Adhyaya 56

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । अन्यच्च श्रोतुमिच्छामि केन गङ्गावतारिता । रुद्रशीर्षे स्थिता देवी पुण्या कथमिहागता

ଉତ୍ତାନପାଦ କହିଲେ—ମୁଁ ଆଉ କିଛି ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି: ଗଙ୍ଗାକୁ କିଏ ଅବତରଣ କରାଇଲେ? ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶିରୋପରି ଅବସ୍ଥିତ ପବିତ୍ରା ଦେବୀ ପୁଣ୍ୟା ଏଠାକୁ କିପରି ଆସିଲେ?

Verse 2

पुण्या देवाशिला नाम तस्या माहात्म्यमुत्तमम् । एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसन्नो यदि शङ्कर

ପୁଣ୍ୟା ନାମରେ ଦେବାଶିଳା ଅଛି; ତାହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପରମ ଉତ୍ତମ। ହେ ଶଙ୍କର, ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏ ସବୁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणुष्वैकमना भूत्वा यथा गङ्गावतारिता । देवैः सर्वैर्महाभागा सर्वलोकहिताय वै

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ; ଗଙ୍ଗା କିପରି ଅବତରିଲେ। ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବତରିତ ହେଲେ।

Verse 4

अस्ति विन्ध्यो नगो नाम याम्याशायां महीपते । गीर्वाणास्तु गताः सर्वे तस्य मूर्ध्नि नरेश्वर

ହେ ମହୀପତେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ନାମକ ଏକ ପର୍ବତ ଅଛି। ହେ ନରେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାହାର ଶିଖରକୁ ଗଲେ।

Verse 5

तत्र चाह्वानिता गङ्गा ब्रह्माद्यैरखिलैः सुरैः । अभ्यर्च्येशं जगन्नाथं देवदेवं जगद्गुरुम्

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଦେବଦେବ, ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ ଈଶଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।

Verse 6

जटामध्यस्थितां गङ्गां मोचयस्वेति भूतले । भास्वन्ती सा ततो मुक्ता रुद्रेण शिरसा भुवि

‘ଜଟାମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଭୂତଳରେ ମୋଚନ କରନ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ତେବେ ସେ ଭାସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶିରରୁ ଭୂମିରେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 7

तत्र स्थाने महापुण्या देवैरुत्पादिता स्वयम् । ततो देवनदी जाता सा हिताय नृणां भुवि

ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଦେବମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ପାଦିତ କରିଥିବା ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ଧାରା ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେଠାରୁ ସେ ‘ଦେବନଦୀ’ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ମନୁଷ୍ୟହିତାର୍ଥେ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା।

Verse 8

वसन्ति ये तटे तस्याः स्नानं कुर्वन्ति भक्तितः । पिबन्ति च जलं नित्यं न ते यान्ति यमालयम्

ଯେମାନେ ତାଙ୍କ ତଟରେ ବସନ୍ତି, ଭକ୍ତିରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି ଓ ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କ ଜଳ ପାନ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ଯମାଳୟକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 9

यत्र सा पतिता कुण्डे शूलभेदे नराधिप । देवनद्याः प्रतीच्यां तु तत्र प्राची सरस्वती

ହେ ନରାଧିପ! ଶୂଳଭେଦରେ ଯେ କୁଣ୍ଡରେ ସେ ପତିତ ହୋଇଥିଲା, ଦେବନଦୀର ପଶ୍ଚିମେ ସେଠାରେ ପୂର୍ବମୁଖୀ ସରସ୍ୱତୀ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।

Verse 10

याम्यायां शूलभेदस्य तत्र तीर्थमनुत्तमम् । तत्र देवशिला पुण्या स्वयं देवेन निर्मिता

ଶୂଳଭେଦର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଏକ ଅନୁତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟମୟ ‘ଦେବଶିଳା’ ବିରାଜିତ, ଯାହା ସ୍ୱୟଂ ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।

Verse 11

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या तर्पयेत्पितृदेवताः । पितरस्तस्य तृप्यन्ति यावदाभूतसम्प्लवम्

ଯେ କେହି ସେଠାରେ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଅର୍ପଣ କରେ, ତାଙ୍କର ପିତୃଗଣ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି।

Verse 12

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या ब्राह्मणान् भोजयेन्नृप । स्वल्पान्नेनापि दत्तेन तस्य चान्तो न विद्यते

ହେ ରାଜନ୍, ଯେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଭକ୍ତିସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଏ, ଅଳ୍ପ ଅନ୍ନଦାନରେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 13

उत्तानपाद उवाच । कानि दानानि दत्तानि शस्तानि धरणीतले । यानि दत्त्वा नरो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

ଉତ୍ତାନପାଦ କହିଲେ—ଧରାତଳରେ କେଉଁ କେଉଁ ଦାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ? ଯାହା ଭକ୍ତିସହିତ ଦେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ?

Verse 14

देवशिलाया माहात्म्यं स्नानदानादिजं फलम् । व्रतोपवासनियमैर्यत्प्राप्यं तद्वदस्व मे

ମୋତେ ଦେବଶିଳାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହ—ସ୍ନାନ, ଦାନ ଆଦିରୁ ଜନିତ ଫଳ, ଏବଂ ବ୍ରତ, ଉପବାସ ଓ ନିୟମାଚରଣରେ ସେଠାରେ ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସେଥି ମଧ୍ୟ କହ।

Verse 15

ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महावीर्यश्चेदिनाथो महाबलः । वीरसेन इति ख्यातो मण्डलाधिपतिर्नृप

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ପୁରାତନ କାଳରେ ଚେଦିମାନଙ୍କ ଏକ ମହାପରାକ୍ରମୀ ଓ ମହାବଳୀ ଅଧିପତି ଥିଲେ; ‘ବୀରସେନ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ସେ ରାଜା ଏକ ମଣ୍ଡଳର ଅଧିପତି ଥିଲେ।

Verse 16

राष्ट्रे तस्य रिपुर्नास्ति न व्याधिर्न च तस्कराः । न चाधर्मोऽभवत्तत्र धर्म एव हि सर्वदा

ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ନ ଶତ୍ରୁ ଥିଲେ, ନ ରୋଗ, ନ ଚୋର; ସେଠାରେ ଅଧର୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ନାହିଁ—ସଦା ଧର୍ମ ହିଁ ପ୍ରବଳ ଥିଲା।

Verse 17

सदा मुदान्वितो राजा सभार्यो बहुपुत्रकः । एकासीद्दुहिता तस्य सुरूपा गिरिजा यथा

ରାଜା ସଦା ଆନନ୍ଦମୟ ଥିଲେ; ରାଣୀ ସହ ତାଙ୍କର ଅନେକ ପୁତ୍ର ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର କନ୍ୟା ଥିଲା, ଯେ ଗିରିଜା ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ।

Verse 18

इष्टा सा पितृमातृभ्यां बन्धुवर्गजनस्य च । कृतं वैवाहिकं कर्म काले प्राप्ते यथाविधि

ସେ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଓ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁବର୍ଗକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଥିଲା। ଯଥାକାଳେ ବିଧିଅନୁସାରେ ତାହାର ବିବାହକର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 19

अनन्तरं चेदिपतिर्द्वादशाब्दमखे स्थितः । ततस्तस्यास्तु यो भर्ता स मृत्युवशमागतः

ତାପରେ ଚେଦିରାଜା ଦ୍ୱାଦଶବର୍ଷୀୟ ଯଜ୍ଞରେ ନିମଗ୍ନ ଥିବାବେଳେ, ସେଇ କନ୍ୟାର ପତି ମୃତ୍ୟୁବଶକୁ ପଡ଼ିଲା।

Verse 20

विधवां तां सुतां दृष्ट्वा राजा शोकसमन्वितः । उवाच वचनं तत्र स्वभार्यां दुःखपीडिताम्

କନ୍ୟାକୁ ବିଧବା ଦେଖି ରାଜା ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ। ସେଠାରେ ଦୁଃଖପୀଡିତ ନିଜ ରାଣୀଙ୍କୁ ସେ କଥା କହିଲେ।

Verse 21

प्रिये दुःखमिदं जातं यावज्जीवं सुदुःसहम् । नैषा रक्षयितुं शक्या रूपयौवनगर्विता

‘ପ୍ରିୟେ, ଏହି ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଜୀବନଭରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସହ୍ୟ। ଏହି କନ୍ୟା ରୂପ ଓ ଯୌବନର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ; ତାକୁ ସହଜରେ ରକ୍ଷା କରିହେବ ନାହିଁ।’

Verse 22

दूषयेत कुलं क्वापि कथं रक्ष्या हि बालिका । नोपायो विद्यते क्वापि भानुमत्याश्च रक्षणे । परस्परं विवदतोः श्रुत्वा तत्कन्यकाब्रवीत्

“କେଉଁଠି ସେ କୁଳକୁ କଳଙ୍କିତ କରିଦେବ—ତେବେ ଏହି ବାଳିକାକୁ କିପରି ରକ୍ଷା କରିବା? ଭାନୁମତୀଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଉପାୟ ମିଳୁନାହିଁ।” ଦୁହେଁ ପରସ୍ପର ବିବାଦ କରୁଥିବାକୁ ଶୁଣି ସେ କନ୍ୟା କହିଲା।

Verse 23

भानुमत्युवाच । न लज्जामि तवाग्रेऽहं जल्पन्ती तात कर्हिचित् । सत्यं नोत्पद्यते दोषो मदर्थे ते नराधिप

ଭାନୁମତୀ କହିଲା—“ତାତ, ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ କଥା କହିବାରେ ଲଜ୍ଜା ପାଉନି। ହେ ନରାଧିପ, ମୋ ନିମିତ୍ତେ ଆପଣଙ୍କୁ କୌଣସି ଦୋଷ ନ ହେଉ—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ।”

Verse 24

अद्यप्रभृत्यहं तात धारयिष्ये न मूर्धजान् । स्थूलवस्त्रपटार्द्धं तु धारयिष्यामि ते गृहे

“ଆଜିଠାରୁ, ତାତ, ମୁଁ କେଶସଜ୍ଜା କରିବି ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ଘରେ ମୁଁ କେବଳ ମୋଟା ବସ୍ତ୍ର—ଅର୍ଧ ପରିଧାନ—ମାତ୍ର ଧାରଣ କରିବି।”

Verse 25

करिष्यामि व्रतान्याशु पुराणविहितानि च । आत्मानं शोषयिष्यामि तोषयिष्ये जनार्दनम्

“ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ପୁରାଣବିହିତ ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକ ପାଳନ କରିବି। ତପସ୍ୟାରେ ଦେହକୁ ସଂଯମ କରି ଜନାର୍ଦନ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି।”

Verse 26

ममैषा वर्तते बुद्धिर्यदि त्वं तात मन्यसे । भानुमत्या वचः श्रुत्वा राजा संहर्षितोऽभवत्

“ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ମନରେ ଅଛି—ତାତ, ଯଦି ଆପଣ ମନେ କରନ୍ତି।” ଭାନୁମତୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 27

तीर्थयात्रां समुद्दिश्य कोशं दत्त्वा सुपुष्कलम् । विसृज्य पुरुषान्वृद्धान् कृत्वा तस्याः सुरक्षणे

ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେ ପ୍ରଚୁର ଧନକୋଷ ଦାନ କଲେ; ଏବଂ ବୃଦ୍ଧ ଓ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି ତାଙ୍କର ସମ୍ୟକ୍ ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

Verse 28

पुरुषान् सायुधांश्चापि ब्राह्मणान्सपुरोहितान् । दासीदासान्पदातींश्च चास्याः संरक्षणक्षमान्

ସେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ, ପୁରୋହିତସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ, ଦାସୀ-ଦାସମାନଙ୍କୁ ଓ ପଦାତି ସେନାକୁ—ଯେମାନେ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷାରେ ସମର୍ଥ—ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 29

ततः पितुर्मतेनैव गङ्गातीरं गता सती । अवगाह्य तटे द्वे तु गङ्गायाः स नराधिप

ତାପରେ ପିତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ସେ ସତୀ ଗଙ୍ଗାତୀରକୁ ଗଲେ। ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଗଙ୍ଗାରେ ଅବଗାହନ କରି, ହେ ନରାଧିପ, ସେ ଗଙ୍ଗାର ଦୁଇ ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 30

नित्यं सम्पूज्य सद्विप्रान्गन्धमाल्यादिभूषणैः । द्वादशाब्दानि सा तीरे गङ्गायाः समवस्थिता

ସେ ନିତ୍ୟ ଗନ୍ଧ, ମାଳା ଆଦି ଅଳଙ୍କାରରେ ସଦ୍ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପୂଜା କରି, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଗଙ୍ଗାତୀରରେ ହିଁ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 31

त्यक्त्वा गङ्गां तदा राज्ञी गता काष्ठां तु दक्षिणाम् । प्राप्ता सा सचिवैः सार्द्धं यत्र रेवा महानदी

ତାପରେ ରାଣୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଛାଡ଼ି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସଚିବ-ପରିଚାରକମାନଙ୍କ ସହ ସେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମହାନଦୀ ରେବା ପ୍ରବାହିତ।

Verse 32

समाः पञ्च स्थिता तत्र ओङ्कारेऽमरकण्टके । उदग्याम्येषु तीर्थेषु तीर्थात्तीर्थं जगाम सा

ସେ ସେଠାରେ ଓଙ୍କାର ଓ ଅମରକଣ୍ଟକରେ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ରହିଲା। ପରେ ଉତ୍ତରଦିଗର ସେହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଏକ ତୀର୍ଥରୁ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଗମନ କଲା।

Verse 33

स्नात्वा स्नात्वा पूज्य विप्रान् भक्तिपूर्वमतन्द्रिता । वारुणीं सा दिशं गत्वा देवनद्याश्च सङ्गमे

ବାରମ୍ବାର ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଅକ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ସେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଗଲା—ଦେବନଦୀର ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳକୁ।

Verse 34

ददर्श चाश्रमं पुण्यं मुनिसङ्घैः समाकुलम् । दृष्ट्वा मुनिसमूहं सा प्रणिपत्येदमब्रवीत्

ସେ ମୁନିସଂଘମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲା। ସେହି ଋଷିସମୂହକୁ ଦେଖି ସେ ପ୍ରଣାମ କରି ଏପରି କହିଲା।

Verse 35

माहात्म्यमस्य तीर्थस्य नाम चैवास्य कीदृशम् । कथयन्तु महाभागाः प्रसादः क्रियतां मम

‘ହେ ମହାଭାଗ ଋଷିମାନେ! ଏହି ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଏହାର ନାମ କିପରି—କୃପାକରି କହନ୍ତୁ; ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବିସ୍ତାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ।’

Verse 36

ऋषय ऊचुः । चक्रतीर्थं तु विख्यातं चक्रं दत्तं पुरा हरेः । महेश्वरेण तुष्टेन देवदेवेन शूलिना

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—‘ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚକ୍ରତୀର୍ଥ। ପୁରାକାଳରେ ପ୍ରସନ୍ନ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ହରିଙ୍କୁ ଚକ୍ର ଦାନ କରିଥିଲେ।’

Verse 37

अत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य जायते नात्र संशयः

ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଉଛି, ତାହାର ଅନିବର୍ତ୍ତନୀୟ ଗତି ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 38

द्वितीयेऽह्नि ततो गच्छेच्छूलभेदे तपस्विनि । पूर्वोक्तेन विधानेन स्नानं कुर्याद्यथाविधि

ତାପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ, ହେ ତପସ୍ବିନୀ, ଶୂଳଭେଦକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 39

जन्मत्रयकृतैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । जलेन तिलमात्रेण प्रदद्यादञ्जलित्रयम्

ତିନି ଜନ୍ମରେ କୃତ ପାପରୁ ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତିଳମାତ୍ର ମିଶାଇଥିବା ଜଳରେ ତିନି ଅଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 40

तृप्यन्ति पितरस्तस्य द्वादशाब्दान्यसंशयम् । यः श्राद्धं कुरुते भक्त्या श्रोत्रियैर्ब्राह्मणैर्नृप

ହେ ନୃପ! ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ, ବେଦପାଠୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ତାହାର ପିତୃମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି।

Verse 41

वार्द्धुष्याद्यास्तु वर्ज्यन्ते पित्ःणां दत्तमक्षयम् । अपरेऽह्णि ततो गच्छेत्पुण्यां देवशिलां शुभाम्

କିନ୍ତୁ ବାର୍ଦ୍ଧୁଷ୍ୟ ଆଦି ଅବସରଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ତାପରେ ପରଦିନ ପୁଣ୍ୟମୟ, ଶୁଭ ‘ଦେବଶିଳା’କୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 42

वीक्ष्यते जाह्नवी पुण्या देवैरुत्पादिता पुरा । स्नात्वा तत्र जलं दद्यात्तिलमिश्रं नराधिप

ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ପୁରାତନକାଳେ ପ୍ରକଟ କରିଥିବା ପୁଣ୍ୟମୟୀ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ଦେଖାଯାଏ। ହେ ନରାଧିପ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ତିଳମିଶ୍ରିତ ଜଳ ଅର୍ଘ୍ୟରୂପେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 43

सकृत्पिण्डप्रदानेन मुच्यते ब्रह्महत्यया । एकादश्यामुपोषित्वा पक्षयोरुभयोरपि

ଏକଥର ପିଣ୍ଡଦାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏବଂ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀରେ ଉପବାସ-ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 44

क्षपाजागरणं कुर्यात्पठेत्पौराणिकीं कथाम् । विष्णुपूजां प्रकुर्वीत पुष्पधूपनिवेदनैः

ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରି ପୌରାଣିକ କଥା ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 45

प्रभाते भोजयेद्विप्रान् दानं दद्यात्सशक्तितः । चतुर्थेऽह्नि ततो गच्छेद्यत्र प्राची सरस्वती

ପ୍ରଭାତେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବମୁଖୀ ସରସ୍ୱତୀ ଅଛି, ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 46

ब्रह्मदेहाद्विनिष्क्रान्ता पावनार्थं शरीरिणाम् । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या तर्पयेत्पितृदेवताः

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହରୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ସେଇ ସରସ୍ୱତୀ ଶରୀରୀମାନଙ୍କ ପାବନାର୍ଥେ ସେଠାରେ ବିରାଜିତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଭକ୍ତିସହିତ ପିତୃଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 47

श्राद्धं कृत्वा यथान्यायमनिन्द्यान् भोजयेद्द्विजान् । पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दान्यसंशयम्

ବିଧିମତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ନିନ୍ଦାରହିତ ଯୋଗ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଉ। ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ପିତୃମାନେ ବାରୋ ବର୍ଷ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି।

Verse 48

सर्वदेवमयं स्थानं सर्वतीर्थमयं तथा । देवकोटिसमाकीर्णं कोटिलिङ्गोत्तमोत्तमम्

ଏହି ସ୍ଥାନ ସର୍ବଦେବମୟ ଓ ସର୍ବତୀର୍ଥମୟ ଅଟେ। କୋଟି କୋଟି ଦେବତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କୋଟିଲିଙ୍ଗ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ।

Verse 49

त्रिरात्रं कुरुते योऽत्र शुचिः स्नात्वा जितेन्द्रियः । पक्षं मासं च षण्मासमब्दमेकं कदाचन

ଯେ କେହି ଏଠାରେ ଶୁଚି ହୋଇ ସ୍ନାନ କରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ ତିନି ରାତିର ନିୟମ କରେ—କିମ୍ବା ପକ୍ଷ, ମାସ, ଛଅ ମାସ, ଅଥବା କେବେ ଏକ ବର୍ଷ—ସେ ଏହି ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 50

न तस्य सम्भवो मर्त्ये तस्य वासो भवेद्दिवि । नियमस्थो विमुच्येत त्रिजन्मजनितादघात्

ତାହାର ପୁନର୍ବାର ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ; ତାହାର ବାସ ସ୍ୱର୍ଗରେ ହୁଏ। ନିୟମରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ସେ ତିନି ଜନ୍ମଜ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 51

विना पुंसा तु या नारी द्वादशाब्दं शुचिव्रता । तिष्ठते साक्षयं कालं रुद्रलोके महीयते

ସ୍ୱାମୀ ବିନା ମଧ୍ୟ ଯେ ନାରୀ ବାରୋ ବର୍ଷ ଶୁଚିବ୍ରତ ରକ୍ଷା କରେ, ସେ ଅକ୍ଷୟ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବସ୍ଥିତ ରହି ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 52

मुनीनां वचनं श्रुत्वा मुदा परमया ययौ । ततोऽवगाह्य तत्तीर्थमहर्निशमतन्द्रिता

ମୁନିମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା। ପରେ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଅବଗାହନ କରି ଦିନରାତି ଅକ୍ଳାନ୍ତ ରହିଲା।

Verse 53

दृष्ट्वा तीर्थप्रभावं तु पुनर्वचनमब्रवीत् । श्रूयतां वचनं मेऽद्य ब्राह्मणाः सपुरोहिताः

ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବ ଦେଖି ସେ ପୁନର୍ବାର କହିଲା—“ଆଜି ମୋ ବଚନ ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସହ।”

Verse 54

न त्यजामीदृशं स्थानं यावज्जीवमहर्निशम् । मत्पितुश्च तथा मातुः कथयध्वमिदं वचः

“ଏପରି ସ୍ଥାନକୁ ମୁଁ ଯେତେଦିନ ବଞ୍ଚିବି, ଦିନରାତି ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ। ମୋ ଏହି କଥା ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିଦିଅ।”

Verse 55

त्वत्कन्या शूलभेदस्था नियता व्रतचारिणी । एवमुक्त्वा स्थिता सा तु तत्र भानुमती नृपः

“ତୁମ କନ୍ୟା ଶୂଳଭେଦରେ ରହି ନିୟମିତ ଭାବେ ବ୍ରତାଚରଣ କରୁଛି।” ଏମିତି କହି, ହେ ନୃପ, ଭାନୁମତୀ ସେଠାରେ ହିଁ ରହିଲା।

Verse 56

। अध्याय

“ଅଧ୍ୟାୟ”—ଏହା ପାଠବିଭାଗ ସୂଚକ କୋଲଫନ୍ ଚିହ୍ନ।

Verse 57

अहर्निशं दहेद्धूपं चन्दनं च सदीपकम् । पादशौचं स्वयं कृत्वा स्वयं भोजयते द्विजान् । द्वादशाब्दानि सा राज्ञी सुव्रता तत्र संस्थिता

ସେ ରାଣୀ ଦିନରାତି ଧୂପ, ଚନ୍ଦନ ଅର୍ପଣ କରି ଦୀପ ଜ୍ୱାଳାଇ ରଖୁଥିଲେ। ନିଜେ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି ନିଜେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଉଥିଲେ। ଏଭଳି ସୁବ୍ରତା ସେ ରାଣୀ ସେଠାରେ ବାରୋ ବର୍ଷ ରହିଲେ।

Verse 58

ईश्वर उवाच । अन्यद्देवशिलायास्तु माहात्म्यं शृणु भूपते । कथयामि महाबाहो सेतिहासं पुरातनम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଭୂପତେ, ଦେବଶିଳାର ଆଉ ଏକ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣ। ହେ ମହାବାହୋ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରାତନ ପବିତ୍ର ଇତିହାସ କହୁଛି।

Verse 59

कश्चिद्वनेचरो व्याधः शबरः सह भार्यया । दुर्भिक्षपीडितस्तत्र आमिषार्थं वनं गतः

ଜଣେ ବନଚର ବ୍ୟାଧ ଶବର, ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ପୀଡିତ ଥିଲା। ଆହାର ପାଇଁ ମାଂସ ଖୋଜି ସେ ବନକୁ ଗଲା।

Verse 60

नापश्यत्पक्षिणस्तत्र न मृगान्न फलानि च । सरस्ततो ददर्शाथ पद्मिनीखण्डमण्डितम्

ସେଠାରେ ସେ ନ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିଲା, ନ ମୃଗ, ନ ଫଳ। ତାପରେ ପଦ୍ମଲତାର ଗୁଚ୍ଛରେ ଶୋଭିତ ଏକ ସରୋବର ସେ ଦେଖିଲା।

Verse 61

दृष्ट्वा सरोवरं तत्र शबरी वाक्यमब्रवीत् । कुमुदानि गृहाण त्वं दिव्यान्याहारसिद्धये

ସରୋବର ଦେଖି ଶବରୀ କହିଲା—“ଆହାର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି ଦିବ୍ୟ କୁମୁଦ ଫୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମେ ନିଅ।”

Verse 62

देवस्य पूजनार्थं तु शूलभेदस्य यत्नतः । विक्रयो भविता तत्र धर्मशीलो जनो यतः

ଦେବପୂଜାର୍ଥେ ଲୋକେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଶୂଳଭେଦକୁ ଆସନ୍ତି; ତେଣୁ ସେଠାରେ ଏହାର ବିକ୍ରୟ ନିଶ୍ଚୟ ଭଲ ହୁଏ, କାରଣ ଧର୍ମଶୀଳ ଜନ ସେଠାକୁ ଆସନ୍ତି।

Verse 63

भार्याया वचनं श्रुत्वा जग्राह कुमुदानि सः । उत्तीर्णस्तु तटे यावद्दृष्ट्वा श्रीवृक्षमग्रतः

ଭାର୍ଯ୍ୟାର କଥା ଶୁଣି ସେ କୁମୁଦ ଫୁଲ ସଂଗ୍ରହ କଲା। ପରେ ତଟକୁ ଉଠି ଆଗରେ ଗୋଟିଏ ଶ୍ରୀବୃକ୍ଷ (ମଙ୍ଗଳବୃକ୍ଷ) ଦେଖିଲା।

Verse 64

श्रीफलानि गृहीत्वा तु सुपक्वानि विशेषतः । शूलभेदं स सम्प्राप्तो ददर्श सुबहूञ्जनान्

ବିଶେଷକରି ସୁପକ୍ୱ ଶ୍ରୀଫଳ ନେଇ ସେ ଶୂଳଭେଦକୁ ପହଞ୍ଚିଲା ଏବଂ ସେଠାରେ ଅପାର ଜନସମାଗମ ଦେଖିଲା।

Verse 65

चैत्रमासे सिते पक्षे एकादश्यां नराधिप । तस्मिन्नहनि नाश्नीयुर्बाला वृद्धास्तथा स्त्रियः

ହେ ନରାଧିପ! ଚୈତ୍ରମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଏକାଦଶୀ ଦିନ, ସେହି ଦିନ ବାଳକ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରୁନଥିଲେ।

Verse 66

मण्डपं ददृशे तत्र कृतं देवशिलोपरि । वस्त्रैः संवेष्टितं दिव्यं स्रङ्माल्यैरुपशोभितम्

ସେଠାରେ ସେ ଦେବଶିଳା ଉପରେ ନିର୍ମିତ ଗୋଟିଏ ମଣ୍ଡପ ଦେଖିଲା—ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଏବଂ ସ୍ରକ୍-ମାଳା ଓ ପୁଷ୍ପଶୃଙ୍ଖଳାରେ ସୁଶୋଭିତ।

Verse 67

ऋषयश्चागतास्तत्र ये चाश्रमनिवासिनः । सोपवासाः सनियमाः सर्वे साग्निपरिग्रहाः

ସେଠାରେ ଋଷିମାନେ ଓ ଆଶ୍ରମନିବାସୀ ତପସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଉପବାସ ଓ ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ପରିଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ।

Verse 68

देवनद्यास्तटे रम्ये मुनिसङ्घैः समाकुले । आगच्छद्भिर्नृपश्रेष्ठ मार्गस्तत्र न लभ्यते

ଦେବନଦୀର ରମ୍ୟ ତଟରେ ମୁନିସଂଘମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ ଥିଲା। ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାକୁ ଆସୁଥିବାମାନେ ମାର୍ଗ ମଧ୍ୟ ମୁଶ୍କିଲେ ପାଉଥିଲେ।

Verse 69

दृष्ट्वा जनपदं तत्र तां भार्यां शबरोऽब्रवीत् । गच्छ पृच्छस्व किमपि किमद्य स्नानकारणम्

ସେଠାର ଜନପଦକୁ ଦେଖି ଶବର ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିଲା—“ଯାଅ, କିଛି ପଚାରିଆ; ଆଜି କ’ଣ ଦିନ ଓ କେଉଁ କାରଣରୁ ଲୋକେ ସ୍ନାନ କରୁଛନ୍ତି?”

Verse 70

पर्वाणि यानि श्रूयन्ते किंस्वित्सूर्येन्दुसम्प्लवः । अयनं किं भवेदद्य किं वाक्षयतृतीयका

“ଶୁଣାଯାଉଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏହା କ’ଣ? ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୌଣସି ସଂଯୋଗ କି? ଆଜି ଅୟନ କି, ନା କ୍ଷୟ-ତୃତୀୟା?”

Verse 71

ततः स्वभर्तुर्वचनाच्छबरी प्रस्थिता तदा । पप्रच्छ नारीं दृष्ट्वाग्रे दत्त्वाग्रे कमले शुभे

ତାପରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥାନୁସାରେ ଶବରୀ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା। ସାମ୍ନାରେ ଜଣେ ନାରୀକୁ ଦେଖି, ପ୍ରଥମେ ଶୁଭ କମଳଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରି ପରେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲା।

Verse 72

तिथिरद्यैव का प्रोक्ता किं पर्व कथयस्व मे । किमयं स्नाति लोकोऽयं किं वा स्नानस्य कारणम्

ଆଜି କେଉଁ ତିଥି ଘୋଷିତ ହୋଇଛି? କେଉଁ ପବିତ୍ର ପର୍ବ—ମୋତେ କହ। ଏହି ଲୋକେ କାହିଁକି ସ୍ନାନ କରୁଛନ୍ତି, ଏହି ସ୍ନାନର କାରଣ କଣ?

Verse 73

नार्युवाच । अद्य चैकादशी पुण्या सर्वपापक्षयंकरी । उपोषिता सकृद्येन नाकप्राप्तिं करोति सा

ନାରୀ କହିଲା—ଆଜି ପୁଣ୍ୟ ଏକାଦଶୀ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ କ୍ଷୟ କରେ। ଯେ କେହି ଏହି ଦିନ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଉପବାସ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତି କରେ।

Verse 74

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा शबरी शाबराय वै । कथयामास चाव्यग्रा स्त्रीवाक्यं नृपसत्तम

ସେହି ନାରୀର ବଚନ ଶୁଣି, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶବରୀ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ଶାବରଙ୍କୁ ସେ ନାରୀର କଥା କହିଦେଲା।

Verse 75

अद्य त्वेकादशी पुण्या बालवृद्धैरुपोषिता । मदनैकादशी नाम सर्वपापक्षयंकरी

ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ପୁଣ୍ୟ ଏକାଦଶୀ; ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧ ସମସ୍ତେ ଉପବାସ କରନ୍ତି। ଏହାର ନାମ ‘ମଦନ-ଏକାଦଶୀ’, ଯାହା ସର୍ବ ପାପକ୍ଷୟକାରି।

Verse 76

नियता श्रूयते तत्र राजपुत्री सुशोभना । व्रतस्था नियताहारा नाम्ना भानुमती सती

ସେଠାରେ ଏକ ନିୟମନିଷ୍ଠ, ଦୀପ୍ତିମତୀ ରାଜକନ୍ୟା ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ—ନାମ ଭାନୁମତୀ; ସେ ବ୍ରତସ୍ଥ, ଆହାରରେ ସଂଯମୀ, ଏବଂ ସତୀଗୁଣସମ୍ପନ୍ନା।

Verse 77

नैतया सदृशी काचित्त्रिषु लोकेषु विश्रुता । दृश्यते सा वरारोहा ह्यवतीर्णा महीतले

ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନୁହେଁ। ସେଇ ବରାରୋହା ଯେନ ପୃଥିବୀତଳେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣା ହୋଇ ଦିଶୁଛନ୍ତି।

Verse 78

भार्याया वचनं श्रुत्वा शबरस्तां जगाद ह । कमलानि यथालाभं दत्त्वा भुङ्क्ष्व हि सत्वरम्

ଭାର୍ଯ୍ୟାର ବଚନ ଶୁଣି ଶବର ତାଙ୍କୁ କହିଲା—“ଯେତେ ମିଳେ ସେତେ କମଳ ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ଶୀଘ୍ର ଭୋଜନ କର।”

Verse 79

ममैषा वर्तते बुद्धिर्न भोक्तव्यं मया ध्रुवम् । न मयोपार्जितं भद्रे पापबुद्ध्या शुभं क्वचित्

ମୋ ମନରେ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଦୃଢ—ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ଭୋଗିବି ନାହିଁ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ପାପବୁଦ୍ଧିରେ ମୋତେ କେବେ ସତ୍ୟ ଶୁଭ ମିଳେ ନାହିଁ; ଏହା ମଧ୍ୟ ମୋ ଧର୍ମ୍ୟ ପରିଶ୍ରମରେ ଉପାର୍ଜିତ ନୁହେଁ।

Verse 80

शबर्युवाच । न पूर्वं तु मया भुक्तं कस्मिंश्चैव तु वासरे । भुक्तशेषं मया भुक्तं यावत्कालं स्मराम्यहम्

ଶବରୀ କହିଲେ—“କୌଣସି ଦିନ ମୁଁ ପୂର୍ବେ କେବେ (ଏଭଳି) ଭୋଜନ କରିନାହିଁ। ଯେତେଦୂର ସ୍ମରଣ ଅଛି, ମୁଁ ସଦା ଅନ୍ୟମାନେ ଖାଇସାରିଲା ପରେ ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ ଥାଏ ସେହିଟି ଖାଇଛି।”

Verse 81

भार्याया निश्चयं ज्ञात्वा स्नानं कर्तुं जगाम ह । अर्धोत्तरीयवस्त्रेण स्नानं कृत्वा तु भक्तितः

ଭାର୍ଯ୍ୟାର ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣି ସେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲା। ଅର୍ଧୋତ୍ତରୀୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଭକ୍ତିସହିତ ସ୍ନାନ କଲା।

Verse 82

सर्वान् देवान्नमस्कृत्य गतो देवशिलां प्रति । तस्थौ स शङ्कमानोऽपि नमस्कृत्य जनार्दनम्

ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଦେବଶିଳା ପ୍ରତି ଗଲା। ମନେ ଶଙ୍କା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଦାଁଡ଼ି ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲା।

Verse 83

यस्यास्तु कुमुदे दत्ते तया राज्ञ्यै निवेदितम् । तद्दृष्ट्वा पद्मयुगलं तां दासीं साब्रवीत्तदा

ସେ କୁମୁଦର ଦୁଇଟି ପୁଷ୍ପ ଦେଲାପରେ ତାହା ରାଣୀଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ହେଲା। ସେହି ପଦ୍ମଯୁଗଳ ଦେଖି ରାଣୀ ତେବେ ଦାସୀକୁ କହିଲେ।

Verse 84

कुत्र पद्मद्वयं लब्धं कथ्यतामग्रतो मम । शीघ्रं तत्रैव गत्वा च पद्मानानय चापरान्

ଏହି ଦୁଇଟି ପଦ୍ମ କେଉଁଠୁ ମିଳିଲା? ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଶୀଘ୍ର କହ। ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ତୁରନ୍ତ ଯାଇ ଆଉ ପଦ୍ମମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଣ।

Verse 85

धान्येन वसुना वापि कमलानि समानय । भानुमत्या वचः श्रुत्वा गता सा शबरं प्रति

ଧାନ୍ୟ ଦେଇ କିମ୍ବା ଧନ ଦେଇ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କମଳ ଆଣ। ଭାନୁମତୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଶବରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା।

Verse 86

श्रीफलानि च पुष्पाणि बहून्यन्यानि देहि मे

ମୋତେ ଶ୍ରୀଫଳ (ନଡ଼ିଆ) ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ପୁଷ୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ଦିଅ।

Verse 87

शबर्युवाच । श्रीफलानि सपुष्पाणि दास्यामि च विशेषतः । न लोभो न स्पृहा मेऽस्ति गत्वा राज्ञीं निवेदय

ଶବରୀ କହିଲା—ମୁଁ ପୁଷ୍ପସହିତ ଶ୍ରୀଫଳ (ନଡ଼ିଆ) ବିଶେଷଭାବେ ବହୁତ ଦେବି। ମୋର ନ ଲୋଭ, ନ ଆକାଂକ୍ଷା; ଯାଇ ରାଣୀଙ୍କୁ ନିବେଦନ କର।

Verse 88

तया च सत्वरं गत्वा यथावृत्तं निवेदितम् । शबर्युक्तं पुरस्तस्याः सविस्तरपरं वचः

ସେ ସତ୍ୱର ଯାଇ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେପରି ସବୁ ନିବେଦନ କଲା। ରାଣୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶବରୀ କହିଥିବା କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିଲା।

Verse 89

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा राज्ञी तत्र स्वयं गता । उवाच शबरीं प्रीत्या देहि पद्मानि मूल्यतः

ତାହାର କଥା ଶୁଣି ରାଣୀ ସ୍ୱୟଂ ସେଠାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପ୍ରୀତିରେ ଶବରୀକୁ କହିଲେ—“ପଦ୍ମ ଦିଅ; ତାହାର ଯଥୋଚିତ ମୂଲ୍ୟ ନିଅ।”

Verse 90

शबर्युवाच । न मूल्यं कामये देवि फलपुष्पसमुद्भवम् । श्रीफलानि च पुष्पाणि यथेष्टं मम गृह्यताम्

ଶବରୀ କହିଲା—ହେ ଦେବୀ, ଫଳ ଓ ପୁଷ୍ପରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ବସ୍ତୁ ପାଇଁ ମୁଁ ମୂଲ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ଏହି ଶ୍ରୀଫଳ ଓ ପୁଷ୍ପ ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 91

अर्चां कुरु यथान्यायं वासुदेवे जगत्पतौ

ଜଗତ୍ପତି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ବିଧିଅନୁସାରେ, ଯଥାନ୍ୟାୟ ଅର୍ଚ୍ଚନା କର।

Verse 92

राज्ञ्युवाच । विना मूल्यं न गृह्णामि कमलानि तवाधुना । धान्यस्य खारिकामेकां ददामि प्रतिगृह्यताम्

ରାଣୀ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ତୁମ କମଳଗୁଡ଼ିକୁ ମୂଲ୍ୟ ବିନା ନେବି ନାହିଁ। ମୁଁ ଧାନ୍ୟର ଗୋଟିଏ ଖାରିକା ମାପ ଦେଉଛି; ଦୟାକରି ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 93

दश विंशत्यथ त्रिंशच्चत्वारिंशदथापि वा । गृहाण वा खारिशतं दुर्भिक्षां बोधिमुत्तर

ଦଶ, ବିଶ, ତ୍ରିଶ, ଚାଳିଶ—ଯେତେ ଇଚ୍ଛା ନିଅ; କିମ୍ବା ଶତ ଖାରି ନିଅ। ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର କଷ୍ଟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ତାହାର ଉପରେ ଉଠ।

Verse 94

वसु रत्नं सुवर्णं च अन्यत्ते यदभीप्सितम् । तत्सर्वं सम्प्रदास्यामि कमलार्थे न संशयः

ଧନ, ରତ୍ନ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର—ଏହି କମଳ ପାଇଁ ସେ ସବୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବି; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 95

शबर्युवाच । नाहारं चिन्तयाम्यद्य मुक्त्वा देवं वरानने । देवकार्यं विना भद्रे नान्या बुद्धिः प्रवर्तते

ଶବରୀ କହିଲେ—ହେ ବରାନନେ, ଆଜି ମୁଁ ନିଜ ଆହାର ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁନାହିଁ; ଦେବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି। ହେ ଭଦ୍ରେ, ଦେବସେବା ବ୍ୟତୀତ ମୋ ବୁଦ୍ଧି ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲେ ନାହିଁ।

Verse 96

राज्ञ्युवाच । न त्वयान्नं परित्याज्यं सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ममान्नं प्रतिगृह्यताम्

ରାଣୀ କହିଲେ—ତୁମେ ଅନ୍ନକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସବୁକିଛି ଅନ୍ନରେ ହିଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ମୋର ଅନ୍ନ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 97

तपस्विनो महाभागा ये चारण्यनिवासिनः । गृहस्थद्वारि ते सर्वे याचन्तेऽन्नमतन्द्रिताः

ଅରଣ୍ୟନିବାସୀ ମହାଭାଗ ତପସ୍ବୀମାନେ ସମସ୍ତେ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରେ ଅପ୍ରମାଦରେ ଅନ୍ନ ଯାଚନା କରନ୍ତି।

Verse 98

शबर्युवाच । निषेधश्च कृतः पूर्वं सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् । सत्येन तपते सूर्यः सत्येन ज्वलतेऽनलः

ଶବରୀ କହିଲେ—ପୂର୍ବରୁ ନିଷେଧ କରାଯାଇଥିଲା; ସମସ୍ତ କିଛି ସତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସତ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତପେ, ସତ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳେ।

Verse 99

सत्येन तिष्ठत्युदधिर्वायुः सत्येन वाति हि । सत्येन पच्यते सस्यं गावः क्षीरं स्रवन्ति च

ସତ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ର ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ଅଟୁଟ ରହେ; ସତ୍ୟରେ ବାୟୁ ନିଶ୍ଚୟ ବହେ। ସତ୍ୟରେ ଶସ୍ୟ ପକେ, ଗାଈମାନେ କ୍ଷୀର ସ୍ରବଣ କରନ୍ତି।

Verse 100

सत्याधारमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सत्यं सत्येन पालयेत्

ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ—ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ—ସତ୍ୟକୁ ଆଧାର କରି ଅଛି। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 101

देवकार्यं तु मे मुक्त्वा नान्या बुद्धिः प्रवर्तते । गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः

ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ମୋର ବୁଦ୍ଧି ଅନ୍ୟତ୍ର ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ହେ ରାଣୀ, ଏହି ପୁଷ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରହଣ କରି ଗଦାଧାରୀ ପ୍ରଭୁ (ହରି)ଙ୍କ ପୂଜା କର।

Verse 102

श्रूयते द्विजवाक्यैस्तु न दोषो विद्यते क्वचित् । कुशाः शाकं पयो मत्स्या गन्धाः पुष्पाक्षता दधि । मांसं शय्यासनं धानाः प्रत्याख्येया न वारि च

ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟରୁ ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ଏଥିରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ନାହିଁ। କୁଶ, ଶାକ, ଦୁଧ, ମାଛ, ସୁଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଅକ୍ଷତ, ଦହି—ଏବଂ ମାଂସ, ଶୟ୍ୟା-ଆସନ, ଧାନ୍ୟ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜଳକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ନୁହେଁ।

Verse 103

राज्ञ्युवाच । आरामोपहृतं पुष्पमारण्यं पुष्पमेव च । क्रीतं प्रतिग्रहे लब्धं पुष्पमेवं चतुर्विधम्

ରାଣୀ କହିଲେ—ପୁଷ୍ପ ଚାରି ପ୍ରକାର: ଉଦ୍ୟାନରୁ ଆଣିଥିବା, ଅରଣ୍ୟରୁ ପାଇଥିବା, କିଣିଥିବା, ଏବଂ ପ୍ରତିଗ୍ରହରେ (ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରି) ଲଭ୍ୟ।

Verse 104

उत्तमं पुष्पमारण्यं गृहीतं स्वयमेव च । मध्यमं फलमारामे त्वधमं क्रीतमेव च । प्रतिग्रहेण यल्लब्धं निष्फलं तद्विदुर्बुधाः

ଅରଣ୍ୟର ପୁଷ୍ପ, ଯାହାକୁ ନିଜ ହାତେ ତୋଳି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ସେହି ଉତ୍ତମ। ଉଦ୍ୟାନରେ ପାଇଥିବା ମଧ୍ୟମ; କିଣା ପୁଷ୍ପ ଅଧମ। ପ୍ରତିଗ୍ରହରେ (ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରି) ଲଭ୍ୟ ପୁଷ୍ପକୁ ବୁଧଜନ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଫଳ କହନ୍ତି।

Verse 105

पुरोहित उवाच । गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः । उपकारः प्रकर्तव्यो व्यपदेशेन कर्हिचित्

ପୁରୋହିତ କହିଲେ—ହେ ରାଜ୍ଞୀ, ଏହି ପୁଷ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଗଦାଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପୂଜା କର। କେବେ କେବେ ଉପକାର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଯଥୋଚିତ ବ୍ୟପଦେଶ/ନିମିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 106

ईश्वर उवाच । श्रीफलानि सपद्मानि दत्तानि शबरेण तु । गृहीत्वा तानि राज्ञी सा पूजां चक्रे सुशोभनाम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଶବର ଶ୍ରୀଫଳ (ନଡ଼ିଆ) ଓ ପଦ୍ମ ଦାନ କଲା। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ସେଇ ରାଣୀ ଅତି ଶୋଭାମୟ ପୂଜା କଲେ।

Verse 107

क्षपाजागरणं चक्रे श्रुत्वा पौराणिकीं कथाम् । शबरस्तु ततो भार्यामिदं वचनमब्रवीत्

ପୌରାଣିକ କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ରାତ୍ରିଜାଗରଣ କଲେ। ତାପରେ ଶବର ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 108

दीपार्थं गृह्यतां स्नेहो यथालाभेन सुन्दरि । कृत्वा दीपं ततस्तौ तु कृत्वा पूजां हरेः शुभाम्

“ଦୀପ ପାଇଁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଯେତେ ମିଳେ ସେତେ ତେଲ କିମ୍ବା ଘିଅ ନେଇଆ।” ପରେ ଦୀପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ହରିଙ୍କ ଶୁଭ ପୂଜା କଲେ।

Verse 109

चक्रतुर्जागरं रात्रौ ध्यायन्तो धरणीधरम् । ततः प्रभातसमये दृष्ट्वा स्नानोत्सुकं जनम्

ସେମାନେ ରାତି ସାରା ଜାଗରଣ କରି ଧରଣୀଧରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ପରେ ପ୍ରଭାତେ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଜନମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 110

स्नाति वै शूलभेदे तु देवनद्यां तथापरे । सरस्वत्यां नराः केचिन्मार्कण्डस्य ह्रदेऽपरे

କେହି ଶୂଳଭେଦରେ ସ୍ନାନ କଲେ, କେହି ଦେବନଦୀରେ। କେତେକ ନର ସରସ୍ୱତୀରେ, ଆଉ କେହି ମାର୍କଣ୍ଡ ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କଲେ।

Verse 111

चक्रतीर्थं गताश्चक्रुः स्नानं केचिद्विधानतः । शुचयस्ते जनाः सर्वे स्नात्वा देवाशिलोपरि

କେହି ଚକ୍ରତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କଲେ। ସେ ସମସ୍ତେ ପବିତ୍ର ହେଲେ; ସ୍ନାନ କରି ଦେବଶିଳା ଉପରେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 112

श्राद्धं चक्रुः प्रयत्नेन श्रद्धया पूतचेतसा । तान्दृष्ट्वा शबरो बिल्वैः पिण्डांश्चक्रे प्रयत्नतः

ସେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ପବିତ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଶବର ମଧ୍ୟ ବିଲ୍ୱଫଳରେ ପିଣ୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଯତ୍ନରେ ଅର୍ପଣ କଲା।

Verse 113

भानुमत्या तथा भर्तुः पिण्डनिर्वपणं कृतम् । अनिन्द्या भोजिता विप्रा दम्भवार्द्धुष्यवर्जिताः

ଭାନୁମତୀ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ-ନିର୍ବପଣ କଲେ। ନିନ୍ଦାରହିତ, ଡମ୍ଭ ଓ ଅହଂକାରବର୍ଜିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଗଲା।

Verse 114

हविष्यान्नैस्तथा दध्ना शर्करामधुसर्पिषा । पायसेन तु गव्येन कृतान्नेन विशेषतः

ହବିଷ୍ୟ ଅନ୍ନ, ଦହି, ଶର୍କରା, ମଧୁ ଓ ଘୃତ ସହ—ବିଶେଷକରି ଦୁଧର ପାୟସ ଓ ସାବଧାନରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟରେ—(ଅର୍ପଣ ଓ ଭୋଜନ ହେଲା)।

Verse 115

भोजयित्वा तथा राज्ञी ददौ दानं यथाविधि । पादुकोपानहौ छत्रं शय्यां गोवृषमेव च

ଭୋଜନ କରାଇ ସାରି ରାଣୀ ବିଧିଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେଲେ—ପାଦୁକା ଓ ଜୁତା, ଛତ୍ର, ଶୟ୍ୟା, ଏବଂ ଗାଈ ଓ ବୃଷଭ ମଧ୍ୟ।

Verse 116

विविधानि च दानानि हेमरत्नधनानि च । चक्रतीर्थे महाराज कपिलां यः प्रयच्छति । पृथ्वी तेन भवेद्दत्ता सशैलवनकानना

ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଦାନ—ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରତ୍ନ ଓ ଧନ ଆଦି—ବିଧେୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ହେ ମହାରାଜ, ଯେ ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ କପିଳା ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ପର୍ବତ-ବନ-କାନନ ସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଦାନ କଲା ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 117

उत्तानपाद उवाच । यानि यानि च दत्तानि शस्तानि जगतीपतेः । तानि सर्वाणि देवेश कथयस्व प्रसादतः

ଉତ୍ତାନପାଦ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ! ଜଗତୀପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଯେ ଦାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ, ସେସବୁ କୃପାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 118

ईश्वर उवाच । तिलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम् । भूमिदः स्वर्गमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତିଳ ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଇଷ୍ଟ ସନ୍ତାନ ପାଏ; ଦୀପଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଉତ୍ତମ ଦୃଷ୍ଟି ପାଏ। ଭୂମିଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ; ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ।

Verse 119

गृहदो रोगरहितो रूप्यदो रूपवान् भवेत् । वासोदश्चन्द्रसालोक्यमर्कसायुज्यमश्वदः

ଗୃହଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ରୋଗରହିତ ହୁଏ; ରୂପ୍ୟଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ରୂପବାନ ହୁଏ। ବସ୍ତ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପାଏ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ସୂର୍ଯ୍ୟସାୟୁଜ୍ୟ ପାଏ।

Verse 120

वृषदस्तु श्रियं पुष्टां गोदाता च त्रिविष्टपम् । यानशय्याप्रदो भार्यामैश्वर्यमभयप्रदः

ବୃଷଭଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ପୁଷ୍ଟ ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଗୋଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ) ପାଏ। ଯାନ ଓ ଶୟ୍ୟା ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ସଦ୍ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଏ; ଅଭୟଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ନିର୍ଭୟତା ପାଏ।

Verse 121

धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्म शाश्वतम् । वार्यन्नपृथिवीवासस्तिलकाञ्चनसर्पिषाम्

ଧାନ୍ୟଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଶାଶ୍ୱତ ସୁଖ ପାଏ; ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପାଏ। ଏହିପରି ଜଳ, ଅନ୍ନ, ଭୂମି, ନିବାସ, ତିଳ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଘୃତ ଦାନ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟଫଳଦାୟକ।

Verse 122

सर्वेषामेव दानानां ब्रह्मदानं विशिष्यते । येन येन हि भावेन यद्यद्दानं प्रयच्छति

ସମସ୍ତ ଦାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମଦାନ (ଜ୍ଞାନଦାନ) ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମନୁଷ୍ୟ ଯେ ଯେ ଭାବରେ ଯେ ଯେ ଦାନ ଦେଇଥାଏ, ସେହି ସେହି ଭାବରେ ତାହା ଅର୍ପଣ କରେ।

Verse 123

तेन तेन स भावेन प्राप्नोति प्रतिपूजितम् । दृष्ट्वा दानानि सर्वाणि राज्ञी दत्तानि यानि च

ସେହି ସେହି ଭାବ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅନୁରୂପ ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ ଫଳ ପାଏ। ରାଣୀ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି—

Verse 124

उवाच शबरो भार्यां यत्तच्छृणु नरेश्वर । पुराणं पठितं भद्रे ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

ଶବର ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିଲା—“ହେ ନରେଶ୍ୱର, ଏହା ଶୁଣ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗୋଟିଏ ପୁରାଣ ପାଠ କରିଥିଲେ।”

Verse 125

श्रुतं च तन्मया सर्वं दानधर्मफलं शुभम् । पूर्वजन्मार्जितं पापं स्नानदानव्रतादिभिः

“ମୁଁ ସେ ସବୁ ଶୁଣିଛି—ଦାନଧର୍ମର ଶୁଭ ଫଳ। ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ଦାନ, ବ୍ରତ ଆଦିଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଏ।”

Verse 126

शरीरं दुस्त्यजं मुक्त्वा लभते गतिमुत्तमाम् । संसारसागराद्भीतः सत्यं भद्रे वदामि ते

“ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ କଷ୍ଟକର ଏହି ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ି ମନୁଷ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗତି ପାଏ। ସଂସାର-ସାଗରକୁ ଭୟ କରି, ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।”

Verse 127

अनेकानि च पापानि कृतानि बहुशो मया । घातिता जन्तवो भद्रे निर्दग्धाः पर्वताः सदा

ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ଅନେକ ପାପ କରିଅଛି। ମୁଁ ଜୀବହତ୍ୟା କରିଅଛି ଏବଂ ସର୍ବଦା ପର୍ବତ ଦଗ୍ଧ କରିଅଛି।

Verse 128

तेन पापेन दग्धोऽहं दारिद्र्यं न निवर्तते । तीर्थावगाहनं पूर्वं पापेन न कृतं मया

ସେହି ପାପରେ ମୁଁ ଦଗ୍ଧ ହେଉଅଛି, ମୋର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂର ହେଉନାହିଁ। ପାପ ହେତୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରିନାହିଁ।

Verse 129

तेनाहं दुःखितो भद्रे दारिद्र्यमनिवर्तिकम् । मातुर्गृहं प्रयाहि त्वं त्यज स्नेहं ममोपरि । नगशृङ्गं समारुह्य मोक्तुमिच्छाम्यहं तनुम्

ହେ ଭଦ୍ରେ, ତେଣୁ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ଏହି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂର ହେବାର ନୁହେଁ। ତୁମେ ମାତ୍ରୁଗୃହକୁ ଯାଅ, ମୋ ଉପରୁ ସ୍ନେହ ତ୍ୟାଗ କର। ମୁଁ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଆରୋହଣ କରି ଦେହତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 130

शबर्युवाच । मात्रा पित्रा न मे कार्यं नापि स्वजनबान्धवैः । या गतिस्तव जीवेश सा ममापि भविष्यति

ଶବରୀ କହିଲେ - ମୋର ମାତାପିତା କିମ୍ବା ଆତ୍ମୀୟସ୍ୱଜନଙ୍କ ସହ କୌଣସି ପ୍ରୟୋଜନ ନାହିଁ। ହେ ପ୍ରାଣନାଥ, ତୁମର ଯେଉଁ ଗତି ହେବ, ମୋର ମଧ୍ୟ ସେହି ଗତି ହେବ।

Verse 131

न स्त्रीणामीदृशो धर्मो विना भर्त्रा स्वजीवितम् । श्रूयन्ते बहवो दोषा धर्मशास्त्रेष्वनेकधा

ପତି ବିନା ଜୀବିତ ରହିବା ନାରୀମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ନୁହେଁ। ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କରେ ଏ ବିଷୟରେ ଅନେକ ଦୋଷ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 132

पारणं कुरु भोजेन्द्र व्रतं येन न नश्यति । यत्तेऽभिवाञ्छितं किंचिद्विष्णवे कर्तुमर्हसि

ହେ ଭୋଜେନ୍ଦ୍ର, ପାରଣ କର, ଯେପରି ବ୍ରତ ନଷ୍ଟ ନ ହୁଏ। ତୁମର ଅଭିଲଷିତ ଯେ କିଛି ନିବେଦନ, ତାହା ବିଧିପୂର୍ବକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 133

भार्याया वचनं श्रुत्वा मुमुदे शबरस्ततः । गृहीत्वा श्रीफलं शीघ्रं होमं कृत्वा यथाविधि

ଭାର୍ଯ୍ୟାର ବଚନ ଶୁଣି ଶବର ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ସେ ଶୀଘ୍ରେ ଶ୍ରୀଫଳ (ନଡ଼ିଆ) ନେଇ ବିଧିପୂର୍ବକ ହୋମ କଲା।

Verse 134

सर्वदेवान्नमस्कृत्य भुक्तोऽपि च तया सह । चैत्र्यां तु विषुवं ज्ञात्वा तस्थौ तत्र दिनत्रयम्

ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ କଲା। ଚୈତ୍ର ମାସର ବିଷୁବ ଜାଣି ସେଠାରେ ତିନି ଦିନ ରହିଲା।