Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 61

Devanagari script

रोगिणो दुर्बलाश्चैव वृत्त्युपकल्पवर्जिताः । वात्स्यगोत्रे भवा विप्राः प्रवरैः पंचभिर्युताः

Transliteration

rogiṇo durbalāścaiva vṛttyupakalpavarjitāḥ | vātsyagotre bhavā viprāḥ pravaraiḥ paṃcabhiryutāḥ

Translation

ବାତ୍ସ୍ୟ-ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମିତ, ପଞ୍ଚ ପ୍ରବରଯୁକ୍ତ ବିପ୍ରମାନେ ରୋଗୀ ଓ ଦୁର୍ବଳ, ଏବଂ ଯଥୋଚିତ ବୃତ୍ତି-ଉପକଳ୍ପ (ଜୀବିକା-ସହାୟ) ରହିତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Word by Word

• रोगिणः: diseased
• रोगिणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रोगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषणम्

• दुर्बलाः: weak
• दुर्बलाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दुर्बल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय (emphasis)

• वृत्ति: livelihood, means of subsistence
• वृत्ति: Sambandha (Compound-member/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वृत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासपूर्वपद (in compound)

• उपकल्प: provision, arrangement
• उपकल्प: Sambandha (Compound-member/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: उपकल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासपूर्वपद

• वर्जिताः: deprived of, lacking
• वर्जिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √वर्ज् (धातु) + क्त (वर्जित, कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषणम्

• वात्स्यगोत्रे: in the Vātsya gotra
• वात्स्यगोत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वात्स्य-गोत्र (प्रातिपदिक; वात्स्य + गोत्र)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• भवाः: born/occurring (there)
• भवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषणम् (भव=भवति-सम्बद्ध/उत्पन्न)

• विप्राः: Brahmins
• विप्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• प्रवरैः: with pravaras
• प्रवरैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• पंचभिः: by/with five
• पंचभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्चन् (संख्यावाचक-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; संख्याविशेषणम्

• युताः: joined with, endowed with
• युताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √यु (धातु) + क्त (युत, कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषणम्

Speaker

Unspecified (Dharmāraṇya Khaṇḍa narrative voice; likely Sūta-type purāṇic narrator)

Visual Art Cues

Scene: A compassionate scene: weak and ill brāhmaṇas in simple garments near an āśrama, receiving food, medicine, and cloth from a humble donor; a palm-leaf register lists ‘Vātsya gotra’ and ‘five pravaras’ as ritual identity, while the focus remains on care.

Characters & Entities

• Vātsya (gotra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Material hardship and bodily weakness are acknowledged in the social world; dharma teaching often urges compassion and responsible support systems.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse is descriptive regarding condition and pravara affiliation.