Adhyaya 92

Verse 1

। श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र यमहास्यमनुत्तमम् । सर्वपापहरं तीर्थं नर्मदातटमाश्रितम्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ନର୍ମଦା ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସର୍ବପାପହର, ଯମହାସ୍ୟ ନାମକ ଅନୁତ୍ତମ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । यमहास्यं कथं जातं पृथिव्यां द्विजपुंगव । एतत्सर्वं ममाख्याहि परं कौतूहलं हि मे

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜପୁଙ୍ଗବ! ପୃଥିବୀରେ ଯମହାସ୍ୟ କିପରି ଜନ୍ମିଲା? ଏହା ସବୁ ମୋତେ କହ; କାରଣ ମୋର କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟଧିକ।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ पृष्टोऽहं नृपनन्दन । स्नानार्थं नर्मदां पुण्यामागतस्ते पिता पुरा

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ସାଧୁ ସାଧୁ, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ରାଜପୁତ୍ର! ତୁମେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ପୂର୍ବକାଳରେ ତୁମ ପିତା ସ୍ନାନାର୍ଥେ ପୁଣ୍ୟ ନର୍ମଦାକୁ ଆସିଥିଲେ।

Verse 4

रजकेन यथा धौतं वस्त्रं भवति निर्मलम् । तथासौ निर्मलो जातो धर्मराजो युधिष्ठिर

ଧୋବା ଯେପରି ଧୋଇଲେ ବସ୍ତ୍ର ନିର୍ମଳ ହୁଏ, ସେପରି ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେ ଧର୍ମରାଜ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ନିର୍ମଳ ହେଲେ।

Verse 5

स पश्यन्निर्मलं देहं हसन्प्रोवाच विस्मितः

ସେ ନିର୍ମଳ ଦେହକୁ ଦେଖି ସେ ବିସ୍ମିତ ହେଲା, ହସିଲା ଏବଂ କହିଲା।

Verse 6

यम उवाच । मत्पुरं कथमायान्ति मनुजाः पापबृंहिताः । स्नानेनैकेन रेवायाः प्राप्यते वैष्णवं पदम्

ଯମ କହିଲେ— ପାପରେ ଫୁଲିଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋ ନଗରକୁ କିପରି ଆସନ୍ତି? ରେବା (ନର୍ମଦା)ରେ ଏକଥର ସ୍ନାନ କଲେ ମାତ୍ରେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦ, ଅର୍ଥାତ୍ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ, ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 7

समर्था ये न पश्यन्ति रेवां पुण्यजलां शुभाम् । जात्यन्धैस्ते समा ज्ञेया मृतैः पङ्गुभिरेव वा

ଯେମାନେ ସମର୍ଥ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟଜଳମୟ ଶୁଭ ରେବା (ନର୍ମଦା)ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଜନ୍ମାନ୍ଧଙ୍କ ସମାନ ଜାଣିବା ଉଚିତ—କିମ୍ବା ମୃତଙ୍କ ସମାନ, ଅଥବା ପଙ୍ଗୁଙ୍କ ସମାନ।

Verse 8

समर्था ये न पश्यन्ति रेवां पुण्यजलां नदीम् । एतस्मात्कारणाद्राजन्हसितो लोकशासनः

ହେ ରାଜନ୍, ସମର୍ଥ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେମାନେ ପୁଣ୍ୟଜଳମୟ ରେବା ନଦୀକୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହି କାରଣରୁ ଲୋକଶାସକ ଯମ ହସିଲେ।

Verse 9

स्थापयित्वा यमस्तत्र देवं स्वर्गं जगाम ह । यमहासेश्वरे राजञ्जितक्रोधो जितेन्द्रियः

ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି ଯମ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ଯମ-ହାସେଶ୍ୱରରେ ସେ କ୍ରୋଧଜିତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜିତ ଥିଲେ।

Verse 10

विशेषाच्चाश्विने मासि कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् । उपोष्य परया भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते

ବିଶେଷକରି ଆଶ୍ୱିନ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଉପବାସ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 11

रात्रौ जागरणं कुर्याद्दीपं देवस्य बोधयेत् । घृतेन चैव राजेन्द्र शृणु तत्रास्ति यत्फलम्

ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଘିଅର ଦୀପ ଜ୍ୱାଳାଇ ଦେବଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେଠାରେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ ତାହା ଶୁଣ।

Verse 12

मुच्यते पातकैः सर्वैरगम्यागमनोद्भवैः । अभक्ष्यभक्षणोद्भूतैरपेयापेयजैरपि

ନିଷିଦ୍ଧ ସଙ୍ଗମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଭକ୍ଷଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ଅପେୟ ପାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ—ଏପରି ସମସ୍ତ ପାତକରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 13

अवाह्यवाहिते यत्स्याददोह्यादोहने यथा । स्नानमात्रेण तस्यैवं यान्ति पापान्यनेकधा

ଯେପରି ବହନଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ତାହାକୁ ବହନ କରାଇଲେ ଓ ଦୋହନଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ତାହାକୁ ଦୋହିଲେ ଦୋଷ ହୁଏ—ସେପରି ସେହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଜଳରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ପାପ ନାନା ପ୍ରକାରେ ନଶିଯାଏ।

Verse 14

यमलोकं न वीक्षेत मनुजः स कदाचन । पित्ःणां परमं गुह्यमिदं भूमौ नरेश्वर

ଏପରି ମନୁଷ୍ୟ କେବେ ମଧ୍ୟ ଯମଲୋକକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ। ହେ ନରେଶ୍ୱର, ପୃଥିବୀରେ ଏହା ପିତୃମାନଙ୍କର ପରମ ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ।

Verse 15

ददतामक्षयं सर्वं यमहास्ये न संशयः । अमावास्यां जितक्रोधो यस्तु पूजयते द्विजान्

ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଯମଦ୍ୱାରରେ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଅମାବାସ୍ୟାରେ କ୍ରୋଧ ଜୟ କରି ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ପୂଜା-ସତ୍କାର କରେ, ସେ ଅବ୍ୟୟ ଫଳ ପାଏ।

Verse 16

हिरण्यभूमिदानेन तिलदानेन भूयसा । कृष्णाजिनप्रदानेन तिलधेनुप्रदानतः

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭୂମିଦାନରେ, ବହୁ ତିଳଦାନରେ, କୃଷ୍ଣାଜିନ (କଳା ମୃଗଚର୍ମ) ପ୍ରଦାନରେ, ଏବଂ ତିଳଧେନୁଦାନରେ ପୁଣ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 17

विधानोक्तद्विजाग्र्याय ये प्रदास्यन्ति भक्तितः । हयं वा कुंजरं वाथ धूर्वहौ सीरसंयुतौ

ବିଧିଅନୁସାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ (ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ) ଭକ୍ତିରେ ଯେ ଦାନ କରନ୍ତି—ଘୋଡ଼ା ହେଉ କି ହାତୀ, କିମ୍ବା ନାଙ୍ଗଲ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା ଜୋଡ଼ି ହଳବାହକ ବଳଦ—ସେହି ଦାନ ମହାପୁଣ୍ୟକର ହୁଏ।

Verse 18

कन्यां वसुमतीं गां च महिषीं वा पयस्विनीम् । ददते ये नृपश्रेष्ठ नोपसर्पन्ति ते यमम्

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେମାନେ କନ୍ୟାଦାନ, ଭୂମିଦାନ, ଗୋଦାନ କିମ୍ବା ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ମହିଷୀଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 19

यमोऽपि भवति प्रीतः प्रतिजन्म युधिष्ठिर । यमस्य वाहो महिषो महिष्यस्तस्य मातरः

ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ପ୍ରତିଜନ୍ମରେ ଯମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୀତ ହୁଅନ୍ତି। ମହିଷ ଯମଙ୍କର ବାହନ, ଏବଂ ମହିଷୀମାନେ ତାଙ୍କର ମାତୃସମ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 20

तासां दानप्रभावेण यमः प्रीतो भवेद्ध्रुवम् । नासौ यममवाप्नोति यदि पापैः समावृतः

ସେହି ମହିଷୀମାନଙ୍କ ଦାନପ୍ରଭାବରେ ଯମ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରୀତ ହୁଅନ୍ତି। ପାପରେ ଆବୃତ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଯମଙ୍କ ଗ୍ରାସକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ।

Verse 21

एतस्मात्कारणादत्र महिषीदानमुत्तमम् । तस्याः शृङ्गे जलं कार्यं धूम्रवस्त्रानुवेष्टिता

ଏହି କାରଣରୁ ଏଠାରେ ମହିଷୀଦାନକୁ ଉତ୍ତମ କୁହାଯାଇଛି। ତାହାର ଶିଙ୍ଗରେ ଜଳ ରଖି, ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ରରେ ଘେରିବା ଉଚିତ।

Verse 22

आयसस्य खुराः कार्यास्ताम्रपृष्ठाः सुभूषिताः । लवणाचलं पूर्वस्यामाग्नेय्यां गुडपर्वतम्

ତାହାର ଖୁର ଲୋହାରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ପିଠି ତାମ୍ରରେ ମଢ଼ି ସୁଭୂଷିତ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବଦିଗରେ ‘ଲବଣାଚଳ’ ଏବଂ ଆଗ୍ନେୟଦିଗରେ ‘ଗୁଡପର୍ବତ’ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 23

कार्पासं याम्यभागं तु नवनीतं तु नैरृते । पश्चिमे सप्तधान्यानि वायव्ये तंदुलाः स्मृताः

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ କାର୍ପାସ (କପାସ) ରଖିବା ଉଚିତ; ନୈଋତ୍ୟରେ ନବନୀତ (ମଖନ) ଦେବା ଉଚିତ। ପଶ୍ଚିମେ ସପ୍ତଧାନ୍ୟ, ଓ ବାୟବ୍ୟେ ତଣ୍ଡୁଳ (ଚାଉଳ) ସ୍ମୃତ।

Verse 24

सौम्ये तु काञ्चनं दद्यादीशाने घृतमेव च । प्रदद्याद्यमराजो मे प्रीयतामित्युदीरयन्

ସୌମ୍ୟ (ଉତ୍ତର) ଦିଗରେ କାଞ୍ଚନ (ସୁନା) ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ଘୃତ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ‘ଯମରାଜ ମୋପରେ ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରି ଦାନ କର।

Verse 25

इत्युच्चार्य द्विजस्याग्रे यमलोकं महाभयम् । असिपत्त्रवनं घोरं यमचुल्ली सुदारुणा

ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେ ମହାଭୟଙ୍କର ଯମଲୋକର ବର୍ଣ୍ଣନା କଲା—ଘୋର ଅସିପତ୍ରବନ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଦୟ ଯମଚୁଲ୍ଲୀ (ଯମର ଭଟ୍ଟି)।

Verse 26

रौद्रा वैतरणी चैव कुम्भीपाको भयावहः । कालसूत्रो महाभीमस्तथा यमलपर्वतौ

ରୌଦ୍ର, ବୈତରଣୀ, ଭୟାବହ କୁମ୍ଭୀପାକ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୀମ କାଳସୂତ୍ର, ଏବଂ ଯମଲୋକର ପର୍ବତମାନ—ଏହି (ନରକ) ସବୁ ସେଠାରେ ଅଛି।

Verse 27

क्रकचं तैलयन्त्रं च श्वानो गृध्राः सुदारुणाः । निरुच्छ्वासा महानादा भैरवो रौरवस्तथा

ସେଠାରେ କ୍ରକଚ (ଆରି) ଓ ତୈଲଯନ୍ତ୍ର (ତେଲ-କୋଲ୍ହୁ) ପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଛି, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର କୁକୁର ଓ ଗୃଧ୍ର ଅଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ନିରୁଚ୍ଛ୍ୱାସ, ମହାନାଦ, ତଥା ଭୈରବ ଓ ରୌରବ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 28

एते घोरा याम्यलोके श्रूयन्ते द्विजसत्तम । त्वत्प्रसादेन ते सोम्यास्तीर्थस्यास्य प्रभावतः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯମଲୋକରେ ଏମାନେ ଘୋର ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଓ ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ ସୌମ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ରହନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 29

दानस्यास्य प्रभावेण यमराजप्रसादतः । नरकेऽहं न यास्यामि द्विज जन्मनि जन्मनि

ଏହି ଦାନର ପ୍ରଭାବରେ ଓ ଯମରାଜଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ମୁଁ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ନରକକୁ ଯିବି ନାହିଁ।

Verse 30

यमहास्यस्य चाख्यानमिदं शृण्वन्ति ये नराः । तेऽपि पापविनिर्मुक्ता न पश्यन्ति यमालयम्

‘ଯମହାସ୍ୟ’ ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ଯେ ନରମାନେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ଯମାଳୟକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।