Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 86

Devanagari script

दीक्षितो वा दिवाकीर्तिः पंडितो वाप्यपंडितः । तुल्यो मे मोक्षदीक्षायां संप्राप्य मणिकर्णिकाम्

Transliteration

dīkṣito vā divākīrtiḥ paṃḍito vāpyapaṃḍitaḥ | tulyo me mokṣadīkṣāyāṃ saṃprāpya maṇikarṇikām

Translation

ଦୀକ୍ଷିତ ହେଉ କି ଦିବାଲୋକ ପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପଣ୍ଡିତ ହେଉ କି ଅପଣ୍ଡିତ—ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ମୋର ମୋକ୍ଷଦୀକ୍ଷାରେ ସମସ୍ତେ ସମାନ।

Word by Word

• दीक्षितः: initiated
• दीक्षितः: कर्ता/विषय (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: दीक्ष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वा: or
• वा: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक अव्यय (or)

• दिवाकीर्तिः: Divākīrti (a person)
• दिवाकीर्तिः: कर्ता/विषय (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: दिवाकीर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम/व्यक्तिवाचक)

• पण्डितः: a learned man
• पण्डितः: कर्ता/विषय (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: पण्डित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वा: or
• वा: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक अव्यय (or)

• अपि: even
• अपि: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (also/even)

• अपण्डितः: an unlearned man
• अपण्डितः: कर्ता/विषय (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: अ (नञ्-उपसर्ग) + पण्डित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-समास (negation)

• तुल्यः: equal
• तुल्यः: विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: तुल्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सः/एषः implied)

• मे: to me / of me
• मे: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (enclitic)

• मोक्ष-दीक्षायाम्: in the initiation into liberation
• मोक्ष-दीक्षायाम्: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष (प्रातिपदिक) + दीक्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (मोक्षस्य दीक्षायाम्)

• संप्राप्य: having reached/attained
• संप्राप्य: क्रियाविशेषण (Adverbial to implied main verb)
• Type: Verb
• Root: सम्+प्र+आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive)

• मणिकर्णिकाम्: Maṇikarṇikā
• मणिकर्णिकाम्: कर्म (Object of gerund)
• Type: Noun
• Root: मणिकर्णिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṇikarṇikā

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Purāṇic audience within Kāśīkhaṇḍa narration

Visual Art Cues

Scene: On the ghāṭa steps of Maṇikarṇikā, a line of diverse figures—initiated ascetic, renowned scholar, ordinary laborer—stand equally before a radiant Śiva-liṅga; a single stream of light touches all, symbolizing mokṣa-dīkṣā.

Characters & Entities

• Maṇikarṇikā
• Mokṣa-dīkṣā
• Kāśī (Varanasi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In Maṇikarṇikā’s liberating sphere, spiritual privilege is leveled—liberation is offered without discrimination.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Maṇikarṇikā in Kāśī (Varanasi).

What ritualistic prescription is mentioned?

Mokṣa-dīkṣā (initiation into liberation) is referenced as being granted upon reaching Maṇikarṇikā.