Adhyaya 21

Verse 1

व्यास उवाच । तया चोत्पादिता राजञ्छरीरा त्कुलदेवताः

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ତାହାର ଶରୀରରୁ କୁଳଦେବତା, ଅର୍ଥାତ୍ ରକ୍ଷାକାରିଣୀ ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 2

गात्रा ९ शांता १० शेषदेवी ११ वाराही १२ भद्रयोगिनी १३

ତାଙ୍କର ନାମ ଏପରି—ଗାତ୍ରା (୯), ଶାନ୍ତା (୧୦), ଶେଷଦେବୀ (୧୧), ବାରାହୀ (୧୨) ଏବଂ ଭଦ୍ରଯୋଗିନୀ (୧୩)।

Verse 3

तारणी १८ वन कानंदा १९ चामुंडा २० च सुरेश्वरी २१

ଏହାସହ—ତାରଣୀ (୧୮), ବନକାନନ୍ଦା (୧୯), ଚାମୁଣ୍ଡା (୨୦) ଏବଂ ସୁରେଶ୍ୱରୀ (୨୧) ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 4

दारभट्टारिकेत्या २२ द्या प्रत्येका शतधा पुनः । उत्पन्नाः शक्तयस्तस्मिन्नानारूपान्विताः शुभाः । अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रवरण्यथ देवताः

ଏପରି ଆଉ ଜଣେ ‘ଦାରଭଟ୍ଟାରିକା’ (୨୨) ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ପୁନଃ ଶତଗୁଣରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେଠାରେ ନାନାରୂପସମ୍ପନ୍ନ ଶୁଭ ଶକ୍ତିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହାପରେ ମୁଁ ସେହି ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରବରମାନଙ୍କୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 5

आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाज २२ मांडव्यसगोत्रस्य वत्ससवात्स्यसवात्स्यायनस ४ सामान्यलौगाक्षसगोत्रस्य गोत्रजा भद्रयोगिनी प्रवर ३ काश्यपवसिष्ठ अवत्सार २० कौशिकसगोत्रस्य गोत्रजा पक्षिणी प्रवर ३ विश्वामित्र अथर्व भारद्वाज २१ सामान्यप्रवर १ पैमग्यसभरद्वाज २ समानप्रवरा २ लौगाक्षसगार्ग्यायनसकाश्यपकश्यप ४ समानप्रवर ३ कौशिककुशिकसाः २ समानप्रवरः ४ औपमन्युलोगाक्षस २ समानप्रवराः

ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଗୋତ୍ରସହ ସଂପୃକ୍ତ ପ୍ରବର-ସମୂହ (ଋଷି-ପରମ୍ପରା)—ଆଙ୍ଗିରସ–ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ–ଭାରଦ୍ୱାଜ ଆଦି—ସଂଖ୍ୟା ଓ ଉପଶାଖାସହ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ। ଧର୍ମାନୁସାରେ ବିବାହରେ ଗୋତ୍ର-ପ୍ରବରର ସାମ୍ୟ କିମ୍ବା ଭେଦ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ଏହା ସନ୍ଦର୍ଭ ହେଉଛି।

Verse 6

त्यजेत्समानप्रवरां सगोत्रां मातुः सपिंडामचिकित्स्यरोगाम् । अजातलोम्नीं च तथान्यपूर्वां सुतेन हीनस्य सुतां सुकृष्णाम्

ସମାନ ପ୍ରବର ଓ ସମାନ ଗୋତ୍ରର କନ୍ୟାକୁ, ଏବଂ ମାତୃପକ୍ଷର ସପିଣ୍ଡ ସମ୍ବନ୍ଧିନୀକୁ, ତଥା ଅଚିକିତ୍ସ୍ୟ ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତାକୁ ବଧୂରୂପେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯାହାର ଦେହରେ ପରିପକ୍ୱତାର ଲକ୍ଷଣ (ରୋମ) ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଦିତ ହୋଇନାହିଁ, ଯେ ପୂର୍ବବିବାହିତା, ଏବଂ ପୁତ୍ରହୀନ ପୁରୁଷର କନ୍ୟା—ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଗ୍ରହଣୀୟ ନୁହେଁ।

Verse 7

एक एव ऋषिर्यत्र प्रवरेष्वनुवर्तते । तावत्समानगोत्रत्वमृते भृग्वंगिरोगणात्

ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରବରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମାତ୍ର ଋଷିନାମ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଅନୁସୃତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ସେତିକି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋତ୍ରସାମ୍ୟ ମନାଯାଏ—କିନ୍ତୁ ଭୃଗୁ ଓ ଆଙ୍ଗିରସ-ଗଣରେ ଶାସ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଶେଷ ଅପବାଦ ଅଛି।

Verse 8

भद्रकाली च ५ माहेशी ६ सिंहोरी ७ धनमर्द्दनी

ଅନ୍ୟତ୍ର (ଦେବୀନାମ): ଭଦ୍ରକାଳୀ (୫), ମାହେଶୀ (୬), ସିଂହୋରୀ (୭), ଏବଂ ଧନମର୍ଦ୍ଦନୀ।

Verse 9

समानगोत्रप्रवरां कन्यामूढ्वोपगम्य च । तस्यामुत्पाद्य चांडालं ब्राह्मण्यादेव हीयते

ଯେ ପୁରୁଷ ସମାନ ଗୋତ୍ର ଓ ସମାନ ପ୍ରବରର କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରି ତାହା ସହ ସହବାସ କରେ ଏବଂ ତାହାରେ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ସେ ସନ୍ତାନ ଚାଣ୍ଡାଳ ହୁଏ; ଏବଂ ସେ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟରୁ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 10

कात्यायनः । परिणीय सगोत्रा तु समानप्रवरां तथा । त्यागं कृत्वा द्विजस्तस्यास्ततश्चांद्रायणं चरेत्

କାତ୍ୟାୟନ କହନ୍ତି—ଯଦି କୌଣସି ଦ୍ୱିଜ ସଗୋତ୍ରା ଓ ସମାନ ପ୍ରବରା ନାରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥାଏ, ତେବେ ସେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପରେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

उत्सृज्य तां ततो भार्यां मातृवत्परिपालयेत्

ସେହି ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପରେ ତାଙ୍କୁ ମାତୃସମ ପାଳନ ଓ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 12

याज्ञवल्क्यः । अरोगिणीं भ्रातृमतीमसमानार्षगोत्रजाम् । पंचमात्सप्तमार्दूर्ध्वं मातृतः पितृत स्तथा

ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହନ୍ତି—ନିରୋଗୀ, ଭ୍ରାତୃମତୀ ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଆର୍ଷ-ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମିତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ। ମାତୃପକ୍ଷ ଓ ପିତୃପକ୍ଷ—ଦୁହିଁ ଦିଗରେ ପଞ୍ଚମ ପରେ ସପ୍ତମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିବାହ ଅନୁମୋଦିତ।

Verse 13

असमानप्रवरैर्विवाह इति गौतमः । यद्येकं प्रवरं भिन्नं मातृगोत्रवरस्य च । तत्रोद्वाहो न कर्तव्यः सा कन्या भगिनी भवेत्

ଗୌତମ କହନ୍ତି—ବିବାହ ଅସମାନ ପ୍ରବର ଥିବା କୁଳରେ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ମାତୃଗୋତ୍ର-ପ୍ରବର ସହ ଗୋଟିଏ ପ୍ରବର ମଧ୍ୟ ମିଳିଯାଏ, ତେବେ ସେଠାରେ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେ କନ୍ୟା ଭଗିନୀ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 14

दाराग्निहोत्रसंयोगं कुरुते योऽग्रजे स्थिते । परिवेत्ता स विज्ञेयः परिवित्तिस्तु पूर्वजः

ଅଗ୍ରଜ ଅବିବାହିତ ଥିବାବେଳେ ଯେ କେହି ବିବାହ କରି ଗୃହ୍ୟାଗ୍ନି-ହୋତ୍ର ସଂଯୋଗ କରେ, ସେ ‘ପରିବେତ୍ତା’ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଏବଂ ସେ ପୂର୍ବଜ (ଜ୍ୟେଷ୍ଠ) ‘ପରିବିତ୍ତି’ କୁହାଯାଏ।

Verse 15

सदा पौनर्भवा कन्या वर्ज नीया कुलाधमा । वाचा दत्ता मनोदत्ता कृतकौतुकमंगला

ଯେ କନ୍ୟା ପୁନଃପୁନଃ ‘ପୌନର୍ଭବା’ ଭାବେ ଫେରାଇ ଦିଆଯାଇଛି, ସେ କୁଳଧର୍ମରକ୍ଷକ ବର ପାଇଁ ସଦା ବର୍ଜ୍ୟ। ଏହିପରି ଯେ କନ୍ୟା ବାଚାରେ ଦତ୍ତ, ମନରେ ଦତ୍ତ, କିମ୍ବା ଯାହାର କୌତୁକମଙ୍ଗଳ (ନିଶ୍ଚୟ) ହୋଇଛି, ତାକୁ ଅନ୍ୟେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 16

उदकस्पर्शिता याच याच पाणिगृहीतका । अग्निं परिगता या च पुनर्भूः प्रसवा च या

ଯାହାର ଉଦକ-ସ୍ପର୍ଶ (ଜଳ-ସ୍ପର୍ଶ) ସଂସ୍କାର ହୋଇଛି, କିମ୍ବା ଯାହାର ପାଣିଗ୍ରହଣ ହୋଇଛି, କିମ୍ବା ଯେ ଅଗ୍ନି ପରିକ୍ରମା କରିଛି—ସେ କନ୍ୟା ବର୍ଜ୍ୟ। ଏହିପରି ‘ପୁନର୍ଭୂ’ ନାରୀ ଓ ଯେ ପ୍ରସବା (ସନ୍ତାନବତୀ) ସେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜ୍ୟ।

Verse 17

योगेश्वरी १४ मोहलज्जा १५ कुलेशी १६ शकुलाचिता

‘ଯୋଗେଶ୍ୱରୀ’, ‘ମୋହଲଜ୍ଜା’, ‘କୁଲେଶୀ’, ‘ଶକୁଲାଚିତା’—ଏହି ନାମ/ଉପାଧିଗୁଡ଼ିକ ତାଲିକାରେ ୧୪–୧୭ ଭାବେ ଗଣିତ।

Verse 18

अथावटंकाः कथ्यंते गोत्र १ पात्र २ दात्र ३ त्राशयत्र ४ लडकात्र १५ मंडकीयात्र १६ विडलात्र १७ रहिला १८ भादिल १९ वालूआ २० पोकीया २१ वाकीया २२ मकाल्या २३ लाडआ २४ माणवेदा २५ कालीया २६ ताली २७ वेलीया २८ पांवलन्डीया २९ मूडा ३० पीतूला ३१ धिगमघ ३२ भूतपादवादी ३४ होफोया ३५ शेवार्दत ३६ वपार ३७ वथार ३८ साधका ३९ बहुधिया ४०

ଏବେ ‘ଅବଟଙ୍କ’ଗୁଡ଼ିକ କୁହାଯାଉଛି—ଗୋତ୍ର, ପାତ୍ର, ଦାତ୍ର, ତ୍ରାଶୟତ୍ର, ଲଡକାତ୍ର, ମଣ୍ଡକୀୟାତ୍ର, ବିଡଲାତ୍ର, ରହିଲା, ଭାଦିଲ, ବାଲୂଆ, ପୋକୀୟା, ବାକୀୟା, ମକାଲ୍ୟା, ଲାଡଆ, ମାଣବେଦା, କାଲୀୟା, ତାଲୀ, ବେଲୀୟା, ପାଂବଲଣ୍ଡୀୟା, ମୂଡା, ପୀତୂଲା, ଧିଗମଘ, ଭୂତପାଦବାଦୀ, ହୋଫୋୟା, ଶେୱାର୍ଦତ, ବପାର, ବଥାର, ସାଧକା, ବହୁଧିୟା—ଏଭଳି ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ୪୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଲିକା ଅଛି।

Verse 19

मातुलस्य सुतामूढ्वा मातृगोत्रां तथैव च । समानप्रवरां चैव त्यक्त्वा चांद्रायणं चरेत्

ଯଦି କେହି ମାତୁଳ (ମାମା)ଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ, କିମ୍ବା ମାତୃଗୋତ୍ରସ୍ଥ ନାରୀକୁ, କିମ୍ବା ସମାନ-ପ୍ରବର ନାରୀକୁ ବିବାହ କରିଥାଏ, ତେବେ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।