Adhyaya 36

Verse 1

स्कंद उवाच । पुनर्विशेषं वक्ष्यामि सदाचारस्य कुंभज । यं श्रुत्वापि नरो धीमान्नाज्ञानतिमिरं विशेत्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ କୁମ୍ଭଜ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ)! ସଦାଚାରର ବିଶେଷ ବିଧି ମୁଁ ପୁନର୍ବାର କହିବି; ଯାହା ଶୁଣି ଜ୍ଞାନୀ ନର ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ ନାହିଁ।

Verse 2

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्यास्त्रयो वर्णा द्विजाः स्मृताः । प्रथमं मातृतो जाता द्वितीयं चोपनायनात्

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟ—ଏହି ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ ‘ଦ୍ୱିଜ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ ମାତାଠାରୁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଜନ୍ମ ଉପନୟନ-ସଂସ୍କାରରୁ ହୁଏ।

Verse 3

एषां क्रियानिषेकादि श्मशानांता च वैदिकी । आदधीत सुधीर्गर्भमृतौमूलं मघां त्यजेत्

ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ବୈଦିକ ସଂସ୍କାର ଗର୍ଭାଧାନାଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଶ୍ମଶାନାନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଥାଏ। ସୁଧୀ ଲୋକ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ କରି, ଋତୁ/ଗର୍ଭକାଳର ମୂଳେ ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁ।

Verse 4

स्पंदनात्प्राक्पुंसवनं सीमंतोन्नयनं ततः । मासि षष्ठेऽष्टमे वापि जातेथो जातकर्म च

ଗର୍ଭରେ ସ୍ପନ୍ଦନ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପୁଂସବନ ସଂସ୍କାର କରାଯାଏ, ତାପରେ ସୀମନ୍ତୋନ୍ନୟନ ହୁଏ। ଷଷ୍ଠ କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟମ ମାସରେ, ଏବଂ ଜନ୍ମ ପରେ ଜାତକର୍ମ ସଂସ୍କାର କରାଯାଏ।

Verse 5

नामाह्न्येकादशे गेहाच्चतुर्थेमासि निष्क्रमः । मासेन्नप्राशनं षष्ठे चूडाब्दे वा यथाकुलम्

ଏକାଦଶ ଦିନରେ ନାମକରଣ; ଚତୁର୍ଥ ମାସରେ ଶିଶୁର ଘରୁ ପ୍ରଥମ ନିଷ୍କ୍ରମଣ। ଷଷ୍ଠ ମାସରେ ଅନ୍ନପ୍ରାଶନ, ଏବଂ ଚୂଡାକର୍ମ (ମୁଣ୍ଡନ) ଏକ କିମ୍ବା ତିନି ବର୍ଷରେ କୁଳାଚାର ଅନୁସାରେ ହୁଏ।

Verse 6

शममेनो व्रजेदेवं बैजं गर्भजमवे च । स्त्रीणामेताः क्रियास्तूष्णीं पाणिग्राहस्तु मंत्रवान्

ଏହିପରି ବୀଜଜନ୍ୟ ଓ ଗର୍ଭଜନ୍ୟ ମଳ (ଦୋଷ) ଶମିତ ହୋଇ ଦୂର ହୁଏ। ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ନୀରବରେ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ପାଣିଗ୍ରହଣ (ବିବାହରେ ହସ୍ତଗ୍ରହଣ) ମନ୍ତ୍ରସହିତ ହୁଏ।

Verse 7

सप्तमेथाष्टमेवाब्दे सावित्रीं ब्राह्मणोर्हति । नृपस्त्वेकादशे वैश्यो द्वादशे वा यथाकुलम्

ସପ୍ତମ କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସାବିତ୍ରୀ (ଉପନୟନ) ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। କ୍ଷତ୍ରିୟ (ନୃପ) ଏକାଦଶ ବର୍ଷରେ, ଏବଂ ବୈଶ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷରେ—କିମ୍ବା କୁଳାଚାର ଅନୁସାରେ।

Verse 8

ब्रह्मतेजोभिवृद्ध्यर्थं विप्रोब्देपंचमेर्हति । षष्ठे बलार्थी नृपतिर्मौजीं वैश्योष्टमे ध्रियेत्

ବ୍ରାହ୍ମଣତେଜ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଞ୍ଚମ ବର୍ଷରେ ମୌଞ୍ଜୀ (ଯଜ୍ଞୋପବୀତ) ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ବଳକାମୀ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜା ଷଷ୍ଠରେ, ଏବଂ ବୈଶ୍ୟ ଅଷ୍ଟମରେ ମୌଞ୍ଜୀ ଧାରଣ କରୁ।

Verse 9

महाव्याहृतिपूर्वं च वेदमध्यापयेद्गुरुः । उपनीय च तं शिष्यं शौचाचारे च योजयेत्

ଗୁରୁ ମହାବ୍ୟାହୃତି ପୂର୍ବକ ବେଦ ଅଧ୍ୟାପନ କରାଇବେ। ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଉପନୟନ କରି ଶୌଚ ଓ ସଦାଚାରରେ ତାଙ୍କୁ ସୁସ୍ଥାପିତ କରିବେ।

Verse 10

पूर्वोक्तविधिना शौचं कुर्यादाचमनं तथा । दंताञ्जिह्वां विशोध्याथ कृत्वा मलविशोधनम्

ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ଶୌଚ କରିବା ଓ ସେହିପରି ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଦାନ୍ତ ଓ ଜିଭ ସଫା କରି ମଳ-ବିଶୋଧନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

स्नात्वांबुदैवतैर्मंत्रैः प्राणानायम्य यत्नतः । उपस्थानं रवेः कृत्वा संध्ययोरुभयोरपि

ଜଳଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରି, ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ଉଭୟ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ (ପ୍ରାତଃ ଓ ସାୟଂ) ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉପସ୍ଥାନ/ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 12

अग्निकार्यं ततः कृत्वा ब्राह्मणानभिवादयेत् । ब्रुवन्नमुक गोत्रोहमभिवादय इत्यपि

ତାପରେ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରିବା ଉଚିତ; ‘ମୁଁ ଅମୁକ ଗୋତ୍ରର; ଅଭିବାଦନ କରୁଛି’ ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।

Verse 13

अभिवादनशीलस्य वृद्धसेवारतस्य च । आयुर्यशोबलं बुद्धिर्वर्धतेऽहरहोधिकम्

ଯେ ନମ୍ରତାରେ ଅଭିବାଦନ କରେ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସେବାରେ ନିରତ ରହେ, ତାହାର ଆୟୁ, ଯଶ, ବଳ ଓ ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରତିଦିନ ଅଧିକ ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 14

अधीते गुरुणा हूतः प्राप्तं तस्मै निवेदयेत् । कर्मणा मनसा वाचा हितं तस्याचरेत्सदा

ଅଧ୍ୟୟନ ସମୟରେ ଗୁରୁ ଡାକିଲେ ଯାହା କିଛି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ ତାହା ତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ; ଏବଂ କର୍ମ, ମନ ଓ ବାଣୀଦ୍ୱାରା ସଦା ଗୁରୁଙ୍କ ହିତ ଆଚରଣ କରିବ।

Verse 15

अध्याप्याधर्मतोनार्थात्साध्वाप्तज्ञानवित्तदाः । शक्ताः कृतज्ञाः शुचयोऽद्रोहकाश्चानसूयकाः

ଅଧ୍ୟୟନ କରି ସେମାନେ ଅଧର୍ମ ମାର୍ଗରେ ଧନ ଚାହିବେ ନାହିଁ; ଧର୍ମପୂର୍ବକ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଜ୍ଞାନ ଓ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦାନ କରିବେ—ସମର୍ଥ, କୃତଜ୍ଞ, ଶୁଚି, ଅଦ୍ରୋହୀ ଓ ଅନସୂୟ (ଇର୍ଷ୍ୟାହୀନ) ହେବେ।

Verse 16

धारयेन्मेखलादंडोपवीताजिनमेव च । अनिंद्येषु चरेद्भैक्ष्यं ब्राह्मणेष्वात्मवृत्तये

ସେ ମେଖଳା, ଦଣ୍ଡ, ଉପବୀତ ଓ ଅଜିନ ଧାରଣ କରିବ; ଏବଂ ନିଜ ଜୀବିକା ପାଇଁ ନିନ୍ଦାରହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଘରେ ଭିକ୍ଷା ଚାଲିବ।

Verse 17

ब्राह्मणक्षत्रियविशामादिमध्यावसानतः । भैक्ष्यचर्या क्रमेण स्याद्भवच्छब्दोपलक्षिता

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭିକ୍ଷାଚର୍ଯ୍ୟା ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ହେବ; ଏବଂ ‘ଭବତ୍’ ଆଦି ଆଦରସୂଚକ ସମ୍ବୋଧନ ଦ୍ୱାରା ତାହା ପରିଚିତ ହେବ।

Verse 18

वाग्यतो गुर्वनुज्ञातो भुंजीतान्नमकुत्सयन् । एकान्नं न समश्नीयाच्छ्राद्धेऽश्नीयात्तथापदि

ବାକ୍‌ସଂଯମ କରି ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞା ପାଇ, ଅନ୍ନକୁ ନିନ୍ଦା ନକରି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏକମାତ୍ର ଏକ ପଦର ଭୋଜନ ନ କରିବ; କିନ୍ତୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଓ ଆପଦ୍‌କାଳେ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ଭୋଜନ କରିପାରେ।

Verse 19

अनारोग्यमनायुष्यमस्वर्ग्यंचातिभोजनम् । अपुण्यं लोकविद्विष्टं तस्मात्तत्परिवर्जयेत्

ଅତିଭୋଜନ ଅନାରୋଗ୍ୟ ଆଣେ, ଆୟୁ କ୍ଷୟ କରେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ କଲ୍ୟାଣକୁ ବାଧା ଦିଏ। ଏହା ଅପୁଣ୍ୟ ଓ ଲୋକନିନ୍ଦିତ; ତେଣୁ ଏହାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 20

न द्विर्भुंजीत चैकस्मिन्दिवा क्वापि द्विजोत्तमः । सायंप्रातर्द्विजोऽश्नीयादग्निहोत्रविधानवित्

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଏକେ ଦିନରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦୁଇଥର ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରବିଧାନ ଜାଣୁଥିବା ଦ୍ୱିଜ ପ୍ରାତଃ ଓ ସାୟଂ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 21

मधुमांसं प्राणिहिंसां भास्करालोकनांजने । स्त्रियं पर्युषितोच्छिष्टंपरिवादं विवजर्येत्

ମଧୁ ଓ ମାଂସ, ପ୍ରାଣିହିଂସା, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଦେଖିବା, ଅଞ୍ଜନ ଲଗାଇବା—ଏସବୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ଅନୁଚିତ ସଙ୍ଗ, ପର୍ଯ୍ୟୁଷିତ (ବାସି) ଓ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଭୋଜନ, ଏବଂ ପରନିନ୍ଦାକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 22

औपनायनिकः कालो ब्रह्मक्षत्र विशां परः । आ षोडशादाद्वाविंशादा चतुर्विंशदब्दतः

ଉପନୟନର ଯଥୋଚିତ କାଳ—ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଷୋଳ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ବାଇଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏବଂ ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ ଚବିଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

Verse 23

इतोप्यूर्ध्वं न संस्कार्याः पतिता धर्मवर्जिताः । व्रात्यस्तोमेन यज्ञेन तत्पातित्यं परिव्रजेत्

ଏହି ସୀମା ପରେ ସେମାନେ ଆଉ ସଂସ୍କାରଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଧର୍ମବର୍ଜିତ ହୋଇ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି। ‘ବ୍ରାତ୍ୟସ୍ତୋମ’ ନାମକ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ସେହି ପତିତତ୍ୱ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।

Verse 24

सावित्रीपतितैः सार्धं संबंधं न समाचरेत् । ऐणं च रौरवं वास्तं क्रमाच्चर्म द्विजन्मनाम्

ସାବିତ୍ରୀରୁ ପତିତ (ଉପନୟନଭ୍ରଷ୍ଟ) ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧ ନ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ରମେ ହରିଣଚର୍ମ, ରୁରୁଚର୍ମ ଓ ଛାଗଚର୍ମ ବିହିତ।

Verse 25

वसीरन्नानुपूर्व्येण शाण क्षौमाविकानि च । द्विजस्य मेखला मौंजी मौर्वी च भुजजन्मनः । भवेत्त्रिवृत्समाश्लक्ष्णा विशस्तु शणतांतवी

ସେ କ୍ରମେ ଶାଣ, କ୍ଷୌମ ଓ ଉଲ୍ଲ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରୁ। ଦ୍ୱିଜର ମେଖଳା ମୁଞ୍ଜଘାସର; ଭୁଜଜନ୍ମା (କ୍ଷତ୍ରିୟ)ର ମୌର୍ବୀର। ତାହା ମସୃଣ ଓ ତ୍ରିବୃତ ହେଉ; ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ ଶଣତନ୍ତୁର ମେଖଳା ବିହିତ।

Verse 26

मुंजाभावे विधातव्या कुशाश्मंतकबल्वजैः । ग्रंथिनैकेन संयुक्ता त्रिभिः पंचभिरेव वा

ମୁଞ୍ଜ ନ ମିଳିଲେ କୁଶ, ଅଶ୍ମନ୍ତକ କିମ୍ବା ବଲ୍ୱଜ ତନ୍ତୁଦ୍ୱାରା ମେଖଳା କରିବା ଉଚିତ—ଏକ, ତିନି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ଗ୍ରନ୍ଥି (ଗାଠ) ସହ ଯୁକ୍ତ କରି।

Verse 27

उपवीतक्रमेण स्यात्कार्पासं शाणमाविकम् । त्रिवृदूर्ध्ववृतं तच्च भवेदायुर्विवृद्धये

ଉପବୀତ କ୍ରମେ କାର୍ପାସ, ଶାଣ ଓ ଉଲ୍ଲର ହେଉ। ତାହା ତ୍ରିବୃତ ଓ ଊର୍ଧ୍ୱବୃତ (ଉପରକୁ ମୋଡ଼ା) ହେଉ; ଏହା ଆୟୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 28

बिल्वपालाशयोर्दंडो ब्राह्मणस्य नृपस्य तु । न्यग्रोधबालदलयोः पीलूदुंबरयोर्विशः

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ବିଲ୍ୱ କିମ୍ବା ପଲାଶ କାଠର; କ୍ଷତ୍ରିୟ (ରାଜା)ଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ବାଳଦଳ କାଠର; ଏବଂ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ପୀଳୁ କିମ୍ବା ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ହେବ।

Verse 29

आमौलिं वाऽललाटंवाऽनासमूर्ध्वप्रमाणतः । ब्रह्मक्षत्रविशां दंडस्त्वगाढ्योनाग्निदूषितः

ଦଣ୍ଡର ପ୍ରମାଣ ମୌଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିମ୍ବା ଲଲାଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଅଥବା କମେ କମେ ନାସାର ଉପର ଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣ-କ୍ଷତ୍ରିୟ-ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଦୃଢ଼ ଓ ମୋଟ ହେବ, ଅଗ୍ନିଦୂଷିତ (ଜଳି/ଝୁଲସି) ହେବ ନାହିଁ।

Verse 30

प्रदक्षिणं परीत्याग्निमुपस्थाय दिवाकरम् । दंडाजिनोपवीताढ्यश्चरेद्भैक्ष्यं यथोदितम्

ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦଣ୍ଡ-ଅଜିନ-ଯଜ୍ଞୋପବୀତଧାରୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ନିୟମାନୁସାରେ ଭିକ୍ଷା ଚରଣ କରୁ।

Verse 31

मातृमातृष्वसृस्वसृपितृस्वसृपुरःसराः । प्रथमं भिक्षणीयाः स्युरेतायाचन नो वदेत्

ଭିକ୍ଷା ପ୍ରଥମେ ମାଆ, ମାଆଙ୍କ ଭଉଣୀ (ମାଉସୀ), ଭଉଣୀ, ବାପାଙ୍କ ଭଉଣୀ (ପିଶୀ) ଏବଂ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ/ରକ୍ଷକା ନାରୀମାନଙ୍କଠାରୁ ମାଗିବା ଉଚିତ। ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଭିକ୍ଷାଯାଚନାରେ ‘ନା’ ବୋଲି ଟାଳିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 32

यावद्वेदमधीते च चरन्वेदव्रतानि च । ब्रह्मचारी भवेत्तावदूर्ध्वं स्नातो गृही भवेत्

ଯେତେଦିନ ସେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ ଏବଂ ବେଦବ୍ରତ ଆଚରଣ କରେ, ସେତେଦିନ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହିବ। ତାପରେ ସମାବର୍ତ୍ତନ-ସ୍ନାନ କରି ଗୃହସ୍ଥ ହେବ।

Verse 33

प्रोक्तोसावुपकुर्वाणो द्वितीयस्तत्र नैष्ठिकः । तिष्ठेत्तावद्गुरुकुले यावत्स्यादायुषः क्षयः

ଏଠାରେ ‘ଉପକୁର୍ବାଣ’ ବୋଲି କୁହାଗଲା; ଦ୍ୱିତୀୟଟି ‘ନୈଷ୍ଠିକ’। ସେ ଗୁରୁକୁଳରେ ଯେତେଦିନ ଆୟୁ ରହେ—ଆୟୁଷ୍ୟ କ୍ଷୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ବସିବା ଉଚିତ।

Verse 34

गृहाश्रमं समाश्रित्य यः पुनर्ब्रह्मचर्यभाक् । नासौ यतिर्वनस्थो वा स्यात्सर्वाश्रमवर्जितः

ଯେ ଗୃହାଶ୍ରମ ଗ୍ରହଣ କରି ପୁନଃ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କରେ, ସେ ନ ଯତି, ନ ବାନପ୍ରସ୍ଥ; ସେ ସର୍ବାଶ୍ରମବର୍ଜିତ ହୋଇଯାଏ।

Verse 35

अनाश्रमी न तिष्ठेत दिनमेकमपि द्विजः । आश्रमं तु विना तिष्ठन्प्रायश्चित्ती यतो हि सः

ଦ୍ୱିଜ ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଅନାଶ୍ରମୀ ହୋଇ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଆଶ୍ରମ ବିନା ରହୁଥିବା ଲୋକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।

Verse 36

जपं होमं व्रतं दानं स्वाध्यायं पितृतर्पणम् । कुर्वाणोथाश्रमभ्रष्टो नासौ तत्फलमाप्नुयात्

ଜପ, ହୋମ, ବ୍ରତ, ଦାନ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଯଦି ଆଶ୍ରମଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ସେହି କର୍ମମାନଙ୍କର ଯଥୋଚିତ ଫଳ ପାଉନାହିଁ।

Verse 37

मेखलाजिनदंडाश्च लिंगं स्याद्ब्रह्मचारिणः । गृहिणो वेदयज्ञादि नखलोमवनस्थितेः

ବ୍ରହ୍ମଚାରୀର ଲିଙ୍ଗ ହେଉଛି ମେଖଳା, ଅଜିନ ଓ ଦଣ୍ଡ। ଗୃହସ୍ଥର ଲକ୍ଷଣ ବେଦୀୟ ଯଜ୍ଞାଦି କର୍ମ; ଏବଂ ବାନପ୍ରସ୍ଥର ଲକ୍ଷଣ ନଖ-ଲୋମ (ନ କାଟା ନଖ ଓ କେଶ) ଅଟେ।

Verse 38

त्रिदंडादि यतेरुक्तमुपलक्षणमत्र वै । एतल्लक्षणहीनस्तु प्रायश्चित्ती दिने दिने

ଏଠାରେ ଯତିଙ୍କ ତ୍ରିଦଣ୍ଡ ଆଦି ମାନ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଯେ ଏହି ଲକ୍ଷଣହୀନ, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 39

जीर्णं कमंडलुं दंडमुपवीताजिने अपि । अप्स्वेव तानि निक्षिप्य गृह्णीतान्यच्च मंत्रवत्

କମଣ୍ଡଲୁ, ଦଣ୍ଡ, ଉପବୀତ ଓ ଅଜିନ ଯଦି ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳରେ ରଖି ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ଅନ୍ୟ (ନୂତନ) ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 40

विदध्यात्षोडशे वर्षे केशांतकर्म च क्रमात् । द्वाविंशे च चतुर्विंशे गार्हस्थ्य प्रतिपत्तये

ଷୋଳହ ବର୍ଷରେ କ୍ରମାନୁସାରେ କେଶାନ୍ତ ସଂସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବାଇଶରୁ ଚବିଶ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

तपो यज्ञ व्रतेभ्यश्च सर्वस्माच्छुभकर्मणः । द्विजातीनां श्रुतिर्ह्येका हेतुर्निश्रेयस श्रियः

ତପ, ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶୁଭକର୍ମଠାରୁ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ନିଶ୍ରେୟସ-ଶ୍ରୀର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ହେଉଛି ଶ୍ରୁତି (ବେଦବାଣୀ)।

Verse 42

वेदारंभे विसर्गे च विदध्यात्प्रणवं सदा । अफलोऽनोंकृतो यस्मात्पठितोपि न सिद्धये

ବେଦପାଠର ଆରମ୍ଭ ଓ ସମାପ୍ତିରେ ସଦା ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଓଁ ଉଚ୍ଚାରଣ ବିନା ପାଠ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ ଏବଂ ପଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଦିଏ ନାହିଁ।

Verse 43

वेदस्य वदनं प्रोक्तं गायत्री त्रिपदा परा । तिसृभिः प्रणवाद्याभिर्महाव्याहृतिभिः सह

ବେଦର ‘ମୁଖ’ ବୋଲି ପରମ ତ୍ରିପଦା ଗାୟତ୍ରୀ କୁହାଯାଇଛି; ପ୍ରଣବରୁ ଆରମ୍ଭ ତିନି ମହାବ୍ୟାହୃତି ସହିତ।

Verse 44

सहस्रं साधिकं किंचित्त्रिकमैतज्जपन्यमी । मासं बहिः प्रतिदिनं महाघादपि मुच्यते

ଏହି ତ୍ରୟକୁ ହଜାରରୁ କିଛି ଅଧିକ ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଦିନ ବାହାରେ (ବହିଃ) କରେ, ସେ ମହାପାପରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 45

अत्यब्दमिति योभ्यस्येत्प्रतिघस्रमनन्यधीः । स व्योममूर्तिः शुद्धात्मा परं ब्रह्माधिगच्छति

ଯେ ‘ଅତ୍ୟବ୍ଦମ୍’କୁ ଏହିପରି ପ୍ରତିଦିନ, ଅନନ୍ୟ ଧ୍ୟାନରେ, ନିରନ୍ତର ଅଭ୍ୟାସ କରେ, ସେ ଯେନ ଆକାଶମୂର୍ତ୍ତି ହୁଏ; ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ହୋଇ ପରବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 46

त्रिवर्णमयमोंकारं भूर्भुवःस्वरिति त्रयम् । पादत्रयं च सावित्र्यास्त्रयोवेदा अदूदुहन्

ତିନି ବେଦ ତ୍ରିବର୍ଣ୍ଣମୟ ଓଂକାର, ‘ଭୂଃ ଭୁବଃ ସ୍ୱଃ’ ଏହି ତ୍ରୟ, ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ)ର ତିନି ପାଦ—ଏମାନଙ୍କୁ ଯେନ ଦୋହନ କରି ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 47

एतदक्षरमेनां च जपेद्व्याहृतिपूर्विकाम् । संध्ययोर्वेदविद्विप्रो वेदपुण्येन युज्यते

ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଵ୍ୟାହୃତିପୂର୍ବକ ଏହି ଅକ୍ଷର (ଓଂ) ଓ ଏହି (ଗାୟତ୍ରୀ)କୁ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଏପରି କଲେ ସେ ବେଦଜନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 48

विधिक्रतोर्दशगुणं जपस्यफलमश्नुते । विधिक्रतोर्दशगुणो जपक्रतुरुदीरितः

ବିଧିପୂର୍ବକ କୃତ କ୍ରତୁ-ଯଜ୍ଞର ଫଳଠାରୁ ଜପର ଫଳ ଦଶଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତେଣୁ ଜପକୁ ହିଁ ‘ଜପ-କ୍ରତୁ’ ବୋଲି ଘୋଷିତ, ବିଧିକ୍ରତୁଠାରୁ ଦଶଗୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 49

उपांशुस्तच्छतगुणः सहस्रो मानसस्ततः

ଉପାଂଶୁ (ମନ୍ଦସ୍ୱରେ) କୃତ ଜପ ତାହାର ଶତଗୁଣ ଫଳ ଦିଏ; ତାପରେ ମାନସ ଜପ ସହସ୍ରଗୁଣ ଫଳଦାୟକ।

Verse 50

अधीत्यवेदान्वेदौ वा वेदं वा शक्तितो द्विजः । सुवर्णपूर्ण धरणी दानस्य फलमश्नुते

ଦ୍ୱିଜ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ—ସମସ୍ତ ବେଦ, କିମ୍ବା ଦୁଇଟି, କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ବେଦ—ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଦାନର ଫଳ ପାଏ।

Verse 51

श्रुतिमेव सदाभ्यस्येत्तपस्तप्तुं द्विजोत्तमः । श्रुत्यभ्यासो हि विप्रस्य परमं तप उच्यते

ତପ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ସଦା ଶ୍ରୁତିକୁ ହିଁ ଅଭ୍ୟାସ କରୁ; କାରଣ ବିପ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୁତିର ନିରନ୍ତର ଅଭ୍ୟାସକୁ ପରମ ତପ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 52

हित्वा श्रुतेरध्ययनं योन्यत्पठितुमिच्छति । स दोग्ध्रीं धेनुमुत्सृज्य ग्रामक्रोडीं दुधुक्षति

ଯେ ଶ୍ରୁତିର ଅଧ୍ୟୟନ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ପଢ଼ିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଦୁଧଦେଇଥିବା ଗାଈକୁ ଛାଡ଼ି ଗାଁର ଶୂକରୀକୁ ଦୁହିବାକୁ ଚାହିବା ପରି।

Verse 53

उपनीय च वै शिष्यं वेदमध्यापयेद्द्विजः । सकल्पं सरहस्यं च तमाचार्यं विदु्र्बुधाः

ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଉପନୟନ କରାଇ ବେଦକୁ କଳ୍ପସହିତ ଓ ରହସ୍ୟସହିତ ପଢ଼ାନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ‘ଆଚାର୍ୟ’ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

Verse 54

योध्यापयेदेकदेशं श्रुतेरंगान्यथापि वा । वृत्त्यर्थं स उपाध्यायो विद्वद्भिः परिगीयते

ଜୀବିକାର୍ଥେ ଯେ ଶ୍ରୁତିର ଏକ ଅଂଶ କିମ୍ବା ବେଦାଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ପଢ଼ାନ୍ତି, ବିଦ୍ୱାନମାନେ ତାଙ୍କୁ ‘ଉପାଧ୍ୟାୟ’ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।

Verse 56

अग्न्याधेयं पाकयज्ञानग्निष्टोमादिकान्मखान् । यः करोति वृतो यस्य स तस्यर्त्त्विगिहोच्यते

ଯେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଅନ୍ୟଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନ୍ୟାଧାନ, ପାକଯଜ୍ଞ ଓ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦି ମଖଗୁଡ଼ିକ କରନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କର ‘ଋତ୍ୱିକ୍’ (ଯାଜକ) ବୋଲି ଏଠାରେ କୁହାଯାଏ।

Verse 57

उपाध्यायाद्दशाचार्य आचार्यात्तु शतं पिता । सहस्रं तु पितुर्माता गौरवेणातिरिच्यते

ଗୌରବରେ ଉପାଧ୍ୟାୟଠାରୁ ଆଚାର୍ୟ ଦଶଗୁଣ, ଆଚାର୍ୟଠାରୁ ପିତା ଶତଗୁଣ; ଏବଂ ପିତାଠାରୁ ମାତା ସହସ୍ରଗୁଣ ଅଧିକ ସମ୍ମାନନୀୟ।

Verse 58

विप्राणां ज्ञानतो ज्यैष्ठ्यं बाहुजानां तु वीर्यतः । वैश्यानां धान्यधनतः पज्जातानां तु जन्मतः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠତା ଜ୍ଞାନରୁ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରାକ୍ରମରୁ, ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧାନ୍ୟ ଓ ଧନରୁ; ଏବଂ ନିମ୍ନଜାତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଜନ୍ମରୁ ଗଣାଯାଏ।

Verse 59

यथाविधि निषेकादि यः कर्म कुरुते द्विजः । संभावयेत्तथान्नेन गुरुः स इह कीर्त्यते

ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଗର୍ଭାଧାନାଦି ସଂସ୍କାରକର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାବିଧି କରେ ଏବଂ ଅନ୍ନ-ନୈବେଦ୍ୟରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ କରେ, ସେଇ ଏଠାରେ ସତ୍ୟ ଗୁରୁ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 60

स्वप्ने सिक्त्वा ब्रह्मचारी द्विजः शुक्रमकामतः । स्नात्वार्कमर्चयित्वा त्रिः पुनर्मामित्यृचं जपेत्

ଯଦି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନରେ ଅକାମତଃ ଶୁକ୍ରସ୍ରାବ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ସ୍ନାନ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ‘ପୁନର୍ମାମ୍…’ ଆରମ୍ଭ ଥିବା ଋଚାକୁ ତିନିଥର ଜପ କରିବ।

Verse 61

स्वधर्मनिरतानां च वेदयज्ञक्रियावताम् । ब्रह्मचारी चरेद्भैक्ष्यं वेश्मसुप्रयतोऽन्वहम्

ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପ୍ରତିଦିନ ସଂଯମପୂର୍ବକ ଭିକ୍ଷାଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ସ୍ୱଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ବେଦାଧ୍ୟୟନ-ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାରେ ନିରତ ଲୋକମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 62

अकृत्वा भैक्ष्यचरणमसमिध्य हुताशनम् । अनातुरः सप्तरात्रमवकीर्णि व्रतं चरेत्

ଯଦି ସେ ଅନାତୁର ଥାଇ ଭିକ୍ଷାଚରଣ ନ କରେ ଏବଂ ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି)କୁ ଯଥାବିଧି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ନ କରେ, ତେବେ ସେ ସପ୍ତରାତ୍ରି ଅବକୀର୍ଣି-ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବ।

Verse 63

यथेष्टचेष्टो नभवेद्गुरोर्नयनगोचरे । न नामपरिगृह्णीयात्परोक्षेप्यविशेषणम्

ଗୁରୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚରରେ ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଗୁରୁ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଦରସୂଚକ ବିଶେଷଣ ବିନା ଗୁରୁଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 64

गुरुनिंदाभवेद्यत्र परिवादस्तु यत्र च । श्रुती पिधाय वास्थेयं यातव्यं वा ततोन्यतः

ଯେଉଁଠାରେ ଗୁରୁନିନ୍ଦା ହୁଏ ଓ ଯେଉଁଠାରେ ଅପବାଦ–ପରିବାଦ ଚାଲେ, ସେଠାରେ କାନ ଢାକି ମାତ୍ର ରହିବା ଉଚିତ; ନଚେତ୍ ସେଠାରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 65

खरो गुरोः परीवादाच्छ्वा भवेद्गुरुनिंदकः । मत्सरी क्षुद्रकीटःस्यात्परिभोक्ता भवेत्कृमिः

ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପବାଦ କଲେ ମଣିଷ ଗଧା ହୁଏ; ଗୁରୁନିନ୍ଦକ କୁକୁର ହୁଏ। ଇର୍ଷ୍ୟାଳୁ ଛୋଟ କୀଟ ହୁଏ, ଓ ପରଭୋଗୀ କୃମି ହୁଏ।

Verse 66

नाभिवाद्या गुरोः पत्नी स्पृष्ट्वांघ्री युवती सती । क्वापि विंशतिवर्षेण ज्ञातृणा गुणदोषयोः

ଗୁରୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ—ସତୀ ଓ ଯୁବତୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ତାଙ୍କୁ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ସମ୍ବୋଧନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି ପ୍ରଣାମ କରି ସାବଧାନ ରହିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଗୁଣ–ଦୋଷ ତ ଜ୍ଞାତିମାନେ ମଧ୍ୟ କୋଡ଼ିଏ ବର୍ଷରେ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 67

स्वभावश्चंचलः स्त्रीणां दोषः पुंसामतः स्मृतः । प्रमदासु प्रमाद्यंति क्वचिन्नैव विपश्चितः

ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଚଞ୍ଚଳ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ; ଏହାକୁ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପତନର କାରଣ ହେବା ଦୋଷ ଭାବେ ମନାଯାଏ। ସ୍ତ୍ରୀବିଷୟରେ କେବେ କେବେ ବିଦ୍ୱାନ ମଧ୍ୟ ଭୁଲ କରେ, ଯଦିଓ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ସେ ଭୁଲ କରେ ନାହିଁ।

Verse 68

विद्वांसमप्यविद्वांसं यतस्ताधर्षयंत्यलम् । स्ववशं वापि कुर्वंति सूत्रबद्धशकुंतवत्

କାରଣ ସେମାନେ ବିଦ୍ୱାନ ଓ ଅବିଦ୍ୱାନ—ଦୁହେଁକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଭାବେ ପରାଜିତ କରିପାରନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜ ବଶରେ କରିପାରନ୍ତି—ସୂତାରେ ବାନ୍ଧା ପକ୍ଷୀ ପରି।

Verse 69

न मात्रा न दुहित्रा वा न स्वस्रैकांतशीलता । बलवंतीद्रियाण्यत्र मोहयंत्यपि कोविदान्

ଏଠାରେ ନ ମାତା, ନ କନ୍ୟା, ନ ଏକାନ୍ତଶୀଳ ଭଗିନୀ ହିଁ କାରଣ; ବଳବତୀ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ହିଁ କାରଣ, ସେମାନେ ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ କରନ୍ତି।

Verse 70

प्रयत्नेन खनन्यद्वद्भूमेर्वार्यधिगच्छति । शुश्रूषया गुरोस्तद्वद्विद्या शिष्योधिगच्छति

ଯେପରି ପ୍ରୟାସରେ ଭୂମି ଖୋଦିଲେ ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ଜଳ ମିଳେ, ସେପରି ଗୁରୁଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ଶିଷ୍ୟ ସତ୍ୟ ବିଦ୍ୟା ପାଏ।

Verse 71

शयानमभ्युदयते ब्रध्नश्चेद्ब्रह्मचारिणम् । प्रमादादथ निम्लोचेज्जपन्नपवसेद्दिनम्

ଯଦି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପରେ ମଧ୍ୟ ଶୋଇ ରହେ ଏବଂ ପ୍ରମାଦରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ମଧ୍ୟ ହେବାକୁ ଦିଏ, ତେବେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରୂପେ ସେ ଦିନ ଜପ କରି ଉପବାସ ରହିବ।

Verse 72

सुतस्य संभवे क्लेशं सहेते पितरौ च यत् । शक्या वर्षशतेनापि नो कर्तुं तस्य निष्कृतिः

ପୁତ୍ରର ଜନ୍ମ ପାଇଁ ପିତାମାତା ଯେ କ୍ଲେଶ ସହନ କରନ୍ତି, ତାହାର ପ୍ରତିଦାନ ଶତବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିହେବ ନାହିଁ।

Verse 73

अतस्तयोः प्रियं कुर्याद्गुरोरपि च सर्वदा । त्रिषु तेषु सुतुष्टेषु तपः सर्वं समाप्यते

ଏହିହେତୁ ମାତା-ପିତା ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରିୟ ହେବା ପରି କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ତିନିଜଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସମସ୍ତ ତପ ସମାପ୍ତ ମନାଯାଏ।

Verse 74

तेषां त्रयाणां शुश्रूषा परमं तप उच्यते । तानतिक्रम्य यः कुर्यात्तन्नसिद्ध्येत्कदाचन

ମାତା, ପିତା ଓ ଗୁରୁ—ଏଇ ତିନିଜଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ସେବା କରିବାକୁ ପରମ ତପ କୁହାଯାଏ। ତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କିମ୍ବା ଅବହେଳା କରି କରା କାମ କେବେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 75

त्रीनेवामून्समाराध्य त्रींल्लोकान्स जयेत्सुधीः । देववद्दिवि दीव्येत तेषां तोषं विवर्धयन्

କେବଳ ଏଇ ତିନିଜଣ—ମାତା, ପିତା ଓ ଗୁରୁ—ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ତିନି ଲୋକକୁ ଜୟ କରେ। ତାଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ବଢ଼ାଇ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତା ପରି ବିହାର କରେ।

Verse 76

भूर्लोकं जननी भक्त्या भुवर्लोकं तथा पितुः । गुरोः शुश्रूषणात्तद्वत्स्वर्लोकं च जयेत्कृती

ମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ କୃତୀ ପୁରୁଷ ଭୂର୍ଲୋକ ପାଏ, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଭୁବର୍ଲୋକ; ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ସ୍ୱର୍ଲୋକକୁ ଜୟ କରେ।

Verse 77

एतदेव नृणां प्रोक्तं पुरुषार्थचतुष्टयम् । यदेतेषां हि संतोष उपधर्मोन्य उच्यते

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହିଏ ପୁରୁଷାର୍ଥଚତୁଷ୍ଟୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି—ମାତା, ପିତା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ସନ୍ତୋଷକୁ ହିଁ ପରମ ଉପଧର୍ମ (ଆଧାରଧର୍ମ) ବୋଲି କୁହନ୍ତି।

Verse 78

अधीत्य वेदान्वेदौ वा वेदं वापि क्रमाद्द्विजः । अप्रस्खलद्ब्रह्मचर्यो गृहाश्रममथाश्रयेत्

ବିଧିପୂର୍ବକ କ୍ରମାନୁସାରେ ଚାରି ବେଦ, କିମ୍ବା ଦୁଇ ବେଦ, ଅଥବା ଗୋଟିଏ ବେଦ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରି—ଯାହାର ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅପସ୍ଖଳିତ—ସେ ଦ୍ୱିଜ ପରେ ଗୃହାଶ୍ରମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁ।

Verse 79

अविप्लुत ब्रह्मचर्यो विश्वेशानुग्रहाद्भवेत् । अनुग्रहश्च वैश्वेशः काशीप्राप्तिकरः परः

ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ହିଁ ହୁଏ। ଏବଂ ବୈଶ୍ୱେଶଙ୍କ ସେହି ପରମ କୃପା କାଶୀପ୍ରାପ୍ତିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ।

Verse 80

काशीप्राप्त्या भवेज्ज्ञानं ज्ञानान्निर्वाणमृच्छति । निर्वाणार्थं प्रयत्नो हि सदाचारस्य धीमताम्

କାଶୀପ୍ରାପ୍ତିରେ ଜ୍ଞାନ ଜନ୍ମେ; ଜ୍ଞାନରୁ ନିର୍ବାଣ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ତେଣୁ ମୋକ୍ଷାର୍ଥେ ଧୀମାନମାନେ ସଦାଚାର ପାଇଁ ପ୍ରୟତ୍ନ କରନ୍ତି।

Verse 81

सदाचारो गृहे यद्वन्न तथास्त्याश्रमांतरे । विद्याजातं पठित्वांते गृहस्थाश्रममाश्रयेत्

ଘରେ ଯେପରି ସଦାଚାର ମିଳେ, ସେପରି ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ବିଦ୍ୟା ସମାପ୍ତ କରି ଶେଷରେ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 82

गृहाश्रमात्परं नास्ति यदि पत्नीवशंवदा । आनुकूल्यं हि दंपत्योस्त्रिवर्गोदय हेतवे

ଯଦି ମନୁଷ୍ୟ ପତ୍ନୀବଶୀଭୂତ ନ ହୁଏ, ତେବେ ଗୃହାଶ୍ରମଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କିଛି ନାହିଁ। କାରଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ପରସ୍ପର ଅନୁକୂଳତା ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ ତ୍ରିବର୍ଗର ଉନ୍ନତିର ହେତୁ।

Verse 83

आनुकूल्यं कलत्रं चेत्त्रिदिवेनापि किं ततः । प्रातिकूल्यं कलत्रं चेन्नरकेणापि किं ततः

ଯଦି ଜୀବନସଙ୍ଗୀ ଅନୁକୂଳ ହୁଏ, ତେବେ ସ୍ୱର୍ଗର ମଧ୍ୟ କଣ ଆବଶ୍ୟକ? କିନ୍ତୁ ଯଦି ଜୀବନସଙ୍ଗୀ ପ୍ରତିକୂଳ ହୁଏ, ତେବେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ କଣ ଲାଭ—ସେଠା ମଧ୍ୟ ନରକ ସମାନ।

Verse 84

गृहाश्रमः सुखार्थाय भार्यामूलं च तत्सुखम् । सा च भार्या विनीताया त्रिवर्गो विनयो धुवम्

ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ସୁଖ ପାଇଁ; ସେହି ସୁଖର ମୂଳ ହେଉଛି ଭାର୍ଯ୍ୟା। ଭାର୍ଯ୍ୟା ଯଦି ବିନୟୀ ଓ ସଦାଚାରିଣୀ ହୁଏ, ତେବେ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ ତ୍ରିବର୍ଗ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; କାରଣ ବିନୟ ନିଶ୍ଚୟ ଧ୍ରୁବ।

Verse 85

जलौकयोपमीयंते प्रमदा मंदबुद्धिभिः । मृगीदृशां जलौकानां विचारान्महदतंरम्

ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଲୋକେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଜଲୌକା (ଜୋକ) ସହ ତୁଳନା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ବିଚାର କଲେ ମୃଗନୟନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଜଲୌକା ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ତଫାତ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 86

जलौका केवलं रक्तमाददाना तपस्विनी । प्रमदा सर्वदा दत्ते चित्तं वित्तं बलं सुखम्

ଜଲୌକା କେବଳ ରକ୍ତ ନେଇଥାଏ, ଯେନେ ତପସ୍ୱିନୀ; କିନ୍ତୁ ସ୍ତ୍ରୀ ସଦା ଦିଏ—ଚିତ୍ତ, ଧନ, ବଳ ଓ ସୁଖ।

Verse 87

दक्षा प्रजावती साध्वी प्रियवाक्च वशंवदा । गुणैरमीभिः संयुक्ता सा श्रीः स्त्रीरूपधारिणी

ଯେ ଦକ୍ଷା, ପ୍ରଜାବତୀ, ସାଧ୍ୱୀ, ପ୍ରିୟବାକ୍ୟ କହୁଥିବା ଓ ସହଯୋଗିଣୀ—ଏହି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ସେ ନାରୀରୂପଧାରିଣୀ ଶ୍ରୀ ସ୍ୱୟଂ।

Verse 88

गुरोरनुज्ञया स्नात्वा व्रतं वेदं समाप्य च । उद्वहेत ततो भार्यां सवर्णां साधुलक्षणाम्

ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞାରେ ସମାବର୍ତ୍ତନ-ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରତ ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ସମାପ୍ତ କରି, ତାପରେ ସମବର୍ଣ୍ଣା ସଦ୍‌ଗୁଣଲକ୍ଷଣା ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 89

जने तु रसगोत्राया मातुर्याप्यसपिंडका । दारकर्मणि योग्या सा द्विजानां धर्मवृद्धये

ଜନ୍ମତଃ କନ୍ୟା ଯଦିଓ ସେହି ଗୋତ୍ରପରମ୍ପରାର, ତଥାପି ମାତୃପକ୍ଷରୁ ସପିଣ୍ଡ ସମ୍ବନ୍ଧ ନଥିଲେ ସେ ବିବାହକର୍ମରେ ଯୋଗ୍ୟା ମନାଯାଏ—ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ଗୃହକର୍ମଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ପାଇଁ।

Verse 90

स्त्रीसंबंधेप्यपस्मारि क्षयि श्वित्रि कुलं त्यजेत् । अभिशस्तिसमायुक्तं तथा कन्याप्रसूं त्यजेत्

ସ୍ତ୍ରୀ-ସମ୍ବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଯେ କୁଳରେ ଅପସ୍ମାର, କ୍ଷୟ କିମ୍ବା ଶ୍ୱିତ୍ର ଥାଏ, ସେ କୁଳକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଗୁରୁ ଅଭିଶସ୍ତିଯୁକ୍ତ କୁଳକୁ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ କେବଳ କନ୍ୟାପ୍ରସୂ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୁଳକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 91

रोगहीनां भ्रातृमतीं स्वस्मात्किंचिल्लघीयसीम् । उद्वहेत द्विजो भार्यां सौम्यास्यां मृदुभाषिणीम्

ଦ୍ୱିଜ ପୁରୁଷ ରୋଗହୀନା, ଭ୍ରାତୃମତୀ, ନିଜଠାରୁ କିଛି କମ୍ ବୟସ୍କା, ସୌମ୍ୟମୁଖୀ ଓ ମୃଦୁଭାଷିଣୀ ଏମିତି ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 92

न पर्वतर्क्षवृक्षाह्वां न नदीसर्पनामिकाम् । न पक्ष्यहिप्रेष्यनाम्नीं सौम्याख्यामुद्वहेत्सुधीः

ସୁଧୀ ପୁରୁଷ ପର୍ବତ, ଋକ୍ଷ (ଭାଲୁ) କିମ୍ବା ବୃକ୍ଷ ନାମଧାରିଣୀ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନଦୀ କିମ୍ବା ସର୍ପ ନାମଧାରିଣୀକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ପକ୍ଷୀ, ଅହି (ସାପ) କିମ୍ବା ପ୍ରେଷ୍ୟ (ଦାସ/ସେବକ) ନାମଧାରିଣୀକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏବଂ କେବଳ ‘ସୌମ୍ୟା’ ନାମଧାରିଣୀକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 93

न चातिरिक्तहीनांगीं नातिदीर्घां न वा कृशाम् । नालोमिकां नातिलोमां नास्निग्धस्थूलमौलिजाम्

ଅତ୍ୟଧିକ ହୀନ କିମ୍ବା ଅତ୍ୟଧିକ ଅଙ୍ଗବିକୃତି ଥିବା, ଅତିଦୀର୍ଘା କିମ୍ବା ଅତିକୃଶା, ଅଳ୍ପଲୋମା କିମ୍ବା ଅତିଲୋମା, ଏବଂ ରୁକ୍ଷ-ଭାରୀ (ଅସ୍ନିଗ୍ଧ-ସ୍ଥୂଲ) କେଶବତୀ କନ୍ୟାକୁ ବଧୂ ଭାବେ ଚୟନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 94

मोहात्समुपयच्छेत कुलहीनां न कन्यकाम् । हीनोपयमनाद्याति संतानमपि हीनताम्

ମୋହବଶରେ କୁଳହୀନ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ହୀନ କୁଳରେ କରାଯାଇଥିବା ବିବାହ ସନ୍ତାନକୁ ମଧ୍ୟ ହୀନତାକୁ ନେଇଯାଏ।

Verse 95

लक्षणानि परीक्ष्यादौ ततः कन्यां समुद्वहेत् । सुलक्षणा सदाचारा पत्युरायुर्विवर्धयेत्

ପ୍ରଥମେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ପରୀକ୍ଷା କରି ପରେ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ; ସୁଲକ୍ଷଣା ଓ ସଦାଚାରିଣୀ ସ୍ତ୍ରୀ ପତିଙ୍କ ଆୟୁ ବଢ଼ାଏ।

Verse 96

ब्रह्मचारि समाचार इति ते समुदी रितः । घटोद्भव प्रसंगेन स्त्रीलक्षणमथ ब्रुवे

ଏପରି ତୁମକୁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀର ଆଚାର କୁହାଗଲା; ଏବେ, ହେ ଘଟୋଦ୍ଭବ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ), ସେହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମୁଁ ସ୍ତ୍ରୀଲକ୍ଷଣ କହୁଛି।