमवंति च

ଯେ ତଥା ମୋର ନିମିତ୍ତେ ଶୁଚି ଦୁକୂଳ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରେ, ଅତି ବିଚିତ୍ର ମାଳା ଏବଂ ଯକ୍ଷଯୋଗ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧିତ ଲେପ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରେ।

Verse 72

नाना नेपथ्यवस्तूनि पूजोपकरणाऽन्यपि । स श्रियालंकृतस्तिष्ठेद्यत्र कुत्रापि सत्तमः

ନାନା ନେପଥ୍ୟବସ୍ତୁ ଓ ଅନ୍ୟ ପୂଜାଉପକରଣ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ, ସେ ସତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଯେଉଁଠି ଥାଉ, ଶ୍ରୀସମ୍ପଦାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ରହେ।

Verse 73

निर्वाणलक्ष्मीर्वृणुते तं निर्वाणपदाप्तये । यत्र कुत्रापि निधनं प्राप्नुयादपि स ध्रुवम्

ନିର୍ବାଣ-ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମୋକ୍ଷପଦ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ସେଇ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ବରେ। ସେ ଯେଉଁଠି କେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତିଦାୟି ଗତି ନିଶ୍ଚିତ ଧ୍ରୁବ ରହେ।

Verse 74

मोक्षलक्ष्मीविलासाख्य प्रासादस्योत्तरे मम । ऐश्वर्यमडपं रम्यं तत्रैश्वर्यं ददाम्यहम्

ମୋ ‘ମୋକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ବିଲାସ’ ନାମକ ପ୍ରାସାଦର ଉତ୍ତରେ ରମ୍ୟ ‘ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ମଣ୍ଡପ’ ଅଛି। ସେଠାରେ ମୁଁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଐଶ୍ୱର୍ୟ—ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ—ଦାନ କରେ।

Verse 75

मत्प्रासादैंद्रदिग्भागे ज्ञानमंडपमस्ति यत् । ज्ञानं दिशामि सततं तत्र मां ध्यायतां सताम्

ମୋ ପ୍ରାସାଦର ପୂର୍ବ ଦିଗଭାଗରେ ‘ଜ୍ଞାନ-ମଣ୍ଡପ’ ଅଛି। ସେଠାରେ ଯେ ସତ୍ଜନ ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସଦା ଜ୍ଞାନ ଦାନ କରେ।

Verse 76

भवानि राजसदने ममास्ति हि महानसम् । यत्तत्रोपहृतं पुण्यं निर्विशामि मुदैव तत्

ହେ ଭବାନୀ, ରାଜସଦନରେ ମୋର ମହା ରନ୍ଧନଶାଳା ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି। ସେଠାରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ମୁଁ ତାହାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରେ।

Verse 77

विशालाक्ष्या महासौधे मम विश्रामभूमिका । तत्र संसृतिखिन्नानां विश्रामं श्राणयाम्यहम्

ବିଶାଳାକ୍ଷୀଙ୍କ ମହାପ୍ରାସାଦରେ ମୋର ବିଶ୍ରାମସ୍ଥାନ ଅଛି। ସେଠାରେ ସଂସାର-ଭ୍ରମଣରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ବିଶ୍ରାମ ଦାନ କରେ।

Verse 78

नियमस्नानतीर्थं च चक्रपुष्करिणी मम । तत्र स्नानवतां पुंसां तन्नैर्मल्यं दिशाम्यहम्

ଏହା ମୋର ନିୟମସ୍ନାନର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ—ଚକ୍ରପୁଷ୍କରିଣୀ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ନିଜେ ନିର୍ମଳତା ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ପବିତ୍ରତା ଦେଉଛି।

Verse 79

यदाहुः परमं तत्त्वं यदाहुर्ब्रह्मसत्तमम् । स्वसंवेद्यं यदाहुश्च तत्तत्रांते दिशाम्यहम्

ଯାହାକୁ ସେମାନେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ କହନ୍ତି, ଯାହାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମ କହନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହାକୁ ସ୍ୱସଂବେଦ୍ୟ—ନିଜେ ନିଜକୁ ଜଣା—ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି, ସେହିକୁ ମୁଁ ସେଠାରେ ପରମାନ୍ତେ ପ୍ରକାଶ କରେ।

Verse 80

यदाहुस्तारकं ज्ञानं यदाहुरतिनिर्मलम् । स्वात्मारामं यदाहुश्च तत्तत्रांते दिशाम्यहम्

ଯେ ଜ୍ଞାନକୁ ସେମାନେ ‘ତାରକ’ କହନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଅତି ନିର୍ମଳ କହନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହାକୁ ସ୍ୱାତ୍ମାରାମ—ଆତ୍ମାରେ ମାତ୍ର ରମଣ କରୁଥିବା—ବୋଲି କହନ୍ତି, ସେହିକୁ ମୁଁ ସେଠାରେ ପରମାନ୍ତେ ପ୍ରକାଶ କରେ।

Verse 81

जगन्मंगलभूर्यात्र परमा मणिकर्णिका । विपाशयामि तत्राहं कर्मभिः पाशितान्पशून्

ଜଗତଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥିବା ପରମ ଯାତ୍ରା-ତୀର୍ଥ—ଏହି ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା। ସେଠାରେ ମୁଁ କର୍ମପାଶରେ ବନ୍ଧା ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଶିଥିଳ କରି ମୋଚନ କରେ।

Verse 82

निर्वाणश्राणने यत्र पात्रापात्रं न चिंतये । आनंदकानने तन्मे दानस्थानं दिवानिशम्

‘ନିର୍ବାଣ-ଶ୍ରାଣନ’ରେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ପାତ୍ର-ଅପାତ୍ର ବିଚାର କରେନି, ସେହି ଆନନ୍ଦକାନନରେ ମୋର ଦାନସ୍ଥାନ ଦିନରାତି ରହେ।

Verse 83

भवांबुधौ महागाधे प्राणिनः परिमज्जतः । भूत्वैव कर्णधारोंते यत्र संतारयाम्यहम्

ଏହି ମହାଗଭୀର ଅଗାଧ ଭବସାଗରରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଡୁବୁଥିବାବେଳେ, ଅନ୍ତିମ କ୍ଷଣରେ ମୁଁ ତାଙ୍କର କର୍ଣ୍ଣଧାର ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ପାର କରାଏ।

Verse 84

सौभाग्यभाग्यभूर्या वै विख्याता मणिकर्णिका । ददामि तस्यां सर्वस्वमग्रजायांत्यजाय वा

ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ଭାଗ୍ୟର ମହାଭୂମି ଭାବେ ବିଖ୍ୟାତ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାରେ ମୁଁ ସର୍ବସ୍ୱ ଦାନ କରେ—ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ହେଉ କି ତ୍ୟଜ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 85

महासमाधिसंपन्नैर्वेदांतार्थ निषेविभिः । दुष्प्रापोन्यत्र यो मोक्षः शोच्यैरपि स लभ्यते

ଯେ ମୋକ୍ଷ ଅନ୍ୟତ୍ର ମହାସମାଧିସମ୍ପନ୍ନ ଓ ବେଦାନ୍ତାର୍ଥନିଷେବୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ, ସେହି ମୋକ୍ଷ ଏଠାରେ ଶୋଚନୀୟ ଓ ପତିତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମିଳେ।

Verse 86

दीक्षितो वा दिवाकीर्तिः पंडितो वाप्यपंडितः । तुल्यो मे मोक्षदीक्षायां संप्राप्य मणिकर्णिकाम्

ଦୀକ୍ଷିତ ହେଉ କି ଦିବାଲୋକ ପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପଣ୍ଡିତ ହେଉ କି ଅପଣ୍ଡିତ—ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ମୋର ମୋକ୍ଷଦୀକ୍ଷାରେ ସମସ୍ତେ ସମାନ।

Verse 87

यत्त्यागेन्यत्र कृपणस्तत्प्राप्य मणिकर्णिकाम् । ददामि जंतुमात्राय सर्वस्वं चिरसंचितम्

କୃପଣ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାହାକୁ ମହାତ୍ୟାଗରେ ମାତ୍ର ଛାଡ଼େ, ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀମାତ୍ରକୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ସଞ୍ଚିତ ସର୍ବସ୍ୱ ଦାନ କରେ।

Verse 88

यदि दैवादिह प्राप्तस्त्रिसंयोगोऽतिदुर्घटः । अविचारं तदा देयं सर्वस्वं चिरसंचितम्

ଯଦି ଦୈବଯୋଗେ ଏଠାରେ ଏହି ଅତିଦୁର୍ଲଭ ‘ତ୍ରିସଂଯୋଗ’ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ନିର୍ବିଚାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ସଞ୍ଚିତ ସର୍ବସ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 89

शरीरमथ संपत्तिरथ सा मणिकर्णिका । त्रिसंयोगोयमप्राप्यो देवैरिंद्रादिकैरपि

ମାନବ ଶରୀର, ଭୌତିକ ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ସେଇ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା—ଏହି ‘ତ୍ରିସଂଯୋଗ’ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରାପ୍ୟ।

Verse 90

पुनः पुनर्विचार्येति जंतुमात्रेभ्य एव च । निर्वाणलक्ष्मीं यच्छामि सदोपमणिकर्णिकम्

ଏହେତୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ବିଚାର କରି—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ମୁଁ ନିର୍ବାଣ-ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରଦାନ କରେ; କାରଣ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ସଦା ପରମ।

Verse 91

मुक्तिदा न मही सा मे वाराणस्यां महीयसी । तन्मही रजसा साम्यं त्रिलोक्यपि न चोद्वहेत्

ବାରାଣସୀରେ ମୋର ସେଇ ଭୂମି କେବଳ ‘ମାଟି’ ନୁହେଁ; ସେ ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ ମହାମହିମାମୟୀ। ତାହାର ଧୂଳି ସମାନ ତ୍ରିଲୋକ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 92

परं लिंगार्चनस्थानमविमुक्तेश्वरेश्वरम् । तत्र पूजां सकृत्कृत्वा कृतकृत्यो नरो भवेत्

ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ହେଉଛି ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନର ପରମ ସ୍ଥାନ। ସେଠାରେ ଏକଥର ପୂଜା କଲେ ମଣିଷ କୃତକୃତ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 93

सायं पाशुपतीं संध्यां कुर्यां पशुपतीश्वरे । विभूतिधारणात्तत्र पशुपाशैर्न बध्यते

ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ପଶୁପତୀଶ୍ୱରେ ପାଶୁପତୀ ସନ୍ଧ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ବିଭୂତି ଧାରଣ କଲେ ପଶୁପାଶ ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 94

प्रातःसध्याकरोम्येव सदोंकारनिकेतने । तत्रैकापि कृता संध्या सर्वपातककृंतनी

ପ୍ରାତଃକାଳେ ମୁଁ ସଦା ଓଂକାର-ନିକେତନରେ ସନ୍ଧ୍ୟା କରେ। ସେଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ଏକମାତ୍ର ସନ୍ଧ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଛେଦ କରେ।

Verse 96

रत्नेश्वरोर्चितो दद्यान्महारत्नानि भक्तितः । रत्नैः समर्च्य तल्लिंगं स्त्रीरत्नादि लभेन्नरः

ରତ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜାରେ ଭକ୍ତିସହ ମହାରତ୍ନ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ରତ୍ନଦ୍ୱାରା ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସମର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀ-ରତ୍ନ ଆଦି ଅମୂଲ୍ୟ ବର ପାଏ।

Verse 97

विष्टपत्रितयांतःस्थोप्यहं लिंगे त्रिविष्टपे । तिष्ठामि सततं भक्तमनोरथसमृद्धये

ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ତ୍ରିଲୋକ) ମଧ୍ୟରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ସଦା ବିରାଜିତ। ଭକ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟମନୋରଥ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୃଦ୍ଧ ହେବା ପାଇଁ ମୁଁ ନିରନ୍ତର ତିଷ୍ଠାମି।

Verse 98

विरजस्कं महापीठं तत्र संसेव्य मानवः । विरजा जायते नूनं चतुर्नद कृतोदकः

‘ବିରଜସ୍କ’ ନାମକ ସେହି ମହାପୀଠକୁ ସେବନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ମଳିନତାରହିତ ହୁଏ। ସେଠାରେ ଚାରି ନଦୀର ଜଳରେ ଉଦକକର୍ମ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସତ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ।

Verse 99

वसामि कृत्तिवासेहं सदा प्रति चतुर्दशि । अत्र जागरणं कृत्वा चतुर्दश्यां न गर्भभाक्

ମୁଁ ଏଠାରେ କୃତ୍ତିବାସରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସଦା ବସେ। ସେହି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଏଠାରେ ଜାଗରଣ କଲେ ପୁନଃ ଗର୍ଭଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 100

पितृप्रीतिप्रदं पीठं वृषभध्वजसंज्ञकम् । पितृतर्पणकृत्तत्र पितॄंस्तारयति क्षणात्

ଏହି ପୁଣ୍ୟ ପୀଠ ‘ବୃଷଭଧ୍ୱଜ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୀତି ଦେଏ। ସେଠାରେ ପିତୃତର୍ପଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତାରେ।

Verse 110

ममानुग्रहतः कीरानेतान्पश्य रवेः सुत । दिव्यविमानमारुह्य गंतारो मत्पुरं महत्

ହେ ରବିପୁତ୍ର! ମୋର ଅନୁଗ୍ରହରେ ଏହି କୀରମାନଙ୍କୁ ଦେଖ। ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ମୋର ମହାନ ଧାମକୁ ଯିବେ।

Verse 113

आरुह्यते न यानेन दिव्यरूपवराः खगाः । कैलासमभिसंजग्मुर्धर्ममापृच्छ्यतेऽमलाः

ସେହି ପକ୍ଷୀମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟରୂପ ଧାରଣ କରି ନିର୍ମଳ ହେଲେ; କୌଣସି ଯାନରେ ଆରୋହଣ କରିବା ଦରକାର ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ଧର୍ମ ପଚାରିବାକୁ ସେମାନେ କୈଲାସକୁ ଗଲେ।