Adhyaya 32

Verse 1

व्यास उवाच । ततश्च रामदूतास्ते नत्वा राममथाब्रुवन् । रामराम महाबाहो वरनारी शुभानना

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତାପରେ ରାମଙ୍କ ଦୂତମାନେ ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—“ରାମ! ରାମ! ହେ ମହାବାହୋ, ଆମେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀ, ଶୁଭମୁଖୀ, ଦେଖିଛୁ…”

Verse 2

सुवस्त्रभूषाभरणां मृदुवाक्यपरायणाम् । एकाकिनीं क्रदमानाम दृष्ट्वा तां विस्मिता वयम्

ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ—ସୁବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣରେ ଅଲଙ୍କୃତା, ମୃଦୁବାକ୍ୟରେ ପରାୟଣା—ତଥାପି ଏକାକିନୀ ରୁଦନ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆମେ ବିସ୍ମିତ ହେଲୁ।

Verse 3

समीपवर्तिनो भूत्वा पृष्टा सा सुरसुन्दरी । का त्वं देवि वरारोहे देवी वा दानवी नु किम्

ନିକଟକୁ ଯାଇ ସେମାନେ ସେହି ସୁରସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ହେ ଦେବୀ, ହେ ବରାରୋହେ! ତୁମେ କିଏ? ତୁମେ ଦେବୀ କି ଦାନବୀ?”

Verse 4

रामः पृच्छति देवि त्वां ब्रूहि सर्वं यथातथम् । तच्छ्रुत्वा वचनं रामा सोवाच मधुरं वचः

“ହେ ଦେବୀ, ରାମ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛନ୍ତି—ଯଥାତଥ୍ୟ ସବୁ କହ।” ଏହା ଶୁଣି ସେ ନାରୀ ମଧୁର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 5

रामं प्रेषयत भद्रं वो मम दुःखापहं परम्

“ରାମଙ୍କୁ ପଠାନ୍ତୁ; ଆପଣମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ସେ ମୋ ଦୁଃଖକୁ ପରମ ଭାବେ ହରିପାରିବେ।”

Verse 6

तदाकर्ण्य ततो रामः संभ्रमात्त्वरितो ययौ । दृष्ट्वा तां दुःखसंतप्तां स्वयं दुःखमवाप सः । उवाच वचनं रामः कृतांजलिपुटस्तदा

ତାହା ଶୁଣି ରାମ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ ଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ସନ୍ତପ୍ତ ଦେଖି ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ। ପରେ ରାମ ଅଞ୍ଜଳିବଦ୍ଧ ହୋଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 7

श्रीराम उवाच । का त्वं शुभे कस्य परिग्रहो वा केनावधूता विजने निरस्ता । मुष्टं धनं केन च तावकीनमाचक्ष्व मातः सकलं ममाग्रे

ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ—ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ କିଏ ଏବଂ କାହାର ପତ୍ନୀ? କିଏ ତୁମକୁ ଏହି ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ତ୍ୟାଗ କରି ଫେଙ୍ଗିଦେଲା? ଏବଂ କିଏ ତୁମ ମୁଠିଭର ଧନ ଛିନିନେଲା? ହେ ମାତା, ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ସବୁ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହ।

Verse 8

इत्युक्त्वा चातिदुःखार्तो रामो मतिमतां वरः । प्रणामं दंडवच्चक्रे चक्रपाणिरिवापरः

ଏପରି କହି, ଅତିଦୁଃଖରେ ଆର୍ତ୍ତ ଓ ମତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ—ଯେନେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଚକ୍ରପାଣି ବିଷ୍ଣୁ।

Verse 9

तयाभिवंदितो रामः प्रगम्य च पुनःपुनः । तुष्टया परया प्रीत्या स्तुतो मधुरया गिरा

ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଆଗକୁ ଆସି ରାମଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲା; ଏବଂ ପରମ ସନ୍ତୋଷ ଓ ଗଭୀର ପ୍ରେମରେ ମଧୁର ବାଣୀଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା।

Verse 10

परमात्मन्परेशान दुःखहारिन्सनातन । यदर्थमवतारस्ते तच्च कार्यं त्वया कृतम्

ହେ ପରମାତ୍ମନ୍, ହେ ପରେଶାନ, ହେ ଦୁଃଖହାରିନ୍, ହେ ସନାତନ! ଯେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁମ ଅବତାର, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ସିଦ୍ଧ କରି ସମ୍ପନ୍ନ କରିଛ।

Verse 11

रावणः कुम्भकर्णश्च शक्रजित्प्रमुखास्तथा । खरदूषणत्रिशिरोमारीचाक्षकुमारकाः

ରାବଣ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ପ୍ରମୁଖ; ତଥା ଖର, ଦୂଷଣ, ତ୍ରିଶିରା, ମାରୀଚ, ଅକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସ କୁମାରମାନେ—

Verse 12

असंख्या निर्जिता रौद्रा राक्षसाः समरांगणे

ସମରାଙ୍ଗଣରେ ଅସଂଖ୍ୟ କ୍ରୂର ଓ ରୌଦ୍ର ରାକ୍ଷସ ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 13

किं वच्मि लोकेश सुकीर्त्तिमद्य ते वेधास्त्वदीयांगजपद्मसंभवः । विश्वं निविष्टं च ततो ददर्श वटस्य पत्रे हि यथो वटो मतः

ହେ ଲୋକେଶ! ଆଜି ତୁମ ସୁକୀର୍ତ୍ତିକୁ ମୁଁ କ’ଣ କହିବି? ତୁମ ଅଙ୍ଗଜ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିତ ବେଧା (ବ୍ରହ୍ମା) ମଧ୍ୟ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ନିବିଷ୍ଟ ଦେଖିଥିଲେ—ଯେପରି ବଟପତ୍ରରେ ବଟବୃକ୍ଷ ଦିଶେ।

Verse 14

धन्यो दशरथो लोके कौशल्या जननी तव । ययोर्जातोसि गोविंद जगदीश परः पुमान्

ଏହି ଲୋକରେ ଦଶରଥ ଧନ୍ୟ, ତୁମ ଜନନୀ କୌଶଲ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ; କାରଣ ତାଙ୍କ ଗୃହରେ ତୁମେ ଜନ୍ମିଲ—ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ହେ ଜଗଦୀଶ, ହେ ପରମ ପୁରୁଷ।

Verse 15

धन्यं च तत्कुलं राम यत्र त्वमागतः स्वयम् । धन्याऽयोध्यापुरी राम धन्यो लोकस्त्वदाश्रयः

ହେ ରାମ! ଯେ କୁଳରେ ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ଆଗମନ କରିଛ, ସେ କୁଳ ଧନ୍ୟ; ହେ ରାମ! ଅଯୋଧ୍ୟାପୁରୀ ଧନ୍ୟ, ଏବଂ ଯେ ଲୋକ ତୁମ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି ସେ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ।

Verse 16

धन्यः सोऽपि हि वाल्मीकिर्येन रामायणं कृतम् । कविना विप्रमुख्येभ्य आत्मबुद्ध्या ह्यनागतम्

ବାଲ୍ମୀକି ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାମାୟଣ ରଚିତ ହୋଇଛି। ସେ କବି ନିଜ ଅନ୍ତଃପ୍ରେରିତ ବୁଦ୍ଧିରେ ତାହା ରଚିଲେ, ଯାହା ସେତେବେଳେ ମୁଖ୍ୟ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଣା ନଥିଲା।

Verse 17

त्वत्तोऽभवत्कुलं चेदं त्वया देव सुपावितम्

ତୁମଠାରୁ ଏହି କୁଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ହେ ଦେବ! ତୁମଦ୍ୱାରା ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି।

Verse 18

नरपतिरिति लोकैः स्मर्यते वैष्णवांशः स्वयमसि रमणीयैस्त्वं गुणैर्विष्णुरेव । किमपि भुवनकार्यं यद्विचिंत्यावतीर्य तदिह घटयतस्ते वत्स निर्विघ्नमस्तु

ଲୋକେ ତୁମକୁ ବୈଷ୍ଣବାଂଶ ନରପତି ଭାବେ ସ୍ମରନ୍ତି; ତୁମର ରମଣୀୟ ଗୁଣଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ ହେଉ। ଭୁବନହିତ ପାଇଁ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରି ଅବତରି ତୁମେ ସାଧନ କରୁଛ, ହେ ବତ୍ସ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଏଠାରେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ସିଦ୍ଧ ହେଉ।

Verse 19

स्तुत्वा वाचाथ रामं हि त्वयि नाथे नु सांप्रतम् । शून्या वर्ते चिरं कालं यथा दोषस्तथैव हि

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି (ଦେବତା) ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏବେ ତୁମେ ମୋର ନାଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଶୂନ୍ୟ ଓ ଉଜାଡ଼ ହୋଇ ରହିଛି; ପୂର୍ବବତ୍ ଦୋଷପୀଡ଼ିତ ଅବସ୍ଥା ଏହିପରି ଅଛି।”

Verse 20

धर्मारण्यस्य क्षेत्रस्य विद्धि मामधिदेवताम् । वर्षाणि द्वादशेहैव जातानि दुःखि तास्म्यहम्

ଧର୍ମାରଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରର ଅଧିଦେବତା ଭାବେ ମୋତେ ଜାଣ। ଏଠାରେ ବାରୋ ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ତେଣୁ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ।

Verse 21

निर्जनत्वं ममाद्य त्वमुद्धरस्व महामते । लोहासुरभयाद्राम विप्राः सर्वे दिशो दश

ହେ ମହାମତେ! ଆଜି ମୋତେ ଏହି ନିର୍ଜନତାରୁ ଉଦ୍ଧାର କର। ହେ ରାମ! ଲୋହାସୁରର ଭୟରେ ସମସ୍ତ ବିପ୍ର ଦଶଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 22

गताश्च वणिजः सर्वे यथास्थानं सुदुःखिताः । स दैत्यो घातितो राम देवैः सुरभयंकरः

ସମସ୍ତ ବଣିକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ହେ ରାମ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଥିବା ସେ ଦୈତ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲା।

Verse 23

आक्रम्यात्र महामायो दुराधर्षो दुरत्ययः । न ते जनाः समायांति तद्भयादति शंकिताः

ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଦୁର୍ଧର୍ଷ ଓ ଦୁରତିକ୍ରମ୍ୟ ସେ ମହାମାୟୀ ଏଠାରେ ଛାଇଗଲା। ତାହାର ଭୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଶଙ୍କିତ ହୋଇ ତୁମ ଲୋକେ ଏଠାକୁ ଆସୁନାହାନ୍ତି।

Verse 24

अद्य वै द्वादश समाः शून्यागारमनाथवत् । यस्माच्च दीर्घिकायां मे स्नानदानोद्यतो जनः

ଆଜି ପୂରା ବାରୋଟି ବର୍ଷ ହେଲା; ଏହି ସ୍ଥାନ ରକ୍ଷକହୀନ ଶୂନ୍ୟ ଘର ପରି ପଡ଼ିରହିଛି। କାରଣ ମୋ ଦୀର୍ଘିକାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଲୋକେ ଏବେ ଆସୁନାହାନ୍ତି।

Verse 25

राम तस्यां दीर्घिकायां निपतंति च शूकराः । यत्रांगना भर्तृयुता जलक्रीडापरायणाः

ହେ ରାମ, ଏବେ ସେଇ ଦୀର୍ଘିକାରେ ଶୂକରମାନେ ପଡ଼ୁଛନ୍ତି—ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବେ ସ୍ୱାମୀସହିତ ନାରୀମାନେ ଜଳକ୍ରୀଡାରେ ଲୀନ ଥିଲେ।

Verse 26

चिक्रीडुस्तत्र महिषा निपतंति जलाशये । यत्र स्थाने सुपुष्पाणां प्रकरः प्रचुरोऽभवत्

ଏବେ ସେଠାରେ ଜଳାଶୟରେ ମହିଷମାନେ କ୍ରୀଡା କରୁଛନ୍ତି ଓ ଝାପି ପଡ଼ୁଛନ୍ତି—ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ପୂର୍ବେ ସୁନ୍ଦର ପୁଷ୍ପମାନଙ୍କର ପ୍ରଚୁର ପ୍ରସାର ଥିଲା।

Verse 27

तद्रुद्धं कंटकैर्वृक्षैः सिंहव्याघ्रसमाकुलैः । संचिक्रीडुः कुमाराश्च यस्यां भूमौ निरंतरम्

ସେ ଅଞ୍ଚଳ କଣ୍ଟକମୟ ବୃକ୍ଷରେ ରୁଦ୍ଧ ଥିଲା ଏବଂ ସିଂହ‑ବ୍ୟାଘ୍ରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ତଥାପି ସେଇ ଭୂମିରେ କୁମାରମାନେ ନିରନ୍ତର ଖେଳି ଖେଳି ଘୁରୁଥିଲେ।

Verse 28

कुमार्यश्चित्रकाणां च तत्र क्रीडं ति हर्षिताः । अकुर्वन्वाडवा यत्र वेदगानं तिरंतरम्

ସେଠାରେ ହର୍ଷିତ କୁମାରୀମାନେ ବର୍ଣ୍ଣବିଚିତ୍ର ଖେଳନା ସହ ଖେଳୁଥିଲେ; ଏବଂ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଯୁବକମାନେ ନିରନ୍ତର ବେଦଗାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 29

शिवानां तत्र फेत्काराः श्रूयंतेऽतिभयंकराः । यत्र धूमोऽग्निहोत्राणां दृश्यते वै गृहेगृहे

ସେଠାରେ ଶିଆଳମାନଙ୍କର ଅତିଭୟଙ୍କର ଫେତ୍କାର ଶୁଣାଯାଉଥିଲା; ତଥାପି ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଘରେଘରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରର ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

Verse 30

तत्र दावाः सधूमाश्च दृश्यंतेऽत्युल्बणा भृशम् । नृत्यंते नर्त्तका यत्र हर्षिता हि द्विजाग्रतः

ସେଠାରେ ଧୂଆଁ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଦାବାଗ୍ନି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏବଂ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ନର୍ତ୍ତକମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହର୍ଷରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

Verse 31

तत्रैव भूतवेताला प्रेताः नृत्यंति मोहिताः । नृपा यत्र सभायां तु न्यषीदन्मंत्रतत्पराः

ସେଠାରେଇ ମୋହିତ ଭୂତ, ବେତାଳ ଓ ପ୍ରେତମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ଏବଂ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ରାଜାମାନେ ସଭାରେ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ବସିଥିଲେ।

Verse 32

तस्मिन्स्थाने निषीदंति गवया ऋक्षशल्लकाः । आवासा यत्र दृश्यन्ते द्विजानां वणिजां तथा

ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଗୌର, ଭାଲୁ ଓ ସାହି ବସି ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସେଠାରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଓ ବଣିକମାନଙ୍କ ଆବାସ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 33

कुट्टिमप्रतिमा राम दृश्यंतेत्र बिलानि वै । कोटराणीह वृक्षाणां गवाक्षाणीह सर्वतः

ହେ ରାମ, ଏଠାରେ ବିଲଗୁଡ଼ିକ କୁଟ୍ଟିମ (ପକ୍କା ମଞ୍ଚ) ପରି କୋଠା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ଏଠାରେ ଗଛମାନଙ୍କ କୋଟର ଅଛି, ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ଗବାକ୍ଷ ପରି ଖୋଲା ଛିଦ୍ର ଦେଖାଯାଏ।

Verse 34

चतुष्का यज्ञवेदिर्हि सोच्छ्राया ह्यभवत्पुरा । तेऽत्र वल्मीकनिचयैर्दृश्यंते परिवेष्टिताः

ପୂର୍ବେ ଏଠାରେ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ଯଜ୍ଞବେଦୀଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚ ଓ ପ୍ରମୁଖ ଥିଲା; ଏବେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ବାଲ୍ମୀକ (ପିପିଳିକା-ଢିବି) ଢେରରେ ଘେରାଯାଇ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 35

एवंविधं निवासं मे विद्धि राम नृपोत्तम । शून्यं तु सर्वतो यस्मान्निवासाय द्विजा गताः

ହେ ରାମ, ନୃପୋତ୍ତମ, ମୋର ନିବାସ ଏପରି ବୋଲି ଜାଣ; ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅନ୍ୟତ୍ର ବାସ ପାଇଁ ଚାଲିଯାଇଥିବାରୁ ଏହା ସର୍ବତ୍ର ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି।

Verse 36

तेन मे सुमहद्दुःखं तस्मात्त्राहि नरेश्वर । एतच्छ्रुत्वा वचो राम उवाच वदतां वरः

ସେହି କାରଣରୁ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାଦୁଃଖ ହୋଇଛି; ତେଣୁ, ହେ ନରେଶ୍ୱର, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ଏହି କଥା ଶୁଣି ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 37

श्रीराम उवाच । न जाने तावकान्विप्रांश्चतुर्दिक्षु समाश्रितान् । न तेषां वेद्म्यहं संख्यां नामगोत्रे द्विजन्मनाम्

ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ—ଚାରି ଦିଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ତୁମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଜାଣେନି। ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଅଜଣା।

Verse 38

यथा ज्ञातिर्यथा गोत्रं याथातथ्यं निवेदय । तत आनीय तान्सर्वान्स्वस्थाने वासयाम्यहम्

ଯେପରି ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାତି‑ସମ୍ପର୍କ, ଯେପରି ତାଙ୍କ ଗୋତ୍ର—ସେପରି ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ମୋତେ ନିବେଦନ କର। ତାପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଣି, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ବସାଇବି।

Verse 39

श्रीमातोवाच । ब्रह्मविष्णुमहेशैश्च स्थापिता ये नरेश्वर । अष्टादश सहस्राणि ब्राह्मणा वेदपारगाः

ଶ୍ରୀମାତା କହିଲେ—ହେ ନରେଶ୍ୱର! ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ ଯେମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ଅଠାରହ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ।

Verse 40

त्रयीविद्यासु विख्याता लोकेऽस्मिन्नमितद्युते । चतुष्षष्टिकगोत्राणां वाडवा ये प्रतिष्ठिताः

ହେ ଅମିତଦ୍ୟୁତି! ଏହି ଲୋକରେ ସେମାନେ ତ୍ରୟୀ‑ବିଦ୍ୟାରେ ବିଖ୍ୟାତ; ଏବଂ ଚଉଷଠି ଗୋତ୍ରର ବାଡ଼ବ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 41

श्रीमातादात्त्रयीविद्यां लोके सर्वे द्विजोत्तमाः । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वैश्या धर्मपरायणाः

ଶ୍ରୀମାତା ତ୍ରୟୀ‑ବିଦ୍ୟା ଦାନ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ଲୋକରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏବଂ ଧର୍ମପରାୟଣ ଛତିଶ ହଜାର ବୈଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 42

आर्यवृत्तास्तु विज्ञेया द्विजशुश्रूषणे रताः । बहुलार्को नृपो यत्र संज्ञया सह राजते

ସେମାନଙ୍କୁ ଆର୍ୟବୃତ୍ତ ଜାଣ; ଦ୍ୱିଜସେବାରେ ରତ ଅଟନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ‘ବହୁଲାର୍କ’ ନାମକ ନୃପ ତେଜରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ରାଜ କରନ୍ତି।

Verse 43

कुमारावश्विनौ देवौ धनदो व्ययपूरकः । अधिष्ठात्री त्वहं राम नाम्ना भट्टारिका स्मृता

କୁମାରମାନେ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଦେବତା; ଧନଦ (କୁବେର) ବ୍ୟୟର ପୂରଣ କରନ୍ତି। ହେ ରାମ, ମୁଁ ଏଠାର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ‘ଭଟ୍ଟାରିକା’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ।

Verse 44

श्रीसूत उवाच । स्थानाचाराश्च ये केचित्कुलाचारास्तथैव च । श्रीमात्रा कथितं सर्वं रामस्याग्रे पुरातनम्

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ଯେଉଁ ସ୍ଥାନାଚାର ଓ ସେହିପରି କୁଲାଚାର ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତ ପୁରାତନ କଥା ଶ୍ରୀମାତା ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ।

Verse 45

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा रामो मुदमवाप ह । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं सत्यं हि भाषितं त्वया

ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ରାମ ମହାନନ୍ଦ ପାଇଲେ। ‘ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁନଃ ସତ୍ୟ! ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ସତ୍ୟ ହିଁ କହିଛ’ ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 46

यस्मात्सत्यं त्वया प्रोक्तं तन्नाम्ना नगरं शुभम् । वासयामि जगन्मातः सत्यमंदिरमेव च

ତୁମେ ସତ୍ୟ କହିଥିବାରୁ, ହେ ଜଗନ୍ମାତା, ସେହି ନାମରେ ମୁଁ ଏକ ଶୁଭ ନଗର ସ୍ଥାପନ କରିବି; ଏବଂ ‘ସତ୍ୟମନ୍ଦିର’ ନାମକ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବି।

Verse 47

त्रैलोक्ये ख्यातिमाप्नोतु सत्यमंदिरमु त्तमम्

ଏହି ଉତ୍ତମ ସତ୍ୟମନ୍ଦିର ତ୍ରିଲୋକରେ ଖ୍ୟାତି ପାଉ।

Verse 48

एतदुक्त्वा ततो रामः सहस्रशतसंख्यया । स्वभृत्यान्प्रेषयामास विप्रानयनहेतवे

ଏହା କହି ରାମ ତେବେ ସହସ୍ର-ଶତ ସଂଖ୍ୟାରେ ନିଜ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ପଠାଇଲେ।

Verse 49

यस्मिन्देशे प्रदेशे वा वने वा सरि तस्तटे । पर्यंते वा यथास्थाने ग्रामे वा तत्रतत्र च

ଯେ କୌଣସି ଦେଶ କିମ୍ବା ପ୍ରଦେଶରେ—ବନରେ, ନଦୀତଟରେ, ସୀମାନ୍ତରେ, ନିଜ ଯଥାସ୍ଥାନରେ, କିମ୍ବା ଏଠି-ସେଠି ଗ୍ରାମମାନେ—

Verse 50

धर्मारण्यनिवासाश्च याता यत्र द्विजोत्तमाः । अर्घपाद्यैः पूजयित्वा शीघ्रमानयतात्र तान्

ଧର୍ମାରଣ୍ୟନିବାସୀ ସେହି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଇଥିବେ, ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରି ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣ।

Verse 51

अहमत्र तदा भोक्ष्ये यदा द्रक्ष्ये द्विजोत्तमान्

ମୁଁ ଏଠାରେ ସେତେବେଳେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରିବି, ଯେତେବେଳେ ସେହି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବି।

Verse 52

विमान्य च द्विजानेतानागमिष्यति यो नरः । स मे वध्यश्च दंड्यश्च निर्वास्यो विषयाद्बहिः

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଅବମାନ କରି ଆସିବ ନାହିଁ, ସେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବଧ୍ୟ ଓ ଦଣ୍ଡନୀୟ; ଏବଂ ମୋ ରାଜ୍ୟସୀମାରୁ ବାହାରେ ନିର୍ବାସିତ ହେବ।

Verse 53

तच्छ्रुत्वा दारुणं वाक्यं दुःसहं दुःप्रधर्षणम् । रामाज्ञाकारिणो दूता गताः सर्वे दिशो दश

ସହିବାକୁ ଦୁଷ୍କର ଓ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଏହି ଦାରୁଣ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ରାମାଜ୍ଞା ପାଳନକାରୀ ଦୂତମାନେ ଦଶଦିଗକୁ ଗଲେ।

Verse 54

शोधिता वाडवाः सर्वे लब्धाः सर्वे सुहर्षिताः । यथोक्तेन विधानेन अर्घपाद्यैरपूजयन्

ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୋଜି ମିଳିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ; ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କରାଗଲା।

Verse 55

स्तुतिं चक्रुश्च विधिवद्विनयाचारपूर्वकम् । आमंत्र्य च द्विजान्सर्वान्रामवाक्यं प्रकाशयन्

ସେମାନେ ବିଧିମତେ ବିନୟ ଓ ସଦାଚାରପୂର୍ବକ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି ରାମଙ୍କ ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 56

ततस्ते वाडवाः सर्वे द्विजाः सेवकसंयुताः । गमनायोद्यताः सर्वे वेदशास्त्रपरायणाः

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେବକମାନଙ୍କ ସହିତ ଗମନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପରାୟଣ ଥିଲେ।

Verse 57

आगता रामपार्श्वं च बहुमानपुरःसराः । समागतान्द्विजान्दृष्ट्वा रोमांचिततनूरुहः

ସେ ଭକ୍ତି-ବହୁମାନକୁ ଆଗରେ ରଖି ରାମଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଆସିଲା। ସମବେତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ହର୍ଷରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା।

Verse 58

कृतकृत्यमिवात्मानं मेने दाशरथिर्नृपः । स संभ्रमात्समुत्थाय पदातिः प्रययौ पुरः

ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାଜା ନିଜକୁ କୃତକୃତ୍ୟ ଭାବିଲେ। ସେ ଉତ୍ସୁକତାରେ ତୁରନ୍ତ ଉଠି ପଦେ ପଦେ ଆଗକୁ ଯାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 59

करसंपुटकं कृत्वा हर्षाश्रु प्रतिमुञ्चयन् । जानुभ्यामवनिं गत्वा इदं वचनमब्रवीत्

ସେ କରଯୋଡ଼ି, ହର୍ଷାଶ୍ରୁ ଝରାଇ, ଜାନୁ ଗଢ଼ି ଭୂମିକୁ ନମି ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 60

विप्रप्रसादात्कमलावरोऽहं विप्रप्रसादाद्धरणीधरोऽहम् । विप्रप्रसादाज्जगतीपतिश्च विप्रप्रसादान्मम रामनाम

‘ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ କମଳାବର (ଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରିୟ); ବିପ୍ରପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ଧରଣୀଧର (ଧର୍ମରାଜା)। ବିପ୍ରପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ଜଗତୀପତି; ଏବଂ ବିପ୍ରପ୍ରସାଦରେ ମୋର ନାମ “ରାମ”।’

Verse 61

इत्येवमुक्ता रामेण वाड वास्ते प्रहर्षिताः । जयाशीर्भिः प्रपूज्याथ दीर्घायुरिति चाब्रुवन्

ରାମ ଏପରି କହିବାରେ ସେମାନେ ସେଠାରେ ବସି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରହର୍ଷିତ ହେଲେ। ‘ଜୟ’ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି—‘ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ’ ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 62

आवर्जितास्ते रामेण पाद्यार्घ्यविष्टरादिभिः । स्तुतिं चकार विप्राणां दण्डवत्प्रणिपत्य च

ରାମ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଆସନ ଆଦି ପାରମ୍ପରିକ ଉପଚାରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 63

कृतांजलिपुटः स्थित्वा चक्रे पादाभिवंदनम् । आसनानि विचित्राणि हैमान्याभरणानि च

ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସେ ପାଦାଭିବନ୍ଦନ କଲେ। ଏବଂ ବିଚିତ୍ର ଆସନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଭୂଷଣ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

Verse 64

समर्पयामास ततो रामो दशरथात्मजः । अंगुलीयकवासांसि उपवीतानि कर्णकान्

ତାପରେ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗୁଠି, ବସ୍ତ୍ର, ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଓ କର୍ଣ୍ଣାଭୂଷଣ ସମର୍ପଣ କଲେ।

Verse 65

प्रददौ विप्रमुख्येभ्यो नानावर्णाश्च धेनवः । एकैकशत संख्याका घटोध्नीश्च सवत्सकाः

ସେ ବିପ୍ରମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନାନାବର୍ଣ୍ଣର ଧେନୁ ଦାନ କଲେ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦାନରେ ଶତ ଶତ—ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥନବତୀ, ବଛଡ଼ା ସହିତ।

Verse 66

सवस्त्रा बद्धघंटाश्च हेमशृंगविभूषिताः । रूप्यखुरास्ताम्रपृष्ठीः कांस्यपात्रसमन्विताः

ସେଗୁଡ଼ିକ ବସ୍ତ୍ରାବୃତ, ଘଣ୍ଟାବଦ୍ଧ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣଶୃଙ୍ଗରେ ବିଭୂଷିତ ଥିଲେ; ରୌପ୍ୟ ଖୁର, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ପୃଷ୍ଠ ଏବଂ କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ର ସହିତ ଥିଲେ।