Adhyaya 12

Verse 1

अगस्त्य उवाच । श्रुत्वा स्कंद न तृप्तोस्मि तव वक्त्रेरितां कथाम् । अत्याश्चर्यकरं प्रोक्तमाख्यानं बैंदुमाधवम्

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ହେ ସ୍କନ୍ଦ! ତୁମ ମୁଖରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୃପ୍ତ ହେଲି ନାହିଁ। ତୁମେ କହିଥିବା ବିନ୍ଦୁ-ମାଧବ ଆଖ୍ୟାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟମୟ।

Verse 2

इदानीं श्रोतुमिच्छामि देवदेवसमागमम् । तार्क्ष्यात्त्र्यक्षः समाकर्ण्य दिवोदासस्य चेष्टितम्

ଏବେ ମୁଁ ଦେବଦେବଙ୍କ ସମାଗମ ବିଷୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ (ଗରୁଡ) ଠାରୁ ଦିବୋଦାସଙ୍କ ଚେଷ୍ଟିତ ଶୁଣି ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁ କ’ଣ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ?

Verse 3

विष्णुमायाप्रपंचं च किमाह गरुडध्वजम् । के के च शंभुना सार्धं समीयुर्मंदराद्गिरेः

ବିଷ୍ଣୁମାୟାର ପ୍ରପଞ୍ଚ ବିଷୟରେ ଗରୁଡଧ୍ୱଜ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ସେ କ’ଣ କହିଲେ? ଏବଂ ମନ୍ଦରଗିରିରୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସହ କେ କେ ଗଲେ?

Verse 4

ब्रह्मणेशः कथं दृष्टस्त्रपाकुलित चक्षुषा । किमाह देव ब्रह्माणं किमुक्तं भास्वतापि च

ଲଜ୍ଜା ଓ ବିସ୍ମୟରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମଣେଶଙ୍କୁ କିପରି ଦେଖାଗଲା? ଦେବ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କ’ଣ କହିଲେ, ଏବଂ ଭାସ୍ୱତ୍ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କ’ଣ ଉକ୍ତ ହେଲା?

Verse 5

योगिनीभिः किमाख्यायि गणाह्रीणाः किमब्रुवन् । एतदाख्याहि मे स्कंद महत्कौतूहलं मयि

ଯୋଗିନୀମାନେ କ’ଣ କହିଲେ, ଲଜ୍ଜିତ ଗଣମାନେ କ’ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ? ହେ ସ୍କନ୍ଦ, ଏହା ମୋତେ କହ; ମୋ ମନେ ମହା କୌତୁହଳ ଜାଗିଛି।

Verse 6

इमं प्रश्नं निशम्यैशिर्मुनेः कलशजन्मनः । प्रत्युवाच नमस्कृत्य शिवौ प्रणतसिद्धिदौ

କଳଶଜନ୍ମା ମୁନିଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ପ୍ରଭୁ—ପ୍ରଣତମାନଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧିଦାତା ଉଭୟ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି—ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 7

स्कंद उवाच । मुने शृणु कथामेतां सर्वपातकनाशिनीम् । अशेषविघ्नशमनीं महाश्रेयोभिवर्धिनीम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ମୁନେ, ଏହି କଥା ଶୁଣ; ଏହା ସର୍ବ ପାପନାଶିନୀ, ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନଶମନୀ ଏବଂ ପରମ ଶ୍ରେୟ ବଢ଼ାଇବାଳୀ।

Verse 8

अथ देवोऽसुररिपुः श्रुत्वा शंभुसमागमम् । द्विजराजाय स मुदा समदात्पारितोषिकम्

ତାପରେ ଅସୁରରିପୁ ଦେବ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସମାଗମ ଶୁଣି, ଆନନ୍ଦରେ ଦ୍ୱିଜରାଜଙ୍କୁ ପୁରସ୍କାର ଦେଲେ।

Verse 9

आयानं शंसते शंभोरुपवाराणसिप्रियम् । ब्रह्माणमग्रतः कृत्वा ततश्चाभ्युद्ययौ हरिः

ସେ ଉପବାରାଣସୀକୁ ପ୍ରିୟ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଆଗମନ ଘୋଷଣା କଲେ; ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ହରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 10

विवस्वता समेतश्च तैर्गणैः परितो वृतः । योगिनीभिरनूद्यातो गणेशमुपसंस्थितः

ବିବସ୍ୱାନ୍ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ସହ ଆସି, ସେଇ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସବୁଦିଗରୁ ଘେରାଯାଇ, ଯୋଗିନୀମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତିଗୀତରେ ଅନୁଗୀତ ହୋଇ ଗଣେଶ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 11

अथनेत्रातिथीकृत्य देवदेवं वृषध्वजम् । मंक्षु तार्क्ष्यादवारुह्य प्रणनाम श्रियः पतिः

ତାପରେ ଦେବଦେବ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଶିବଙ୍କୁ ନେତ୍ରମାନଙ୍କ ଆତିଥ୍ୟରେ ସ୍ୱୀକାର କରି, ଶ୍ରୀପତି ବିଷ୍ଣୁ ଶୀଘ୍ର ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ (ଗରୁଡ) ଠାରୁ ଅବତରି ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 12

पितामहोपि स्थविरो भृशं नम्रशिरोधरः । प्रणतेन मृडेनैव प्रणमन्विनिवारितः

ଅତି ବୃଦ୍ଧ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ ନମ୍ର ହୋଇଥିବା ମୃଡ (ଶିବ) ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାରୁ ନିବାରିଲେ।

Verse 13

स्वस्त्यभ्युदितपाणिश्च रुद्रसूक्तैरमंत्रयत् । अक्षतान्यथ सार्द्राणि दर्शयन्सफलान्यजः

ସେ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦରେ ହାତ ଉଠାଇ ରୁଦ୍ରସୂକ୍ତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଙ୍ଗଳ ଆହ୍ୱାନ କଲେ; ପରେ ଅଜ (ଅଜନ୍ମା) ଆର୍ଦ୍ର ଅକ୍ଷତ ଧାନ ଓ ଫଳସମୃଦ୍ଧ ନୈବେଦ୍ୟ ଦର୍ଶାଇଲେ।

Verse 14

मौलिं पादाब्जयोः कृत्वा गणेशः सत्वरो नतः । मूर्ध्न्युपाजिघ्रयांचक्रे हरो हर्षाद्गजाननम्

ମୌଳିକୁ ପାଦପଦ୍ମରେ ରଖି ଗଣେଶ ଶୀଘ୍ର ନମସ୍କାର କଲେ; ଏବଂ ହର୍ଷରେ ହର (ଶିବ) ଗଜାନନଙ୍କୁ ଉଠାଇ ତାଙ୍କ ମସ୍ତକକୁ ସ୍ନେହରେ ଘ୍ରାଣ/ଚୁମ୍ବନ କଲେ।

Verse 15

अभ्युपावेशयच्चापि परिष्वज्य निजासने । सोमनंदि प्रभृतयः प्रणेमुर्दंडवद्गणाः

ସେ ତାଙ୍କୁ ସାଦରେ ସ୍ୱାଗତ କରି ନିଜ ଆସନରେ ଆଲିଙ୍ଗନ ସହ ବସାଇଲେ। ସୋମନନ୍ଦି ଆଦି ଗଣମାନେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 16

योगिन्योपि प्रणम्येशं चक्रुर्मंगलगायनम् । तरणिः प्रणनामाथ प्रमथाधिपतिं हरम्

ଯୋଗିନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ମଙ୍ଗଳଗାନ କଲେ। ପରେ ତରଣି (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ପ୍ରମଥାଧିପତି ହରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 17

खंडेंदुशेखरश्चाथ उपसिंहासनं हरिम् । समुपावेशयद्वामपार्श्वे मानपुरःसरम्

ତାପରେ ଖଣ୍ଡେନ୍ଦୁଶେଖର (ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଶିବ) ହରିଙ୍କୁ ନିକଟସ୍ଥ ସିଂହାସନରେ ବସାଇ, ମାନ-ସମ୍ମାନକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ।

Verse 18

ब्रह्माणं दक्षिणे भागे परिविश्राणितासनम् । दृष्ट्वा संभाविताः सर्वे शर्वेण प्रणता गणाः

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ସମ୍ମାନିତ ଆସନ ଦିଆଗଲା। ଏହା ଦେଖି ଶର୍ବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଗଣ ନିଜେମାନେ ଆଦୃତ ବୋଲି ଭାବିଲେ।

Verse 19

मौलिचालनमात्रेण योगिन्योपि प्रसादिताः । संतोषितो रविश्चापि विशेति करसंज्ञया

ମାତ୍ର ମୌଳିର ସାନା ଚଳନରେ ଯୋଗିନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ କର-ସଂଜ୍ଞାରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 20

अथ शंभुं शतधृतिः प्रबद्धकरसंपुटः । परिविज्ञापयांचक्रे प्रसन्नवदनांबुजम्

ତେବେ ଶତଧୃତି (ବ୍ରହ୍ମା) ହାତ ଯୋଡି, ପ୍ରସନ୍ନ ପଦ୍ମମୁଖ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ବିନୟପୂର୍ବକ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 21

ब्रह्मोवाच । भगवन्देवदेवेश क्षंतव्यं गिरिजापते । वाराणसीं समासाद्य यदहं नागतः पुनः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ହେ ଭଗବନ୍, ଦେବଦେବେଶ, ଗିରିଜାପତି! କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ବାରାଣସୀକୁ ପହଞ୍ଚି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଫେରି ଆସିପାରିଲି ନାହିଁ।

Verse 22

प्रसंगतोपि कः काशीं प्राप्य चंद्रविभूषण । किंचिद्विधातुं शक्तोपि त्यजेत्स्थविरतां दधत्

ହେ ଚନ୍ଦ୍ରଭୂଷଣ! କେବଳ ସଙ୍ଗତିମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ କାଶୀ ପ୍ରାପ୍ତ କରି କିଏ ସଂୟମର ଗାମ୍ଭୀର୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବ? ସମର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପକ୍ୱ ସ୍ଥିରତାଧାରୀ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରେ ନାହିଁ।

Verse 23

स्वरूपतो ब्राह्मणत्वादपाकर्तुं न शक्यते । अथ शक्तो व्यपाकर्तुं कः पुण्ये संचिकीर्षति

ସ୍ୱଭାବତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଅପସାରଣ କରିହେବ ନାହିଁ; ଯଦି କେହି ପାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନରେ ତାହା କିଏ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହିବ?

Verse 24

विभोरपि समाज्ञेयं धर्मवर्त्मानुसारिणि । न किंचिदपकर्तव्यं जानता केनचित्क्वचित

ଧର୍ମପଥ ଅନୁସରଣକାରୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କଣ ଯୋଗ୍ୟ ତାହା ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଜାଣି କେହି ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଅପକାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 25

कस्तादृशि महीजानौ पुण्यवर्त्मन्यतंद्रिते । काशीपाले दिवोदासे मनागपि विरुद्धधीः

ଏପରି କଥା ଜାଣି, ପୁଣ୍ୟପଥରେ ଅକ୍ଳାନ୍ତ କାଶୀର ପାଳକ ଦିବୋଦାସଙ୍କ ପ୍ରତି କିଏ ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ବିରୋଧବୁଦ୍ଧି ଧରିବ?

Verse 26

निशम्येति वचस्तुष्टः श्रीकंठोति विशुद्धधीः । हसन्प्रोवाच धातारं ब्रह्मन्सर्वमवैम्यहम्

ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ବିଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧି ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ (ଶିବ) ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ହସି ଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ବ୍ରହ୍ମନ, ମୁଁ ସବୁ ବୁଝିଲି।”

Verse 27

देवदेव उवाच । आदौ तावददोषं हि ब्रह्मत्वं ब्राह्मणस्य ते । वाजिमेधाध्वराणां च ततोपि दशकं कृतम्

ଦେବଦେବ କହିଲେ—“ପ୍ରଥମେ ତୁମର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ, ବ୍ରହ୍ମପଦ, ନିର୍ଦୋଷ; ତଦୁପରି ତୁମେ ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ କରିଛ।”

Verse 28

ततोपि विहितं ब्रह्मन्भवता परमं हितम् । अपराधसहस्राणि यल्लिंगं स्थापितं मम

ତଥାପି, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ, ତୁମେ ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମ ହିତ କରିଛ—ସହସ୍ର ଅପରାଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିଛ।

Verse 29

येनैकमपि मे लिंगं स्थापितं यत्र कुत्रचित् । तस्यापराधलेशोपि नास्ति सर्वापराधिनः

ଯିଏ ଯେଉଁଠି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମୋର ଗୋଟିଏ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିଛି, ସେ ସର୍ବାପରାଧୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଅପରାଧର ଲେଶମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ରହେନାହିଁ।

Verse 30

अपराधसहस्रेपि ब्राह्मणं योपराध्नुयात् । दिनैः कतिपयैरेव तस्यैश्वर्यं विनश्यति

ସହସ୍ର ଅପରାଧ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରେ, ତାହାର ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀ କେତେକ ଦିନରେ ହିଁ ନଶିଯାଏ।

Verse 31

इति ब्रुवति देवेशेप्यंतरुच्छ्वसितं गणैः । समातृभिः समंताच्च विलोक्यास्यं परस्परम्

ଦେବେଶ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ଗଣମାନେ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ; ଚାରିଦିଗରେ ମାତୃଗଣ ସହିତ ପରସ୍ପରଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 32

अर्कोप्यवसरं ज्ञात्वा नत्वा शंभुं व्यजिज्ञपत् । प्रसन्नास्यमुमाकांतं दृष्ट्वा दृष्टचराचरः

ତାପରେ ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ମଧ୍ୟ ଅବସର ଜାଣି ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ନିବେଦନ କଲେ। ଚରାଚର ସବୁର ଦ୍ରଷ୍ଟା ଉମାକାନ୍ତଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନ ମୁହଁ ଦେଖି ସେ କଥା କହିଲେ।

Verse 33

अर्क उवाच । नाथ काशीमितो गत्वा यथाशक्ति कृतोपधिः । अकिंचित्करतां प्राप्तः सहस्रकरवानपि

ଅର୍କ କହିଲେ—ହେ ନାଥ! ଏଠାରୁ କାଶୀକୁ ଯାଇ ମୁଁ ଯଥାଶକ୍ତି ଉପାୟ କରିଲି; ତଥାପି ସହସ୍ରକିରଣଧାରୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିରୁପାୟ ହୋଇପଡ଼ିଛି।

Verse 34

स्वधर्मपालके तस्मिन्दिवोदासे धरापतौ । निश्चितागमनं ज्ञात्वा देवस्याहमिह स्थितः

ସ୍ୱଧର୍ମର ପାଳକ ସେଇ ଧରାପତି ଦିବୋଦାସ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦେବଙ୍କ ନିଶ୍ଚିତ ଆଗମନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଜାଣି ମୁଁ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଛି।

Verse 35

प्रतीक्षमाणो देवेश त्वदामनमुत्तमम् । विभज्य बहुधात्मानं त्वदाराधनतत्परः

ହେ ଦେବେଶ! ତୁମର ପରମ ଉତ୍ତମ ଆଜ୍ଞାକୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରି, ମୁଁ ନିଜକୁ ବହୁ ରୂପରେ ବିଭକ୍ତ କରି ତୁମ ଆରାଧନାରେ ହିଁ ତତ୍ପର ରହିଲି।

Verse 36

मनोरथद्रुमश्चाद्य फलितः श्रीमदीक्षशात् । किंचिद्भक्तिलवांभोभिः सिक्तो ध्यानेन पुष्पितः

ଏବେ ତୁମର ଶ୍ରୀମୟ ଦୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ମନୋରଥ-ବୃକ୍ଷ ଫଳିତ ହୋଇଛି; ଭକ୍ତିର ଅଳ୍ପ ଜଳବିନ୍ଦୁରେ ସିଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ଧ୍ୟାନରେ ପୁଷ୍ପିତ ହୋଇଛି।

Verse 37

इत्युदीरितमाकर्ण्य रवेर्वैरविलोचनः । प्रोवाच देवदेवेशो नापराध्यसि भास्कर

ରବିଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ନୟନଧାରୀ ଦେବଦେବେଶ କହିଲେ—“ହେ ଭାସ୍କର! ତୁମେ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନାହ।”

Verse 38

ममैव कार्यं विह्तिं त्वं यदत्र व्यवस्थितः । यस्यां सुरप्रवेशो न तस्मिन्राजनि शासति

ତୁମେ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି ମୋର ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟବିଧିକୁ ହିଁ ସମ୍ପାଦନ କରୁଛ; କାରଣ ଯେ ରାଜ୍ୟରେ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ସେଇ ରାଜା ଶାସନ କରେ।

Verse 39

इति सूरं समाश्वास्य देवदेव कृपानिधिः । गणानाश्वासयामास व्रीडा नम्रशिरोधरान्

ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, କୃପାନିଧି ଦେବଦେବ ଲଜ୍ଜାରେ ନମ୍ର ଶିର ଧାରଣ କରିଥିବା ଗଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।

Verse 40

योगिन्योपि सुदृष्ट्वाथ शंभुना संप्रसादिताः । त्रपाभरसमाक्रांत कंधरा इव सं गताः

ଯୋଗିନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଶୁଭ ଦର୍ଶନକୁ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଲଜ୍ଜାଭାରେ ଗ୍ରୀବା ନମିଥିବା ପରି ବିନୀତ ହୋଇ ସେମାନେ ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 41

ततो व्यापारयांचक्रे त्र्यक्षो नेत्राणि चक्रिणि । हरिर्न किंचिदप्यूचे सर्वज्ञाग्रे महामनाः

ତାପରେ ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଜ ନୟନ ଚାଳନ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସର୍ବଜ୍ଞଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମହାମନା ହରି ଏକ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ କହିଲେ ନାହିଁ।

Verse 42

ईशोपि श्रुतवृत्तांतस्तार्क्ष्याद्गणप शार्ङ्गिणोः । मनसैव प्रसन्नोभून्न किंचित्पर्यभाषत

ଈଶ ମଧ୍ୟ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ଓ ଗଣପଙ୍କ ଠାରୁ ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣି ମନେମନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।

Verse 43

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता गोलोकात्पंच धेनवः । सुनंदा सुमनाश्चापि सुशीला सुरभिस्तथा

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ଗୋଲୋକରୁ ପାଞ୍ଚ ଧେନୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ—ସୁନନ୍ଦା, ସୁମନା, ସୁଶୀଳା ଏବଂ ସୁରଭି (ସହିତ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପଞ୍ଚମୀ)।

Verse 44

पंचमी कपिला चापि सर्वाघौघविघट्टिनी । वात्सल्यदृष्ट्या भर्गस्य तासामूधांसि सुस्रुवुः

ପଞ୍ଚମୀ କପିଳା ମଧ୍ୟ—ଯିଏ ସମସ୍ତ ପାପପ୍ରବାହକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ—ଭର୍ଗଙ୍କୁ ବାତ୍ସଲ୍ୟଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ସେମାନଙ୍କ ଥନରୁ ଦୁଧ ସ୍ରବିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 45

ववर्षुः पयसां पूरैस्तदूधांसि पयोधराः । धारासारैरविच्छिन्नैस्तावद्यावद्ध्रदोऽभवत्

ବର୍ଷାବାହୀ ମେଘସଦୃଶ ପୟୋଧରମାନେ ନିଜ ଥନରୁ ଦୁଧର ପ୍ରବାହକୁ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଧାରାରେ ବର୍ଷାଇଲେ; ଯାଏଁ ତାହା ଏକ ହ୍ରଦ ହୋଇଗଲା।

Verse 46

पयःपयोधिरिव स द्वितीयः प्रैक्षि पार्षदैः । देवेश समधिष्ठानात्तत्तीर्थमभवत्परम्

ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାର୍ଷଦମାନେ ତାହାକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ କ୍ଷୀରସାଗର ପରି ଦେଖିଲେ; ଦେବେଶଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠାନରୁ ସେ ସ୍ଥାନ ପରମ ତୀର୍ଥ ହେଲା।

Verse 47

कपिला ह्रद इत्याख्यां चक्रे तस्य महेश्वरः । ततो देवाज्ञया सर्वे स्नातास्तत्र दिवौकसः

ମହେଶ୍ୱର ସେହି ହ୍ରଦକୁ ‘କପିଲା-ହ୍ରଦ’ ନାମ ଦେଲେ; ପରେ ଦେବାଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ଦିବୌକସ ତାହାରେ ସ୍ନାନ କଲେ।

Verse 48

आविरासुस्ततस्तीर्थादथ दिव्यपितामहाः । तान्दृष्ट्वा ते सुराः सर्वे तर्पयांचक्रिरे मुदा

ତାପରେ ସେହି ତୀର୍ଥରୁ ଦିବ୍ୟ ପିତାମହମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ତର୍ପଣ କଲେ।

Verse 49

अग्निष्वात्ता बर्हिषद आज्यपाः सोमपास्तथा । इत्याद्या दिव्यपितरस्तृप्ताः शंभुं व्यजिज्ञपन्

ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ବର୍ହିଷଦ, ଆଜ୍ୟପ, ସୋମପ ଇତ୍ୟାଦି ଦିବ୍ୟ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ବିନୟପୂର୍ବକ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 50

देवदेव जगन्नाथ भक्तानामभयप्रद । अस्मिंस्तीर्थे त्वदभ्याशाज्जाता नस्तृप्तिरक्षया

ହେ ଦେବଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅଭୟଦାତା! ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଆପଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରୁ ଆମ ମନେ ଅକ୍ଷୟ ତୃପ୍ତି ଜନ୍ମିଛି।

Verse 51

तस्माच्छंभो वरं देहि प्रसन्नेनांतरात्मना । इति दिव्यपितॄणां स श्रुत्वा वाक्यं वृषध्वजः

ଏହେତୁ, ହେ ଶମ୍ଭୁ, ପ୍ରସନ୍ନ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ବର ଦିଅ—ଏପରି ଦିବ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ବୃଷଧ୍ୱଜ (ଶିବ) ସାବଧାନରେ ଶୁଣିଲେ।

Verse 52

शृण्वतां सर्वदेवानामिदं वचनमब्रवीत् । शर्वः सर्वपितॄणां वै परतृप्तिकरं परम्

ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ ଶର୍ବ (ଶିବ) ଏହି ବଚନ କହିଲେ—ଯାହା ସମସ୍ତ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପରମ ତୃପ୍ତି ଦେବାରେ ସକ୍ଷମ।

Verse 53

श्रीदेवदेव उवाच । शृणु विष्णो महाबाहो शृणु त्वं च पि तामह । एतस्मिन्कापिले तीर्थे कापिलेय पयोभृते

ଶ୍ରୀ ଦେବଦେବ କହିଲେ—ହେ ମହାବାହୁ ବିଷ୍ଣୁ, ଶୁଣ; ହେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା), ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ। କାପିଲାର ଜଳେ ପୋଷିତ ଏହି କାପିଲ ତୀର୍ଥରେ…

Verse 54

ये पिंडान्निर्वपिष्यंति श्रद्धया श्राद्धदानतः । तेषां पितॄणां संतृप्तिर्भविष्यति ममाज्ञया

ଯେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନର ଅଂଶରୂପେ ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରିବେ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ପାଇବେ।

Verse 55

अन्यं विशेषं वक्ष्यामि महातृप्तिकरं परम् । कुहूसोमसमायोगे दत्तं श्राद्धमिहाक्षयम्

ଏବେ ମୁଁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବିଶେଷ ବିଧି କହୁଛି, ଯାହା ପରମ ଓ ମହାତୃପ୍ତିକର। କୁହୂ–ସୋମ ସଂଯୋଗରେ ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 56

संवर्तकाले संप्राप्ते जलराशिर्जलान्यपि । क्षीयंते न क्षयत्यत्र श्राद्धं सोमकुहू कृतम्

ସଂବର୍ତ୍ତକାଳ ଆସିଲେ ସମୁଦ୍ରରାଶି ଓ ସମସ୍ତ ଜଳ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ସୋମ–କୁହୂ କାଳରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 57

अमासोमसमायोगे श्राद्धं यद्यत्र लभ्यते । तीर्थे कापिलधारेस्मिन्गयया पुष्करेण किम्

ଅମାବାସ୍ୟା–ସୋମ ସଂଯୋଗରେ ଏହି କାପିଲା-ଧାରା ତୀର୍ଥରେ ଯଦି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଲଭ୍ୟ/କରାଯାଏ, ତେବେ ଗୟା କିମ୍ବା ପୁଷ୍କରର କଣ ଆବଶ୍ୟକ?

Verse 58

गदाधरभवान्यत्र यत्र त्वं च पितामह । वृषध्वजोस्म्यहं यत्र फल्गुस्तत्र न संशयः

ଏଠାରେ ଗଦାଧର (ବିଷ୍ଣୁ) ଓ ଭବାନୀ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ହେ ପିତାମହ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛ। ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ବୃଷଧ୍ୱଜ (ଶିବ) ଅଛି, ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଫଲ୍ଗୁ ଅଛି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 60

कुरुक्षेत्रे नैमिषे च गंगासागरसंगमे । ग्रहणे श्राद्धतो यत्स्यात्तत्तीर्थे वार्षभध्वजे

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ, ନୈମିଷରେ, ଗଙ୍ଗା–ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ ଏବଂ ଗ୍ରହଣକାଳରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—ସେଇ ଫଳ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ)ଙ୍କ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ।

Verse 61

अस्य तीर्थस्य नामानि यानि दिव्य पितामहाः । तान्यहं कथयिष्यामि भवतां तृप्तिदान्यलम्

ଦିବ୍ୟ ପିତାମହମାନେ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ନାମଗୁଡ଼ିକ ଏହି ତୀର୍ଥର କହିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଏବେ କହିବି; ସେମାନଙ୍କ ଶ୍ରବଣମାତ୍ରେ ତୁମକୁ ତୃପ୍ତି ଓ ଆତ୍ମିକ ସନ୍ତୋଷ ମିଳିବ।

Verse 62

मधुस्रवेति प्रथममेषा पुष्करिणी स्मृता । कृतकृत्या ततो ज्ञेया ततोऽसौ क्षीरनीरधिः

ଏହି ପବିତ୍ର ପୁଷ୍କରିଣୀ ପ୍ରଥମେ ‘ମଧୁସ୍ରବା’ (ମଧୁଧାରା) ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ। ପରେ ‘କୃତକୃତ୍ୟା’ (ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରୁଥିବା) ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଏହା ‘କ୍ଷୀରନୀରଧି’—ଦୁଧସଦୃଶ ଜଳର ସମୁଦ୍ରସମ ଭଣ୍ଡାର—ବୋଲି ପରିଚିତ।

Verse 63

वृषभध्वजतीर्थं च तीर्थं पैतामहं ततः । ततो गदाधराख्यं च पितृतीर्थं ततः परम्

ଏହା ‘ବୃଷଭଧ୍ୱଜ-ତୀର୍ଥ’ (ବୃଷଭଧ୍ୱଜଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ତୀର୍ଥ) ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ପରେ ‘ପୈତାମହ-ତୀର୍ଥ’ (ପିତାମହଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ) ବୋଲି। ତାପରେ ‘ଗଦାଧର’ ନାମରେ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଅଗ୍ରେ ପରମ ‘ପିତୃ-ତୀର୍ଥ’—ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୀର୍ଥ—ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 64

ततः कापिलधारं वै सुधाखनिरियं पुनः । ततः शिवगयाख्यं च ज्ञेयं तीर्थमिदं शुभम्

ତାପରେ ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ‘କାପିଲଧାରା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପୁନଃ ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ସୁଧାଖନି’—ଅମୃତର ଖଣି—ଅଟେ। ତାପରେ ଏହି ଶୁଭ ତୀର୍ଥ ‘ଶିବଗୟା’ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 65

एतानि दश नामानि तीर्थस्यास्य पितामहाः । भवतां तृप्तिकारीणि विनापि श्राद्धतर्पणैः

ହେ ପୂଜ୍ୟ ପିତାମହ! ଏହି ତୀର୍ଥର ଏହି ଦଶଟି ନାମ; ଏଗୁଡ଼ିକ ତୁମକୁ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଏ—ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ତର୍ପଣ ବିନା ମଧ୍ୟ।

Verse 66

सूर्येंदु संगमे येत्र पितॄणां तृप्तिकामुकाः । ब्राह्मणान्भोजयिष्यंति तेषां श्राद्धमनंतकम्

ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର ସଙ୍ଗମ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଯେମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କ ତୃପ୍ତି ଆଶାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପୁଣ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅନନ୍ତଫଳଦାୟୀ ହୁଏ।

Verse 67

श्राद्धे पितॄणां संतृप्त्यै दास्यंति कपिलां शुभाम् । येत्र तेषां पितृगणो वसेत्क्षीरोदरोधसि

ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ଯେମାନେ ଏଠାରେ ଶୁଭ କପିଳା ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପିତୃଗଣ କ୍ଷୀରସାଗରର ତଟରେ ବାସ କରନ୍ତି।

Verse 68

वृषोत्सर्गः कृतो यैस्तु तीर्थेस्मिन्वार्षभध्वजे । अश्वमेधपुरोडाशैः पितरस्तेन तर्पिताः

ଏହି ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ତୀର୍ଥରେ ଯେମାନେ ବୃଷୋତ୍ସର୍ଗ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପିତୃମାନେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ପୁରୋଡାଶ ଦ୍ୱାରା ତର୍ପିତ ହେବା ପରି ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 69

गयातोष्टगुणं पुण्यमस्मिंस्तीर्थे पितामहाः । अमायां सोमयुक्तायां श्राद्धैः कापिलधारिके

ହେ ପିତାମହମାନେ! ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଗୟାଠାରୁ ଅଷ୍ଟଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ—ସୋମଯୁକ୍ତ ଅମାବାସ୍ୟାରେ କାପିଳଧାରାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 70

येषां गर्भेऽभवत्स्रावो येऽ दंतजननामृताः । तेषां तृप्तिर्भवेन्नूनं तीर्थे कापिलधारिके

ଯାହାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସ୍ରାବ/ଗର୍ଭପାତ ଘଟିଥିଲା, ଏବଂ ଯେମାନେ ଦାନ୍ତ ଉଦ୍ଭବ ସମୟରେ ହିଁ ‘ଅମୃତ’ (ଅଳ୍ପାୟୁ) ହୋଇଥିଲେ—ସେମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ କାପିଳଧାରା ତୀର୍ଥରେ ତୃପ୍ତି ହୁଏ।

Verse 71

अदत्तमौंजीदाना ये ये चादारपरिग्रहाः । तेभ्यो निर्वापितं पिंडमिह ह्यक्षयतां व्रजेत्

ଯେମାନେ ମୌଞ୍ଜୀ-ଦାନ କରିନାହାନ୍ତି ଏବଂ ଯେମାନେ ଅନୁଚିତ ଦାନ-ଗ୍ରହଣରେ ଜୀବିକା କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପିଣ୍ଡ ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟକ ହୋଇ ଅବ୍ୟର୍ଥ ତୃପ୍ତି ଦିଏ।

Verse 72

अग्निदाहमृता ये वै नाग्निदाहश्च येषु वै । ते सर्वे तृप्तिमायांति तीर्थे कापिलधारिके

ଅଗ୍ନିଦାହରେ ମୃତ ହୋଇଥିବାମାନେ ଓ ଯାହାଙ୍କର ଅଗ୍ନିଦାହ ହୋଇନାହିଁ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କାପିଲଧାରିକା ତୀର୍ଥରେ କୃତ ତର୍ପଣ-ନିବାପରେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 73

और्द्ध्वदैहिकहीना ये षोडश श्राद्धवर्जिताः । ते तृप्तिमधिगच्छंति घृतकुल्यां निवापतः

ଯେମାନେ ଔର୍ଦ୍ଧ୍ୱଦେହିକ କ୍ରିୟାରୁ ବଞ୍ଚିତ ଓ ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଷୋଡଶ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହୋଇନାହିଁ—ସେମାନେ ଘୃତକୁଲ୍ୟାରେ ପିଣ୍ଡ-ନିବାପ କଲେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 74

अपुत्राश्च मृता ये वै येषां नास्त्युकप्रदः । तेपि तृप्तिं परां यांति मधुस्रवसि तर्पिताः

ଯେମାନେ ଅପୁତ୍ର ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଉକ-ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ କେହି ନାହିଁ—ସେମାନେ ମଧୁସ୍ରବାରେ କୃତ ତର୍ପଣରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ପରମ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 75

अपमृत्युमृता ये वै चोरविद्युज्जलादिभिः । तेषामिह कृतं श्राद्धं जायते सुगतिप्रदम्

ଚୋର, ବିଦ୍ୟୁତ୍, ଜଳରେ ଡୁବିବା ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ଅପମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ଏଠାରେ କୃତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସୁଗତି ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 76

आत्मघातेन निधनं यैषामिहविकमर्णाम् । तेपि तृप्तिं लभंतेत्र पिंडैः शिवगयाकृतैः

ଏଠାରେ ଆତ୍ମଘାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥିବା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟକର୍ମୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ଶିବଗୟାରେ କୃତ ପିଣ୍ଡଦାନଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ତୃପ୍ତି ଲଭନ୍ତି।

Verse 77

पितृगोत्रे मृता ये वै मातृपक्षे च ये मृताः । तेषामत्र कृतः पिंडो भवेदक्षयतृप्तिदः

ପିତୃଗୋତ୍ରରେ ମୃତ ଓ ମାତୃପକ୍ଷରେ ମୃତ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ କୃତ ପିଣ୍ଡଦାନ ଅକ୍ଷୟ ତୃପ୍ତିଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 78

पत्नीवर्गे मृता ये वै मित्रवर्गे च ये मृताः । ते सर्वे तृप्तिमायांति तर्पिता वार्षभध्वजे

ପତ୍ନୀବର୍ଗରେ ମୃତ ଓ ମିତ୍ରବର୍ଗରେ ମୃତ—ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଶିବଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ତର୍ପିତ ହେଲେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 80

तिर्यग्योनि मृता ये वै ये पिशाचत्वमागताः । तेप्यूर्ध्वगतिमायांति तृप्ताः कापिलधारिके

ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିରେ ମୃତ ଓ ପିଶାଚତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ—କାପିଲଧାରିକାରେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଊର୍ଧ୍ୱଗତି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 81

ये तु मानुषलोकेस्मिन्पितरो मर्त्ययोनयः । ते दिव्ययोनयः स्युर्वै मधुस्रवसि तर्पिताः

ଏହି ମାନବଲୋକରେ ଯେ ପିତୃମାନେ ମର୍ତ୍ୟଯୋନିରେ ଅଛନ୍ତି—ମଧୁସ୍ରବାରେ ତର୍ପିତ ହେଲେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦିବ୍ୟଯୋନି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 82

ये दिव्यलोके पितरः पुण्यैर्देवत्वमागताः । ते ब्रह्मलोके गच्छंति तृप्तास्तीर्थे वृषध्वजे

ଦିବ୍ୟଲୋକରେ ପୁଣ୍ୟବଳେ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା ପିତୃମାନେ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ତୀର୍ଥରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗମନ କରନ୍ତି।

Verse 83

कृते क्षीरमयं तीर्थं त्रेतायां मधुमत्पुनः । द्वापरे सर्पिषा पूर्णं कलौ जलमयं भवेत्

କୃତଯୁଗରେ ଏହି ତୀର୍ଥ କ୍ଷୀରମୟ, ତ୍ରେତାରେ ମଧୁମୟ; ଦ୍ୱାପରେ ଘୃତପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ଜଳରୂପ ହୁଏ।

Verse 84

सीमाबहिर्गतमपि ज्ञेयं तीर्थमिदं शुभम् । मध्ये वाराणसि श्रेष्ठं मम सान्निध्यतो नरैः

ସୀମାର ବାହାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶୁଭ ସ୍ଥାନକୁ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ବାରାଣସୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମୋ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରୁ ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 85

काशीस्थितैर्यतो दर्शि ध्वजो मेषवृषलांछनः । वृषध्वजेन नाम्नातः स्थास्याम्यत्र पितामहाः

କାଶୀରେ ବସୁଥିବା ଲୋକେ ମୋ ଧ୍ୱଜରେ ମେଷ ଓ ବୃଷଭ-ଚିହ୍ନ ଦେଖନ୍ତି; ତେଣୁ ହେ ପିତାମହମାନେ, ମୁଁ ଏଠାରେ ‘ବୃଷଧ୍ୱଜ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ବସିବି।

Verse 86

पितामहेन सहितो गदाधरसमन्वितः । रविणा पार्षदैः सार्धं तुष्टये वः पितामहाः

ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସହିତ, ଗଦାଧର ସହ, ଏବଂ ରବି ଓ ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କ ସହ—ହେ ପିତାମହମାନେ, ତୁମମାନଙ୍କ ତୃପ୍ତି ପାଇଁ (ମୁଁ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ)।

Verse 87

इति यावद्वरं दत्ते पितृभ्यो वृषभध्वजः । तावन्नदी समागत्य प्रणम्येशं व्यजिज्ञपत्

ଏହିପରି ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ବର ଦେଉଥିବାବେଳେ, ନଦୀ ଆସି ଈଶଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବିନୟପୂର୍ବକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା।

Verse 88

नंदिकेश्वर उवाच । विहितः स्यदनः सज्जस्ततोस्तु विजयोदयः । अष्टौ कंठीरवा यत्र यत्रोक्ष्णामष्टकं शुभम्

ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର କହିଲେ—ରଥଟିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ସଜ୍ଜ କର; ତାହାରୁ ବିଜୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ଉଦୟ ହେବ। ଯେଉଁଠି ଆଠ ସିଂହ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଶୁଭ ଆଠ ବୃଷଭର ଗୋଷ୍ଠୀ ଅଛି…

Verse 89

यत्रेभाः परिभांत्यष्टौ यत्राष्टौ जविनो हयाः । मनः संयमनं यत्र कशापाणि व्यवस्थितम्

ଯେଉଁଠି ଆଠ ହାତୀ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ଦିଶନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଆଠ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ଅଛନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ମନସଂୟମ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ହାତରେ ଚାବୁକ ସଜ୍ଜ ଅଛି।

Verse 90

गंगायमुनयोरीषे चक्रे पवनदेवता । सायंप्रातर्मये चक्रे छत्रं द्यौर्मंडलं शुचि

ପବନଦେବ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନାଙ୍କ ପାଇଁ ଲଗାମ ତିଆରି କଲେ; ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟା-ପ୍ରଭାତମୟ, ଶୁଚି ଦ୍ୟୌମଣ୍ଡଳର ଛତ୍ର ମଧ୍ୟ ଗଢ଼ିଲେ।

Verse 91

तारावलीमयाः कीला आहेया उपनायकाः । श्रुतयो मार्गदर्शिन्यः स्मृतयो रथगुप्तयः

ତାରାମାଳାରେ କୀଳଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମିତ ହେଲା; ସର୍ପମାନେ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ସହଚର ହେଲେ। ଶ୍ରୁତିମାନେ ମାର୍ଗ ଦେଖାଇଲେ, ସ୍ମୃତିମାନେ ରଥର ରକ୍ଷକ ହେଲେ।

Verse 92

दक्षिणाधूर्दृढा यत्र मखा यत्राभिरक्षकाः । आसनं प्रणवो यत्र गायत्रीपादपीठभूः

ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଦକ୍ଷିଣାର ବିଧି ଦୃଢ଼ ରହେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେଠାରେ ଆସନ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’, ଭୂମି ଗାୟତ୍ରୀର ପାଦପୀଠ ହୋଇ ଶୋଭେ।

Verse 93

सांगा व्याहृतयो यत्र शुभा सोपानवीथिकाः । सूर्याचंद्रमसौ यत्र सततं द्वाररक्षकौ

ଯେଉଁଠାରେ ଅଙ୍ଗସହିତ ପବିତ୍ର ବ୍ୟାହୃତିମାନେ ଶୁଭ ସୋପାନ ଓ ପଥ ହୋଇଯାନ୍ତି। ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ସଦା ଦ୍ୱାରରକ୍ଷକ ଭାବେ ରହନ୍ତି।

Verse 94

अग्निर्मकरतुंडश्च रथभूः कौमुदीमयी । ध्वजदंडो महामेरुः पताका हस्करप्रभा

ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ଓ ମକରତୁଣ୍ଡ ଶକ୍ତି ସନ୍ନିହିତ; ରଥଭୂମି କୌମୁଦୀ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିମୟ। ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡ ମହାମେରୁ ସମ, ପତାକା ଦୀପ୍ତ ପ୍ରଭାରେ ଜ୍ଵଳେ।

Verse 95

स्वयं वाग्देवता यत्र चंचच्चामरधारिणी । स्कंद उवाच । शैलादिनेति विज्ञप्तो देवदेव उमापतिः

ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ବାଗ୍ଦେବୀ କମ୍ପିତ ଚାମର ଧାରଣ କରି ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ। ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ— ‘ଶୈଲାଦି…’ ଏପରି ବିଜ୍ଞପ୍ତି ହେଲେ ଦେବଦେବ ଉମାପତି ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 96

कृतनीराजनविधिरष्टभिर्देवमातृभिः । पिनाकपाणिरुत्तस्थौ दत्तहस्तोथ शार्ङ्गिणा

ଅଷ୍ଟ ଦେବମାତୃମାନେ ନୀରାଜନ (ଆରତି) ବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ କରିବା ପରେ ପିନାକପାଣି ପ୍ରଭୁ (ଶିବ) ଉଠିଲେ। ତାପରେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ହାତ ଧରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।

Verse 97

निनादो दिव्यवाद्यानां रोदसी पर्यपूरयत् । गीतमंगलगीर्भिश्च चारणैरनुवर्धितः

ଦିବ୍ୟ ବାଦ୍ୟମାନଙ୍କର ନିନାଦ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ—ଦୁହେଁକୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କଲା; ଚାରଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଦ୍ଧିତ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଗୀତ-ସ୍ତୁତିବାଣୀରେ ତାହା ଆହୁରି ପ୍ରବଳ ହେଲା।

Verse 98

तेन दिव्यनिनादेन बधिरीकृतदिङ्मुखाः । आहूता इव आजग्मुर्विष्वग्भुवनवासिनः

ସେହି ଦିବ୍ୟ ନିନାଦରେ ଦିଗମୁଖମାନେ ଯେନ ଶ୍ରବଣଶକ୍ତି ହରାଇଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗର ଭୁବନବାସୀମାନେ ଡାକାଯାଇଥିବା ପରି ସବୁଠାରୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 99

दिव्यांतरिक्षभौमानि यानि तीर्थानि सर्वतः । तान्यत्र निवसिष्यंति दर्शे सोमदिनान्विते

ସର୍ବତ୍ର ଥିବା ଦିବ୍ୟ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷୀୟ ଓ ଭୌମ ତୀର୍ଥମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ନିବାସ କରିବେ—ବିଶେଷତଃ ଅମାବାସ୍ୟା ଦର୍ଶନ ସୋମବାର ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 100

षडाननाः कुमाराश्च मयूरवरवाहनाः । ममानुगाः समायाताः कोटयोष्टौ महाबलाः

ଷଡାନନ କୁମାରମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୟୂରବାହନରେ ଆରୂଢ—ମୋର ଅନୁଚର—ମହାବଳୀ ଅଷ୍ଟ କୋଟି ସଂଖ୍ୟାରେ ଏଠାକୁ ସମାଗତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 110

स्कंद उवाच । श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं कोटिजन्माघनाशनम् । पठित्वा पाठयित्वा च शिवसायुज्यमाप्नुयात्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଆଖ୍ୟାନ ଶୁଣିଲେ କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପ ନଶିଯାଏ; ଏହାକୁ ପଢ଼ି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇ ଶିବ-ସାୟୁଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 116

अलभ्यलाभो देवस्य जातोत्र हि यतः परः । ततः काशी प्रवेशाख्यं जप्यमाख्यानमुत्तमम्

ଯେହେତୁ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ଏଠାରେ ଦେବ ଅନ୍ୟଥା ଅଲଭ୍ୟ ଲାଭକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ତେଣୁ ‘କାଶୀ-ପ୍ରବେଶ’ ନାମକ ଏହି ପରମ ପୁଣ୍ୟାଖ୍ୟାନ ଜପରୂପେ ପାଠ୍ୟ।