Adhyaya 16

Verse 1

स्कन्द उवाच । ज्येष्ठेश्वरस्य परितो लिंगान्यन्यानि यानि तु । तानि ते कथयिष्यामि शृणु वातापितापन

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ବାତାପିତାପନ, ଶୁଣ; ଜ୍ୟେଷ୍ଠେଶ୍ୱରଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।

Verse 2

ज्येष्ठेशाद्दक्षिणे भागे लिंगमप्सरसां शुभम् । तत्रैवाप्सरसः कूपः सौभाग्योदकसंज्ञकः

ଜ୍ୟେଷ୍ଠେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଶୁଭ ଲିଙ୍ଗ ‘ଅପ୍ସରସେଶ୍ୱର’ ଅଛି। ସେଠାରେ ‘ସୌଭାଗ୍ୟୋଦକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅପ୍ସରା-କୂପ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 3

तत्कूपजलसुस्नातो विलोक्याप्सरसेश्वरम् । न दौर्भाग्यमवाप्नोति नारी वा पुरुषोथवा

ସେହି କୂପଜଳରେ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି ଅପ୍ସରସେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ, ନାରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ—କେହି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 4

तत्रैव कुक्कुटेशाख्यं लिंगं वापीसमीपगम् । तस्य पूजनतः पुंसां कुटुंबं परिवर्धते

ସେଠାରେ ହିଁ ପୋଖରୀ ନିକଟରେ ‘କୁକ୍କୁଟେଶ’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ତାହାର ପୂଜା କଲେ ଲୋକଙ୍କ କୁଟୁମ୍ବ ଓ ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 5

पितामहेश्वरं लिंगं ज्येष्ठवापीतटे शुभम् । तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा पितॄणां मुदमर्पयेत्

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ-ବାପୀର ଶୁଭ ତଟରେ ‘ପିତାମହେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ତୃପ୍ତି ଅର୍ପଣ କରେ।

Verse 6

पितामहेशान्नैरृत्यां पूजनीयं प्रयत्नतः । गदाधरेश्वरं लिंगं पितॄणां परितृप्तिदम्

ପିତାମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ନୈଋତ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଗଦାଧରେଶ୍ୱର ନାମକ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଏହା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଏ।

Verse 7

दिशि पुण्यजनाख्यायां लिंगाज्ज्येष्ठेश्वरान्मुने । वासुकीश्वरसंज्ञं च लिंगमर्च्यं समंततः

ହେ ମୁନେ, ପୁଣ୍ୟଜନ ନାମକ ଦିଗରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗରୁ ଆଉ ଏକ ‘ବାସୁକୀଶ୍ୱର’ ସଂଜ୍ଞକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ତାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 8

तत्र वासुकिकुंडे च स्नानदानादिकाः क्रियाः । सर्पभीतिहराः पुंसां वासुकीशप्रभावतः

ସେଠାରେ ବାସୁକି କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଆଦି କ୍ରିୟାମାନେ ବାସୁକୀଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଲୋକଙ୍କ ସର୍ପଭୟକୁ ହରଣ କରନ୍ତି।

Verse 9

यः स्नातो नागपंचम्यां कुंडे वासुकिसंज्ञिते । न तस्य विषसंसर्गो भवेत्सर्पसमुद्भवः

ଯେ ନାଗପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ବାସୁକି ନାମକ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରେ, ତାହାର ସର୍ପଜନ୍ୟ ବିଷର ସଂସ୍ପର୍ଶ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 10

कर्तव्या नागपञ्चम्यां यात्रा वर्षासु तत्र वै । नागाः प्रसन्ना जायंते कुले तस्यापि सर्वदा

ବର୍ଷାକାଳରେ ନାଗପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ସେଠାକୁ ଯାତ୍ରା ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାର କୁଳରେ ମଧ୍ୟ ନାଗମାନେ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି।

Verse 11

तत्कुण्डात्पश्चिमे भागे लिंगं वै तक्षकेश्वरम् । पूजनीयं प्रयत्नेन भक्तानां सर्वसिद्धिदम्

ସେହି ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ତକ୍ଷକେଶ୍ୱର ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ବିରାଜିତ। ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସର୍ବସିଦ୍ଧି ଦେଉଥିବାରୁ ଏହାକୁ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 12

मुनेस्तस्योत्तरे भागे कुण्डं तक्षकसंज्ञितम् । कृतोदकक्रियस्तत्र न सर्पैरभिभूयते

ସେହି ମୁନିସ୍ଥାନର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ‘ତକ୍ଷକ’ ନାମକ କୁଣ୍ଡ ଅଛି। ସେଠାରେ ଉଦକକ୍ରିୟା କରିଲେ ସର୍ପମାନେ ତାକୁ ଅଭିଭୂତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 13

तत्कुण्डादुत्तरे भागे क्षेत्रं क्षेमकरः सदा । भक्तानां साध्वसध्वंसी कपाली नाम भैरवः

ସେହି କୁଣ୍ଡର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ସଦା କ୍ଷେମକର ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି। ସେଠାରେ ‘କପାଳୀ’ ନାମକ ଭୈରବ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଭୟ ନାଶ କରନ୍ତି।

Verse 14

भैरवस्य महाक्षेत्रं तद्वै साधकसिद्धिदम् । तत्र संसाधिता विद्याः षण्मासातत्सिद्धिमाप्नुयुः

ଏହା ଭୈରବଙ୍କ ମହାକ୍ଷେତ୍ର, ସାଧକମାନଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ସେଠାରେ ସଂସାଧିତ ବିଦ୍ୟାମାନେ ଛଅ ମାସରେ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 15

तत्र चण्डी महामुण्डा भक्तविघ्नोपशांतिदा । बलिपूजोपहाराद्यैः पूज्या स्वाभीष्टसिद्धये

ସେଠାରେ ଚଣ୍ଡୀ ମହାମୁଣ୍ଡା ବିରାଜିତ, ଯିଏ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ବିଘ୍ନକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି। ସ୍ୱାଭୀଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ବଳି, ପୂଜା ଓ ଉପହାରାଦି ଅର୍ପଣ କରି ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 16

तस्या यात्रां तु यः कुर्यान्महाष्टम्यां नरोत्तमः । यशस्वी पुत्रपौत्राढ्यो लक्ष्मीवांश्चापि जायते

ମହାଷ୍ଟମୀ ଦିନେ ଯେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ତାହାର ଯାତ୍ରା କରେ, ସେ ଯଶସ୍ବୀ ହୁଏ, ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ସମ୍ପଦାରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 17

महामुण्डा प्रतीच्यां तु चतुःसागरवापिका । तस्यां स्नातो भवेत्स्नातः सागरेषु चतुर्ष्वपि

ମହାମୁଣ୍ଡାର ପଶ୍ଚିମେ ‘ଚତୁଃସାଗର’ ନାମକ ଏକ ବାପିକା ଅଛି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଚାରି ସମୁଦ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଫଳ ମିଳେ।

Verse 18

महाप्रसिद्धं तत्स्थानं चतुःसागरसंज्ञितम् । चत्वारि तत्र लिंगानि सागरैः स्थापितानि च

ସେ ସ୍ଥାନ ‘ଚତୁଃସାଗର’ ନାମରେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ଚାରିଟି ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଯାହା ସାଗରମାନେ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି।

Verse 19

तस्या वाप्याश्चतुर्दिक्षु पूजितानि दहंत्यघम् । तदुत्तरे महालिंगं वृषभेश्वरसंज्ञितम्

ସେ ବାପିକାର ଚାରି ଦିଗରେ ପୂଜିତ ଲିଙ୍ଗମାନେ ପାପକୁ ଦହନ କରନ୍ତି। ତାହାର ଉତ୍ତରେ ‘ବୃଷଭେଶ୍ୱର’ ନାମକ ମହାଲିଙ୍ଗ ଅଛି।

Verse 20

हरस्य वृषभेणैव स्थापितं तत्स्वभक्तितः । तस्य दर्शनतः पुंसां षण्मासान्मुक्तिरुद्भवेत्

ହରଙ୍କ ବୃଷଭ ନନ୍ଦୀ ନିଜ ଭକ୍ତିରେ ତାହା ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ତାହାର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ମୁକ୍ତିର ଉଦୟ ହୁଏ।

Verse 21

वृषेश्वरादुदीच्यां तु गंधर्वेश्वरसंज्ञितम् । गंधर्वकुण्डं तत्प्राच्यां तत्र स्नात्वा नरोत्तमः

ବୃଷେଶ୍ୱରର ଉତ୍ତରେ ‘ଗନ୍ଧର୍ବେଶ୍ୱର’ ନାମକ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନ ଅଛି, ତାହାର ପୂର୍ବେ ଗନ୍ଧର୍ବ-କୁଣ୍ଡ ଅଛି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଉତ୍ତମ ନର ପବିତ୍ର ହୋଇ ସେ ତୀର୍ଥର ପ୍ରଶଂସିତ ଫଳର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।

Verse 22

गंधर्वेश्वरमभ्यर्च्य दत्त्वा दानानि शक्तितः । सन्तर्प्य पितॄदेवांश्च गंधर्वैः सह मोदते

ଗନ୍ଧର୍ବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ସାମର୍ଥ୍ୟାନୁସାରେ ଦାନ ଦେଇ, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 23

कर्कोटनामा नागोस्ति गन्धर्वेश्वरपूर्वतः । तत्र कर्कोटवापी च लिंगं कर्कोटकेश्वरम्

ଗନ୍ଧର୍ବେଶ୍ୱରର ପୂର୍ବଦିଗରେ କର୍କୋଟ ନାମକ ଏକ ନାଗ ଅଛି। ସେଠାରେ କର୍କୋଟ-ବାପୀ (ପୋଖରୀ) ଓ ‘କର୍କୋଟକେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 24

तस्यां वाप्यां नरः स्नात्वा कर्कोटेशं समर्च्य च । कर्कोटनागमाराध्य नागलोके महीयते

ସେହି ବାପୀରେ ସ୍ନାନ କରି, କର୍କୋଟେଶଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, କର୍କୋଟ ନାଗଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ନାଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 25

कर्कोट नागो यैर्दृष्टस्तद्वाप्यां विहितोदकैः । क्रमते न विषं तेषां देहे स्थावरजंगमम्

ଯେମାନେ କର୍କୋଟ ନାଗଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ସେହି ବାପୀର ବିଧିସଂସ୍କୃତ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦେହରେ ସ୍ଥାବର କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗମ କୌଣସି ବିଷ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବ କରେ ନାହିଁ।

Verse 26

कर्कोटेशात्प्रतीच्यां तु धुंधुमारीश्वराभिधम् । तल्लिंगाभ्यर्चनात्पुंसां न भवेद्वैरिजं भयम्

କର୍କୋଟେଶଙ୍କ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଧୁଂଧୁମାରୀଶ୍ୱର ନାମକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ସେହି ଲିଙ୍ଗର ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ଶତ୍ରୁଜନିତ ଭୟ ରହେନାହିଁ।

Verse 27

पुरूरवेश्वरं लिंगं तदुदीच्यां व्यवस्थितम् । द्रष्टव्यं तत्प्रयत्नेन चतुर्वर्गफलप्रदम्

ତାହାର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପୁରୂରବେଶ୍ୱର ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥିତ। ଏହା ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ-ମୋକ୍ଷ ଚତୁର୍ବର୍ଗର ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ତେଣୁ ପ୍ରୟାସରେ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

दिग्गजेनार्चितं लिंगं सुप्रतीकेन तत्पुरः । सुप्रतीकेश्वरं नाम्ना यशोबलविवर्धनम्

ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ସୁପ୍ରତୀକ ନାମକ ଦିଗ୍ଗଜ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚିତ ଏକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ଏହା ସୁପ୍ରତୀକେଶ୍ୱର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଯଶ ଓ ବଳ ବଢ଼ାଏ।

Verse 29

सरश्च सुप्रतीकाख्यं तत्पुरो भासते महत् । तत्र स्नात्वा च तल्लिंगं दृष्ट्वा दिक्पतितां लभेत्

ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ସୁପ୍ରତୀକ ନାମକ ଏକ ବିଶାଳ ସରୋବର ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ଦିକ୍ପତିତ୍ୱ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 30

तत्रास्त्येका महागौरी नाम्ना विजयभैरवी । रक्षार्थमुत्तराद्वारि स्थिता पूज्येष्टसिद्धये

ସେଠାରେ ମହାଗୌରୀଙ୍କ ଏକ ରୂପ ‘ବିଜୟଭୈରବୀ’ ନାମରେ ଅଛି। ରକ୍ଷାର୍ଥେ ସେ ଉତ୍ତରଦ୍ୱାରରେ ସ୍ଥିତ; ଇଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 31

वरणायास्तटे रम्ये गणौ हुंडनमुंडनौ । क्षेत्ररक्षां विधत्तस्तौ विघ्नस्तंभन कारकौ

ବରଣା ନଦୀର ରମ୍ୟ ତଟରେ ହୁଣ୍ଡନ ଓ ମୁଣ୍ଡନ ନାମର ଦୁଇ ଗଣ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ କ୍ଷେତ୍ରର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଏବଂ ବିଘ୍ନକୁ ରୋକି ସ୍ତମ୍ଭିତ କରନ୍ତି।

Verse 32

तौ द्रष्टव्यौ प्रयत्नेन क्षेत्रनिर्विघ्न हेतवे । हुंडनेशं मुंडनेशं तत्र दृष्ट्वा सुखी भवेत्

କ୍ଷେତ୍ରକୁ ନିର୍ବିଘ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ହୁଣ୍ଡନେଶ ଓ ମୁଣ୍ଡନେଶଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସୁଖୀ ଓ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 33

स्कंद उवाच । इल्वलारे कथामेकां शृणुष्वावहितो भव । वरणायास्तटे रम्ये यद्वृत्त पूर्वमुत्तमम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ଇଲ୍ୱଲାର, ଗୋଟିଏ କଥା ଶୁଣ; ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ। ବରଣାର ରମ୍ୟ ତଟରେ ପୂର୍ବକାଳରେ ଯେ ଉତ୍ତମ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ତାହା ଶୁଣ।

Verse 34

एकदाद्रींद्रमालोक्य मेना संहृष्टमानसम् । उमां संस्मृत्य निःश्वस्य प्रोवाचेति पतिव्रता

ଏକଦା ପର୍ବତରାଜ (ହିମାଳୟ)ଙ୍କୁ ଦେଖି ମେନାଙ୍କ ମନ ହର୍ଷିତ ହେଲା। ପତିବ୍ରତା ମେନା ଉମାଙ୍କୁ ସ୍ମରି ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ପରେ କହିଲେ।

Verse 35

मेनोवाच । आर्यपुत्र न जानामि प्रवृत्तिमपि कांचन । विवाहसमयादूर्ध्वं तस्या गौर्या गिरीश्वर

ମେନା କହିଲେ—ହେ ଆର୍ୟପୁତ୍ର, ହେ ଗିରୀଶ୍ୱର! ବିବାହ ସମୟରୁ ପରେ ସେଇ ଗୌରୀଙ୍କର କୌଣସି ଘଟଣାକ୍ରମ ବିଷୟରେ ମୁଁ କିଛିମାତ୍ର ଜାଣେନି।

Verse 36

स वृषेंद्रगतिर्देवो भस्मोरग विभूषणः । महापितृवनावासो दिग्वासाः क्वास्ति संप्रति

ଯାହାଙ୍କର ବାହନ ବୃଷଭରାଜ, ଯିଏ ଭସ୍ମ ଓ ନାଗଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ମହାପିତୃବନରେ ବାସ କରୁଥିବା ଦିଗମ୍ବର ସେ ଦେବ ଏବେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?

Verse 37

अष्टौ या मातरो दृष्टा ब्राह्मी प्रभृतयः प्रिय । स्वस्वरूपास्ता मन्येऽहं बालिकाः कष्टहेतवः

ପ୍ରିୟେ, ବ୍ରାହ୍ମୀ ଆଦି ଯେ ଅଷ୍ଟ ମାତୃକା ଦେଖାଗଲେ, ସେମାନେ ନିଜନିଜ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ; ମୋ ମତରେ ସେମାନେ ସେଇ ବାଳିକାର କ୍ଲେଶର କାରଣ।

Verse 38

तस्यैकस्य न कोप्यन्योस्त्यद्वितीयस्य शूलिनः । तदुदंतप्रवृत्त्यै च क्रियतामुद्यमो विभो

ସେଇ ଏକମାତ୍ର, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶୂଲିନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ବିଭୋ, ସେ ଉଦନ୍ତର ସତ୍ୟ ଓ ତାହାର ପ୍ରବୃତ୍ତି ଜାଣିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରାଯାଉ।

Verse 39

तस्याः प्रियाया वाक्येन तदपत्यप्रियो गिरिः । उवाच वचनं सास्रमुमा वात्सल्यसन्नगीः

ପ୍ରିୟାର ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସନ୍ତାନପ୍ରିୟ ଗିରିରାଜ ଉମା ପ୍ରତି ବାତ୍ସଲ୍ୟରେ କଣ୍ଠ ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁସହିତ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 40

गिरिराज उवाच । अहमेव गमिष्यामि तस्या मेने गवेषणे । नितरां बाधते प्रेम तददृष्ट्यग्निदूषितम्

ଗିରିରାଜ କହିଲେ—ହେ ମେନା, ମୁଁ ନିଜେ ତାହାର ଖୋଜରେ ଯିବି। ତାହାର ଦର୍ଶନ ନ ମିଳିବାର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ପ୍ରେମ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି।

Verse 41

यदा प्रभृति सा गौरी निर्गता मम सद्मतः । मन्ये मेने तदारभ्य पद्मसद्मा विनिर्ययौ

ଯେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ଗୌରୀ ମୋ ଗୃହରୁ ନିର୍ଗତ ହେଲେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ମୋତେ ଲାଗେ—ତାହାପରେ ମୋ ହୃଦୟ ଓ ସୁଖର ‘ପଦ୍ମ-ଧାମ’ ମଧ୍ୟ ଯେନ ନିଜେ ବାହାରିଗଲା; ତାଙ୍କ ବିରହେ ସବୁ ଶୂନ୍ୟ ହେଲା।

Verse 42

तदालापामृतधयौ न मे शब्दग्रहौ प्रिये । प्राणेश्वरि तदारभ्य स्यातां शब्दांतरग्रहौ

ପ୍ରିୟେ—ହେ ପ୍ରାଣେଶ୍ୱରୀ! ତାଙ୍କ ଆଲାପ-ଅମୃତଧାରାରୁ ମୁଁ ବଞ୍ଚିତ ହେବା ପରଠାରୁ ମୋ କାନ ସତ୍ୟ ଶବ୍ଦକୁ ଧରୁନାହିଁ; ସେହି ସମୟରୁ ସେମାନେ କେବଳ ‘ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦ’ ଧରୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ବାଣୀଶୂନ୍ୟ।

Verse 43

जैवातृकी यतोह्नः स्याद्दूरीभूता दृशोर्मम । अहो जैवातृकी ज्योत्स्ना ततोह्नोति दुनोति माम्

ଯେତେବେଳେ ମୋ ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱୟରୁ ସେଇ ଜୈବାତୃକୀ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଦୂରେଇଗଲା, ସେତେବେଳେ ଦିନ ଆସିଲା ପରି ଲାଗେ। ହାୟ! ସେଇ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଯାଇ ଦିନର ତାପକୁ ଜାଗାଇ ମୋତେ ଦହେଇ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି।

Verse 44

इत्युक्त्वादाय रत्नानि वासांसि विविधानि च । धराधरेंद्रो निर्यातः शुभलग्नबलोदये

ଏପରି କହି ପର୍ବତଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ (ହିମବାନ) ରତ୍ନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଶୁଭ ଲଗ୍ନରେ ଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ବଳବତୀ ହେବାବେଳେ, ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 45

अगस्त्य उवाच । कानि कानि च रत्नानि कियंत्यपि च षण्मुख । यान्यादाय प्रतस्थे स तानि मे ब्रूहि पृच्छतः

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ଷଣ୍ମୁଖ! କେଉଁ କେଉଁ ରତ୍ନ ଥିଲା, ଏବଂ କେତେ? ସେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାବେଳେ ଯାହା ଯାହା ନେଇଥିଲା, ମୁଁ ପଚାରୁଛି—ସେସବୁ ମୋତେ କହ।

Verse 46

स्कंद उवाच । तुला मुक्ताफलानां तु कोटिद्वय परीमिताः । तथा वारितराणां च हीरकाणां तुला शतम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ମୁକ୍ତାଫଳର ଓଜନ ଦୁଇ କୋଟି ତୁଳା ପରିମିତ ଥିଲା; ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନମଧ୍ୟରେ ହୀରକର ଓଜନ ଶତ ତୁଳା ଥିଲା।

Verse 47

नवलक्षाधिकं विप्र षडस्राणां सुतेजसाम् । लक्षद्वयं विदूराणां तुलाविमलवर्चसाम

ହେ ବିପ୍ର! ଦୀପ୍ତିମାନ ଷଡସ୍ର ରତ୍ନର ପରିମାଣ ନଅ ଲକ୍ଷଠାରୁ କିଛି ଅଧିକ ଥିଲା; ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଦୀପ୍ତିଯୁକ୍ତ ବୈଦୂର୍ଯ୍ୟ (ଲହସୁନିଆ) ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ତୁଳା ଥିଲା।

Verse 48

कोटयः पद्मरागाणां पंचावैहि तुला मुने । पुष्पराग तुलालक्षं गुणितं नवसंख्यया

ହେ ମୁନେ! ପଦ୍ମରାଗ (ମାଣିକ୍ୟ) ପାଞ୍ଚ କୋଟି ତୁଳା ଥିଲା; ଏବଂ ପୁଷ୍ପରାଗ (ପୀତ ନୀଳମ) ଏକ ଲକ୍ଷ ତୁଳା—ନଅ ଗୁଣ ହୋଇଥିଲା।

Verse 49

तथा गोमेद रत्नानां तुलालक्षमिता मुनै । इंद्रनीलमणीनां च तुलाः कोट्यर्ध संमिताः

ହେ ମୁନେ! ଗୋମେଦ ରତ୍ନ ଏକ ଲକ୍ଷ ତୁଳା ପରିମିତ ଥିଲା; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ମଣିର ତୁଳା ଅର୍ଧ କୋଟି ପରିମିତ ଥିଲା।

Verse 50

गरुडोद्गाररत्नानां तुलाः प्रयुतसंमिताः । शुद्धविद्रुमरत्नानां तुलाश्च नवकोटयः

ଗରୁଡୋଦ୍ଗାର ରତ୍ନର ତୁଳା ପ୍ରୟୁତ (ଦଶ ହଜାର) ପରିମିତ ଥିଲା; ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ବିଦ୍ରୁମ (ପ୍ରବାଳ) ରତ୍ନର ତୁଳା ନଅ କୋଟି ଥିଲା।

Verse 51

अष्टांगाभरणानां च संख्या कर्तुं न शक्यते । वाससां च विचित्राणां कोमलानां तथा मुने

ହେ ମୁନେ, ଅଙ୍ଗେଅଙ୍ଗେ ଶୋଭିତ ଆଭୂଷଣମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଓ କୋମଳ ବସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଣନାତୀତ।

Verse 52

चामराणि च भूयांसि द्रव्याण्यामोदवंति च । सुवर्णदासदास्यादीन्यसंख्यातानि वै मुने

ବହୁ ଚାମର ଅଛି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଦ୍ରବ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସଂଖ୍ୟ; ହେ ମୁନେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଦାସ-ଦାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଗଣିତ।

Verse 53

सर्वाण्यपि समादाय प्रतस्थे भूधरेश्वरः । आगत्य वरणातीरं दूरात्काशीमलोकयत्

ସମସ୍ତକୁ ସଙ୍ଗେ ନେଇ ଭୂଧରେଶ୍ୱର ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ବରଣା ତଟକୁ ପହଞ୍ଚି ଦୂରରୁ କାଶୀକୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 54

अनेकरत्ननिचयैः खचिताऽखिलभूमिकाम् । नानाप्रासादमाणिक्यज्योतिस्ततततांबराम्

ସେ ଦେଖିଲେ—ସମଗ୍ର ଭୂମି ଅନେକ ରତ୍ନନିଚୟରେ ଖଚିତ; ନାନା ପ୍ରାସାଦର ମାଣିକ୍ୟ ଜ୍ୟୋତିରେ ଆକାଶ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 55

सौधाग्रविविधस्वर्णकलशोज्वलदिङ्मुखाम् । जयंतीवैजयंतीनां निकरैस्त्रिदिवस्थलीम्

ଉଚ୍ଚ ସୌଧଶିଖରର ବିଭିନ୍ନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଳଶର ଦୀପ୍ତିରେ ଦିଗ୍ମୁଖ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା; ଜୟନ୍ତୀ-ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳାର ନିକରରେ ତାହା ତ୍ରିଦିବସ୍ଥଳୀ ପରି ଲାଗୁଥିଲା।

Verse 56

महासिद्ध्यष्टकस्यापि क्रीडाभवनमद्भुतम् । जितकल्पदुमवनां वनैः सर्वफलावनैः

ସେଠାରେ ଅଷ୍ଟ ମହାସିଦ୍ଧିଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ରୀଡାଭବନ ଥିଲା; ଏମିତି ବନ ଥିଲା ଯେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଉପବନକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଫଳ ଦେଉଥିଲା।

Verse 57

इति काशीसमृद्धिं स विलोक्याभूद्विलज्जितः । उवाच च मनस्येव भूधरेंद्र इदं वचः

ଏପରି କାଶୀର ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି ସେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲା; ଏବଂ ପର୍ବତରାଜ ମନେମନେ କହିବା ପରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 58

प्रासादेषु प्रतोलीषु प्राकारेषु गृहेषु च । गोपुरेषु विचित्रेषु कपाटेषु तटेष्वपि

ପ୍ରାସାଦରେ, ପ୍ରତୋଳୀ (ଦ୍ୱାରମାର୍ଗ) ଓ ପ୍ରାକାରରେ, ଘରେ ମଧ୍ୟ; ବିଚିତ୍ର ଗୋପୁରରେ, କପାଟରେ, ତଟରେ ମଧ୍ୟ—

Verse 59

मणिमाणिक्यरत्नानामुच्छलच्चारुरोचिषाम् । ज्योतिर्जालैर्जटिलितं ययेदमवलोक्यते

ମୁକ୍ତା, ମାଣିକ୍ୟ ଓ ରତ୍ନମାନଙ୍କର ଉଛଳୁଥିବା ସୁନ୍ଦର ଦୀପ୍ତିରୁ ଜନିତ ଜ୍ୟୋତିଜାଲରେ ତାହା ଜଟିଳ ଭାବେ ଗୁଞ୍ଜିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

Verse 60

द्यावाभूम्योरंतरालं तथेति समवैम्यहम् । ईदृक्संपत्तिसंभारः कुवेरस्यापि नो गृहे

‘ମୁଁ ଏହାକୁ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଦ୍ୟାଵା ଓ ଭୂମି ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତରାଳ ବୋଲି ଭାବୁଛି। ଏପରି ସମ୍ପଦର ସଂଭାର କୁବେରଙ୍କ ଘରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।’

Verse 61

अपि वैकुंठभुवने नेतरस्येह का कथा । इति यावद्गिरींद्रोसौ संभावयति चेतसि

“ବୈକୁଣ୍ଠଧାମରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ସମାନ କିଛି ନାହିଁ—ତେବେ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି କ’ଣ କଥା?” ଏଭଳି ଗିରିରାଜ ମନେ ଭାବିଲେ।

Verse 62

तावत्कार्पटिकः कश्चित्तल्लोचनपथं गतः । आहूय बहुमानं तमपृच्छच्चाचलेश्वरः

ସେଇ ସମୟରେ ଜଣେ କାର୍ପଟିକ ଭିକ୍ଷୁକ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ଆସିପଡ଼ିଲା। ଅଚଲେଶ୍ୱର ଆଦରରେ ତାକୁ ନିକଟକୁ ଡାକି ପଚାରିଲେ।

Verse 63

हिमवानुवाच । हंहो कार्पटिक श्रेष्ठ अध्यास्वैतदिहासनम् । स्वपुरोदंतमाख्याहि किमपूर्वमिहाध्वग

ହିମବାନ କହିଲେ—“ହେ କାର୍ପଟିକଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଆସନରେ ବସ। ନିଜ ଦେଶର ସମ୍ବାଦ କହ; ହେ ପଥିକ, ଏଠାରେ କେଉଁ ଅପୂର୍ବ ଘଟଣା ଘଟିଛି?”

Verse 64

कोत्र संप्रत्यधिष्ठाता किमधिष्ठातृ चेष्टितम् । यदि जानासि तत्सर्वमिहाचक्ष्व ममाग्रतः

“ଏବେ ଏଠାରେ ଅଧିଷ୍ଠାତା କିଏ? ସେ ଅଧିଷ୍ଠାତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଚେଷ୍ଟା କ’ଣ? ଯଦି ଜାଣ, ତେବେ ସବୁକିଛି ଏଠାରେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କହ।”

Verse 65

सोपि कार्पटिकस्तस्य गिरिराजस्य भाषितम् । समाकर्ण्य समाचष्टुं मुने समुपचक्रमे

ସେ କାର୍ପଟିକ ମଧ୍ୟ ଗିରିରାଜଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ହେ ମୁନି, ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।

Verse 66

कार्पटिक उवाच । आचक्षे शृणु राजेंद्र यत्पृष्टोस्मि त्वयाखिलम् । अहानि पंचषाण्येव व्यतिक्रांतानि मानद

କାର୍ପଟିକ କହିଲେ—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଣ; ତୁମେ ଯାହା ସବୁ ପଚାରିଛ, ସେ ସମସ୍ତ ମୁଁ କହୁଛି। ହେ ମାନଦ, କେବଳ ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ଛଅ ଦିନ ମାତ୍ର ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଛି।

Verse 67

समायाते जगन्नाथे पर्वतेंद्र सुतापतौ । सुंदरान्मंदरादद्रेर्दिवोदासे गते दिवि

ଯେତେବେଳେ ଜଗନ୍ନାଥ—ପର୍ବତେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟାର ପତି—ଆଗମନ କଲେ, ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦର ପର୍ବତରୁ ଦିବୋଦାସ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗତ ହୋଇଥିଲେ…

Verse 68

यो वै जगदधिष्ठाता सोधिष्ठातात्र सर्वगः । सर्वदृक्सर्वदः शर्वः कथं न ज्ञायते विभो

ଯେ ଜଗତର ଅଧିଷ୍ଠାତା, ସେଇ ଏଠି ମଧ୍ୟ ଅଧିଷ୍ଠାତା, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ। ସର୍ବଦର୍ଶୀ, ସର୍ବଦାତା ଶର୍ବ—ହେ ବିଭୋ, ସେ କିପରି ଅଜ୍ଞାତ ରହିବେ?

Verse 69

मन्ये दृषत्स्वरूपोसि दृषदोपि कठोरधीः । यतो विश्वेश्वरं काश्यां न वेत्सि गिरिजापतिम्

ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ପାଷାଣଦେହୀ—ପାଷାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ କଠୋରବୁଦ୍ଧି—କାରଣ କାଶୀରେ ଥିବା ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ଗିରିଜାପତିଙ୍କୁ ତୁମେ ଚିହ୍ନୁନାହଁ।

Verse 70

स्वभावकठिनात्मापि स वरं हिमवान्गिरिः । प्राणाधिक सुता दानाद्यो धिनोद्विश्वनायकम्

ସ୍ୱଭାବରେ କଠୋର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହିମବାନ ପର୍ବତ ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଲେ; କାରଣ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାକୁ ବିଶ୍ୱନାୟକଙ୍କୁ ବିବାହରୂପେ ଦାନ କରିଥିଲେ।

Verse 71

बिभ्रत्सहज काठिन्यं जातो गौरीगुरुर्गुरुः । शंभुं प्रपूज्य सुतया स्रजा विश्वगुरोरपि

ସହଜ କାଠିନ୍ୟ ଧାରଣ କରି ସେ ପୂଜ୍ୟ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ—ଗୌରୀଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଗୁରୁ। ବିଶ୍ୱଗୁରୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜି, ସୁତା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ମାଳା ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 72

चेष्टितं तस्य को वेद वेदवेद्यस्य चेशितुः । मनागिति च जानेहं तच्चेष्टितमिदं जगत्

ବେଦଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ ସେହି ନିୟନ୍ତା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାକୁ କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ମୁଁ ମାତ୍ର ଏତିକି ଜାଣେ—ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ତାଙ୍କର କ୍ରିୟା-ଲୀଳା ମାତ୍ର।

Verse 73

अधिष्ठाता मया ख्यातस्तथाधिष्ठातृ चेष्टितम् । अपूर्वं यत्त्वयापृष्टं तदाख्यामि च तच्छृणु

ଅଧିଷ୍ଠାତା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ଏବଂ ଅଧିଷ୍ଠାତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା-ରୀତିକୁ ମଧ୍ୟ। ତୁମେ ପଚାରିଥିବା ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ମୁଁ କହୁଛି—ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣ।

Verse 74

शुभे ज्येष्ठेश्वरस्थाने सांप्रतं स उमापतिः । काशीं प्राप्य मुदा तिष्ठेद्गिरिराजांगजा सखः

ଏବେ ଶୁଭ ଜ୍ୟେଷ୍ଠେଶ୍ୱର ସ୍ଥାନରେ ସେହି ଉମାପତି କାଶୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଗିରିରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବସନ୍ତି।

Verse 75

स्कंद उवाच । यदा यदा स गिरिजा मृदुनामाक्षरामृतम् । आविष्करोति पथिकोऽद्रींद्रो हृष्येत्तदातदा

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ଯେତେବେଳେ ସେହି ପଥିକ ଗିରିଜାଙ୍କ ମୃଦୁ ଅକ୍ଷରାମୃତ ସମ ମଧୁର ନାମକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ, ସେତେବେଳେ ସେତେବେଳେ ପର୍ବତରାଜ ହିମବାନ୍ ହର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 76

उमानामामृतं पीतं येनेह जगतीतले । न जातु जननीस्तन्यं स पिबेत्कुंभसंभव

ହେ କୁମ୍ଭସମ୍ଭବ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ)! ଯିଏ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଉମା-ନାମର ଅମୃତ ପାନ କରିଛି, ସେ ପୁଣି କେବେ ମାତୃସ୍ତନ୍ୟ ପିବେ ନାହିଁ।

Verse 77

उमेतिद्व्यक्षरं मंत्रं योऽहर्निशमनुस्मरेत् । न स्मरेच्चित्रगुप्तस्तं कृतपापमपि द्विज

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଯେ ଦିନରାତି ‘ଉ-ମା’ ଏହି ଦ୍ୱ୍ୟକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ତାକୁ ଲେଖାରେ ଧରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 78

पुनः शुश्राव हिमवान्हृष्टः कार्पटिकोदितम् । कार्पटिक उवाच । राजन्विश्वेश्वरार्थेयः प्रासादो विश्वकर्मणा

ପୁଣି ହର୍ଷିତ ହିମବାନ୍ ସେଇ କାର୍ପଟିକର କଥା ଶୁଣିଲେ। କାର୍ପଟିକ କହିଲା—ହେ ରାଜନ୍, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଏକ ପ୍ରାସାଦ-ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 79

निर्मीयते सुनिर्माणो जन्मि निर्वाणदायिनः । तदपूर्वं न कर्णाभ्यामप्याकर्णितवानहम्

ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କୁ ନିର୍ବାଣ ଦେଇଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ସୁନିର୍ମିତ ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମିତ ହେଉଛି। ଏପରି ଅପୂର୍ବ କଥା ମୁଁ ପୂର୍ବେ କେବେ କାନରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିନଥିଲି।

Verse 80

यत्रातिमित्रतेजोभिः शलाकाभिः समंततः । मणिमाणिक्यरत्नानां प्रासादेभित्तयः कृताः

ସେଠାରେ ସମସ୍ତଦିଗରେ ଅତି ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ଶଲାକା-ସଦୃଶ ଜଡାଉ କାମ ସହ, ପ୍ରାସାଦର ଭିତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମଣି, ମାଣିକ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ରତ୍ନମାନଙ୍କରେ ଗଢ଼ାଯାଇଛି।

Verse 81

यत्र संति शतं स्तंभा भास्वंतो द्वादशोत्तराः । एकैकं भुवनं धर्तुमष्टाष्टाविति कल्पिताः

ଯେଉଁଠାରେ ଶତ ଭାସ୍ୱର ସ୍ତମ୍ଭ ଅଛି, ପରିମାଣ ଓ ତେଜରେ ଦ୍ୱାଦଶଠାରୁ ଅଧିକ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ତମ୍ଭ ଅଷ୍ଟ-ଅଷ୍ଟ ବଳସମ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କଳ୍ପିତ, ଯେନେ ସେ ଏକାକୀ ଏକ ଭୁବନ ଧାରଣ କରିପାରେ।

Verse 82

चतुर्दशसु या शोभा विष्टपेषु समंततः । तस्मिन्विमाने सास्तीह शतकोटिगुणोत्तरा

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଲୋକରେ ସମସ୍ତତଃ ଯେ ଶୋଭା ଅଛି, ସେଇ ଶୋଭା ଏହି ବିମାନରେ ଶତକୋଟି ଗୁଣ ଅଧିକ ହୋଇ ପ୍ରକାଶିତ।

Verse 83

चंद्रकांतमणीनां च स्तंभाधार शिलाश्च याः । चित्ररत्नमयैस्तंभैः स्तंभितास्तत्प्रभाभराः

ସ୍ତମ୍ଭାଧାର ଶିଳାଗୁଡ଼ିକ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଣିରେ ନିର୍ମିତ। ବିଚିତ୍ର ରତ୍ନମୟ ସ୍ତମ୍ଭମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ପ୍ରଭାର ଅତିପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଶିରେ ଭରି ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 84

पद्मरागेंद्रनीलानां शालीनाः शालभंजिकाः । नीराजयंत्यहोरात्रं यत्र रजप्रदीपकैः

ଯେଉଁଠାରେ ପଦ୍ମରାଗ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ରତ୍ନରେ ଗଢ଼ା ସୁଶୋଭିତ ଶାଳଭଞ୍ଜିକାମାନେ, ଦୀପ୍ତ ପ୍ରଦୀପରେ ଅହୋରାତ୍ର ନୀରାଜନ (ଆରତି) କରନ୍ତି।

Verse 85

स्फुरत्स्फटिकनिर्माण श्लक्ष्ण पद्मशिलातले । अनेकरत्नरूपाणि विचित्राणि समंततः

ସ୍ଫୁରିତ ସ୍ଫଟିକରେ ନିର୍ମିତ ମସୃଣ ପଦ୍ମଶିଳାତଳ ଉପରେ, ସମସ୍ତଦିଗରେ ଅନେକ ରତ୍ନରୂପ—ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ବିଚିତ୍ର—ଦେଖାଯାଏ।

Verse 86

आरक्तपीतमंजिष्ठ नीलकिर्मीरवर्णकैः । विन्यस्तानीव भासंते चित्रे चित्रकृतायतः

ଗାଢ଼ ଲାଲ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ହଳଦିଆ, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ନୀଳ ଓ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗ ବର୍ଣ୍ଣରେ ରଞ୍ଜିତ ସେମାନେ ଏମିତି ଦୀପ୍ତିମାନ—ଯେନ ଇଚ୍ଛାକୃତ ଭାବେ ଜଡ଼ାଯାଇଛି, ଚିତ୍ରକାର ରଚିଥିବା ଦୀର୍ଘ ଚିତ୍ର ପରି।

Verse 87

दृक्पिच्छिला विलोक्यंते माणिक्यस्तंभराजयः । यतोऽविमुक्ते स्वक्षेत्रे मोक्षलक्ष्म्यंकुरा इव

ମାଣିକ୍ୟ ସ୍ତମ୍ଭର ଶାରୀଗୁଡ଼ିକ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଯେନ ଚିପକାଇ ଦେଉଛି—ଏତେ ମୋହକ; କାରଣ ଶିବଙ୍କ ଅବିମୁକ୍ତ ସ୍ୱକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନେ ମୋକ୍ଷଲକ୍ଷ୍ମୀର ଅଙ୍କୁର ପରି ଲାଗନ୍ତି।

Verse 88

रत्नाकरेभ्यः सर्वेभ्यो गणा रत्नोच्चयान्बहून् । राशींश्चक्रुः समानीय यत्राद्रिशिखरोपमान्

ସମସ୍ତ ରତ୍ନଖଣିରୁ ଗଣମାନେ ଅନେକ ରତ୍ନର ଢେର ସଂଗ୍ରହ କରି ସେଠାକୁ ଆଣି, ପର୍ବତଶିଖର ସଦୃଶ ରାଶିଗୁଡ଼ିକ ତିଆରି କଲେ।

Verse 89

यत्र पातालतलतो नागानां कोशवेश्मतः । गणैर्मणिगणाः सर्वे समाहृत्य गिरीकृताः

ସେଠାରେ ପାତାଳତଳରେ ନାଗମାନଙ୍କ କୋଷଗୃହରୁ ଗଣମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମଣି ସଂଗ୍ରହ କରି ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଢେର କରିଦେଲେ।

Verse 90

शिवभक्तः स्वयं यत्र पौलस्त्यः स्वद्रिकूटतः । कोटिहाटककूटानि आनयामास राक्षसैः

ସେଠାରେ ଶିବଭକ୍ତ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ନିଜେ ନିଜ ପର୍ବତଶିଖରରୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୋଟି କୋଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଢେର ଆଣିଲେ।

Verse 91

प्रासादनिर्मितिं श्रुत्वा भक्ता द्वीपांतरस्थिताः । माणिक्यानि समाजह्रुर्यथासंख्यान्यहो नृप

ପ୍ରାସାଦ-ନିର୍ମାଣର ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ଦୂରଦ୍ୱୀପରେ ଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ନିଜ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟାନୁସାରେ ମାଣିକ୍ୟ ରତ୍ନ ସଂଗ୍ରହ କରି ଆଣିଲେ—ଅହୋ ରାଜନ, କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!

Verse 92

चिंतामणिः स्वयं यत्र कमर्णे विश्वकर्मणे । विश्राणयेदहोरात्रं विचित्रांश्चिं तितान्मणीन्

ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ଚିନ୍ତାମଣି ରତ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଦିନରାତି ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବିଚିତ୍ର ମଣି ଦାନ କରେ।

Verse 93

नानावर्णपताकाश्च यत्र कल्पमहीरुहः । अनल्पाः कल्पयंत्येव नित्यभक्तिसमन्विताः

ଯେଉଁଠାରେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷମାନେ ନିତ୍ୟଭକ୍ତିସହ ସଦା ନାନାବର୍ଣ୍ଣର ଅପାର ପତାକା ରଚନା କରୁଥାନ୍ତି।

Verse 94

अब्धयो यत्र सततं दधिक्षीरेक्षुसर्पिषाम् । पंचामृतानां कलशैः स्नपयंति दिनेदिने

ଯେଉଁଠାରେ ଦହି, କ୍ଷୀର, ଇକ୍ଷୁରସ ଓ ଘୃତର ସମୁଦ୍ର ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ; ଦିନେଦିନେ ପଞ୍ଚାମୃତ କଳଶରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ନାନାଭିଷେକ କରାଯାଏ।

Verse 95

यत्र कामदुघा नित्यं स्नपयेन्मधुधारया । स्वदुग्धया स्वयं भक्त्या विश्वेशं लिंगरूपिणम्

ଯେଉଁଠାରେ କାମଧେନୁ ପ୍ରତିଦିନ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ୱୟଂ ମଧୁଧାରା ଓ ନିଜ ଦୁଧଧାରାରେ ଲିଙ୍ଗରୂପୀ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଏ।

Verse 96

गंधसाररसैर्यं च सेवते मलयाचलः । कर्पूररंभा कर्पूरपूरैर्भक्त्या निषेवते

ଯାହାଙ୍କୁ ମଲୟାଚଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗନ୍ଧିତ ସାର-ରସରେ ସେବା କରେ, ଏବଂ କର୍ପୂର-ରମ୍ଭା ଭକ୍ତିରେ କର୍ପୂରର ଢେର ଅର୍ପି ପୂଜା କରେ।

Verse 97

इत्याद्य पूर्वं यत्रास्ति प्रत्यहं शंकरालये । कथं तं त्वमुमाकातं न वेत्सि कठिनाशय

ଏପରି ଓ ଅଧିକ କଥା ଶଙ୍କରଙ୍କ ଧାମରେ ପ୍ରତିଦିନ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ରହିଛି; ହେ କଠୋରହୃଦୟ, ତୁମେ ଉମାକାନ୍ତ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କିପରି ଜାଣ ନାହଁ?

Verse 98

इति तस्य समृद्धिं तां दृष्ट्वा जामातुरद्रिराट । त्रपया परिभूतोभून्नितरां कुंभसंभव

ଜାମାତାର ସେହି ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି ପର୍ବତରାଜ ଲଜ୍ଜାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅବନତ ହେଲେ; କୁମ୍ଭସମ୍ଭବ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ) ମଧ୍ୟ ଆହୁରି ବିନୀତ ହେଲେ।

Verse 99

तस्मै कार्पटिकायाथ स दत्त्वा पारितोषिकम् । पुनश्चिंतापरोजातोऽद्रिराट्कार्पटिके गते

ତାପରେ ସେ ଭିକ୍ଷୁକଙ୍କୁ ପାରିତୋଷିକ ଦେଇ, ଭିକ୍ଷୁକ ଚାଲିଗଲା ପରେ ପର୍ବତରାଜ ପୁଣି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 100

उवाचेति मनस्येव विस्मयोत्फुल्ललोचनः । अहो भद्रमिदं जातं यत्त्वया श्रावि शर्मभाक्

ବିସ୍ମୟରେ ପ୍ରସାରିତ ନୟନ ସହ ସେ ମନେମନେ କହିଲେ—“ଅହୋ, ଏହା ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଲା; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହା ଶୁଣି ଶାନ୍ତି ପାଇଲି।”

Verse 110

यस्य देशो न विदितो यस्तु वृत्तिपराङ्मुखः । आचारहीनमिव यं पुराऽपश्यं कठोरधीः

ଯାହାର ଦେଶ ଅଜଣା ଥିଲା ଏବଂ ଯେ ଯଥୋଚିତ ଜୀବିକା ଓ ଆଚାରରୁ ବିମୁଖ ଥିଲା, ତାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଦେଖିଥିଲି—ଯେନେ ଆଚାରହୀନ, କଠୋର ଓ ଅନଡୋଳ ବୁଦ୍ଧିର।

Verse 120

सुपर्वणि सुपात्राय सुताथ श्रद्धयाधिकम् । येन स्ववित्तमानेन धर्मोपार्जित वित्ततः

ଶୁଭ ପର୍ବଦିନରେ, ସୁପାତ୍ରକୁ, ଅଧିକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ—ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ—ଧର୍ମରେ ଅର୍ଜିତ ଧନରୁ ସେ ଦାନ କଲା।

Verse 130

प्रणम्य दंडवद्भूमौ कृतांजलिपुटौ गणौ । कृताभ्यनुज्ञो भ्रूक्षेपाद्विज्ञप्तिमथ चक्रतुः

ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ଏବଂ କରଯୋଡ଼ି, ସେଇ ଦୁଇ ଗଣ—ଭୃକୁଟି-ସଙ୍କେତରେ ଅନୁମତି ପାଇ—ତାପରେ ନିଜ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 140

उमा श्रुत्येति संहृष्टा कदंबकुसुमश्रियम् । आनंदांकुरलक्ष्मीवदंगेषु परिबिभ्रती

ସେଇ ବଚନ ଶୁଣି ଉମା ହର୍ଷିତ ହେଲେ; କଦମ୍ବ କୁସୁମର ଶୋଭା ପରି, ଆନନ୍ଦର ଅଙ୍କୁର-ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭଳି ନିଜ ଅଙ୍ଗେଅଙ୍ଗେ ଦୀପ୍ତି ଧାରଣ କଲେ।

Verse 149

श्रुत्वा शैलेश माहात्म्यं श्रद्धया परया नरः । पापकंचुकमुत्सृज्य शिवलोकमवाप्नुयात्

ଯେ ନର ଶୈଲେଶଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣେ, ସେ ପାପରୂପ କଞ୍ଚୁକକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଶିବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।