Adhyaya 21

Verse 1

ध्रुव उवाच । नमो हिरण्यगर्भाय सर्वसृष्टिविधायिने । हिरण्यरेतसे तुभ्यं सुहिरण्यप्रदायिने

ଧ୍ରୁବ କହିଲେ—ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ବିଧାତା, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ହିରଣ୍ୟରେତସ, ଶୁଭ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଉତ୍ତମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାତା, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 2

नमो हरस्वरूपाय भूतसंहारकारिणे । महाभूतात्मभूताय भूतानां पतये नमः

ହରସ୍ୱରୂପ, ଭୂତସଂହାରକାରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମହାଭୂତମାନଙ୍କ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପତି, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 3

नमः स्थितिकृते तुभ्यं विष्णवे प्रभविष्णवे । तृष्णाहराय कृष्णाय महाभार सहिष्णवे

ସ୍ଥିତିକର୍ତ୍ତା ବିଷ୍ଣୁ, ସର୍ବପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତୃଷ୍ଣାହର କୃଷ୍ଣ, ମହାଭାରକୁ ସହନରେ ବହନ କରୁଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 4

नमो दैत्यमहारण्य दाववह्निस्वरूपिणे । दैत्यद्रुमकुठाराय नमस्ते शार्ङ्गपाणये

ଦୈତ୍ୟମହାରଣ୍ୟରେ ଦାବାଗ୍ନିସ୍ୱରୂପ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଦୈତ୍ୟବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ କାଟୁଥିବା କୁଠାରସ୍ୱରୂପ, ହେ ଶାର୍ଙ୍ଗପାଣି, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 5

नमः कौमोदकीव्यग्र कराग्राय गदाधर । महादनुजनाशाय नमो नंदकधारिणे

କୌମୋଦକୀ ଗଦାକୁ ଅଗ୍ରହସ୍ତରେ ଉଦ୍ୟତ ଧରିଥିବା ଗଦାଧରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମହାଦାନବନାଶକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ନନ୍ଦକ ଖଡ୍ଗଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 6

नमः श्रीपतये तुभ्यं नमश्चक्रधराय च । धराधराय वाराह रूपिणे परमात्मने

ହେ ଶ୍ରୀପତି, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିବା ବରାହରୂପ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 7

नमः कमलहस्ताय कमलावल्लभाय ते । नमो मत्स्यादिरूपाय नमः कौस्तुभवक्षसे

କମଳହସ୍ତ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; କମଳା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମତ୍ସ୍ୟାଦି ରୂପଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; କୌସ୍ତୁଭମଣି-ଶୋଭିତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 8

नमो वेदांतवेद्याय नमः श्रीवत्सधारिणे । नमो गुणस्वरूपाय गुणिने गुणवर्जिते

ବେଦାନ୍ତଦ୍ୱାରା ବେଦ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଶ୍ରୀବତ୍ସଚିହ୍ନଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଗୁଣସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଗୁଣାଧୀଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ଏବଂ ଗୁଣାତୀତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 9

नमस्ते पद्मनाभाय पांचजन्यधराय च । वासुदेव नमस्तुभ्यं देवकीनंदनाय च

ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଙ୍ଖଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ବାସୁଦେବ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଦେବକୀନନ୍ଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 10

प्रद्युम्नाय नमस्तुभ्यमनिरुद्धाय ते नमः । नमः कंसविनाशाय नमश्चाणूरमर्दिने

ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କଂସବିନାଶକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଚାଣୂରମର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର॥

Verse 11

दामोदरहृषीकेश गोर्विदाच्युतमाधव । उपेंद्रकैटभाऽराते मधुहंतरधोक्षज

ହେ ଦାମୋଦର, ହୃଷୀକେଶ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଅଚ୍ୟୁତ, ମାଧବ; ହେ ଉପେନ୍ଦ୍ର; କୈଟଭଶତ୍ରୁ; ମଧୁହନ୍ତା; ହେ ଅଧୋକ୍ଷଜ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର॥

Verse 12

नारायणाय नरकहारिणे पापहारिणे । वामनाय नमस्तुभ्यं हरये शौरये नमः

ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ନରକଦୁଃଖହାରୀ, ପାପହାରୀ। ବାମନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଶୌରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର॥

Verse 13

अनंताय नमस्तुभ्यमनंतशयनाय च । रुक्मिणीपतये तुभ्यं रुक्मिप्रमथनाय च

ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଅନନ୍ତଶୟନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ରୁକ୍ମିଣୀପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ରୁକ୍ମୀ-ଦମନକାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର॥

Verse 14

चैद्यहंत्रे नमस्तुभ्यं दानवारेसुरारये । मुकुंदपरमानंद नंदगोपप्रियाय च

ଚୈଦ୍ୟହନ୍ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଦାନବଶତ୍ରୁଙ୍କୁ, ଦେବବିରୋଧୀମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ମୁକୁନ୍ଦ, ପରମାନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ, ନନ୍ଦଗୋପପ୍ରିୟ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର॥

Verse 15

नमस्ते पुंडरीकाक्ष दनुजेंद्र निषूदिने । नमो गोपालरूपाय वेणुवादनकारिणे

ହେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ପ୍ରଭୁ, ଦାନବେନ୍ଦ୍ର-ନିଷୂଦକ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଗୋପାଳରୂପୀ, ମଧୁର ବେଣୁନାଦ କରୁଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 16

गोपीप्रियाय केशिघ्ने गोवर्धनधराय च । रामाय रघुनाथाय राघवाय नमोनमः

ଗୋପୀପ୍ରିୟ, କେଶୀଘ୍ନ, ଗୋବର୍ଧନଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ରାମ, ରଘୁନାଥ, ରାଘବ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମୋ ନମଃ।

Verse 17

रावणारे नमस्तुभ्यं विभीषणशरण्यद । अजाय जयरूपाय रणांगणविचक्षण

ହେ ରାବଣାରି, ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଶରଣ ଦେଉଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅଜ, ଜୟସ୍ୱରୂପ, ରଣାଙ୍ଗଣରେ ବିଚକ୍ଷଣ, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 18

क्षणादि कालरूपाय नानारूपाय शार्ङ्गिणे । गदिने चक्रिणे तुभ्यं दैत्यचक्रविमर्दिने

କ୍ଷଣାଦିରୁ କାଳସ୍ୱରୂପ, ନାନାରୂପଧାରୀ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁର୍ଧର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଗଦା-ଚକ୍ରଧାରୀ, ଦୈତ୍ୟଚକ୍ରକୁ ମର୍ଦ୍ଦନ କରୁଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 19

बलाय बलभद्राय बलारातिप्रियाय च । बलियज्ञप्रमथन नमो भक्तवरप्रद

ବଳସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ, ବଳଭଦ୍ର, ଏବଂ ବଳାରାତିଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବଳିଯଜ୍ଞକୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ବର ଦେଉଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 20

हिरण्यकशिपोर्वक्षो विदारण रणप्रिय । नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च

ହେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁର ବକ୍ଷ ବିଦାରଣକାରୀ, ଧର୍ମଯୁଦ୍ଧପ୍ରିୟ! ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣହିତକାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 21

नमस्ते धर्मरूपाय नमः सत्त्वगुणाय च । नमः सहस्रशिरसे पुरुषाय पराय च

ଧର୍ମସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସହସ୍ରଶିର ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପରମ ପରାତ୍ପରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 22

सहस्राक्ष सहस्रांघ्रे सहस्रकिरणाय च । सहस्रमूर्ते श्रीकांत नमस्ते यज्ञपूरुष

ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ, ସହସ୍ରପାଦ! ହେ ସହସ୍ରକିରଣ! ହେ ସହସ୍ରମୂର୍ତ୍ତି, ଶ୍ରୀକାନ୍ତ! ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 23

वेदवेद्यस्वरूपाय नमो वेदप्रियाय च । वेदाय वेदगदिने सदाचाराध्वगामिने

ବେଦଦ୍ୱାରା ବେଦ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ବେଦପ୍ରିୟ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତୁମେ ନିଜେ ବେଦ, ବେଦଘୋଷକ, ଏବଂ ସଦାଚାର ପଥରେ ନେଇଯାଉଥିବା—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 24

वैकुंठाय नमस्तुभ्यं नमो वैकुंठवासिने । विष्टरश्रवसे तुभ्यं नमो गरुडगामिने

ହେ ବୈକୁଣ୍ଠ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ବୈକୁଣ୍ଠଧାମବାସୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବିସ୍ତୃତ ଯଶସ୍ୱୀ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଗରୁଡବାହନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 25

विष्वक्सेन नमस्तुभ्यं जगन्मय जनार्दन । त्रिविक्रमाय सत्याय नमः सत्यप्रियाय च

ହେ ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ! ଜଗନ୍ମୟ ଜନାର୍ଦନ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତ୍ରିବିକ୍ରମ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ଓ ସତ୍ୟପ୍ରିୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 26

केशवाय नमस्तुभ्यं मायिने ब्रह्मागायिने । तपोरूपाय तपसां नमस्ते फलदायिने

ହେ କେଶବ! ମାୟାଧାରୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୀତ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତପୋରୂପ ପ୍ରଭୁ! ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟାର ଫଳଦାତା, ତୁମକୁ ନମଃ।

Verse 27

स्तुत्याय स्तुतिरूपाय भक्तस्तुतिरताय च । नमस्ते श्रुतिरूपाय श्रुत्याचार प्रियाय च

ସ୍ତୁତ୍ୟ, ସ୍ତୁତିସ୍ୱରୂପ ଓ ଭକ୍ତସ୍ତୁତିରେ ରତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶ୍ରୁତିସ୍ୱରୂପ ଓ ଶ୍ରୁତ୍ୟାଚାରପ୍ରିୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 28

अंडजाय नमस्तुभ्यं स्वेदजाय नमोस्तु ते । जरायुज स्वरूपाय नम उद्भिज्जरूपिणे

ଅଣ୍ଡଜ ରୂପେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ସ୍ୱେଦଜ ରୂପେ ମଧ୍ୟ ନମୋऽସ୍ତୁ ତେ। ଜରାୟୁଜ ସ୍ୱରୂପ ଓ ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜ ରୂପ ଧାରଣକାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 29

देवानामिंद्ररूपोसि ग्रहाणामसि भानुमान् । लोकानां सत्यलोकोऽसि सिंधूनां क्षीरसागरः

ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରରୂପ; ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଭାନୁମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ। ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସତ୍ୟଲୋକ; ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କ୍ଷୀରସାଗର।

Verse 30

सुरापगाऽसि सरितां सरसां मानसं सरः । हिमवानसि शैलानां धेनूनां कामधुग्भवान्

ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସୁରାପଗା ଗଙ୍ଗା; ସରୋବରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାନସ ସରୋବର। ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ହିମବାନ; ଧେନୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କାମଧେନୁ, ଇଚ୍ଛାପୂର୍ତ୍ତିକାରିଣୀ।

Verse 31

धातूनां हाटकमसि स्फटिकश्चोपलेष्वसि । नीलोत्पलं प्रसूनेषु वृक्षेषु तुलसी भवान्

ଧାତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ହାଟକ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ); ପଥରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଫଟିକ। ପୁଷ୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୀଲୋତ୍ପଳ; ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ତୁଳସୀ।

Verse 32

सर्वपूज्यशिलानां वै शालग्राम शिला भवान् । मुक्तिक्षेत्रेषु काशी त्वं प्रयागस्तीर्थपंक्तिषु

ସମସ୍ତ ପୂଜ୍ୟ ଶିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା। ମୁକ୍ତିକ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କାଶୀ; ତୀର୍ଥପଙ୍କ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରୟାଗ।

Verse 33

वर्णेषु श्वेतवर्णोऽसि द्विपदां ब्राह्मणो भवान् । गरुडोस्यंडजेष्वीश व्यवहारेषु वाग्भवान्

ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ; ଦ୍ୱିପଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଅଣ୍ଡଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ଈଶ୍ୱର, ତୁମେ ଗରୁଡ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବହାରରେ ତୁମେ ବାକ୍‌ସ୍ୱରୂପ।

Verse 34

वेदेषूपनिषद्रूपा मंत्राणां प्रणवोह्यसि । अक्षराणामकारोसि यज्वनां सोमरूपधृक्

ବେଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଉପନିଷଦ୍‌ସ୍ୱରୂପ; ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’। ଅକ୍ଷରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ‘ଅ’; ଏବଂ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ସୋମରୂପ ଧାରଣ କର।

Verse 35

प्रतापिनामग्निरसि क्षमाऽसि त्वं क्षमावताम् । दातॄणामसि पर्जन्यः पवित्राणां परोह्यसि

ପ୍ରତାପୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ସ୍ୱୟଂ ଅଗ୍ନି; କ୍ଷମାଶୀଳମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣେ ତାଙ୍କର କ୍ଷମା। ଦାତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ପୋଷକ ପର୍ଜନ୍ୟମେଘ; ପବିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ପରମ—ହେ କାଶୀଶ୍ୱର।

Verse 36

चापोसि सर्वशस्त्राणां वातो वेगवतामसि । मनोसींद्रियवर्गेषु निर्भयाणां करोह्यसि

ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଧନୁ; ବେଗବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ବାୟୁ। ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବର୍ଗରେ ଆପଣ ନିର୍ଭୟତା କରାଉଥିବା ଶକ୍ତି—ହେ ପ୍ରଭୁ।

Verse 37

व्योमव्याप्तिमतां त्वं वै परमात्माऽसि चात्मनाम् । संध्योपास्तिर्भवान्देव सर्वनित्येषु कर्मसु

ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବ୍ୟୋମବ୍ୟାପ୍ତିକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ପରମାତ୍ମା। ହେ ଦେବ, ସମସ୍ତ ନିତ୍ୟକର୍ମରେ ଆପଣେ ସନ୍ଧ୍ୟୋପାସନା-ରୂପ।

Verse 38

क्रतूनामश्वमेधोसि दानानामभयं भवान् । लाभानां पुत्रलाभोसि वसंतस्त्वमृतुष्वहो

ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଅଶ୍ୱମେଧ; ଦାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଅଭୟଦାନ। ଲାଭମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ପୁତ୍ରଲାଭ; ଋତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ଆହା!—ଆପଣ ବସନ୍ତ।

Verse 39

युगानां प्रथमोसि त्वं तिथीनां त्वं कुहूर्ह्यसि । पुष्योसि नक्षत्रगणे संक्रमः सर्वपर्वसु

ଯୁଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ପ୍ରଥମ ଯୁଗ; ତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ‘କୁହୂ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ନକ୍ଷତ୍ରଗଣରେ ଆପଣ ପୁଷ୍ୟ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ପର୍ବଦିନରେ ଆପଣ ସଂକ୍ରମ-ରୂପ।

Verse 40

योगेषु व्यतिपातस्त्वं तृणेषु हि कुशो भवान् । उद्यमानां हि सर्वेषां निर्वाणं त्वमसि प्रभो

ଯୋଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ବ୍ୟତିପାତ, ତୃଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କୁଶ। ହେ ପ୍ରଭୋ, ଉଦ୍ୟମୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ହିଁ ପରମ ନିର୍ବାଣ।

Verse 41

सर्वासामिह बुद्धीनां धर्मबुद्धिर्भवानज । अश्वत्थः सर्ववृक्षेषु सोमवल्ली लतासु च

ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧି, ହେ ଅଜ। ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ଏବଂ ଲତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସୋମବଲ୍ଲୀ।

Verse 42

प्राणायामोसि सर्वेपु साधनेषु शुचिष्वहो । सर्वदः सर्वलिंगेषु श्रीमान्विश्वेश्वरो भवान्

ସମସ୍ତ ସାଧନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରାଣାୟାମ—ଅହୋ, ହେ ଶୁଚି। ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗରେ ତୁମେ ସର୍ବଦାତା; ତୁମେ ହିଁ ଶ୍ରୀମାନ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର।

Verse 43

मित्राणां हि कलत्रं त्वं धर्मस्त्वं सर्वबंधुषु । त्वत्तो नान्यज्जगत्यस्मिन्नारायण चराचरे

ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ କଲତ୍ର-ସଦୃଶ ପ୍ରିୟ; ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ହିଁ ଧର୍ମ। ହେ ନାରାୟଣ, ଏହି ଚରାଚର ଜଗତରେ ତୁମଠାରୁ ଭିନ୍ନ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 44

त्वमेव माता त्वं तातस्त्वं सुतस्त्वं महाधनम् । त्वमेव सौख्यसंपत्तिस्त्वमायुर्जीवनेश्वरः

ତୁମେ ହିଁ ମାତା, ତୁମେ ହିଁ ପିତା; ତୁମେ ହିଁ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ହିଁ ମହାଧନ। ତୁମେ ହିଁ ସୁଖସମ୍ପତ୍ତି; ତୁମେ ହିଁ ଆୟୁ—ଜୀବନେଶ୍ୱର।

Verse 45

सा कथा यत्र ते नाम तन्मनो यत्त्वदर्पितम् । तत्कर्म यत्त्वदर्थं वै तत्तपो यद्भवत्स्मृतिः

ଯେ କଥାରେ ତୁମ ନାମ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ ସେଇ ପବିତ୍ର କଥା; ଯେ ମନ ତୁମକୁ ଅର୍ପିତ ସେଇ ମନ। ତୁମ ପାଇଁ କରା କର୍ମ ହିଁ କର୍ମ; ତୁମ ସ୍ମୃତି ହିଁ ତପ।

Verse 46

तद्धनं धनिनां शुद्धं यत्त्वदर्थे व्ययीकृतम् । स एव सकलः कालो यस्मिञ्जिष्णो त्वमर्च्यसे

ଧନୀମାନଙ୍କ ଧନ ତୁମ ପାଇଁ ବ୍ୟୟ ହେଲେ ସେଇ ଧନ ଶୁଦ୍ଧ। ହେ ଜିଷ୍ଣୁ, ଯେ ସମୟରେ ତୁମ ଅର୍ଚ୍ଚନା ହୁଏ ସେଇ ସମୟ ହିଁ ସମଗ୍ର କାଳ—ସାର୍ଥକ କାଳ।

Verse 47

तावच्च जीवितं श्रेयो यावत्त्वं हृदि वर्तसे । रोगाः प्रशममायांति त्वत्पादोदक सेवनात्

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ହୃଦୟରେ ବିରାଜ କର, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଶ୍ରେୟସ୍କର। ତୁମ ପାଦୋଦକ ସେବନରେ ରୋଗ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।

Verse 48

महापापानि गोविंद बहुजन्मार्जितान्यपि । सद्यो विलयमायांति वासुदेवेति कीर्तनात्

ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ବହୁଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ମହାପାପମାନେ ମଧ୍ୟ ‘ବାସୁଦେବ’ ନାମକୀର୍ତ୍ତନରେ ସଦ୍ୟ ଲୟ ପାଉଛନ୍ତି।

Verse 49

अहो पुंसां महामोहस्त्वहो पुंसां प्रमादता । वासुदेवमनादृत्य यदन्यत्र कृतश्रमाः

ହାୟ, ଲୋକମାନଙ୍କର କେତେ ମହାମୋହ, କେତେ ପ୍ରମାଦ! ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଅନାଦର କରି ସେମାନେ ଅନ୍ୟତ୍ର ହିଁ ବ୍ୟର୍ଥ ଶ୍ରମ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 50

इदमेव हि मांगल्यमिदमेव धनार्जनम् । जीवितस्य फलं चैतद्यद्दामोदरकीर्तनम्

ଏହିଏ ନିଜେ ପରମ ମଙ୍ଗଳ, ଏହିଏ ନିଜେ ସତ୍ୟ ଧନାର୍ଜନ; ଜୀବନର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଏହିଏ—ଦାମୋଦରଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନ ଓ ସ୍ତୁତି।

Verse 51

अधोक्षजात्परोधर्मो नार्थो नारायणात्परः । न कामः केशवादन्यो नापवर्गो हरिं विना

ଅଧୋକ୍ଷଜଭକ୍ତିଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ନାହିଁ; ନାରାୟଣଠାରୁ ପର ଅର୍ଥଲକ୍ଷ୍ୟ ନାହିଁ। କେଶବଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାମନା ନାହିଁ, ହରି ବିନା ମୋକ୍ଷ ନାହିଁ।

Verse 52

इयमेव परा हानिरुपसर्गो यमेवहि । अभाग्यं परमं चैतद्वासुदेवं न यत्स्मरेत्

ଏହିଏ ପରମ ହାନି, ଏହିଏ ନିଜ ଉପସର୍ଗ; ପରମ ଅଭାଗ୍ୟ ଏହିଏ—ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ ନ କରିବା।

Verse 53

हरेराराधनं पुंसां किं किं न कुरुते बत । पुत्रमित्रकलत्रार्थ राज्यस्वर्गापवर्गदम्

ହରିଙ୍କ ଆରାଧନା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ କ’ଣ ସାଧେନାହିଁ? ଏହା ପୁତ୍ର, ମିତ୍ର, ପତ୍ନୀ ଓ ଧନ ଦେଏ; ରାଜ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାନ କରେ।

Verse 54

हरत्यघं ध्वंसयति व्याधीनाधीन्नियच्छति । धर्मं विवर्धयेत्क्षिप्रं प्रयच्छति मनोरथम्

ଏହା ପାପକୁ ହରେ, ମୂଳସହିତ ଧ୍ୱଂସ କରେ, ରୋଗ ଓ ମାନସିକ କ୍ଲେଶକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। ଧର୍ମକୁ ଶୀଘ୍ର ବଢ଼ାଏ ଏବଂ ମନୋରଥ ପୂରଣ କରେ।

Verse 55

भगवच्चरणद्वंद्वं निर्द्द्वंद्व ध्यानमुत्तमम् । पापिनापि प्रसंगेन विहितं स्वहितं परम्

ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣଯୁଗଳର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରହିତ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଧ୍ୟାନ ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ପାପୀ ମଧ୍ୟ ସତ୍ସଙ୍ଗ-ପ୍ରସଙ୍ଗବଶେ ତାହାରେ ଲଗିଲେ ନିଜ ପରମ ହିତ ଲାଭ କରେ।

Verse 56

पापिनां यानि पापानि महोपपदभांज्यपि । सुलीनध्यानसंपन्नो नामोच्चारो हरेर्हरेत्

ପାପୀମାନଙ୍କର ଯେତେ ପାପ—ମହାପତନକୁ ଟାଣିନେବା ପାପ ମଧ୍ୟ—ସୁସ୍ଥିର ଲୀନ ଧ୍ୟାନସହିତ ହରିନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ହରିନେଇଯାଏ।

Verse 57

प्रमादादपि संस्पृष्टो यथाऽनलकणो दहेत् । तथौष्ठपुटसंस्पृष्ट हरिनाम हरेदघम्

ଯେପରି ଅଗ୍ନିକଣା ଅସାବଧାନତାବଶେ ସ୍ପର୍ଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦହିଦିଏ, ସେପରି ହରିନାମ—କେବଳ ଓଠକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ମାତ୍ର—ପାପକୁ ଦହନ କରେ।

Verse 58

नितांतं कमलाकांते शांतचित्तं विधाय यः । संशीलयेत्क्षणं नूनं कमला तत्र निश्चला

ଯେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ କରି କମଲାକାନ୍ତ (ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି) ଉପରେ ମନ ନିବେଶ କରି କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ସେହି ଧ୍ୟାନରେ ରହେ—ସେଠାରେ କମଲା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ନିଶ୍ଚଳ ରହନ୍ତି।

Verse 59

अयमेव परोधर्मस्त्विदमेव परं तपः । इदमेव परं तीर्थं विष्णुपादांबु यत्पिबेत

ଏହିଏ ପରମ ଧର୍ମ, ଏହିଏ ପରମ ତପ; ଏହିଏ ପରମ ତୀର୍ଥ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦାମ୍ବୁ (ଚରଣାମୃତ) ପାନ କରିବା।

Verse 60

तवोपहारं भक्त्याय सेवते यजपूरुष । सेवितस्तेन नियतं पुरोडाशो महाधिया

ହେ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ! ଯେ ଭକ୍ତିଭାବେ ତୁମ ଉପହାର-ହବିଷ୍ୟକୁ ସେବା କରି ଅର୍ପଣ କରେ, ତାହାର ମହାଧି ଦ୍ୱାରା ପୁରୋଡାଶ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସେବିତ ହୁଏ।

Verse 61

स चैवावभृथस्नातः स च गंगाजलाप्लुतः । विष्णुपादोदकं कृत्वा शंखे यः स्नाति मानवः

ଯେ ମାନବ ଶଙ୍ଖରେ ବିଷ୍ଣୁପାଦୋଦକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ତାହାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଅବଭୃଥସ୍ନାତ ଓ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ଅପ୍ଲୁତ ହୋଇଥିବା ପରି ହୁଏ।

Verse 62

शालग्राम शिला येन पूजिता तुलसी दलैः । स पारिजातमालाभिः पूज्यते सुरसद्मनि

ଯେ ତୁଳସୀଦଳଦ୍ୱାରା ଶାଳଗ୍ରାମଶିଳାକୁ ପୂଜେ, ସେ ଦେବଧାମରେ ପାରିଜାତ ପୁଷ୍ପମାଳାଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଏ।

Verse 63

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा यदि वेतरः । विष्णुभक्ति समायुक्तो ज्ञेयः सर्वोत्तमश्च सः

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଯେ କେହି ହେଉ—ଯେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ସେହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 64

शंखचक्रांकिततनुः शिरसां मंजरीधरः । गोपीचंदनलिप्तांगो दृष्टश्चेत्तदघं कुतः

ଯାହାର ଦେହରେ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ରର ଚିହ୍ନ, ଶିରେ ତୁଳସୀମଞ୍ଜରୀ, ଏବଂ ଅଙ୍ଗରେ ଗୋପୀଚନ୍ଦନ ଲେପ ଥାଏ—ଏମିତି ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ପାପ କେଉଁଠି ରହିବ?

Verse 65

प्रत्यहं द्वादशशिलाः शालग्रामस्य योऽर्चयेत् । द्वारवत्याः शिलायुक्तः स वैकुंठे महीयते

ଯେ ଲୋକ ପ୍ରତିଦିନ ଦ୍ୱାଦଶ ପବିତ୍ର ଶିଳାସହିତ ଶାଳଗ୍ରାମକୁ ଏବଂ ଦ୍ୱାରବତୀ-ଶିଳାସହ ପୂଜା କରେ, ସେ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ମହିମାନ୍ୱିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 66

तुलसी यस्य भवने प्रत्यहं परिपूज्यते । तद्गृहं नोपसर्पंति कदाचिद्यमकिंकराः

ଯାହାର ଘରେ ତୁଳସୀକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପରିପୂଜା କରାଯାଏ, ସେ ଘରକୁ ଯମଙ୍କ କିଙ୍କରମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 67

हरिनामाक्षरमुखं भाले गोपीमृदांकितम् । तुलसीमालितोरस्कं स्पृशेयुर्नयमानुगाः

ଯାହାର ମୁଖରେ ହରିନାମର ଅକ୍ଷର, ଲଳାଟରେ ଗୋପୀଚନ୍ଦନର ତିଳକ, ଏବଂ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ତୁଳସୀମାଳା ଶୋଭିତ—ତାକୁ ଯମାନୁଚରମାନେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସାହସ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 68

गोपीमृत्तुलसी शंखः शालग्रामः सचक्रकः । गृहेपि यस्य पंचैते तस्य पापभयं कुत

ଗୋପୀଚନ୍ଦନ, ତୁଳସୀ, ଶଙ୍ଖ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଏବଂ ଚକ୍ରଚିହ୍ନ—ଯାହାର ଘରେ ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଥାଏ, ତାହାର ପାପଭୟ କେଉଁଠି?

Verse 69

ये मुहूर्ताः क्षणा ये च या काष्ठा ये निमेषकाः । ऋते विष्णुस्मृतेर्यातास्तेषु मुष्टो यमेन सः

ବିଷ୍ଣୁସ୍ମରଣ ବିନା ଯେ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, କ୍ଷଣ, କାଷ୍ଠା ଓ ନିମେଷ ଅତିବାହିତ ହୁଏ—ସେହି ନଷ୍ଟ ସମୟ ପାଇଁ ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଯମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାପଡ଼େ।

Verse 70

क्व द्वयक्षरं हरेर्नाम स्फुलिंगसदृशं ज्वलेत । महती पातकानां च राशिस्तूलोपमा क्व च

ଦ୍ୱୟକ୍ଷର ହରିନାମ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ପରି ଜ୍ୱଳେ; ପାପର ମହାରାଶି ତୁଳାର ଢେର ପରି—ତୁଳନା କେଉଁଠି? ସେଇ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗେ ତାହା ଦହିଯାଏ।

Verse 71

गोविंद परमानंदं मुकुंदं मधुसूदनम । त्यक्त्वान्यं नैव जानामि न भजामि स्मरामि न

ଗୋବିନ୍ଦ—ପରମାନନ୍ଦ; ମୁକୁନ୍ଦ; ମଧୁସୂଦନ—ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଜାଣେନି, ଭଜେନି, ସ୍ମରେନି।

Verse 72

न नमामि न च स्तौमि न पश्यामीह चक्षुषा । न स्पृशामि न वायामि गायामि न न हरिं विना

ହରି ବିନା ମୁଁ ନ ପ୍ରଣାମ କରେ, ନ ସ୍ତୁତି କରେ; ଚକ୍ଷୁରେ ମଧ୍ୟ ନ ଦେଖେ। ନ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ନ ଚାଲେ, ନ ଗାଏ—ହରି ବିନା।

Verse 73

जले स्थले च पातालेप्यनिले चानलेऽचले । विद्याधरासुरसुरे किं नरे वानरे नरे

ଜଳରେ, ସ୍ଥଳରେ, ପାତାଳରେ ମଧ୍ୟ; ପବନରେ, ଅଗ୍ନିରେ, ପର୍ବତରେ—ବିଦ୍ୟାଧର, ଅସୁର, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ମଣିଷ ଓ ବାନରରେ କ’ଣ କହିବି: ସର୍ବତ୍ର ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖେ।

Verse 74

तृणेस्त्रैणे च पाषाणे तरुगुल्मलतासु च । सर्वत्र श्यामलतनुं वीक्षे श्रीवत्सवक्षसम्

ତୃଣ-ଖଡ଼ରେ, ପାଷାଣରେ, ଗଛ-ଗୁଲ୍ମ-ଲତାରେ ମଧ୍ୟ—ସର୍ବତ୍ର ଶ୍ୟାମଳ ତନୁଧାରୀ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଧାରଣ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖେ।

Verse 75

सर्वेषां हृदयावासः साक्षात्साक्षी त्वमेव हि । बहिरंतर्विना त्वां तु नह्यन्यं वेद्मि सर्वगम्

ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବାସ କର; ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସାକ୍ଷୀ ତୁମେ ମାତ୍ର। ତୁମ ବିନା ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପରମ ପ୍ରଭୁକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ।

Verse 76

इत्युक्त्वा विररामासौ शिवशर्मन्ध्रुवस्तदा । देवोपि भगवान्विष्णुस्तमुवाच प्रसन्नदृक्

ଏହିପରି କହି ଶିବଶର୍ମା ନାମକ ଧ୍ରୁବ ସେତେବେଳେ ନିରବ ହେଲେ। ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିବାନ୍ ଦେବାଧିଦେବ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 77

श्रीभगवानुवाच । अपि बाल विशालाक्ष ध्रुव ध्रुवमतेऽनघ । परिज्ञातो मया सम्यक्तवहृत्स्थो मनोरथः

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ବାଳକ, ବିଶାଳନେତ୍ର ଧ୍ରୁବ! ଧୃଢ଼ମତି, ନିଷ୍ପାପ! ତୁମ ହୃଦୟସ୍ଥ ମନୋରଥକୁ ମୁଁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଜାଣିଛି।

Verse 78

अन्नाद्भवंति भूतानि वृष्टेरन्नसमुद्भवः । तद्वृष्टेः कारणं सूर्यः सूर्याधारो ध्रुवैधि भोः

ଅନ୍ନରୁ ଭୂତମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ବର୍ଷାରୁ ଅନ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେହି ବର୍ଷାର କାରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ତେଣୁ ହେ ଧ୍ରୁବ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଆଧାର ହେଅ।

Verse 79

ज्योतिश्चक्रस्य सर्वस्य ग्रहर्क्षादेः समंततः । गगने भ्रमतो नित्यं त्वमाधारो भविष्यसि

ଗଗନରେ ନିତ୍ୟ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଜ୍ୟୋତିଚକ୍ରରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ, ତୁମେ ଆଧାର ହେବ।

Verse 80

मेढीभूतस्तु वै सर्वान्वायुपाशैर्नियंत्रितान् । आकल्पं तत्पदं तिष्ठ भ्रामयञ्ज्योतिषांगणान्

ତୁମେ ଧୁରିଭଳି ଅଚଳ ହୋଇ ବାୟୁପାଶରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର; କଳ୍ପପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହି ପଦରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି ଜ୍ୟୋତିଷ୍କଗଣଙ୍କୁ ପରିଭ୍ରମଣ କରାଅ।

Verse 81

आराध्य श्री महादेवं पुरापदमिदं मया । आसादियत्तदेतत्ते तपसा प्रतिपादितम्

ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଶ୍ରୀମହାଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ଏହି ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲି; ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସେହି ପଦ ଏବେ ତୁମକୁ ଦିଆଗଲା।

Verse 82

केचिच्चतुर्युगं यावत्केचिन्मन्वंतरं ध्रुव । तिष्ठंति त्वं तु वै कल्पं पदमेतत्प्रशास्यसि

ହେ ଧ୍ରୁବ! କେହି ଚତୁର୍ୟୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କେହି ମନ୍ୱନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟିକନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏହି ପଦକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ କରିବ।

Verse 83

मनुनापि न यत्प्रापि किमन्यैर्मानवैर्ध्रुव । तत्पदं विहितं त्वत्साच्छक्राद्यैरपि दुर्लभम्

ହେ ଧ୍ରୁବ! ଯେ ପଦ ମନୁ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥିଲେ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ମାନବମାନଙ୍କ କଥା କ’ଣ; ସେହି ପଦ ତୁମ ପାଇଁ ବିଧିଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ଯାହା ଶକ୍ରାଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 84

अन्यान्वरान्प्रयच्छामि स्तवेनानेन तोषितः । सुनीतिरपि ते माता त्वत्समीपे चरिष्यति

ଏହି ସ୍ତବରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟ ବରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି; ତୁମ ମାତା ସୁନୀତି ମଧ୍ୟ ତୁମ ସମୀପରେ ବସିବେ।

Verse 85

इदं स्तोत्रवरं यस्तु पठिष्यति समाहितः । त्रिसंध्यं मनुजस्तस्य पापं यास्यति संक्षयम्

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସମାହିତଚିତ୍ତରେ ପ୍ରାତଃ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ସାୟଂ—ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼େ, ତାହାର ପାପ କ୍ରମେ କ୍ଷୟ ପାଇ ଶେଷେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 86

न तस्य सदनं लक्ष्मीः परित्यक्ष्यत्यसंशयम् । न जनन्या वियोगश्च न बंधुकलहोदयः

ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର ଗୃହକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବେ ନାହିଁ; ମାତାଙ୍କ ସହ ବିୟୋଗ ହେବ ନାହିଁ, ନାହିଁ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଳହର ଉଦୟ।

Verse 87

ध्रुवस्तुतिरियं पुण्या महापातकनाशिनी । ब्रह्महापि विशुद्ध्येत का कथेतर पापिनाम्

ଏହି ଧ୍ରୁବସ୍ତୁତି ପୁଣ୍ୟମୟୀ ଓ ମହାପାତକନାଶିନୀ। ଏହାଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଦୋଷୀ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇପାରେ—ତେବେ ଅନ୍ୟ ପାପୀମାନଙ୍କ କଥା କ’ଣ!

Verse 88

महापुण्यस्य जननी महासंपत्तिदायिनी । महोपसर्गशमनी महाव्याधिविनाशिनी

ଏହା ମହାପୁଣ୍ୟର ଜନନୀ, ମହାସମ୍ପତ୍ତିଦାୟିନୀ; ମହା ଉପସର୍ଗକୁ ଶମନ କରେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ବ୍ୟାଧିକୁ ବିନାଶ କରେ।

Verse 89

यस्याऽस्तिपरमा भक्तिर्मयि निर्मलचेतसः । ध्रुवस्तुतिरियं तेन जप्या मत्प्रीतिकारिणी

ଯାହାର ନିର୍ମଳଚିତ୍ତରେ ମୋ ପ୍ରତି ପରମ ଭକ୍ତି ଅଛି, ସେ ଏହି ଧ୍ରୁବସ୍ତୁତିକୁ ଜପରୂପେ କରୁ; ଏହା ମୋତେ ପ୍ରୀତି ଦେଇଥାଏ।

Verse 90

समस्त तीर्थस्नानेन यत्फलं लभते नरः । तत्फलं सम्यगाप्नोति जपन्स्तुत्यानया मुदा

ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ନାନରେ ମନୁଷ୍ୟ ଯେ ଫଳ ପାଏ, ଏହି ସ୍ତୁତିକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଜପ କଲେ ସେଇ ଫଳ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 91

संति स्तोत्राण्यनेकानि मम प्रीतिकराणि च । ध्रुवस्तुतेर्न चैतस्याः कलामर्हंति षोडशीम्

ମୋତେ ପ୍ରୀତିକର ଅନେକ ସ୍ତୋତ୍ର ଅଛି; କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଧ୍ରୁବ-ସ୍ତୁତିର ଷୋଡଶମ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ସମ ନୁହେଁ।

Verse 92

श्रुत्वापीमां स्तुतिं मर्त्यः श्रद्धया परया मुदा । पातकैर्मुच्यते सद्यो महत्पुण्यमवाप्नुयात्

ଏହି ସ୍ତୁତିକୁ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଆନନ୍ଦରେ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମର୍ତ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ମହାପୁଣ୍ୟ ପାଏ।

Verse 93

अपुत्रः पुत्रमाप्नोति निर्धनो धनमाप्नुयात् । अभक्तो भक्तिमाप्नोति कीर्तनाच्च ध्रुवस्तुतेः

ଧ୍ରୁବ-ସ୍ତୁତିର କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ଅପୁତ୍ର ପୁତ୍ର ପାଏ, ନିର୍ଧନ ଧନ ପାଏ, ଅଭକ୍ତ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି ପାଏ।

Verse 94

दत्त्वा दानान्यनेकानि कृत्वा नाना व्रतानि च । यथालाभानवाप्नोति तथा स्तुत्याऽनया नरः

ଅନେକ ଦାନ ଦେଇ ଓ ନାନା ବ୍ରତ କରି ଯେପରି ଆଶାନୁରୂପ ଫଳ ମିଳେ, ସେପରି ଏହି ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ପାଏ।

Verse 95

त्यक्त्वा सर्वाणि कार्याणि त्यक्त्वा जप्यान्यनेकशः । ध्रुवस्तुतिरियं जप्या सर्वकामप्रदायिनी

ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଜପ ଛାଡ଼ି, କେବଳ ଏହି ଧ୍ରୁବ-ସ୍ତୁତିକୁ ନିତ୍ୟ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ସର୍ବ କାମନା ପୂରଣ କରେ।

Verse 96

श्रीभगवानुवाच । ध्रुवावधेहि वक्ष्यामि हितं तव महामते । येन ते निश्चलं सम्यक्पदमेतद्भविष्यति

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ଧ୍ରୁବ, ସାବଧାନରେ ଶୁଣ। ହେ ମହାମତି, ତୋର ହିତକର କଥା କହୁଛି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ପରମ ନିଶ୍ଚଳ ପଦ ତୋର ହେବ।

Verse 97

अहं जिगमिषुस्त्वासं पुरीं वाराणसीं शुभाम् । साक्षाद्विश्वेश्वरो यत्र तिष्ठते मोक्षकारणम्

ମୁଁ ସେଇ ଶୁଭ ବାରାଣସୀ ପୁରୀକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ଯେଉଁଠାରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ସ୍ୱୟଂ ବିରାଜମାନ—ମୋକ୍ଷର କାରଣ।

Verse 98

विपन्नानां च जंतूनां यत्र विश्वेश्वरः स्वयम् । कर्णे जापं प्रकुरुते कर्मनिर्मूलन क्षमम्

ସେଠାରେ ବିପନ୍ନ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ସ୍ୱୟଂ କାନରେ ମନ୍ତ୍ରଜପ (ଉପଦେଶ) କରନ୍ତି; ଯାହା କର୍ମକୁ ମୂଳରୁ ଉପାଡ଼ିବାରେ ସମର୍ଥ।

Verse 99

अस्य संसारदुःखस्य सर्वोपद्रवदायिनः । उपाय एक एवास्ति काशिकानंदभूमिका

ସମସ୍ତ ଉପଦ୍ରବ ଜନ୍ମଦାତା ଏହି ସଂସାରଦୁଃଖର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ହେଉଛି—କାଶୀର ଆନନ୍ଦମୟ ଭୂମି।

Verse 100

इदं रम्यमिदं नेति बीजं दुःखमहातरोः । तस्मिन्काश्यग्निना दग्धे दुःखस्यावसरः कुतः

“ଏହା ରମ୍ୟ, ଏହା ନୁହେଁ”—ଏହି ଗ୍ରହଣ‑ତ୍ୟାଗ ହିଁ ଦୁଃଖମହାବୃକ୍ଷର ବୀଜ। ସେ ବୀଜ କାଶୀର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ଦୁଃଖର ଅବକାଶ କେଉଁଠି?

Verse 110

कार्तिकस्य चतुर्दश्यां विश्वेशं यो विलोकयेत् । स्नात्वा चोत्तरवाहिन्यां न तस्य पुनरागतिः

କାର୍ତ୍ତିକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଯେ ଵିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ ଏବଂ ଉତ୍ତରବାହିନୀ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ତାହାର ପୁନରାଗମନ (ପୁନର୍ଜନ୍ମ) ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 120

अत्र ब्रह्मपुरीं कृत्वा यो विप्रेभ्यः प्रयच्छति । वर्षाशनेन संयुक्तां तस्य पुण्यफलं शृणु

ଏଠାରେ ଯେ ‘ବ୍ରହ୍ମପୁରୀ’ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦାନ କରେ ଏବଂ ବର୍ଷାକାଳୀନ ଭୋଜନ ସହିତ ଅର୍ପଣ କରେ—ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ଶୁଣ।

Verse 130

नरो ध्रुवस्य चरितं प्रसंगेन स्मरन्नपि । न पापैरभिभूयेत महत्पुण्यमवाप्नुयात्

ମଣିଷ ଯଦି କଥାପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଚରିତ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ପାପଦ୍ୱାରା ଅଭିଭୂତ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।