Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 66
Devanagari script
कार्पटिक उवाच । आचक्षे शृणु राजेंद्र यत्पृष्टोस्मि त्वयाखिलम् । अहानि पंचषाण्येव व्यतिक्रांतानि मानद
Transliteration
kārpaṭika uvāca | ācakṣe śṛṇu rājeṃdra yatpṛṣṭosmi tvayākhilam | ahāni paṃcaṣāṇyeva vyatikrāṃtāni mānada
Translation
କାର୍ପଟିକ କହିଲେ—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଣ; ତୁମେ ଯାହା ସବୁ ପଚାରିଛ, ସେ ସମସ୍ତ ମୁଁ କହୁଛି। ହେ ମାନଦ, କେବଳ ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ଛଅ ଦିନ ମାତ୍ର ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଛି।
Word by Word
कार्पटिकःthe mendicant (Kārpaṭika)
कार्पटिकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकार्पटिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
आचक्षेI tell (you)
आचक्षे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootचक्ष् (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद; अर्थः—“I declare/tell”
शृणुlisten
शृणु:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजेन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; समासः—राज्ञां इन्द्रः (षष्ठी-तत्पुरुष)
यत्what (that which)
यत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सम्बन्धः—यत् (that which)
पृष्टःasked
पृष्टः:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootपृच्छ् (धातु)
Formकृदन्त—क्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘asked’
अस्मिI am
अस्मि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन (Singular)
त्वयाby you
त्वया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/सर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
अखिलम्entire, all
अखिलम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifier)
अहानिdays
अहानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या; बहुवचनार्थे विशेषणम्
षाणिsix
षाणि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootषष् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्या ‘six’; नपुंसक-बहुवचनार्थे विशेषणम् (with ahāni)
एवindeed/just
एव:
Avyaya (Particle/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधारणार्थक (emphatic)
व्यतिक्रान्तानिhave passed
व्यतिक्रान्तानि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअति+क्रम् (धातु)
Formकृदन्त—क्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘elapsed/passed’
मानदO giver of honor (respectful address)
मानद:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमानद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः—मानं ददाति इति (उपपद-तत्पुरुष/कर्मधारयप्राय)
Speaker
Kārpaṭika
Skanda Dialogue
Listener: Rājendra (king)
Visual Art Cues
Scene: A mendicant (kārpaṭika) addresses a king in a quiet setting, beginning a sacred narration; minimal action, emphasis on gesture of teaching and listening.
Characters & Entities
K
KārpaṭikaH
Himavān (addressed as Rājendra, Mānada)FAQs
Humility and clarity in speech—answering fully when questioned—are upheld as dhārmic virtues.
Kāśī is the main tīrtha of the chapter; this verse introduces the report that supports its māhātmya.
None.