Adhyaya 30

Verse 1

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्यमहाभाग स च राजा भगीरथः । आराध्य श्रीमहादेवमुद्दिधीर्षुः पितामहान्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଶୁଣ। ରାଜା ଭଗୀରଥ ପିତୃମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ଇଚ୍ଛାରେ ଶ୍ରୀମହାଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 2

ब्रह्मशाप विनिर्दग्धान्सर्वान्राजर्षिसत्तमः । महता तपसा भूमिमानिनाय त्रिवर्त्मगाम्

ବ୍ରହ୍ମଶାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ସେ ରାଜର୍ଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାତପସ୍ୟାରେ ତ୍ରିବର୍ତ୍ମଗାମିନୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରଣ କରାଇଲେ।

Verse 3

त्रयाणामपि लोकानां हिताय महते नृपः । समानैषीत्ततो गंगां यत्रासीन्मणिकर्णिका

ତିନି ଲୋକର ମହାହିତ ପାଇଁ ରାଜା ତାପରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ ମଣିକର୍ଣିକା ଥିଲା ସେଠାକୁ ଆଣିଲେ।

Verse 4

आनंदकाननं शंभोश्चक्रपुष्करिणी हरेः । परब्रह्मैकसुक्षेत्रं लीलामोक्षसमर्पकम्

ଏହା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଆନନ୍ଦକାନନ, ହରିଙ୍କ ଚକ୍ରପୁଷ୍କରିଣୀ; ପରବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ସୁଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ର—ଯାହା ଲୀଳାରୂପେ ମୋକ୍ଷ ଦାନ କରେ।

Verse 5

प्रापयामास तां गंगां दैलीपिः पुरतश्चरन् । निर्वाणकाशनाद्यत्र काशीति प्रथिता पुरी

ତାଙ୍କ ଆଗରେ ଆଗରେ ଚାଲି ଦୈଲୀପି ସେଇ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚାଇଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ବାଣକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ ବୋଲି ସେ ପୁରୀ ‘କାଶୀ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 6

अविमुक्तं महाक्षेत्रं न मुक्तं शंभुना क्वचित । प्रागेव हि मुनेऽनर्घ्यं जात्यं जांबूनदं स्वयम्

ହେ ମୁନି! ଅବିମୁକ୍ତ ମହାକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) କେବେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହା ସ୍ୱୟଂ ଅନର୍ଘ୍ୟ—ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଜାତ ଜାମ୍ବୂନଦ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି।

Verse 7

पुनर्वारितरेणापि हीरेणयदि संगतम् । चक्रपुष्करणीतीर्थं प्रागेव श्रेयसांपदम्

ବାରମ୍ବାର ପରିଶୋଧିତ ହୀରା ସହିତ କିଛି ଯୋଗ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଚକ୍ରପୁଷ୍କରଣୀ ତୀର୍ଥ ଆଦିରୁ ହିଁ ମଙ୍ଗଳ ଓ ପରମ ଶ୍ରେୟର ଧାମ।

Verse 8

ततः श्रेष्ठतरं शंभोर्मणिश्रवणभूषणात् । आनंदकानने तस्मिन्नविमुक्ते शिवालये

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମଣିମୟ କର୍ଣ୍ଣାଭୂଷଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛି—ଆନନ୍ଦକାନନରେ ଥିବା ଅବିମୁକ୍ତ ଶିବାଳୟ।

Verse 9

प्रागेव मुक्तिः संसिद्धा गंगासंगात्ततोधिका । यदा प्रभृति सा गंगा मणिकर्ण्यां समागता

ସେଠାରେ ମୁକ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ସିଦ୍ଧ ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗା-ସଙ୍ଗରେ ତାହା ଆହୁରି ବଢ଼ିଗଲା—ଯେଦିନଠାରୁ ଗଙ୍ଗା ମଣିକର୍ଣୀରେ ଆସି ମିଶିଲା।

Verse 10

तदाप्रभृति तत्क्षेत्रं दुष्प्रापं त्रिदशैरपि । कृत्वा कर्माण्यनेकानि कल्याणानीतराणि वा

ସେହି ସମୟଠାରୁ ସେ କ୍ଷେତ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ହେଲା—ଜୀବମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ କର୍ମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳକର ହେଉ କି ଅନ୍ୟଥା।

Verse 11

तानि क्षणात्समुत्क्षिप्य काशीसंस्थोऽमृतोभवेत् । तस्यां वेदांतवेद्यस्य निदिध्यासनतो विना

ସେହି (କର୍ମଭାର) କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଝାଡ଼ିଦେଇ, କାଶୀରେ ଅବସ୍ଥିତ ଜନ ଅମୃତ ହୁଏ। ସେଠାରେ ବେଦାନ୍ତେ ବେଦ୍ୟ ପରବ୍ରହ୍ମର ନିଦିଧ୍ୟାସନ ବିନା ମଧ୍ୟ (ଏହି ଫଳ ମିଳେ)।

Verse 12

विना सांख्येन योगेन काश्यां संस्थोऽमृतो भवेत् । कर्मनिर्मूलनवता विना ज्ञानेन कुंभज

ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ବିନା ମଧ୍ୟ କାଶୀରେ ରହୁଥିବା ଜନ ଅମୃତ ହୁଏ। ହେ କୁମ୍ଭଜ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ), କର୍ମମୂଳ ଉପାଡ଼ିଦେଉଥିବା ସେହି ଜ୍ଞାନ ବିନା ମଧ୍ୟ (ଏହା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ)।

Verse 13

शशिमौलिप्रसादेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । यत्नतोऽयत्नतो वापि कालात्त्यक्त्वा कलेवरम्

ଶଶିମୌଳି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ କାଶୀରେ ଅବସ୍ଥିତ ଜନ ଅମୃତ ହୁଏ—ଯତ୍ନରେ କିମ୍ବା ଅଯତ୍ନରେ, ନିୟତ କାଳରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 14

तारकस्योपदेशेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । अनेकजन्मसंसिद्धैर्बद्धोऽपि प्राकृतैर्गुणैः

ତାରକ (ମନ୍ତ୍ର/ଉପଦେଶ)ର ଉପଦେଶଦ୍ୱାରା କାଶୀରେ ଅବସ୍ଥିତ ଜନ ଅମୃତ ହୁଏ—ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସଂସିଦ୍ଧ ପ୍ରାକୃତ ଗୁଣଦ୍ୱାରା ବଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 16

देहत्यागोऽत्र वै योगः काश्यां निर्वाणसौख्यकृत् । प्राप्योत्तरवहां काश्यामतिदुष्कृतवानपि

ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ‘ଯୋଗ’ ହେଉଛି ଦେହତ୍ୟାଗ; କାଶୀରେ ତାହା ନିର୍ବାଣସୁଖକୁ ଦେଇଥାଏ। ଉତ୍ତରବାହିନୀ (ଗଙ୍ଗା) ଥିବା କାଶୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଅତିଦୁଷ୍କୃତବାନ ମଧ୍ୟ (ଉଦ୍ଧାର ପାଏ)।

Verse 17

यायात्स्वं हेलया त्यक्त्वा तद्विष्णोः परमं पदम् । यमेंद्राग्निमुखा देवा दृष्ट्वा मुक्तिपथोन्मुखान्

ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ନିବାସକୁ ତୁଚ୍ଛ ଭାବି ତ୍ୟାଗ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ଶୀଘ୍ର ଗଲେ। ମୁକ୍ତିପଥୋନ୍ମୁଖ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଯମ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଆଦି ଦେବମାନେ ସତର୍କ ହେଲେ।

Verse 18

सर्वान्सर्वे समालोक्य रक्षां चक्रुः पुरापुरः । असिं महासिरूपां च पाप्यसन्मतिखंडनीम्

ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି ନଗରେ ନଗରେ ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଏବଂ ମହାଧାରାକାର ଏକ ଖଡ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଯାହା ପାପ ଓ କୁମତିକୁ ଛେଦ କରେ।

Verse 19

दुष्टप्रवेशं धुन्वानां धुनीं देवा विनिर्ममुः । वरणां च व्यधुस्तत्र क्षेत्रविघ्ननिवारिणीम्

ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ପ୍ରବେଶକୁ ଝାଡ଼ିଦେଉଥିବା ପବିତ୍ର ଧୁନୀଧାରାକୁ ଦେବମାନେ ଗଢ଼ିଲେ। ସେଠାରେ କ୍ଷେତ୍ରର ବିଘ୍ନ ନିବାରଣକାରିଣୀ ବରଣାକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 20

दुर्वृत्तसुप्रवृत्तेश्च निवृत्तिकरणीं सुराः । दक्षिणोत्तरदिग्भागे कृत्वाऽसिं वरणां सुराः

ଦୁର୍ବୃତ୍ତକୁ ନିବାରଣ କରିବା ଓ ସୁପ୍ରବୃତ୍ତକୁ ସତ୍ପଥେ ପ୍ରେରଣ କରିବା ପାଇଁ ଦେବମାନେ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗଭାଗରେ ଅସି ଓ ବରଣାକୁ ସ୍ଥାାପନ କଲେ।

Verse 21

क्षेत्रस्य मोक्षनिक्षेप रक्षां निर्वृतिमाप्नुयुः । क्षेत्रस्य पश्चाद्दिग्भागे तं देहलिविनायकम्

ଏଭଳି ମୋକ୍ଷ-ନିକ୍ଷେପ-ରୂପ କ୍ଷେତ୍ରର ରକ୍ଷା କରି ଦେବମାନେ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲେ। ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ରର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗଭାଗରେ ସେହି ଦେହଲୀ-ବିନାୟକ (ଦ୍ୱାରସ୍ଥ ଗଣେଶ)ଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 22

स्वयं व्यापारयामास रक्षार्थं शशिशेखरः । अनुज्ञातप्रवेशानां विश्वेशेन कृपावता

ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଶିବ ସ୍ୱୟଂ ରକ୍ଷାକାର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯେପରି କୃପାମୟ ବିଶ୍ୱେଶ ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶାନୁମତି ଦେଇଛନ୍ତି ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହନ୍ତୁ।

Verse 23

ते प्रवेशं प्रयच्छंति नान्येषां हि कदाचन । इत्यर्थे कथयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् । आश्चर्यकारिपरमं काशीभक्तिप्रवर्धनम्

ସେମାନେ ପ୍ରବେଶ ଦିଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କେବେ ନୁହେଁ। ଏହି ଅର୍ଥ ବୁଝାଇବାକୁ ମୁଁ ଏକ ପୁରାତନ ଇତିହାସ କହିବି—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର, କାଶୀଭକ୍ତି ବଢ଼ାଇବାଳା।

Verse 24

स्कंद उवाच । दक्षिणाब्धितटे कश्चित्सेतुबंधसमीपतः । वणिग्धनंजयो नाम मातृभक्तिसमन्वितः

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରତଟରେ, ସେତୁବନ୍ଧ ସମୀପରେ, ଧନଞ୍ଜୟ ନାମକ ଜଣେ ବଣିକ ବସୁଥିଲେ; ସେ ମାତୃଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 25

पुण्यमार्गार्जित धनो धनतोषितमार्गणः । मार्गणस्फारितयशा यशोदातनयार्चकः

ତାଙ୍କର ଧନ ପୁଣ୍ୟମାର୍ଗରେ ଅର୍ଜିତ ଥିଲା; ସେ ଧନଦ୍ୱାରା ଯାଚକମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ। ଦାନରେ ତାଙ୍କର ଯଶ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ଯଶୋଦାନନ୍ଦନ (କୃଷ୍ଣ)ଙ୍କ ଆରାଧକ ଥିଲେ।

Verse 26

समुन्नतोपि संपत्त्या विनयानतकंधरः । आकरोपि गुणानां हि गुणिष्वाकारगोपकः

ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଉନ୍ନତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବିନୟରେ ଗର୍ଦ୍ଧନ ନମାଇ ରହୁଥିଲେ। ଗୁଣର ଆକର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୁଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ଗୋପନ କରୁଥିଲେ।

Verse 27

रूपसंपदुदारोपि परदारपराङ्मुखः । ससंपूर्णकलोप्यासीन्निष्कलंकोदयः सदा

ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଓ ଉଦାର ସମ୍ପଦ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପରସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ସଦା ବିମୁଖ ଥିଲା। ସମସ୍ତ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଆଚରଣ ସଦା ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଥିଲା।

Verse 28

ससत्यानृतवृत्तिश्च प्रायः सत्यप्रियो मुने । वर्णेतरोप्यभूल्लोके सुवर्णकृतवर्णनः

ସେ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ—ଦୁହିଁ ପ୍ରକାର ଆଚରଣ କରୁଥିଲା; ତଥାପି, ହେ ମୁନେ, ପ୍ରାୟଃ ସତ୍ୟକୁ ଭଲପାଉଥିଲା। ବର୍ଣ୍ଣବ୍ୟବସ୍ଥାର ବାହାରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ତାକୁ ‘ସୁବର୍ଣ୍ଣକୃତ’—ଯଶକୁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ସମ କରୁଥିବା—ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 29

सदाचरणगोप्येष सुखयानचरः कृती । अदरिद्रोपि मेधावी सोभूत्पापदरिद्रधीः

ସଦାଚାରର ଆବରଣ ତଳେ ତାହାର ଦୋଷ ଗୁପ୍ତ ଥିଲା; ସେ ସୁଖରେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲା, କୃତୀ ଓ ସମର୍ଥ ଥିଲା। ଧନରେ ଦରିଦ୍ର ନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ମେଧାବୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ, ପାପରେ ତାହାର ବୁଦ୍ଧି ଦରିଦ୍ର ହୋଇଗଲା।

Verse 30

तस्यैवं वर्तमानस्य कदाचित्कालपर्ययात् । जननी निधनं प्राप्ता व्याधिताऽतिजरातुरा

ସେ ଏଭଳି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବାବେଳେ, କେବେ ଏକ କାଳପର୍ଯ୍ୟୟରେ ତାହାର ଜନନୀ ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଜରାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 31

तया च यौवनं प्राप्य मेघच्छायातिचंचलम् । प्रावृण्नदीपूरसमं स्वपतिः परिवंचितः

ଏବଂ ସେ ଯୌବନ ପାଇ—ମେଘଛାୟା ପରି ଅତିଚଞ୍ଚଳ, ଓ ବର୍ଷାକାଳୀନ ନଦୀପ୍ରବାହ ପରି ଉତ୍ତାଳ—ନିଜ ସ୍ୱପତିକୁ ମଧ୍ୟ ପରିବଞ୍ଚିତ କଲା।

Verse 32

दिन त्रिचतुरस्थायि या नारी प्राप्य यौवनम् । भर्तारं वंचयेन्मोहात्साऽक्षयं नरकं व्रजेत्

ତିନି-ଚାରି ଦିନ ପରି କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁର ଯୌବନ ପାଇ ମୋହବଶେ ଯେ ନାରୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଠକେ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 33

शीलभंगेन नारीणां भर्ताधर्मपरोपि हि । पतेद्दुःखार्जितात्स्वर्गाच्छीलं रक्ष्यं ततः स्त्रिया

ନାରୀର ଶୀଳଭଙ୍ଗ ହେଲେ ତାଙ୍କର ପତି ଧର୍ମପର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖାର୍ଜିତ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହୁଏ; ତେଣୁ ସ୍ତ୍ରୀ ଶୀଳ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 34

विष्ठागर्ते च निरये स्वयं पतति दुर्मतिः । आभूतसंप्लवं यावत्ततः स्याद्ग्रामसूकरी

ସେ ଦୁର୍ମତି ନିଜେ ହିଁ ବିଷ୍ଠାଗର୍ତ ନରକରେ ପତିତ ହୁଏ; ଏବଂ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରେ ଗ୍ରାମର ସୂକରୀ ହୁଏ।

Verse 35

स्वविष्ठापायिनी चाथ वल्गुली वृक्षलंबिनी । उलूकी वा दिवांधा स्याद्वृक्षकोटरवासिनी

ତାପରେ ସେ ନିଜ ବିଷ୍ଠା ଭକ୍ଷଣକାରିଣୀ ହୁଏ; କିମ୍ବା ଗଛରେ ଝୁଲୁଥିବା ବାଟ୍; ଅଥବା ଦିନେ ଅନ୍ଧ ଉଲୁକୀ ହୋଇ ବୃକ୍ଷକୋଟରେ ବାସ କରେ।

Verse 36

रक्षणीयं महायत्नादिदं सुकृतभाजनम् । वपुः परस्य दुःस्पर्शात्सुखाभासात्मकात्स्त्रिया

ଏହି ଦେହ ସୁକୃତର ପାତ୍ର; ମହାଯତ୍ନରେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ—ସୁଖର କେବଳ ଆଭାସ ଥିବା ପରସ୍ତ୍ରୀର ଦୁଃସ୍ପର୍ଶରୁ ଦୂରେ ରଖି।

Verse 37

अनेनैव शरीरेण भर्तृसाद्विहितेन हि । किं सती न च तस्तंभ भानुमुद्यंतमाज्ञया

ପତିଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିବା ଏହି ଦେହରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସତୀ ନିଜ ଆଜ୍ଞାରେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ କି ରୋକି ଦେଲେ ନାହିଁ?

Verse 38

अत्रिपत्न्यनसूया किं भर्तृभक्तिप्रभावतः । दधार न त्रयीं गर्भे पतिव्रत परायणा

ଅତ୍ରିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅନସୂୟା—ପତିବ୍ରତା-ପରାୟଣା—ଭର୍ତ୍ତୃଭକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ ନିଜ ଗର୍ଭରେ ତ୍ରୟୀ ବେଦକୁ କି ଧାରଣ କରିନଥିଲେ?

Verse 39

इह कीर्तिश्च विपुला स्वर्गेवासस्तथाऽक्षयः । पातिव्रत्यात्स्त्रिया लभ्यं सखित्वं च श्रिया सह

ସ୍ତ୍ରୀର ପାତିବ୍ରତ୍ୟରୁ ଏହି ଲୋକରେ ବିପୁଳ କୀର୍ତ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅକ୍ଷୟ ନିବାସ, ଏବଂ ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ସହ ସଖ୍ୟତା ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 40

सादुर्वृत्त्या परित्यज्य पतिधर्मं सनातनम् । स्वच्छंदचारिणी भूत्वामृतानिरयमुद्ययौ

କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁର୍ବୃତ୍ତିରେ ସନାତନ ପତିଧର୍ମକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରିଣୀ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନରକକୁ ଗଲା।

Verse 41

धनंजयोपि च मुने केनचिच्छिवयोगिना । सार्धं तपोदयादित्थं सोऽभवद्धर्मतत्परः

ହେ ମୁନି, ଧନଞ୍ଜୟ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଶିବଯୋଗୀଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଓ ତପସ୍ୟାର ଉଦୟରେ, ଏହିପରି ଧର୍ମତତ୍ପର ହେଲା।

Verse 42

धनंजयोपि धर्मात्मा मातृभक्तिपरायणः । आदायास्थीन्यथो मातुर्गंगा मार्गस्थितोऽभवत्

ଧର୍ମାତ୍ମା ଧନଞ୍ଜୟ ମଧ୍ୟ ମାତୃଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ମାତାଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଗ୍ରହଣ କରି ଗଙ୍ଗାମାର୍ଗେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 43

पंचगव्येन संस्नाप्य ततः पंचामृतेन वै । यक्षकर्दमलेपेन लिप्त्वा पुष्पैः प्रपूज्य च

ସେ (ଅବଶେଷକୁ) ପଞ୍ଚଗବ୍ୟରେ ସ୍ନାପନ କରାଇ, ପରେ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରାଇଲା; ଯକ୍ଷ-କର୍ଦମ ଲେପ ଲଗାଇ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲା।

Verse 44

आवेष्ट्य नेत्रवस्त्रेण ततः पट्टांबरेण वै । ततः सुरसवस्त्रेण ततो मांजिष्ठवाससा

ପ୍ରଥମେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ନେତ୍ରବସ୍ତ୍ରରେ ମୁଡ଼ି, ପରେ ପଟ୍ଟାମ୍ବର (ରେଶମ)ରେ; ତାପରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତ୍ରରେ ଏବଂ ପଛେ ମଞ୍ଜିଷ୍ଠାରଞ୍ଜିତ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ କଲା।

Verse 45

नेपालकंबलेनाथ मृदाचाऽथ विशुद्धया । ताम्रसंपुटके कृत्वा मातुरंगान्यहो वणिक्

ତାପରେ ନେପାଳ କମ୍ବଳ ଓ ବିଶୁଦ୍ଧ ମୃଦାଦ୍ୱାରା (ଆବୃତ କରି) ସେ ବଣିକ—ଅହୋ!—ମାତାଙ୍କ ଅବଶେଷାଙ୍ଗକୁ ତାମ୍ରସମ୍ପୁଟରେ ରଖିଲା।

Verse 46

अस्पृष्टहीनजातिः स शुचिष्मान्स्थंडिलेशयः । आनयञ्ज्वरितोप्यासीन्मध्ये मार्गं धनंजयः

ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହୀନଜାତିର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶୁଚି ଥିଲା, ନିରାବରଣ ଭୂମିରେ ଶୟନ କରୁଥିଲା; ଜ୍ୱରାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଧନଞ୍ଜୟ ମାର୍ଗମଧ୍ୟରେ (ଅବଶେଷ) ବହନ କରି ଚାଲିଲା।

Verse 47

भारवाहः कृतस्तेन कश्चिद्दत्त्वोचितां भृतिम् । किं बहूक्तेन घटज काशी प्राप्ताऽथ तेन वै

ସେ ଜଣେ ଭାରବାହକକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି ଯଥୋଚିତ ମଜୁରି ଦେଲା। ଅଧିକ କ’ଣ କହିବି, ହେ ଘଟଜ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ)! କାଳକ୍ରମେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ କାଶୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 48

धृत्वा संभृतिरक्षार्थं भारवाहं धनंजयः । जगामापणमानेतुं किंचिद्वस्त्वशनादिकम्

ସଞ୍ଚିତ ସାମଗ୍ରୀର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଧନଞ୍ଜୟ ଭାରବାହକକୁ ପହରାରେ ରଖି, ଖାଦ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି କିଛି ବସ୍ତୁ ଆଣିବାକୁ ବଜାରକୁ ଗଲା।

Verse 49

भारवाह्यंतरं प्राप्य तस्य संभृतिमध्यतः । ताम्रसंपुटमादाय धनं ज्ञात्वा गृहं ययौ

ଭାରବାହକର ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ସଞ୍ଚିତ ସାମଗ୍ରୀର ମଧ୍ୟରୁ ସେ ତାମ୍ର ପେଟିକା ନେଲା; ତାହାରେ ଧନ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣି ଘରକୁ ଗଲା।

Verse 50

वासस्थानमथागत्य तमदृष्ट्वा धनंजयः । त्वरावान्संभृतिं वीक्ष्य ताम्रसंपुटवर्जिताम्

ଧନଞ୍ଜୟ ରହଣିସ୍ଥାନକୁ ଫେରି ତାକୁ ନଦେଖି, ତ୍ୱରାରେ ସଞ୍ଚିତ ସାମଗ୍ରୀ ଯାଞ୍ଚ କଲା; ସେଥିରେ ତାମ୍ର ପେଟିକା ନଥିଲା।

Verse 51

हाहेत्याताड्य हृदयं चक्रंद बहुशो भृशम् । इतस्ततस्तमालोक्य गतस्तदनुसारतः

“ହା ହା!” ବୋଲି କହି ନିଜ ଛାତି ପିଟି, ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପୁନଃପୁନଃ କାନ୍ଦିଲା। ଏଠି-ସେଠି ଦେଖି ସେ ତାହାର ପଛୁଆ ପଛୁଆ ଗଲା।

Verse 52

अकृत्वा जाह्नवीस्नानमनवेक्ष्य जगत्पतिम् । तस्य संवसथं प्राप्तो भारवोढुर्धनंजयः

ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା)ରେ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ ନ କରି ଏବଂ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କ ଦର୍ଶନ ନ କରି, ଭାରବାହକ ଧନଞ୍ଜୟ ନିଜ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 53

भारवाडप्यरण्यान्यां ताम्रसंपुटमध्यतः । दृष्ट्वास्थीनि विनिःश्वस्य तानि त्यक्त्वा गृहं ययौ

ବନରେ ସେ ଭାରବାହକ ମଧ୍ୟ ତାମ୍ର ପେଟି ଖୋଲି ଭିତରେ ଅସ୍ଥି ଦେଖିଲା। ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଫେଙ୍ଗି ଘରକୁ ଫେରିଗଲା।

Verse 54

वणिक्च तद्गृहं प्राप्य शुष्ककंठोष्ठतालुकः । दृष्ट्वाऽथ चैलशकलं तृणकुट्यंतरे तदा

ବଣିକ ସେ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲାବେଳେ ତାହାର କଣ୍ଠ, ଓଠ ଓ ତାଳୁ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଥିଲା। ତେବେ ସେ ତୃଣକୁଟି ଭିତରେ ଏକ ବସ୍ତ୍ରଖଣ୍ଡ ଦେଖିଲା।

Verse 55

आशया किंचिदाश्वस्य तत्पत्नीं परिपृष्टवान् । सत्यं ब्रूहि न भेतव्यं दास्याम्यन्यदपि ध्रुवम्

କିଛି ଆଶା ନେଇ, ତାକୁ ଅଳ୍ପ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ସେ ଲୋକଟିର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପଚାରିଲା—“ସତ୍ୟ କହ, ଭୟ କରନି; ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ଆଉ କିଛି ମଧ୍ୟ ଦେବି।”

Verse 56

वसु क्व ते गतो भर्ता मातुरस्थीनिमेऽर्पय । वयं कार्पटिका भद्रे भवामो न च दुःखदाः

“ଧନ ନେଇ ତୁମ ଭର୍ତ୍ତା କେଉଁଠି ଗଲା? ତୁମ ମାଆର ଏହି ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ମୋତେ ଦିଅ। ଭଦ୍ରେ, ଆମେ ଫାଟା ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଗରିବ କାର୍ପଟିକ; ଆମେ ଦୁଃଖଦାୟକ ନୁହେଁ।”}]}}

Verse 57

अज्ञात्वा लोभवशतस्तेन नीतोऽस्थिसंपुटः । तस्यैष दोषो नो भद्रे मातुर्मे कर्म तादृशम्

ତାହାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ନ ଜାଣି, ଲୋଭବଶେ ସେ ଅସ୍ଥିସମ୍ପୁଟ ନେଇଗଲା। ହେ ଭଦ୍ରେ, ଦୋଷ ତାହାରି; ମୋ ମାତାଙ୍କର ନୁହେଁ—ତାଙ୍କ କର୍ମ ଏପରି ନଥିଲା।

Verse 58

अथवा न प्रसू दोषो मंदभाग्योऽस्मि तत्सुतः । सुतेनकृत्यं यत्कृत्यं तत्प्राप्तिर्नास्ति भिल्लि मे

କିମ୍ବା ମାତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ମୁଁ—ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର—ମନ୍ଦଭାଗ୍ୟ। ପୁତ୍ର ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ସେହି ଯଥୋଚିତ ସେବା-ସିଦ୍ଧି ମୋତେ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ହେ ଭିଲ୍ଲୀ।

Verse 59

उद्यमं कृतवानस्मि न सिद्ध्येन्मंदभाग्यतः । आयातु सत्यवाक्यान्मे मा बिभेतु वनेचरः

ମୁଁ ଉଦ୍ୟମ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ମନ୍ଦଭାଗ୍ୟରୁ ସିଦ୍ଧି ହେଉନାହିଁ। ମୋ ସତ୍ୟବାକ୍ୟବଳରେ ସେ ବନଚର ଫେରିଆସୁ; ସେ ମୋତେ ଭୟ ନ କରୁ।

Verse 60

अस्थीनि दर्शयत्वाशु धनं दास्येऽधिकं ततः । इत्युक्ता तेन सा भिल्ली व्याजहार निजं पतिम्

‘ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀଘ୍ର ଦେଖାଅ; ତାପରେ ମୁଁ ଅଧିକ ଧନ ଦେବି।’ ଏମିତି କୁହାଯାଇ, ସେ ଭିଲ୍ଲୀ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 61

लज्जानम्रशिराःसोऽथ वृत्तांतं विनिवेद्य च । निनाय तामरण्यानीं शबरस्तं धनंजयम्

ତାପରେ ସେ ଶବର ଲଜ୍ଜାରେ ଶିର ନମାଇ, ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ନିବେଦନ କରି, ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ସହ ନେଇ ଅରଣ୍ୟପ୍ରାନ୍ତକୁ ନେଇଗଲା।

Verse 62

वनेचरोऽथ तत्स्थानं दैवाद्विस्मृतवान्मुने । दिग्भ्रांतिं समवाप्याथ परिबभ्राम कानने

ତେବେ ସେ ବନଚର, ହେ ମୁନି, ଦୈବବଶେ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଭୁଲିଗଲା। ଦିଗ୍ଭ୍ରାନ୍ତି ପାଇ ଅରଣ୍ୟରେ ଏଦିକ-ସେଦିକ ଭ୍ରମଣ କଲା।

Verse 63

इतोरण्यात्ततो याति ततोरण्यादितो व्रजेत् । वनाद्वनांतरं भ्रांत्वा खिन्नः सोपि वनेचरः

ଏଇ ଅରଣ୍ୟରୁ ସେ ସେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଏ, ସେଇ ଅରଣ୍ୟରୁ ପୁଣି ଏଇପଟେ ଆସେ। ବନରୁ ବନାନ୍ତର ଭ୍ରମଣ କରି କରି ସେ ବନଚର ମଧ୍ୟ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲା।

Verse 64

विहाय मध्येऽरण्यानि तं ययौ च स्वपक्कणम् । द्वित्राण्यहानि संभ्रम्य स कार्पटिकसत्तमः

ଅରଣ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପଛେ ଛାଡ଼ି ସେ ନିଜ ନିବାସକୁ ଗଲା। ଦୁଇ-ତିନି ଦିନ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଭ୍ରମଣ କରି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ପଟିକ…

Verse 66

तन्मंदभाग्यतां श्रुत्वा लोकात्कार्पटिको मुने । कृत्वा गयां प्रयागं च ततः स्वविषयं ययौ

ଲୋକମାନଙ୍କଠାରୁ ସେହି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର କଥା ଶୁଣି, ହେ ମୁନି, ସେ କାର୍ପଟିକ ଗୟା ଓ ପ୍ରୟାଗ ଦର୍ଶନ କରି, ପରେ ନିଜ ଦେଶକୁ ଗଲା।

Verse 67

काश्यां प्रवेशं प्राप्यापि तदस्थीनि घटोद्भव । विना वैश्वेश्वरीमाज्ञां बहिर्यातानि तत्क्षणात्

କାଶୀରେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଘଟୋଦ୍ଭବ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ), ବୈଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିନା ସେ ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ସେହି କ୍ଷଣେ ବାହାରକୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲା।

Verse 68

एवं काश्यां प्रविश्यापि पापी धर्मानुषंगतः । न क्षेत्रफलमाप्नोति बहिर्भवति तत्क्षणात्

ଏଭଳି କାଶୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେ ପାପୀ କେବଳ ଧର୍ମର ବାହ୍ୟ ଆସଙ୍ଗରେ ଦୂଷିତ ରହେ, ସେ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ପାଉନାହିଁ; ସେହି କ୍ଷଣେ (କ୍ଷେତ୍ରକୃପାରୁ) ବାହାରକୁ ପଡ଼େ।

Verse 69

तस्माद्विश्वेश्वराज्ञैव काशीवासेऽत्र कारणम् । असिश्च वरणा यत्र क्षेत्ररक्षाकृतौ कृते

ଏହେତୁ ଏଠାରେ କାଶୀବାସର କାରଣ ସ୍ୱୟଂ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା—ଯେଉଁଠି କ୍ଷେତ୍ରରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅସି ଓ ବରଣା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।

Verse 70

वाराणसीति विख्याता तदारभ्य महामुने । असेश्च वरणायाश्च संगमं प्राप्य काशिका

ହେ ମହାମୁନେ! ସେହି ସମୟରୁ କାଶିକା ଅସି ଓ ବରଣାର ସଙ୍ଗମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ‘ବାରାଣସୀ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲା।

Verse 71

वाराणसीह करुणामयदिव्यमूर्तिरुत्सृज्य यत्र तु तनुं तनुभृत्सुखेन । विश्वेशदृङ्महसि यत्सहसा प्रविश्य रूपेण तां वितनुतां पदवीं दधाति

ବାରାଣସୀରେ, ଯେଉଁଠି ଦେହଧାରୀ ସୁଖେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେଠାରେ କରୁଣାମୟ ଦିବ୍ୟ ସନ୍ନିଧି ସହସା ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି-ପ୍ରଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିଜ (ନୂତନ) ରୂପଦ୍ୱାରା ସେହି ବିସ୍ତୃତ ପରମ ପଦବୀକୁ ଧାରଣ କରେ।

Verse 72

जातो मृतो बहुषु तीर्थवरेषु रे त्वं जंतो न जातु तव शांतिरभून्निमज्य । वाराणसी निगदतीह मृतोऽमृतत्वं प्राप्याधुना मम बलात्स्मरशासनः स्याः

ହେ ଜନ୍ତୁ! ତୁମେ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲା ଓ ମରିଲା; ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲା ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ବାରାଣସୀ କହେ—‘ଏଠି ଯେ ମରେ, ସେ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଏ’; ଏବେ ମୋର ବଳରେ ତୁମେ ସ୍ମରଜୟୀ (କାମ-ଶାସକ) ହେବ।

Verse 73

अन्यत्र तीर्थ सलिले पतितोद्विजन्मा देवादिभावमयते न तथा तु काश्याम् । चित्रं यदत्र पतितः पुनरुत्थितिं न प्राप्नोति पुल्कसजनोपि किमग्र जन्मा

ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥର ଜଳରେ ପତିତ ଦ୍ୱିଜ ପୁନର୍ବାର ଦେବଭାବକୁ ପାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ କାଶୀରେ ତେଣୁ ନୁହେଁ। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ—ଏଠାରେ ପତିତ ଜନ ପୁନଃ ସାଂସାରିକ ଉତ୍ଥାନ ପାଉନାହିଁ; ପୁଲ୍କସଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଉଚ୍ଚଜନ୍ମର କଥା କଣ!

Verse 74

नैषा पुरी संसृतिरूपपारावारस्य पारं पुरहा पुरारिः । यस्यां परं पौरुषमर्थमिच्छन्सिद्धिं नयेत्पौरपरंपरांसः

ଏହି ପୁରୀ କେବଳ ନଗର ନୁହେଁ; ଏହା ସଂସାର-ସମୁଦ୍ରର ପାରତଟ, ତ୍ରିପୁରବିନାଶକ ପୁରାରି ଯାହାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ପରମ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଚାହୁଁଥିବା ଜନ ସିଦ୍ଧି ପାଏ—ନଗରବାସୀଙ୍କ ବଂଶପରମ୍ପରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୃପା ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।

Verse 75

तीर्थांतराणि मनुजः परितोऽवगाह्य हित्वा तनुं कलुषितां दिवि दैवतं स्यात् । वाराणसीपरिसरे तु विसृज्य देहं संदेहभाग्भवति देहदशाप्तयेपि

ମନୁଷ୍ୟ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ନାନ କରି କଳୁଷିତ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ବାରାଣସୀ ପରିସରେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ ସେ ସନ୍ଦେହାତୀତ ହୁଏ—ପୁନଃ ଦେହପ୍ରାପ୍ତି (ପୁନର୍ଜନ୍ମ) ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ରହେନାହିଁ, କାରଣ ତାହା ଛିନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 76

वाराणसी समरसीकरणादृतेपि योगादयोगिजनतां जनतापहंत्री । तत्तारकं श्रवणगोचरतां नयंती तद्बह्मदर्शयति येन पुनर्भवो न

ବାରାଣସୀ ଯୋଗୀ କି ଅଯୋଗୀ—ସମସ୍ତ ଜନତାର ତାପଦୁଃଖ ହରେ, ବଳାତ୍ ‘ସମରସୀକରଣ’ ବିନା ମଧ୍ୟ। ସେ ତାରକ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଶ୍ରବଣଗୋଚର କରାଏ ଏବଂ ସେହି ବ୍ରହ୍ମଦର୍ଶନ ଦିଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ଭବ ହୁଏନାହିଁ।

Verse 77

वाराणसी परिसरे तनुमिष्टदात्रीं धर्मार्थकामनिलयामहहाविसृज्य । इष्टं पदं किमपि हृष्टतरोभिलष्य लाभोस्तुमूलमपि नो यदवाप शून्यम्

ହାୟ! ବାରାଣସୀ ପରିସରେ—ଇଷ୍ଟଦାତ୍ରୀ, ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମର ନିଲୟ—ସେହି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ଜୀବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷରେ କୌଣସି ପ୍ରିୟ ପରମ ପଦକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ। ଲାଭ ହେଉ; କାରଣ ଏଠାରେ ତାହାର ମୂଳ ମଧ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ—ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 78

आःकाशिवासिजनता ननु वंचिताभूद्भाले विलोचनवतावनितार्धभाजा । आदाय यत्सन्ध्यकृतभाजनमिष्टदेहं निर्वाणमात्रमपवर्जयतापुनर्भु

ହାୟ! କାଶୀବାସୀ ଜନତା ଯେନେ ବଞ୍ଚିତ ହେଲେ—ତ୍ରିନେତ୍ରଧାରୀ, ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ଶମ୍ଭୁ ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନାରେ ଗଢ଼ା ପ୍ରିୟ ଦେହକୁ ନେଇ, କେବଳ ନିର୍ବାଣ-ମୋକ୍ଷ ଦେଲେ; ପୁନର୍ଜନ୍ମକୁ ରୋକିଦେଲେ।

Verse 79

वाराणसी स्फुरदसीमगुणैकभूमिर्यत्र स्थितास्तनुभृतःशशिभृत्प्रभावात् । सर्वे गले गरलिनोऽक्षियुजो ललाटे वामार्धवामतनवोऽतनवस्ततोंऽते

ବାରାଣସୀ ଅସୀମ ଗୁଣ ଝଲମଲ କରୁଥିବା ଏକମାତ୍ର ଭୂମି। ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଶିବଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀ—କଣ୍ଠରେ ବିଷଧାରୀ ପରି, ଲଲାଟରେ ତ୍ରିନେତ୍ର ପରି, ଏବଂ ରୂପରେ ଶୁଭ ବାମାର୍ଧର ସହଭାଗୀ ପରି—ଶେଷରେ ତାଙ୍କ ଦେହରହିତ ମୁକ୍ତିକୁ ପାଆନ୍ତି।

Verse 80

आनंदकाननमिदं सुखदं पुरैव तत्त्रापि चक्रसरसी मणिकर्णिकाऽथ । स्वः सिंधुसंगतिरथो परमास्पदं च विश्वेशितुः किमिह तन्न विमुक्तये यत्

ଏହି ଆନନ୍ଦକାନନ ପୁରାତନ କାଳରୁ ସୁଖଦାୟକ। ଏଠାରେ ଚକ୍ରସରସୀ—ମଣିକର୍ଣିକା—ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗନଦୀର ସଙ୍ଗମ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହା ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କ ପରମ ଆସନ। ଏଠାରେ ମୁକ୍ତିକୁ ନେଇନଯାଉଥିବା କ’ଣ ଅଛି?

Verse 81

वाराणसीह वरणासि सरिद्वरिष्ठा संभेदखेदजननी द्युनदी लसच्छ्रीः । विश्रामभूमिरचलाऽमलमोक्षलक्ष्म्याहैनां विहाय किमुसीदति मूढजंतुः

ହେ ବାରାଣସୀ—ହେ ବରଣା—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ, ଦିବ୍ୟ ଧାରା, ଭେଦକୁ ଲୟ କରି କ୍ଲେଶ ହରଣକାରିଣୀ! ତୁମେ ବିଶ୍ରାମର ଅଚଳ ଭୂମି, ନିର୍ମଳ ମୋକ୍ଷଲକ୍ଷ୍ମୀରେ ଶୋଭିତ। ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ମୂଢ ଜୀବ କାହିଁକି ସଂସାର ପତନରେ ଡୁବେ?

Verse 82

किं विस्मृतं त्वहहगर्भजमामनस्यं कार्तांतदूतकृतबंधन ताडनं च । शंभोरनुग्रह परिग्रह लभ्य काशीं मूढो विहाय किमु याति करस्थ मुक्तिम्

ତୁମେ—ହାୟ—ଗର୍ଭରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଦୁଃଖ, ଏବଂ ଯମଦୂତମାନଙ୍କ କୃତ ବନ୍ଧନ ଓ ତାଡନକୁ ଭୁଲିଗଲ କି? କାଶୀ ତ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ-ସ୍ୱୀକାରରେ ମାତ୍ର ଲଭ୍ୟ। ତାହାକୁ ଛାଡ଼ି ମୂଢ ଲୋକ ହାତରେ ଥିବା ମୁକ୍ତିକୁ କିପରି ପାଇବ?

Verse 83

तीर्थांतराणि कलुषाणि हरति सद्यः श्रेयो ददत्यपि बहु त्रिदिवं नयंति । पानावगाहनविधानतनुप्रहाणैर्वाराणसी तु कुरुते बत मूलनाशम्

ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନେ ପାପ ହରଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବାରଣାସୀ ଜଳପାନ, ସ୍ନାନ ଓ ଦେହତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା କର୍ମକୁ ମୂଳରୁ ନାଶ କରେ।

Verse 84

काशीपुरी परिसरे मणिकर्णिकायां त्यक्त्वा तनुं तनुभृतस्तनुमाप्नुवंति । भाले विलोचनवतीं गलनीललक्ष्मीं वामार्धबंधुरवधूं विधुरावरोधाः

କାଶୀର ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ଜୀବ ଶିବ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବାଧାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 85

ज्ञात्वा प्रभावमतुलं मणिकर्णिकायां यः पुद्गलं त्यजति चाशुचिपूयगंधि । स्वात्मावबोधमहसा सहसा मिलित्वा कल्पांतरेष्वपि स नैव पृथक्त्वमेति

ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାର ଅତୁଳନୀୟ ପ୍ରଭାବ ଜାଣି ଯେ ଏହି ଅଶୁଦ୍ଧ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ତେଜରେ ମିଳିଯାଏ ଏବଂ କଳ୍ପାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ପୃଥକ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 86

रागादिदोषपरिपूर मनो हृषीकाः काशीपुरीमतुलदिव्यमहाप्रभावाम् । ये कल्पयंत्यपरतीर्थसमां समंतात्ते पापिनो न सह तैः परिभाषणीयम्

ଯେଉଁମାନେ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରେ ଦିବ୍ୟ କାଶୀକୁ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ସହିତ ସମାନ ମନେ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପୀ; ସେମାନଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 87

वाराणसीं स्मरहरप्रियराजधानीं त्यक्त्वा कुतो व्रजसि मूढ दिगंतरेषु । प्राप्याप्यजाद्यसुलभांस्थिरमोक्षलक्ष्मीं लक्ष्मीं स्वभावचपलां किमु कामयेथाः

ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଜଧାନୀ ବାରଣାସୀ ତ୍ୟାଗ କରି ହେ ମୂଢ! ତୁମେ କେଉଁଠି ବୁଲୁଛ? ଦୁର୍ଲଭ ମୋକ୍ଷ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପାଇ ମଧ୍ୟ ଚଞ୍ଚଳା ଧନ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ କାହିଁକି କାମନା କରୁଛ?

Verse 89

विद्या धनानि सदनानि गजाश्वभृत्याः स्रक्चंदनानि वनिताश्च नितांत रम्याः । स्वर्गोप्यगम्य इह नोद्यमभाजिपुंसि वाराणसीत्वसुलभा शलभादिमुक्तिः । धात्रा धृतानि तुलया तुलनामवैतुं वैकुंठमुख्यभुवनानि च काशिका च । तान्युद्ययुर्लघुतयान्यगियं गुरुत्वात्तस्थौ पुरीह पुरुषार्थचतुष्टयस्य

ବିଦ୍ୟା, ଧନ, ଭବନ, ଗଜ-ଅଶ୍ୱ, ଭୃତ୍ୟ, ମାଳା-ଚନ୍ଦନ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମଣୀୟ ନାରୀମାନେ—ଏହି ସବୁ, ଏପରିକି ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ପ୍ରୟତ୍ନଶୀଳ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସୁଲଭ। କିନ୍ତୁ ବାରାଣସୀରେ ପତଙ୍ଗର ମୁକ୍ତି ପରି ସହଜ ଯେ ମୋକ୍ଷ, ସେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଏତେ ସୁଲଭ ନୁହେଁ। ବିଧାତା ବୈକୁଣ୍ଠାଦି ମୁଖ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଓ କାଶିକାକୁ ତୁଳାରେ ରଖି ତୋଳିଲେ; ସେ ଲୋକମାନେ ଲଘୁତ୍ୱରେ ଉପରକୁ ଉଠିଲେ, ଏହି କାଶୀ ଗୁରୁତ୍ୱରେ ଅଚଳ ରହିଲା—ଏହି ପୁରୀ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ-ମୋକ୍ଷ ଚାରି ପୁରୁଷାର୍ଥର ଧାମ।

Verse 90

काशी पुरीमधिवसन्द्रिनरोनरोपिह्मारोप्यमाणैहमान्यहवैकरुद्रः । नानोपसर्गजनिसर्गजदुःखभारैःकर्मापनुद्यसविशेत्परमेशधाम्नि

କାଶୀପୁରୀରେ ବସୁଥିବା ଯେକୌଣସି ନର-ନାରୀ—ନାନା ଉପସର୍ଗ ଓ ସଂସାରଜନ୍ୟ ଦୁଃଖଭାରରେ ଦବିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ନିଜ କର୍ମବନ୍ଧନକୁ ଅପନୋଦନ କରି, ସର୍ବମାନ୍ୟ ଏକରୁଦ୍ର ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରମଧାମରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।

Verse 91

स्थिरापायं कायं जननमरणक्लेशनिलयं विहायास्यां काश्यामहहपरिगृह्णीत न कुतः । वपुस्तेजोरूपं स्थिरतरपरानंदसदनं विमूढोऽसौ जंतुः स्फुटितमिवकांम्यं विनिमयन्

ଏହି ଶରୀର ସ୍ଥିର ନୁହେଁ, ନଶ୍ୱର—ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର କ୍ଲେଶର ନିଲୟ ମାତ୍ର; ତେବେ ମନୁଷ୍ୟ, ହାୟ, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ଏହି କାଶୀରେ ଆଶ୍ରୟ କାହିଁକି ନେଉନାହିଁ? ଏଠାରେ ଜୀବ ତେଜୋମୟ ଦେହ ପାଏ, ଯାହା ଅଧିକ ସ୍ଥିର ଓ ପରମାନନ୍ଦର ଧାମ; କିନ୍ତୁ ମୋହାନ୍ଧ ଜନ୍ତୁ ନିର୍ଦୋଷ ରତ୍ନକୁ ବଦଳାଇ କେବଳ କାମ୍ୟ ତୁଚ୍ଛକୁ ନେବା ପରି, ସେଇ ଅମୂଲ୍ୟ ଶ୍ରେୟକୁ ବିନିମୟ କରିଦିଏ।

Verse 92

अहो लोकः शोकं किमिह सहते हंतहतधीर्विपद्भारैः सारैर्नियतनिधनैर्ध्वसित धनैः । क्षितौ सत्यां काश्यां कथयति शिवो यत्र निधने श्रुतौ किंचिद्भूयः प्रविशति न येनोदरदरीम्

ଆହା! ଏହି ଲୋକ ଏଠାରେ ଶୋକ କାହିଁକି ସହେ—ହନ୍ତ, ବୁଦ୍ଧି ହତ ହୋଇଥିବା ପରି—ବିପଦର ଭାରରେ ଓ ଧ୍ୱଂସର ‘ସାର’ ଭଳି, ନିୟତ ନଶ୍ୱର ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଧ୍ୱସ୍ତ ହେଉଥିବା ଧନରେ ଚାପିଯାଇ। ପୃଥିବୀରେ ସତ୍ୟ କାଶୀ ଥିବାବେଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁକ୍ଷଣେ ଶିବ ସ୍ୱୟଂ କାନରେ ଉପଦେଶ କହନ୍ତି—ଯାହା ଶୁଣିଲେ ପୁଣି ଗର୍ଭଦରୀରେ ପ୍ରବେଶ ହୁଏ ନାହିଁ—ତେବେ ଏହି ଅନର୍ଥକ ଦୁଃଖ କାହିଁକି?

Verse 93

काशिवासिनिजने वनेचरेद्वित्रिभुज्यपि समीरभोजने । स्वैरचारिणि जितेंद्रियेप्यहो काशिवासिनि जने विशिष्टता

କାଶୀରେ ବସୁଥିବା ଜନ ଯଦି ବନଚାରୀ ପରି ଥାଏ—ଦିନକୁ ଏକ, ଦୁଇ, ତିନିଥର ଭୋଜନ କରୁଥାଏ, କିମ୍ବା ଯେନେ ବାୟୁଭୋଜୀ; ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବିଚରଣ କରୁଥାଏ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ମଧ୍ୟ ହୁଏ—ତଥାପି, ଆହା! କାଶୀବାସୀ ଜନଙ୍କର ଏକ ବିଶେଷ ମହିମା ଅଛି।

Verse 94

नास्तीह दुष्कृतकृतां सुकृतात्मनां वा काचिद्विशेषगतिरंतकृतां हि काश्याम् । बीजानि कर्मजनितानि यदूषरायां नांकूरंयति हरदृग्ज्वलितानितेषाम्

କାଶୀରେ ପାପକର୍ମ କରିଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ପୁଣ୍ୟସ୍ୱଭାବୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—କୌଣସି ବିଶେଷ ପରଲୋକଗତି ନାହିଁ; କାରଣ କାଶୀରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଶେଷ କରୁଥିବା ହର ଏକେ ପରମଗତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତି। କର୍ମଜନିତ ବୀଜ ହରଙ୍କ ଜ୍ୱଲନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ, ଉଷର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ବୀଜ ପରି ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 95

शशका मशका बकाः शुकाः कलविंकाश्च वृकाः सजंबुकाः । तुरगोरग वानरानरा गिरिजे काशिमृताः परामृतम्

ହେ ଗିରିଜେ! ସେମାନେ ଖରାଗୋଷ ହେଉନ୍ତୁ କି ମଶା, ବକ ହେଉନ୍ତୁ କି ଶୁକ, କଲବିଂକ ପକ୍ଷୀ, ନେଉଳିଆ ଓ ଶିଆଳ; ଘୋଡ଼ା, ସର୍ପ, ବାନର କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟ—ଯେ କେହି କାଶୀରେ ମରେ, ସେ ଅମରତ୍ୱର ପରମ ଅମୃତ ଅର୍ଥାତ୍ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।

Verse 96

अरुद्ररुद्राक्षफणींद्रभूषणास्त्रिपुंड्रचंद्रार्धधराधरागताः । निरंतरं काशिनिवासिनोजना गिरींद्रजे पारिषदा मता मम

ହେ ଗିରୀନ୍ଦ୍ରଜେ! ଯେମାନେ ନିରନ୍ତର କାଶୀରେ ବସନ୍ତି—ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଓ ଫଣୀନ୍ଦ୍ର ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ, ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରଧାରୀ, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ—ସେମାନେ ମୋ ମତରେ ଶିବଙ୍କର ନିଜ ପାରିଷଦ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 97

यावंत एव निवसंति च जंतवोऽत्र काश्यां जलस्थलचरा झषजंबुकाद्याः । तावंत एव मदनुग्रह रुद्रदेहा देहावसानमधिगम्य मयि प्रविष्टाः

କାଶୀରେ ଯେତେ ପ୍ରାଣୀ ବସନ୍ତି—ଜଳଚର କି ସ୍ଥଳଚର, ମାଛ, ଶିଆଳ ଆଦି—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋ ଅନୁଗ୍ରହରେ ରୁଦ୍ରଦେହୀ ହୋଇ, ଦେହାବସାନ ପରେ ମୋତେ ଲୀନ ହୋଇ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।

Verse 98

ये तु वर्षेषवोरुद्रा दिवि देवि प्रकीर्तिताः । वातेषवोंऽतरिक्षे ये ये भुव्यन्नेषवः प्रिये

ହେ ଦେବୀ! ଦିବିରେ ବର୍ଷାର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଭାବେ ପ୍ରକୀର୍ତିତ ଯେ ରୁଦ୍ରମାନେ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ବାୟୁର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଯେମାନେ, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ନ-ଧାନ୍ୟରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଯେମାନେ, ହେ ପ୍ରିୟେ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେହି ଏକ ଦିବ୍ୟ ସତ୍ତାର ବିଭୂତିମାତ୍ର।

Verse 99

रुद्रा दश दश प्राच्यवाची प्रत्यगुदक्स्थिताः । ऊर्ध्वदिक्स्थाश्च ये रुद्राः पठ्यंते वेदवादिभिः

ରୁଦ୍ରମାନେ ଦଶ-ଦଶ ଗଣରେ କଥିତ—ପୂର୍ବଦିଗସମ୍ବନ୍ଧୀୟ, ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତରଦିଗରେ ସ୍ଥିତ, ଏବଂ ଊର୍ଧ୍ୱଦିଗରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ; ଏହି ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ବେଦବାଦୀମାନେ ପାଠ କରନ୍ତି।

Verse 100

असंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा अधिभूतले । तत्सर्वेभ्योऽधिका काश्यां जंतवो रुद्ररूपिणः

ପୃଥିବୀରେ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ଅସଂଖ୍ୟ ସହସ୍ର ଅଛନ୍ତି; ତଥାପି କାଶୀରେ ରୁଦ୍ରରୂପୀ ଜୀବମାନେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 110

दैनंदिनेऽथ प्रलये त्रिशूलकोटौ समुत्क्षिप्य पुरीं हरः स्वाम् । बिभर्ति संवर्त महास्थिभूषणस्ततो हि काशी कलिकालवर्जिता

ଦୈନନ୍ଦିନ ପ୍ରଳୟରେ ଓ ମହାପ୍ରଳୟରେ ମଧ୍ୟ ହର ନିଜ ତ୍ରିଶୂଳାଗ୍ରରେ ନିଜ ପୁରୀକୁ ଉଠାଇ ଧାରଣ କରନ୍ତି—ସେ ମହାବଳୀ ସଂବର୍ତ୍ତ, ମହାସ୍ଥିଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ। ତେଣୁ କାଶୀ କଳିକାଳଦୋଷରୁ ବର୍ଜିତ।

Verse 114

अतः परं कलशज किं शुश्रूषसि तद्वद । काशीकथा कथ्यमाना ममापि परितोषकृत्

ଏହାପରେ, ହେ କଳଶଜ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ), ତୁମେ ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? ସେହି କଥା କହ। କାଶୀକଥା କଥିତ ହେଲେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପରମ ପ୍ରୀତି ହୁଏ।

Verse 158

असिसंभेद योगेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । देहत्यागोऽत्र वै दानं देहत्यागोत्र वै तपः

ଅସିସମ୍ଭେଦ-ଯୋଗଦ୍ୱାରା କାଶୀରେ ଅବସ୍ଥିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଅମୃତତ୍ୱ ପାଏ। ଏଠାରେ ଦେହତ୍ୟାଗ ହିଁ ଦାନ, ଏଠାରେ ଦେହତ୍ୟାଗ ହିଁ ତପ।

Verse 865

क्षुत्क्षामः शुष्ककंठोष्ठो हाहेति परिदेवयन् । पुनः काशीपुरीं प्राप्तः परिम्लानमुखो वणिक्

କ୍ଷୁଧାରେ କ୍ଷୀଣ, କଣ୍ଠ ଓ ଓଷ୍ଠ ଶୁଷ୍କ, ‘ହାୟ ହାୟ’ ବୋଲି ବିଳାପ କରୁଥିବା ସେ ବଣିକ ପୁନର୍ବାର କାଶୀପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ତାହାର ମୁହଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମ୍ଲାନ ଥିଲା।