Adhyaya 8

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । नष्टे लोके पुनश्चान्ये सलिलेन समावृते । महार्णवस्य मध्यस्थो बाहुभ्यामतरं जलम्

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହୋଇ, ପୁନର୍ବାର ସମସ୍ତ ଦିଗ ଜଳରେ ଆବୃତ ହେଲାବେଳେ, ମୁଁ ମହାସାଗରର ମଧ୍ୟରେ ଥିଲି ଏବଂ ଭୁଜାଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ଚିରି ସେତୁ ହୋଇ ତେରୁଥିଲି।

Verse 2

दिव्ये वर्षशते पूर्णे श्रान्तोऽहं नृपसत्तम । ध्यातुं समारभं देवं महदर्णवतारणम्

ଦିବ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ହେ ନୃପସତ୍ତମ, ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରାନ୍ତ ହେଲି; ତେବେ ମହାସାଗର ପାର କରାଇବା ଦେବଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ କଲି।

Verse 3

ध्यायमानस्ततः काले अपश्यं पक्षिणं परम् । हारकुन्देन्दुसंकाशं बकं गोक्षीरपाण्डुरम्

ସେତେବେଳେ ଧ୍ୟାନରତ ହୋଇ ମୁଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖିଲି—ହାର, କୁନ୍ଦଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦୀପ୍ତ, ଗୋଦୁଧ ପରି ଧବଳ ବକ।

Verse 4

ततोऽहं विस्मयाविष्टस्तं बकं समुदीक्ष्य वै । अस्मिन्महार्णवे घोरे कुतोऽयं पक्षिसंभवः

ତାପରେ ସେ ବକକୁ ଦେଖି ମୁଁ ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ହେଲି ଏବଂ ଭାବିଲି—‘ଏହି ଘୋର ମହାର୍ଣ୍ଣବରେ ଏ ପକ୍ଷୀ କେଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା?’

Verse 5

तरन्बाहुभिरश्रान्तस्तं बकं प्रत्यभाषिषि । पाक्षरूपं समास्थाय कस्त्वमेकार्णवीकृते

ମୁଁ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ରାନ୍ତ ଭାବେ ପହଁରୁଥିବାବେଳେ ସେ ବକକୁ କହିଲି—‘ପକ୍ଷୀରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏକାର୍ଣ୍ଣବ ହୋଇଥିବା ଏହି ଜଗତରେ ତୁମେ କିଏ?’

Verse 6

भ्रमसे दिव्ययोगात्मन्मोहयन्निव मां प्रभो । एतत्कथय मे सर्वं योऽसि सोऽसि नमोऽस्तु ते

ହେ ଦିବ୍ୟଯୋଗାତ୍ମନ୍ ପ୍ରଭୋ! ମୋତେ ମୋହିତ କରୁଥିବା ପରି ତୁମେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛ। ଏ ସବୁ ମୋତେ କହ; ତୁମେ ଯେ କିଏ ହେଉ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 7

सोऽब्रवीन्मां महादेवो ब्रह्माहं विष्णुरेव च । जगत्सर्वं मया वत्स संहृतं किं न बुध्यसे

ତାପରେ ମହାଦେବ ମୋତେ କହିଲେ—‘ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ହିଁ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ। ବତ୍ସ! ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ମୁଁ ସଂହୃତ କରିଛି; ତୁମେ କ’ଣ ବୁଝୁନାହ?’

Verse 8

। अध्याय

॥ ଅଧ୍ୟାୟ ॥

Verse 9

पक्षिरूपं समास्थाय अतोऽत्राहं समागतः । किमर्थमातुरो भूत्वा भ्रमसीत्थं महार्णवे

ପକ୍ଷୀରୂପ ଧାରଣ କରି ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ହେ ମହାର୍ଣ୍ଣବରେ, ତୁମେ ଆତୁର ହୋଇ ଏଭଳି କାହିଁକି ଭ୍ରମଣ କରୁଛ?

Verse 10

शीघ्रं प्रविश मत्पक्षौ येन विश्रमसे द्विज । एवमुक्तस्ततस्तेन देवेनाहं नरेश्वर

ଶୀଘ୍ର ମୋ ପକ୍ଷଦ୍ୱୟରେ ପ୍ରବେଶ କର, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଯେଣୁ ତୁମେ ବିଶ୍ରାମ ପାଉ। ସେ ଦେବ ଏଭଳି କହିଲେ, ହେ ନରେଶ୍ୱର, ମୁଁ ତେଣୁହି କଲି।

Verse 11

ततोऽहं तस्य पक्षान्ते प्रलीनस्तु भ्रमञ्जले । काले युगसाहस्रान्ते अश्रान्तोऽर्णवमध्यगः

ତାପରେ ମୁଁ ତାହାର ପକ୍ଷାନ୍ତରେ ଲୀନ ହୋଇ ରହିଲି, ଜଳ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିଲା। ସହସ୍ର ଯୁଗର ଅନ୍ତକାଳରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅଶ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ସମୁଦ୍ରମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲି।

Verse 12

ततः शृणोमि सहसा दिक्षु सर्वासु सुव्रत । किंचिन्नूपुरसंमिश्रमद्भुतं शब्दमुत्तमम्

ତାପରେ, ହେ ସୁବ୍ରତ, ମୁଁ ହଠାତ୍ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନୂପୁରର ଝଙ୍କାର ସହ ମିଶିଥିବା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲି।

Verse 13

तदार्णवजलं सर्वं संक्षिप्तं सहसाभवत् । किमेतदिति संचिन्त्य दिशः समवलोकयम्

ସେହି କ୍ଷଣେ ସମଗ୍ର ସମୁଦ୍ରଜଳ ହଠାତ୍ ସଂକୁଚିତ ହୋଇଗଲା। “ଏହା କ’ଣ?” ଭାବି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦେଖିଲି।

Verse 14

दश कन्यास्ततो दिक्षु आगताश्च महार्णवे । वस्त्रालंकारसहिता दिग्भ्यो नूपुरभूषिताः

ତାପରେ ଦିଗଦିଗନ୍ତରୁ ଦଶ କନ୍ୟା ମହାସମୁଦ୍ର ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ସୁଶୋଭିତ, ନୂପୁରରେ ଭୂଷିତ—ମନେ ହେଲା ଯେନ ଦିଗମାନଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି।

Verse 15

काचिच्चन्द्रसमाभासा काचिदादित्यसप्रभा । काचिदंजनपुञ्जाभा काचिद्रक्तोत्पलप्रभा

ଜଣେ କନ୍ୟା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି କାନ୍ତିମୟୀ, ଜଣେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଜଣେ ଅଞ୍ଜନର ପୁଞ୍ଜ ପରି ଶ୍ୟାମଳ, ଆଉ ଜଣେ ରକ୍ତ ଉତ୍ପଳ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ।

Verse 16

नानारूपधरा सौम्या नानाभरणभूषिता । अर्घ्यपाद्यादिभिर्माल्यैर्बकमभ्यर्च्य सुव्रताः

ସେମାନେ ସୌମ୍ୟ, ନାନାରୂପଧାରିଣୀ ଓ ନାନା ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ। ସେହି ସୁବ୍ରତା କନ୍ୟାମାନେ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଆଦି ଓ ମାଳ୍ୟଦ୍ୱାରା ‘ବକ’ଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନା କଲେ।

Verse 17

ततस्तं पर्वताकारं गुह्यं पक्षिणमव्ययम् । प्रविवेश महाघोरं पर्वतो ह्यर्णवं स्वराट्

ତାପରେ ସେହି ପର୍ବତାକାର, ଗୁହ୍ୟ ଓ ଅବ୍ୟୟ ପକ୍ଷୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; କାରଣ ‘ପର୍ବତ’ ନାମକ ସେହି ସ୍ୱରାଟ୍ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ସାଗରେ ନିମଗ୍ନ ହେଲା।

Verse 18

योजनानां सहस्राणि तावन्त्येव शतानि च । त्रिंशद्योजनसाहस्रं यावद्भूमण्डलं त्विति

ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଯୋଜନ ଏବଂ ତଦ୍ରୂପ ଶତ ଶତ—ଏହିପରି କୁହାଗଲା ଯେ ଭୂମଣ୍ଡଳ ତିରିଶ ହଜାର ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ।

Verse 19

ततो भूमण्डलं दिव्यं पञ्चरत्नसमाकुलम् । दिव्यस्फटिकसोपानं रुक्मस्तंभमनोरमम्

ତାପରେ ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ଭୂମଣ୍ଡଳ ଦେଖିଲି—ପଞ୍ଚରତ୍ନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ଦିବ୍ୟ ସ୍ଫଟିକ ସୋପାନ ଓ ମନୋହର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତମ୍ଭ ଥିଲା।

Verse 20

योजनानां सहस्रं तु विस्तराद्द्विगुणायतम् । वापीकूपसमाकीर्णं प्रासादाट्टालकावृतम्

ତାହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଏକ ହଜାର ଯୋଜନ ଓ ଦୀର୍ଘତା ତାହାର ଦ୍ୱିଗୁଣ; ତାହା ବାପୀ ଓ କୂପରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରାସାଦ ଓ ଉଚ୍ଚ ଅଟ୍ଟାଳିକାରେ ଆବୃତ।

Verse 21

कल्पवृक्षसमाकीर्णं ध्वजषष्टिविभूषितम् । तस्मिन्पुरवरे रम्ये नानारत्नोपशोभितम्

ତାହା କଳ୍ପବୃକ୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧ୍ୱଜ-ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡରେ ବିଭୂଷିତ; ସେହି ରମ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୀ ନାନାରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 22

तथान्यच्च पुरं रम्यं पताकोज्ज्वलवेदिकम् । शतयोजनविस्तीर्णं तावद्द्विगुणमायतम्

ସେହିପରି ଆଉ ଏକ ରମ୍ୟ ପୁରୀ ଥିଲା, ଯାହାର ବେଦିକା ପତାକାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ତାହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଶତ ଯୋଜନ ଓ ଦୀର୍ଘତା ତାହାର ଦ୍ୱିଗୁଣ ଥିଲା।

Verse 23

पुरमध्ये ततस्तस्मिन्नदी परमशोभना । महती पुण्यसलिला नानारत्नशिला तथा

ତାପରେ ସେହି ନଗର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପରମ ଶୋଭାମୟୀ ନଦୀ ଥିଲା—ସେ ମହାନ, ପୁଣ୍ୟଜଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ନାନାପ୍ରକାର ରତ୍ନମୟ ଶିଳାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 24

तस्यास्तीरे मया दृष्टं तडित्सूर्यसमप्रभम् । इन्द्रनीलमहानीलैश्चितं रत्नैः समन्ततः

ସେହି ନଦୀର ତଟରେ ମୁଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି—ଚାରିଦିଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ଓ ମହାନୀଳ ରତ୍ନରେ ଖଚିତ।

Verse 25

क्वचिद्वह्निसमाकारं क्वचिदिन्द्रायुधप्रभम् । क्वचिद्धूम्रं क्वचित्पीतं क्वचिद्रक्तं क्वचित्सितम्

କେଉଁଠି ତାହା ଅଗ୍ନି ସମ ଆକାର ଥିଲା, କେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ପ୍ରଭା ପରି ଜ୍ଵଳିଥିଲା; କେଉଁଠି ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, କେଉଁଠି ପୀତ, କେଉଁଠି ରକ୍ତ, ଆଉ କେଉଁଠି ଶ୍ୱେତ ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 26

नानावर्णैः समायुक्तं लिङ्गमद्भुतदर्शनम् । ब्रह्मविष्ण्विन्द्रसाध्यैश्च समन्तात्परिवारितम्

ତାହା ନାନାବର୍ଣ୍ଣରେ ସମାୟୁକ୍ତ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନ ଲିଙ୍ଗ ଥିଲା—ଯାହାକୁ ଚାରିଦିଗରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସାଧ୍ୟଗଣ ଘେରି ରହିଥିଲେ।

Verse 27

नन्दीश्वरगणाध्यक्षैश्चेन्द्रादित्यैश्च तद्वृतम् । पश्यामि लिङ्गमीशानं महालिङ्गं तमेव च

ତାହାକୁ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର, ଶିବଗଣାଧ୍ୟକ୍ଷମାନେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଆଦିତ୍ୟଗଣ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ମୁଁ ସେହି ଈଶାନସ୍ୱରୂପ ଲିଙ୍ଗକୁ—ସେଇ ମହାଲିଙ୍ଗକୁ—ଦର୍ଶନ କରୁଛି।

Verse 28

परिवार्य ततस्तं तु प्रसुप्तान्देवदानवान् । निमीलिताक्षान्पश्यामि दिव्याभरणभूषितान्

ତାପରେ ତାହାକୁ ଚାରିପଟେ ଘେରି ମୁଁ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଯେନ ଶୁଇଥିବା ପରି ଦେଖେ—ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି, ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ।

Verse 29

ततस्ताः पद्मपत्राक्ष्यो नार्यः परमसंमताः । नद्यास्तस्या जले स्नात्वा दिव्यपुष्पैर्मनोरमैः

ତାପରେ ପଦ୍ମପତ୍ର-ନୟନୀ, ପରମ ସମ୍ମାନିତ ସେହି ନାରୀମାନେ ସେଇ ନଦୀର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ମନୋହର ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ସହ (ବାହାରି) ଆସିଲେ।

Verse 30

दत्त्वार्घपाद्यं विधिवल्लिंगस्य सह पक्षिणा । अर्चयन्तीर्वरारोहा दश ताः प्रमदोत्तमाः

ତାପରେ ସେହି ଦଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀ—ବରାରୋହା, ସୁଶୋଭିତ—ପକ୍ଷୀ ସହିତ ଲିଙ୍ଗକୁ ବିଧିମତେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 31

ततस्त्वभ्यर्च्य तल्लिङ्गं तस्मिन्नेव पुरोत्तमे । सर्वा अदर्शनं जग्मुर्विद्युतोऽभ्रगणेष्विव

ତାପରେ ସେହି ଉତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନରେ ସେଇ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମେଘଗୁଚ୍ଛମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଝଲକ ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।

Verse 32

न चासौ पक्षिराट्तस्मिन्न स्त्रियो न च देवताः । तदेवैकं स्थितं लिङ्गमर्चयन्विस्मयान्वितः

କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ନ ସେହି ପକ୍ଷିରାଜ ଥିଲେ, ନ ସେହି ନାରୀମାନେ, ନ କୌଣସି ଦେବତା; କେବଳ ସେଇ ଏକମାତ୍ର ଲିଙ୍ଗ ନିଶ୍ଚଳ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା—ମୁଁ ବିସ୍ମୟରେ ଭରି ତାହାର ଅର୍ଚନା କରୁଥିଲି।

Verse 33

ततोऽहं दुःखमूढात्मा रुद्रमायेति चिन्तयन् । ततः कन्याः समुत्तीर्य दिव्यांबरविभूषणाः

ତେବେ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ମୋହିତ ମନେ ‘ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମାୟା’ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲି। ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣରେ ସୁଶୋଭିତ କନ୍ୟାମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 34

भासयन्त्यो जगत्सर्वं विद्युतोऽभ्रगणानिव । पद्मैर्हिरण्मयैर्दिव्यैरर्चयित्वा शुभाननाः

ଶୁଭମୁଖୀ ସେ କନ୍ୟାମାନେ ମେଘଗଣ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କରି, ଦିବ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ।

Verse 35

विविशुस्तज्जलं क्षिप्रं समंताद्वरभूषणाः । तस्मिन्पुरवरे चान्ये तामेवाहं पुनःपुनः

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂଷଣରେ ସୁଶୋଭିତ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ସେହି ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏବଂ ସେହି ଉତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ସେଇ ତାକୁ ଦେଖିଲି।

Verse 36

पश्यामि ह्यमरां कन्यामर्चयन्तीं महेश्वरम् । ततोऽहं तां वरारोहामपृच्छं कमलेक्षणाम्

ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ଅମର କନ୍ୟାକୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁଥିବା ଦେଖିଲି। ତାପରେ ମୁଁ ସେଇ କମଳନୟନା, ସୁନ୍ଦରୀକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି।

Verse 37

का त्वमस्मिन्पुरे देवि वससे शिवमर्चती । ताश्चागताः स्त्रियः सर्वाः क्व गतास्ते गणेश्वराः

“ହେ ଦେବୀ! ଏହି ପୁଣ୍ୟପୁରରେ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ବସୁଥିବା ତୁମେ କିଏ? ଏବଂ ଯେ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ କେଉଁଠି ଗଲେ? ତଥା ସେ ଗଣେଶ୍ୱରମାନେ (ଶିବଗଣ) କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?”

Verse 38

नमोऽस्तु ते महाभागे ब्रूहि पुण्ये महेश्वरि । तव प्रसादाद्विज्ञातुमेतदिच्छामि सुव्रते । दयां कृत्वा महादेवि कथयस्व ममानघे

ହେ ମହାଭାଗେ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପୁଣ୍ୟମୟୀ ମହେଶ୍ୱରୀ, କହ। ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ହେ ସୁବ୍ରତେ, ଦୟା କରି, ହେ ମହାଦେବୀ, ହେ ଅନଘେ, ମୋତେ କହ।

Verse 39

श्र्युवाच । विस्मृताहं कथं विप्र दृष्ट्वा कल्पे पुरातने । मा तेऽभूत्स्मृतिविभ्रंशः सा चाहं कल्पवाहिनी

ଶ୍ରୀ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର! ପୁରାତନ କଳ୍ପରେ ମୋତେ ଦେଖିଥିଲେ, ମୁଁ କିପରି ବିସ୍ମୃତ ହେବି? ତୁମ ସ୍ମୃତିରେ ଭ୍ରମ ନ ହେଉ; ମୁଁ ସେଇ, ଯେ କଳ୍ପେ କଳ୍ପେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହେ।

Verse 40

नर्मदा नाम विख्याता रुद्रदेहाद्विनिःसृता । यास्ताः कन्यास्त्वया दृष्टा ह्यर्चयन्त्यो महेश्वरम्

ମୁଁ ‘ନର୍ମଦା’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭୂତ। ତୁମେ ଯେ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁଥିଲେ।

Verse 41

याभिस्त्विह समानीतः पक्षिराजसमन्विताः । दिशस्ता विद्धि सर्वेशाः सर्वास्त्वं मुनिसत्तम

ପକ୍ଷିରାଜ ସହିତ ଯେମାନେ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଥିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଜାଣ, ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗର ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ ଦିକ୍ପାଳ।

Verse 42

तिर्यक्पक्षिस्वरूपेण महायोगी महेश्वरः । एभिः शिवपुराद्विप्र आनीतः स महेश्वरः

ମହାଯୋଗୀ ମହେଶ୍ୱର ତିର୍ୟକ୍ ପକ୍ଷୀର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ହେ ବିପ୍ର, ଏହିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ମହେଶ୍ୱର ଶିବପୁରରୁ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ।

Verse 43

सैष देवो महादेवो लिङ्गमूर्तिर्व्यवस्थितः । अर्च्यते ब्रह्मविष्ण्विन्द्रैः सुरासुरजगद्गुरुः

ଏହି ଦେବ ମହାଦେବ; ଏଠାରେ ଲିଙ୍ଗମୂର୍ତ୍ତିରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି; ସେ ଦେବ-ଅସୁର ଓ ସମଗ୍ର ଜଗତର ଗୁରୁ।

Verse 44

लयमायाति यस्माद्धि जगत्सर्वं चराचरम् । तेन लिङ्गमिति प्रोक्तं पुराणज्ञैर्महर्षिभिः

ଯାହାଠାରୁ ସମଗ୍ର ଜଗତ—ଚର ଓ ଅଚର—ନିଶ୍ଚୟ ଲୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ତେଣୁ ପୁରାଣଜ୍ଞ ମହର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ‘ଲିଙ୍ଗ’ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

Verse 45

तेन देवगणाः सर्वे संक्षिप्ता मायया पुरा । प्रलीनाश्चैव लोकेश न दृश्यन्ते हि सांप्रतम्

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବକାଳେ ମାୟାରେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ; ଲୟରେ ଲୀନ ହୋଇ, ହେ ଲୋକେଶ, ସେମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 46

पुनर्दृश्या भविष्यन्ति सृजमानाः स्वयंभुवा । साहं लिङ्गार्चनपरा नर्मदा नाम नामतः

ସ୍ୱୟଂଭୂ ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରିବେ, ସେମାନେ ପୁଣି ଦୃଶ୍ୟ ହେବେ। ଏବଂ ମୁଁ—ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନାରେ ପରାୟଣା—ନାମରେ ‘ନର୍ମଦା’ ବୋଲି ପରିଚିତ।

Verse 47

कालं युगसहस्रस्य रुद्रस्य परिचारिका । अस्य प्रसादादमरस्तथा त्वं द्विजपुंगव

ହଜାର ଯୁଗର କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରିଚାରିକା ରହିଛି। ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜପୁଙ୍ଗବ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅମର ହେବ।

Verse 48

सत्यार्जवदयायुक्तः सिद्धोऽसि त्वं शिवार्चनात् । एवमुक्त्वा तु सा देवी तत्रैवान्तरधीयत

ସତ୍ୟ, ଋଜୁତା ଓ ଦୟାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ଶିବାର୍ଚ୍ଚନାରେ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛ। ଏହିପରି କହି ସେ ଦେବୀ ସେଠାରେଇ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 49

ताः स्त्रियः स च देवेशो बकरूपो महेश्वरः । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा अवतीर्य महानदीम्

ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଦେବେଶ୍ୱର—ବକରୂପଧାରୀ ମହେଶ୍ୱର—ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ମହାନଦୀକୁ ଅବତରିଲେ।

Verse 50

स्नात्वा समर्चय त्वं हि विधिना मन्त्रपूर्वकम् । ततोऽहं सहसा तस्मात्समुत्तीर्य जलाशयात्

‘ସ୍ନାନ କରି ବିଧିଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ (ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ) ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନା କର।’ ତାପରେ ମୁଁ ସେହି ଜଳାଶୟରୁ ସହସା ଉଠି ତଟକୁ ଆସିଲି।

Verse 51

न च पश्यामि तल्लिङ्गं न च तां निम्नगां नृप । तदैव लोकाः संजाताः क्षितिश्चैव सकानना

‘ହେ ନୃପ! ମୁଁ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ, ସେହି ନଦୀକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଲୋକମାନେ ପୁନଃ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଅରଣ୍ୟସହିତ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ।’

Verse 52

ऋक्षचन्द्रार्कविततं तदेव च नभस्तलम् । यथापूर्वमदृष्टं तु तथैव च पुनः कृतम् । नतोऽहं मनसा देवमपूजयं महेश्वरम्

‘ତାରା, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବିସ୍ତୃତ ସେଇ ଆକାଶ ପୁନଃ ପ୍ରକଟ ହେଲା—ପୂର୍ବବତ୍ ଯେପରି ଥିଲା ସେପରି ହେଲା। ତାପରେ ମୁଁ ମନେମନେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପୂଜା କଲି।’

Verse 53

एवं बके पुरा कल्पे मया दृष्टेयमव्यया । नर्मदा मर्त्यलोकस्य महापातकनाशिनी

ଏହିପରି ପ୍ରାଚୀନ ବକ-କଳ୍ପରେ ମୁଁ ଏହି ଅବ୍ୟୟ ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି—ସେ ମର୍ତ୍ୟଲୋକର ମହାପାତକନାଶିନୀ।

Verse 54

तस्माद्धर्मपरैर्विप्रैः क्षत्रशूद्रविशादिभिः । सदा सेव्या महाभागा धर्मवृद्ध्यर्थकारिभिः

ଏହେତୁ ଧର୍ମପରାୟଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଶୂଦ୍ର, ବୈଶ୍ୟ ଆଦି—ଧର୍ମବୃଦ୍ଧି ଓ ଶ୍ରେୟସ୍ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ—ସେଇ ମହାଭାଗା (ନର୍ମଦା)ଙ୍କୁ ସଦା ସେବା-ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 55

येऽपि भक्तया सकृत्तोये नर्मदाया महेश्वरम् । स्नात्वा ते सर्वं पापं नाशयन्त्यसंशयम्

ଭକ୍ତିସହିତ ନର୍ମଦାଜଳରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଏକଥର ମାତ୍ର ସ୍ନାନ କରୁଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ, ନିଃସନ୍ଦେହରେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରନ୍ତି।