Adhyaya 5

Verse 1

सूत उवाच । शिवो गुरुः शिवो देवः शिवो बंधुः शरीरिणाम् । शिव आत्मा शिवो जीवःशिवादन्यन्न किञ्चन

ସୂତ କହିଲେ—ଶିବ ହିଁ ଗୁରୁ, ଶିବ ହିଁ ଦେବ, ଶିବ ହିଁ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ବନ୍ଧୁ। ଶିବ ହିଁ ଆତ୍ମା, ଶିବ ହିଁ ଜୀବ; ଶିବ ବ୍ୟତୀତ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 2

शिवमुद्दिश्य यत्किंचिद्दत्तं जप्तं हुतं कृतम् । तदनंतफलं प्रोक्तं सर्वागमविनिश्चितम्

ଶିବଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯାହା କିଛି ଦାନ, ଜପ, ହୋମ କିମ୍ବା କର୍ମ କରାଯାଏ, ତାହା ଅନନ୍ତ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହା ସମସ୍ତ ଆଗମରେ ନିଶ୍ଚିତ।

Verse 3

भक्त्या निवेदितं शंभोः पत्रं पुष्पं फलं जलम् । अल्पादल्पतरं वापि तदानंत्याय कल्पते

ଭକ୍ତିସହ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ କିମ୍ବା ଜଳ—ଅତ୍ୟଲ୍ପରୁ ମଧ୍ୟ ଅଲ୍ପ—ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଫଳର କାରଣ ହୁଏ।

Verse 4

विहाय सकलान्धर्मान्सकलागमनिश्चितान् । शिवमेकं भजेद्यस्तु मुच्यते सर्वबन्धनात्

ସକଳ ଆଗମରେ ନିଶ୍ଚିତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଯେ କେବଳ ଶିବଙ୍କୁ ଭଜେ, ସେ ସର୍ବ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 5

या प्रीतिरात्मनः पुत्रे या कलत्रे धनेपि सा । कृता चेच्छिवपूजायां त्रायतीति किमद्भुतम्

ନିଜ ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ ଓ ଧନ ପ୍ରତି ଯେ ପ୍ରୀତି ଥାଏ, ସେହି ପ୍ରୀତି ଯଦି ଶିବପୂଜାରେ ଲଗାଯାଏ, ତେବେ ତାହା ତାରେ—ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?

Verse 6

तस्मात्केचिन्महात्मानः सकलान्विषयासवान् । त्यजंति शिवपूजार्थे स्वदेहमपि दुस्त्यजम्

ଏହିହେତୁ କେତେକ ମହାତ୍ମା ସମସ୍ତ ବିଷୟଜନିତ ମଦକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି; ଶିବପୂଜାର୍ଥେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦୁଷ୍କର ନିଜ ଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି।

Verse 7

सा जिह्वा या शिवं स्तौति तन्मनो ध्यायते शिवम् । तौ कर्णौ तत्कथालोलौ तौ हस्तौ तस्य पूजकौ

ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ ସେଇ ଜିହ୍ୱା; ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ ସେଇ ମନ। ତାଙ୍କ କଥାରେ ରମେ ସେଇ କାନ; ତାଙ୍କୁ ପୂଜେ ସେଇ ହାତ।

Verse 8

ते नेत्रे पश्यतः पूजां तच्छिरः प्रणतं शिवे । तौ पादौ यौ शिवक्षेत्रं भक्त्या पर्यटतः सदा

ପୂଜାକୁ ଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ସେଇ ନେତ୍ର ଧନ୍ୟ; ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା ସେଇ ଶିର ଧନ୍ୟ; ଭକ୍ତିରେ ସଦା ଶିବକ୍ଷେତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟଟନ କରୁଥିବା ସେଇ ପାଦ ଧନ୍ୟ।

Verse 9

यस्येन्द्रियाणि सर्वाणि वर्तंते शिवकर्मसु । स निस्तरति संसारं भुक्तिं मुक्तिं च विंदति

ଯାହାର ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶିବକର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ରହେ, ସେ ସଂସାରକୁ ତରିଯାଏ ଏବଂ ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି—ଦୁହେଁ ପାଏ।

Verse 10

शिवभक्तियुतो मर्त्यश्चांडालः पुल्कसोपि च । नारी नरो वा षंढो वा सद्यो मुच्येत संसृतेः

ଶିବଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଯେକୌଣସି ମର୍ତ୍ୟ—ଚାଣ୍ଡାଳ ହେଉ କି ପୁଲ୍କସ; ନାରୀ ହେଉ କି ନର ହେଉ କି ଷଣ୍ଢ—ସେ ସଦ୍ୟଃ ସଂସୃତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 11

किं कुलेन किमाचारैः किंशीलेन गुणेन वा । भक्तिलेशयुतः शंभोः स वंद्यः सर्वदेहिनाम्

କୁଳରେ କ’ଣ, ଆଚାରରେ କ’ଣ, ସ୍ୱଭାବ କି ଗୁଣରେ କ’ଣ? ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଭକ୍ତିର ଏକ ଲେଶ ଯାହାରେ ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତ ଦେହୀଙ୍କ ପାଇଁ ବନ୍ଦନୀୟ।

Verse 12

उज्जयिन्यामभूद्राजा चन्द्रसेनसमाह्वयः । जातो मानवरूपेण द्वितीय इव वासवः

ଉଜ୍ଜୟିନୀରେ ଚନ୍ଦ୍ରସେନ ନାମକ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ମାନବରୂପେ ଜନ୍ମି, ଦ୍ୱିତୀୟ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।

Verse 13

तस्मिन्पुरे महाकालं वसंतं परमेश्वरम् । संपूजयत्यसौ भक्त्या चन्द्रसेनो नृपोत्तमः

ସେହି ନଗରରେ ବସୁଥିବା ପରମେଶ୍ୱର ମହାକାଳଙ୍କୁ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରସେନ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ।

Verse 14

तस्याभवत्सखा राज्ञः शिवपारिषदाग्रणीः । मणिभद्रो जिताभद्रः सर्वलोकनमस्कृतः

ସେହି ରାଜାଙ୍କର ସଖା ଥିଲେ ମଣିଭଦ୍ର—ଶିବପାର୍ଷଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ—ଜିତାଭଦ୍ର, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।

Verse 15

तस्यै कदा महीभर्तुः प्रसन्नः शंकरानुगः । चिन्तामणिं ददौ दिव्यं मणिभद्रो महामतिः

ଏକଦା ସେହି ମହୀଭର୍ତ୍ତା ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶଙ୍କରାନୁଗ ମହାମତି ମଣିଭଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଚିନ୍ତାମଣି ଦାନ କଲେ।

Verse 16

स मणिः कौस्तुभ इव द्योतमानोर्कसन्निभः । दृष्टः श्रुतो वा ध्यातो वा नृणां यच्छति चिंतितम्

ସେହି ମଣି କୌସ୍ତୁଭ ପରି ଦ୍ୟୋତମାନ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟସନ୍ନିଭ ତେଜସ୍ବୀ; ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ, ଶୁଣିଲେ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଚିନ୍ତିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 17

तस्य कांतिलवस्पृष्टं कांस्यं ताम्रमयस्त्रपु । पाषाणादिकमन्यद्वा सद्यो भवति कांचनम्

ସେହି ମଣିର କାନ୍ତିର ଲବମାତ୍ର ସ୍ପର୍ଶରେ କାଂସ୍ୟ, ତାମ୍ର, ଲୋହ, ଟିନ୍—କିମ୍ବା ପାଷାଣ ଆଦି ମଧ୍ୟ—ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।

Verse 18

स तं चिन्तामणिं कंठे बिभ्रद्राजासनं गतः । रराज राजा देवानां मध्ये भानुरिव स्वयम्

ସେ ରାଜା କଣ୍ଠରେ ଚିନ୍ତାମଣି ଧାରଣ କରି ରାଜସିଂହାସନରେ ଆରୋହଣ କଲେ; ସମବେତ ରାଜମଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ସ୍ୱୟଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।

Verse 19

सदा चिन्तामणिग्रीवं तं श्रुत्वा राजसत्तमम् । प्रवृद्धतर्षा राजानः सर्वे क्षुब्धहृदोऽभवन्

ଯାହାର କଣ୍ଠରେ ସଦା ଚିନ୍ତାମଣି ବିରାଜିତ, ସେଇ ରାଜସତ୍ତମଙ୍କ ବିଷୟ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ରାଜା ବଢ଼ିଥିବା ତୃଷ୍ଣାରେ ହୃଦୟେ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ।

Verse 20

स्नेहात्केचिदयाचंत धार्ष्ट्यात्केचन दुर्मदाः । दैवलब्धमजानंतो मणिं मत्सरिणो नृपाः

କେହି ଦେଖାଦେଖି ସ୍ନେହରୁ ଯାଚନା କଲେ, କେହି ଦୁର୍ମଦ ହୋଇ ଧୃଷ୍ଟତାରେ ଦାବି କଲେ; ମତ୍ସରୀ ସେ ନୃପମାନେ ମଣି ଦୈବବଶେ ଲଭ୍ୟ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣିଲେ ନାହିଁ।

Verse 21

सर्वेषां भूभृतां याञ्चा यदा व्यर्थीकृतामुना । राजानः सर्वदेशानां संरंभं चक्रिरे तदा

ଯେତେବେଳେ ସେ ସମସ୍ତ ଭୂଭୃତମାନଙ୍କ ଯାଚନାକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରିଦେଲେ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେଶର ରାଜାମାନେ କ୍ରୋଧମୟ ସଂରମ୍ଭରେ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 22

सौराष्ट्राः कैकयाः शाल्वाः कलिंगशकमद्रकाः । पांचालावंतिसौवीरा मागधा मत्स्यसृंजयाः

ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, କୈକୟ, ଶାଲ୍ୱ, କଲିଙ୍ଗ, ଶକ ଓ ମଦ୍ରକ; ପାଞ୍ଚାଳ, ଅବନ୍ତି ଓ ସୌବୀର; ମାଗଧ, ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ସୃଞ୍ଜୟ—

Verse 23

एते चान्ये च राजानः सहाश्वरथकुमजराः । चन्द्रसेनं मृधे जेतुमुद्यमं चक्रुरोजसा

ଏହେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ରାଜା ଅଶ୍ୱ, ରଥ ଓ ଗଜସେନା ସହିତ, ମହାବଳରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ।

Verse 24

ते तु सर्वे सुसंरब्धाः कंपयंतो वसुन्धराम् । उज्जयिन्याश्चतुर्द्वारं रुरुधुर्बहुसैनिकाः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପାଇ, ବହୁସେନା ସହ ଉଜ୍ଜୟିନୀର ଚାରି ଦ୍ୱାରକୁ ଘେରି ଅବରୋଧ କଲେ।

Verse 25

संरुध्यमानो स्वपुरीं दृष्ट्वा राजभिरुद्धतैः । चंद्रसेनो महाकालं तमेव शरणं ययौ

ଉଦ୍ଧତ ରାଜାମାନେ ନିଜ ପୁରୀକୁ ଅବରୋଧ କରିଛନ୍ତି ଦେଖି, ଚନ୍ଦ୍ରସେନ ମହାକାଳଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଶରଣ ମାନି ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 26

निर्विकल्पो निराहारः स राजा दृढनिश्चयः । अर्चयामास गौरीशं दिवा नक्त मनन्यधीः

ସେ ରାଜା ନିର୍ବିକଳ୍ପ, ନିରାହାର ଓ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟୀ ଥିଲେ; ଅନନ୍ୟଚିତ୍ତରେ ସେ ଦିନରାତି ଗୌରୀଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ।

Verse 27

एतस्मिन्नंतरे गोपी काचित्तत्पुरवासिनी । एकपुत्रा भर्तृहीना तत्रैवासीच्चिरंतना

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ସେହି ନଗରରେ ରହୁଥିବା ଜଣେ ଗୋପୀ ଥିଲେ—ପୁରୁଣା ବାସିନ୍ଦା—ସେ ଭର୍ତ୍ତୃହୀନା ଓ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ରର ମାତା ଥିଲେ।

Verse 28

सा पंचहायनं बालं वहंती गत भर्तृका । राज्ञा कृतां महापूजां ददर्श गिरिजापतेः

ସେ ବିଧବା ନାରୀ ପାଞ୍ଚବର୍ଷୀୟ ଶିଶୁକୁ କୋଳେ ଧରି, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗିରିଜାପତି ଶିବଙ୍କୁ କୃତ ମହାପୂଜା ଦେଖିଲା।

Verse 29

सा दृष्ट्वा सर्वमाश्चर्यं शिवपूजामहोदयम् । प्रणिपत्य स्वशिबिरं पुनरेवाभ्यपद्यत

ଶିବପୂଜାର ସେଇ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ ମହିମା ଦେଖି ସେ ପ୍ରଣାମ କରି, ପୁନର୍ବାର ନିଜ ଶିବିରକୁ ଫେରିଗଲା।

Verse 30

एतत्सर्वमशेषेण स दृष्ट्वा बल्लवीसुतः । कुतूहलेन विदधे शिवपूजां विरक्तिदाम्

ଏ ସବୁକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖି ଗୋପୀର ପୁତ୍ର କୁତୁହଳରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ବୈରାଗ୍ୟଦାତା ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କଲା।

Verse 31

आनीय हृद्यं पाषाणं शून्ये तु शिबिरोत्तमे । नातिदूरे स्वशिबिराच्छिवलिंगमकल्पयत्

ସେ ହୃଦୟହାରୀ ପାଷାଣ ଆଣି, ଉତ୍ତମ ଶିବିରର ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ, ନିଜ ଆଶ୍ରୟରୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ—ଶିବଲିଙ୍ଗ ଗଢ଼ିଲା।

Verse 32

यानि कानि च पुष्पाणि हस्तलभ्यानि चात्मनः । आनीय स्नाप्य तल्लिंगं पूजयामास भक्तितः

ହାତରେ ଯେତେ ଫୁଲ ମିଳିଲା ସେସବୁ ଆଣି, ସେ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲା।

Verse 33

गंधालंकारवासांसि धूपदीपाक्षतादिकम् । विधाय कृत्रिमैर्दिव्यैर्नैवेद्यं चाप्यकल्पयत्

ସେ ସୁଗନ୍ଧ, ଅଳଙ୍କାର, ବସ୍ତ୍ର, ଧୂପ, ଦୀପ, ଅକ୍ଷତ ଆଦି ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲା; ଏବଂ କୃତ୍ରିମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ପଦାର୍ଥରେ ନୈବେଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା।

Verse 34

भूयोभूयः समभ्यर्च्य पत्रैः पुष्पैर्मनोरमैः । नृत्यं च विविधं कृत्वा प्रणनाम पुनःपुनः

ସେ ମନୋହର ପତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲା; ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ନୃତ୍ୟ କରି ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 35

एवं पूजां प्रकुर्वाणं शिवस्यानन्यमानसम् । सा पुत्रं प्रणयाद्गोपी भोजनाय समा ह्वयत्

ଏଭଳି ପୂଜା କରୁଥିବାବେଳେ ତାହାର ମନ ଏକମାତ୍ର ଶିବଙ୍କରେ ନିବିଡ଼ ଥିଲା; ସ୍ନେହରେ ଗୋପୀମାତା ପୁତ୍ରକୁ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଡାକିଲେ।

Verse 36

मात्राहूतोपि बहुशः स पूजासक्तमानसः । बालोपि भोजनं नच्छत्तदा माता स्वयं ययौ

ମାଆ ବହୁବାର ଡାକିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ମନ ପୂଜାରେ ଲୀନ ରହିଲା; ଶିଶୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଭୋଜନକୁ ଯାଇଲା ନାହିଁ, ତେଣୁ ମାଆ ନିଜେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 37

तं विलोक्य शिवस्याग्रे निषण्णं मी लितेक्षणम् । चकर्ष पाणिं संगृह्य कोपेन समताडयत्

ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସି ଆଖି ବୁଜିଥିବା ତାକୁ ଦେଖି, ସେ ତାହାର ହାତ ଧରି ଟାଣିଲେ; ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ତାକୁ ପିଟିଲେ।

Verse 38

आकृष्टस्ताडितो वापि नागच्छत्स्वसुतो यदा । तां पूजां नाशयामास क्षिप्त्वा लिंगं विदूरतः

ଟାଣି ଓ ପିଟିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ନିଜ ପୁଅ ଆସିଲା ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେ ପୂଜାକୁ ନଷ୍ଟ କରି ଲିଙ୍ଗକୁ ଦୂରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା।

Verse 39

हाहेति रुदमानं तं निर्भर्त्स्य स्वसुतं तदा । पुनर्विवेश स्वगृहं गोपी रोषसमन्विता

ତାପରେ ‘ହା! ହା!’ ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିବା ନିଜ ପୁଅକୁ ଡାଟି, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ ଗୋପୀ ପୁଣି ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 40

मात्रा विनाशितां पूजां दृष्ट्वा देवस्य शूलिनः । देवदेवेति चुक्रोश निपपात स बालकः

ମାଆ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବଙ୍କ ପୂଜା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ସେ ବାଳକ ‘ଦେବଦେବ!’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 41

प्रनष्टसंज्ञः सहसा बाष्पपूरपरिप्लुतः । लब्धसंज्ञो मुहूर्तेन चक्षुषी उदमीलयत्

ସେ ହଠାତ୍ ସଞ୍ଜ୍ଞାହୀନ ହୋଇ ଅଶ୍ରୁଧାରାରେ ପ୍ଲାବିତ ହେଲା; ପରେ ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଫେରି ଆଖି ଖୋଲିଲା।

Verse 42

ततो मणिस्तंभविराजमानं हिरण्मयद्वारकपाटतोरणम् । महार्हनीलामलवज्रवेदिकं तदेव जातं शिबिरं शिवालयम्

ତାପରେ ସେଇ ଶିବିରଟି ଶିବାଳୟରେ ପରିଣତ ହେଲା—ମଣିସ୍ତମ୍ଭରେ ଦୀପ୍ତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର-କପାଟ ଓ ତୋରଣରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ଅମୂଲ୍ୟ ନିର୍ମଳ ନୀଳମଣି ଓ ବଜ୍ରଜଡିତ ବେଦିକାସହିତ।

Verse 43

संतप्तहेम कलशैर्बहुभिर्विचित्रैः प्रोद्भासितस्फटिकसौधतलाभिरामम् । रम्यं च तच्छिवपुरं वरपीठमध्ये लिंगं च रत्नसहितं स ददर्श बालः

ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଅନେକ ବିଚିତ୍ର କଳଶରେ ଶୋଭିତ, ଦୀପ୍ତ ସ୍ଫଟିକ-ସୌଧମାନେ ଯାହାକୁ ମନୋହର କରିଥିଲେ, ସେଇ ରମ୍ୟ ଶିବପୁରୀକୁ ବାଳକ ଦେଖିଲା; ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୀଠର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରତ୍ନଖଚିତ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ କଲା।

Verse 44

स दृष्ट्वा सहसोत्थाय भीतविस्मितमानसः । निमग्न इव संतोषात्परमानंदसागरे

ତାହା ଦେଖି ସେ ସହସା ଉଠିଦାଁଡ଼ିଲା; ଭୟ ଓ ବିସ୍ମୟରେ ତାହାର ମନ ଭରିଗଲା, ଯେନେ ସନ୍ତୋଷବଶେ ପରମାନନ୍ଦ-ସାଗରରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇଯାଇଛି।

Verse 45

विज्ञाय शिवपूजाया माहात्म्यं तत्प्रभावतः । ननाम दंडवद्भूमौ स्वमातुरघशांतये

ସେଇ ପ୍ରଭାବରୁ ଶିବପୂଜାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଜାଣି, ନିଜ ମାତାଙ୍କ ପାପଶାନ୍ତି ପାଇଁ ସେ ବାଳକ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 46

देव क्षमस्व दुरितं मम मातुरुमापते । मूढायास्त्वामजानंत्याः प्रसन्नो भव शंकर

ହେ ଦେବ, ହେ ଉମାପତେ, ମୋ ମାତାଙ୍କ ଦୁରିତକୁ କ୍ଷମା କର; ସେ ମୂଢା, ତୁମକୁ ଜାଣେନି—ହେ ଶଙ୍କର, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ।

Verse 47

यद्यस्ति मयि यत्किंचित्पुण्यं त्वद्भक्तिसंभवम् । तेनापि शिव मे माता तव कारुण्यमाप्नुयात्

ଯଦି ମୋ ଭିତରେ ତୁମ ଭକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କିଛିମାତ୍ର ପୁଣ୍ୟ ଥାଏ, ସେହି ପୁଣ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଶିବ, ମୋ ମାତା ତୁମ କାରୁଣ୍ୟ ପାଉନ୍ତୁ।

Verse 48

इति प्रसाद्य गिरिशं भूयोभूयः प्रणम्य च । सूर्ये चास्तं गते बालो निर्जगाम शिवालयात्

ଏଭଳି ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲାପରେ ସେ ବାଳକ ଶିବାଳୟରୁ ବାହାରିଲା।

Verse 49

अथापश्यत्स्वशिबिरं पुरंदरपुरोपमम् । सद्यो हिरण्मयीभूतं विचित्रविभवोज्ज्वलम्

ତାପରେ ସେ ନିଜ ଶିବିର-ନିବାସକୁ ଦେଖିଲା, ଯାହା ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ପୁରୀ ସଦୃଶ; ସେହିକ୍ଷଣେ ତାହା ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ହୋଇ, ବିଚିତ୍ର ବୈଭବରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।

Verse 50

सोंतः प्रविश्य भवनं मोदमानो निशामुखे । महामणिगणाकीर्णं हेमराशिसमुज्ज्वलम्

ରାତିର ଆରମ୍ଭରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସେ ଘରଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ସେଠାରେ ମହାମଣିଗଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣରାଶି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖିଲା।

Verse 51

तत्रापश्यत्स्वजननीं स्मरंतीमकुतोभयाम् । महार्हरत्न पर्यंके सितशय्यामधिश्रिताम्

ସେଠାରେ ସେ ନିଜ ମାତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା; ସେ ତାକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସର୍ବଥା ନିର୍ଭୟ ଥିଲେ; ମହାର୍ଘ ରତ୍ନପର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଶ୍ୱେତ ଶୟ୍ୟାରେ ସେ ଆସୀନ ଥିଲେ।

Verse 52

रत्नालंकारदीप्तांगीं दिव्यांबरविराजिनीम् । दिव्यलक्षणसंपन्नां साक्षात्सुरवधूमिव

ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ରତ୍ନାଳଙ୍କାରରେ ଦୀପ୍ତ ଥିଲା; ସେ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ବିରାଜିତ—ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନା, ମନେ ହେଉଥିଲା ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେବାଙ୍ଗନା।

Verse 53

जवेनोत्थापयामास संभ्रमोत्फुल्ललोचनः । अंब जागृहि भद्रं ते पश्येदं महदद्भुतम्

ସେ ତ୍ୱରାରେ, ଉତ୍ସାହରେ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ନୟନରେ, ତାକୁ ଜଗାଇଲା— “ଅମ୍ବା, ଜାଗ; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଏହି ମହା ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖ।”

Verse 54

इति प्रबोधिता गोपी स्वपुत्रेण महात्मना । ततोऽपश्यत्स्वजननी स्मयन्ती मुकुटोज्ज्वला

ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜାଗ୍ରତ ଗୋପୀ, ପରେ ମୁକୁଟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସ୍ମିତମୁଖୀ ନିଜ ଜନନୀକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 55

ससंभ्रमं समुत्थाय तत्सर्वं प्रत्यवेक्षत । अपूर्वमिव चात्मानमपूर्वमिव बालकम्

ସେ ସମ୍ଭ୍ରମରେ ଉଠି ସବୁକିଛି ନିରୀକ୍ଷଣ କଲା; ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଯେନ ଅପୂର୍ବ, ଏବଂ ସେଇ ବାଳକକୁ ମଧ୍ୟ ଯେନ ଅପୂର୍ବ ଦେଖିଲା।

Verse 56

अपूर्वं च स्वसदनं दृष्ट्वा सीत्सुखविह्वला । श्रुत्वा पुत्रमुखात्सर्वं प्रसादं गिरिजापतेः

ନିଜ ସଦନକୁ ମଧ୍ୟ ଅପୂର୍ବ ଦେଖି ସେ ଆନନ୍ଦରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲା; ଏବଂ ପୁତ୍ରମୁଖରୁ ଗିରିଜାପତି (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରସାଦର ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣି।

Verse 57

राज्ञे विज्ञापयामास यो भजत्यनिशं शिवम् । स राजा सहसागत्य समाप्त नियमो निशि

ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲା— “ଯେ ଅନିଶଂ ଶିବଙ୍କୁ ଭଜେ”; ତେବେ ସେ ରାଜା ସହସା ଆସି, ରାତିରେ ନିଜ ନିୟମ ସମାପ୍ତ କଲା।

Verse 58

ददर्श गोपिकासूनोः प्रभावं शिवतोषजम् । हिरण्मयं शिवस्थानं लिंगं मणिमयं तथा

ସେ ଗୋପିକାପୁତ୍ରଙ୍କ ସେଇ ପ୍ରଭାବ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଶିବଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତାରୁ ଜନିତ; ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଶିବସ୍ଥାନ ଏବଂ ସେହିପରି ମଣିମୟ ଲିଙ୍ଗ।

Verse 59

गोपवध्वाश्च सदनं माणि क्यवरकोज्ज्वलम् । दृष्ट्वा महीपतिः सर्वं सामात्यः सपुरोहितः

ଗୋପବଧୂଙ୍କ ଗୃହ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମାଣିକ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା; ତାହା ଦେଖି ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତ ସହ ସମସ୍ତକୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 60

मुहूर्तं विस्मितधृतिः परमानंदनिर्भरः । प्रेम्णा वाष्पजलं मुंचन्परिरेभे तम र्भकम्

କ୍ଷଣମାତ୍ର ସେ ବିସ୍ମୟରେ ଧୈର୍ୟଧାରଣ କଲେ, ପରମାନନ୍ଦରେ ପ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ପ୍ରେମାଶ୍ରୁ ଝରାଇ ସେଇ ବାଳକକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।

Verse 61

एवमत्यद्भुताकाराच्छिवमाहात्म्यकीर्त्तनात् । पौराणां संभ्रमाच्चैव सा रात्रिः क्षणतामगात्

ଏଭଳି ସେଇ ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ, ଶିବମାହାତ୍ମ୍ୟର କୀର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ପୌରଜନଙ୍କ ଉତ୍ସୁକ ବିସ୍ମୟରେ ସେ ରାତି କ୍ଷଣମାତ୍ର ପରି ଅତିତ ହେଲା।

Verse 62

अथ प्रभाते युद्धाय पुरं संरुध्य संस्थिताः । राजानश्चारवक्त्रेभ्यः शुश्रुवुः परमाद्भुतम्

ତାପରେ ପ୍ରଭାତେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପୁରକୁ ଘେରି ଦାଁଡାଇଥିବା ରାଜାମାନେ ଚାର ଓ ଘୋଷକମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣିଲେ।

Verse 63

ते त्यक्तवैराः सहसा राजानश्चकिता भृशम् । न्यस्तशस्त्रा निविविशुश्चंद्रसेनानुमोदिताः

ସେ ରାଜାମାନେ ସହସା ବୈର ତ୍ୟାଗ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କ ଅନୁମୋଦନରେ ଶସ୍ତ୍ର ରଖି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 64

तां प्रविश्य पुरीं रम्यां महाकालं प्रणम्य च । तद्गोपवनितागेहमाजग्मुः सर्वभूभृतः

ସେଇ ରମ୍ୟ ପୁରୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମହାକାଳଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରେ ସମସ୍ତ ରାଜା ସେ ଗୋପବନିତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ।

Verse 65

ते तत्र चंद्रसेनेन प्रत्युद्गम्याभि पूजिताः । महार्हविष्टरगताः प्रीत्यानंदन्सुविस्मिताः

ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରସେନ ଆଗକୁ ଆସି ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରି ପୂଜା କଲେ। ମହାମୂଲ୍ୟ ଆସନରେ ବସି ସେମାନେ ପ୍ରେମ ଓ ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 66

गोपसूनोः प्रसादाय प्रादुर्भूतं शिवालयम् । लिंगं च वीक्ष्य सुमहच्छिवे चक्रुः परां मतिम्

ଗୋପପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ଶିବାଳୟ ଓ ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ପରମ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ଥିର କଲେ।

Verse 67

तस्मै गोपकुमाराय प्रीतास्ते सर्वभूभुजः । वासोहिरण्यरत्नानि गोमहिष्यादिकं धनम्

ପ୍ରୀତ ହୋଇ ସେ ସମସ୍ତ ରାଜା ତାହା ଗୋପକୁମାରକୁ ବସ୍ତ୍ର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରତ୍ନ ଏବଂ ଗୋ-ମହିଷୀ ଆଦି ରୂପ ଧନ ଦାନ କଲେ।

Verse 68

गजानश्वान्रथान्रौक्माञ्छत्र यानपरिच्छदान् । दासान्दासीरनेकाश्च ददुः शिवकृपार्थिनः

ଶିବଙ୍କ କୃପା ପାଇବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି ସେମାନେ ଦାନରୂପେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ, ଛତ୍ର, ଯାନ ଓ ତାହାର ସମସ୍ତ ପରିଚ୍ଛଦ, ସହିତ ଅନେକ ଦାସ ଓ ଦାସୀ ଦେଲେ।

Verse 69

येये सर्वेषु देशेषु गोपास्तिष्ठंति भूरिशः । तेषां तमेव राजानं चक्रिरे सर्व पार्थिवाः

ଯେଯେ ଦେଶରେ ଅନେକ ଗୋପାଳ ରହୁଥିଲେ, ସେସବୁ ଦେଶର ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ସେଇ ଲୋକଙ୍କୁ ହିଁ ରାଜା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 70

अथास्मिन्नंतरे सर्वैस्त्रिदशैरभिपूजितः । प्रादुर्बभूव तेजस्वी हनूमान्वानरेश्वरः

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ତେଜସ୍ୱୀ ବାନରେଶ୍ୱର ହନୁମାନ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 71

तस्याभिगमनादेव राजानो जातसंभ्रमाः । प्रत्युत्थाय नमश्चक्रुर्भक्तिनम्रात्ममूर्त्तयः

ତାଙ୍କର ଆଗମନମାତ୍ରେ ରାଜାମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରା ସମ୍ଭ୍ରମରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହୋଇ, ଉଠି ଦାଁଡ଼ାଇ ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 72

तेषां मध्ये समासीनः पूजितः प्लवगेश्वरः । गोपात्मजं समाश्लिष्य राज्ञो वीक्ष्येदमववीत्

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସୀନ ଓ ପୂଜିତ ପ୍ଲବଗେଶ୍ୱର ଗୋପପୁତ୍ରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 73

सर्वे शृणुत भद्रं वो राजानो ये च देहिनः । शिवपूजामृते नान्या गतिरस्ति शरीरिणाम

ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶୁଣ—ତୁମମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ହେ ରାଜାମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀ! ଶିବପୂଜା ବ୍ୟତୀତ ଶରୀରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସତ୍ୟ ଗତି/ଶରଣ ନାହିଁ।

Verse 74

एष गोपसुतो दिष्ट्या प्रदोषे मंदवा सरे । अमंत्रेणापि संपूज्य शिवं शिवमवाप्तवान्

ଦୈବକୃପାରେ ଏହି ଗୋପପୁତ୍ର ମଣ୍ଡବା ସରୋବର ନିକଟେ ପ୍ରଦୋଷକାଳେ, ମନ୍ତ୍ର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜି ଶିବଙ୍କ ଶୁଭକୃପା/ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 75

मंदवारे प्रदोषोऽयं दुर्लभः सर्वदेहिनाम् । तत्रापि दुर्लभतरः कृष्णपक्षे समागते

ମଣ୍ଡବାର (ସୋମବାର) ଦିନ ପଡୁଥିବା ଏହି ପ୍ରଦୋଷ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ; ଏହା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଘଟିଲେ ଆଉ ଅଧିକ ଦୁର୍ଲଭତର।

Verse 76

एष पुण्यतमो लोके गोपानां कीर्तिवर्धनः । अस्य वंशेऽष्टमो भावी नंदोनाम महायशाः । प्राप्स्यते तस्य पुत्रत्वं कृष्णो नारा यणः स्वयम्

ଏହିଜଣ ଲୋକେ ସର୍ବାଧିକ ପୁଣ୍ୟବାନ, ଗୋପମାନଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ାଇବାଳା। ଏହାର ବଂଶରେ ଅଷ୍ଟମ ପୁରୁଷ ‘ନନ୍ଦ’ ନାମେ ମହାଯଶସ୍ବୀ ହେବ; ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ—କୃଷ୍ଣ—ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରରୂପେ ଜନ୍ମ ନେବେ।

Verse 77

अद्यप्रभृति लोकेस्मिन्नेष गोपालनंदनः । नाम्ना श्रीकर इत्युच्चैर्लोके ख्यातिं गमिष्यति

ଆଜିଠାରୁ ଏହି ଲୋକରେ ଏହି ଗୋପାଳନନ୍ଦନ ‘ଶ୍ରୀକର’ ନାମରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବ।

Verse 78

सूत उवाच । एवमुक्त्वांजनीसूनुस्तस्मै गोपकसूनवे । उपदिश्य शिवाचारं तत्रैवांतरधीयत

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ଅଞ୍ଜନୀପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସେଇ ଗୋପକପୁତ୍ରକୁ ଶିବାଚାର ଉପଦେଶ ଦେଇ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 79

ते च सर्वे महीपालाः संहृष्टाः प्रतिपूजिताः । चन्द्रसेनं समामंत्र्य प्रतिजग्मुर्यथागतम्

ସେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ପାଇ, ଚନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଜଣାଇ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରିଗଲେ।

Verse 80

श्रीकरोऽपि महातेजा उपदिष्टो हनूमता । ब्राह्मणैः सह धर्मज्ञैश्चक्रे शम्भोः समर्हणम्

ମହାତେଜସ୍ବୀ ଶ୍ରୀକର ମଧ୍ୟ ହନୁମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସମାର୍ହଣ କଲେ।

Verse 81

कालेन श्रीकरः सोऽपि चंद्रसेनश्च भूपतिः । समाराध्य शिवं भक्त्या प्रापतुः परमं पदम्

କାଳକ୍ରମେ ଶ୍ରୀକର ଓ ଭୂପତି ଚନ୍ଦ୍ରସେନ—ଦୁହେଁ ଭକ୍ତିରେ ଶିବଙ୍କୁ ସମାରାଧନା କରି ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 82

इदं रहस्यं परमं पवित्रं यशस्करं पुण्यमहर्द्धिवर्धनम् । आख्यानमाख्यातमघौघनाशनं गौरीशपादांबुजभक्तिवर्धनम्

ଏହା ପରମ ରହସ୍ୟ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର, ଯଶଦାୟକ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧିବର୍ଧକ। ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ପାପପ୍ରବାହକୁ ନାଶ କରେ ଏବଂ ଗୌରୀଶଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତି ବଢ଼ାଏ।